장음표시 사용
101쪽
8a De Iussilia Divina Se . 9. IO. Deseruit prostere Ierras justi a virgo. Sed non , ut ait Cicero f, Et Iovis in regno , caelique in parte resedit g .e DEsERDIT PROPERE &c. Bon. , & Aldus e Deserit propria terra &c. Male, ut ex Arato Germ. in Metiue .s Sed non ut ciceror Aldus iterum et ut Maro .g IN PARTE RESEDi T. H. Grotius: in parte reiacepra es.
Quomodo enim poterat in ejus regno residere , aut commorari , qui patrem regno expulit, bello persecutus est , exulem toto orbe jactavit ZIlle motam pirus - fersentibus addidit
Praedarique lupos jussit Id est odium, & invidiam, & dolum hominibus in vitς , ut tam . essent, quam serpentes a Bello persecutus est i Bon. belloque &c.
d id est, odium. inmidiam, O dolum homi-ηibus insevit. Sic Aldus, ct Schottus, & alii plerique
102쪽
Lib. V. Cap. V. Seg. IO. II. I 2. 83tes venenati : tam rapaces , quam lupi .
que . . At nonnulli inseruit: Bon. insaevit . Ab Insero tam insevit, quam inseruit optime deducitur ; 1 edin sup . primum habet i insitum ; secundnm habet rinsertum utrumque ab in , ct sero pro femino , plan- . . to seu surculos ex una arbore resectos in aliam implanto per insitionem. Saepe in hoc sensu Cicero hoc verbo utitur. d ut tam . Scholius . qui &c. IIQuod quidem vere faciunt ii , qui justos , ac fideles Deo persequuntur , dantque judicibus saeviendi adversus innoxios potestatem .
in i a VFortasse aliquid ejusmodi Iupiter sece
rat ' ad expugnandam, tollendamque jultitiam , & icci reo efferalia . serpentes, ac lupos aeuisse tradatur ρ .
Tum belli rabies, amor successit habendi F a Neis
a Uynpiter feeerat. Al. fecit , Al . fecerit. Aldus legit nobiscum . b Elferasse . Bon. O ferasse. c Tradatur . Al. Traditur. d Tum Belli rabies dic. Virg. AEn. V Di. V. 327.
103쪽
Neque immerito : sublata enim Dei religione , boni quoque, ac mali scientiam perdiderunt si . Sie hominibus intercidit communitas vitae , & diremtum est foedus ς societatis humanae ἰa Dei religione , boni quoque &c. Bon. Religione, Dei boni &c. h Boni, ae mali scientiam perdiderunt , Numquam humana ratio, c etsi natura integra, tantae fuit perfectionis , & perspicaciae, ut bona, & mala
omnia suis viribus posset sine divina revelatione , aqua religio vera originem trahit, plene , perfecteque dignoscere . At depravata per peccatum natura, etiam cognitio illa, qua donata fuerat, ignorantiae tenebris ita obducta remansit , ut neque peccatum ipsum , nisi data lex esset, in se cognovisset; fatente Apostolo: Per legem enim eognitio peccati . . dRom. Cap. III. Jλ. 2 o. Consequens ergo erat, ut bomines, qui legem hanc parvipendebant, veramque religionem non profitebantur, perfecti boni, ac mali moralis vera ratione privarentur . Unde errorum illa colluvies erupit, qua genus humanum in tam discrepantia partium studia abstraxerunt. e Diremptum es Ddus &e. Al. direptum,
Tum inter se manus conserere cceperunt ο
104쪽
Lib. R. cap. VI. Seg. I . I. 8Srunt φ, R insidiari , & gloriam sibi ex hu
a Manus eonserere coeperunt. Al. manus inserere Al. inferre. Ego vero nihil immutandum iudico ἔnam ipse Laetantius , etsi Lib. I. cap. I. Seg. Ia . in alio sensu hanc phrasm usurpavit; tamen Lib. III. Cap. VI. seg. 6. eam adhibet secundum morem Latinorum pro eo quod est et congredi, aut certamen cum hoste inire.
CAP. VI. Uorum omnium malorum sons , cupi
ditas erat φ .' quae scilicet ex contem tu verae majestatis erupit - . Non tantum enim non participabant alios ii G qui-
a cupiditas erat. Apostolus ad Timoth. scribens Epist. I. cap. vi. e. Io. Radix euim, ait, omnium malorum est eupiditas. Haec autem triplex est , &ab eo , ad quod tendit, nomen sortitur ; ita ut si dignitates, & bonores sibi indebitos quaerat, ambitio dicitur: Si divitias ultra modum concupiscat, avaritia nuncupatur: si oblectamenta , & suavitates unice exquirat, libidinem appellamus. Sallustius Catet. Cap. X. Primo, inquit, pecuniae , deinde imperii
105쪽
56 De Iustitia Diet Ina Seg. I. bus aliquid affluebat ψ , scd aliena quoque
rapiebant , in privatum lucrum trahentes omnia r& quae antea in usus hominum etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur .
eupido ere vitr ea quasi materies omulum malorum fuere . Sed haec intellige de Romana Republica iam
deflorente ; nam primo , ut idem ait ibidem cap. x . magis ambitio, quam azaritia, animos hominum exercebat ; et si apud Gentiles, sib specie virtutis, gloriae cupi citas aleretur , donec factum est , ut cecinit Ovidius i. Fast. ρ. 217. In pretio pretium nunc est; dat census honores tce hs amicitias: pauper ubique jacet.& Claudianus lI. Stilicon. Jλ. l M. primam scelerum matrem, qua semper habendo Tlus sitiens patulis rimatur faucibus aurum , Trudis alaritiam e cujus fidi ima nutrix Ambitio &c. His tamen violentior plerumque est voluptatis amor , quem propterea Cupidinem appellarunt poetae , eum que Veneris filium esse dixerunt. Vide dicta ad L. Dcap. XUM. se g. s. seq., S cap. xx. seg. Iq. Sed prae cipue eodem Lib. I. cap. xi. seg. I. ubi noster an
liqui poetae sententiam refert, qui non modo poten tisilinum Deorum Cupidinem, sed etiam vidiorem facιt
Seu ad Lib. v I. cap. xl x. de iis omnibus sermo redibit . b Ea contemptu vera majestatis erupit. Bon. con temptum . Ambitione tentatos primum esse protopa
106쪽
rentes nostros in terrestri paradiso, S sic imminutum in eorum cordibus Dei amorem, timoremque, non sine fundamento arbitramur. Loquens enim Augusti nus de Eva ait: de Gen ad lit. L. II cap 3o. N. on cre
deret verbis serpentis, bona, atque utili re se esse prohibitas , nisi in 11s t ejus menti amor propriα potestatis , o quaedam de se superba praesumpsio. Adde de Lib. Arisbit. Lb. II l. Can. xxiv. De civ. Dei Lib. XI e. C. xi.& xxiii. Mira f. Lib. cap. I. Sc.c Pon participabant alios iit Sic rotunde in nostro Bon. Cod. M s. , quemadmodum ex coniectura Cellarius , Heum. & in Misceli. Lips. tom III. Bunem. ex membranis Gothanis . Ubi Schottus & Betulcius legunt: Impertiebantur aliis ii . Al. partier-pabant aliis. Quam lectionem etsi minus elegantem, usitatam tamen nostrae in sua editione praetulit Isaeus,& Bunem annus .d Asuebat. Al. effluebat. e Et qua antea in Uιs bominum. Isteus annotat. forte omnium ; sed quum Ms. Codicem sic legentem non invenerim ullum, nihil censeo immutandum. Nec opus est ; nam pro singulis hominibus rite homnium voce adhibetur .
Ur enim servitio caeteros subjugarent , in primis necessaria vitae subducere , & colligere coeperunt , eaque firmiter conclusa servcro, ut beneficia caelestia facerent sua , nca propter humanitatem , quae nulla in iis
a Quae nulla in iis erat. Al. in ipsis .
107쪽
Sed ut omnia cupiditatis , & avaritiae instrumenta corraderent φ ; Leges etiam sub justitiae nomine inhiuissimas si, injustissimasque
sana Instrumenta eorraderent. Bon. istrumenta . Al. corroderent . Al. tonderent. Al. contraherent. Hanc ultimam lectionem aliis omnibus praeferrem,nam stii sui est congruentior. Ii enim , qui sibi homines de vincire student; ad se trahunt, quae illis necessari Loesse norunt . ut eos cogant eadem ab ipsis recipere,
quorum largitione illos sibi reddunt obstrictos . Atta men nihil muto i nam nova periodus a verbis illis incipit. Sed ut Oe.b Leges etiam sub justitia nomine iniquisimas oe. Al. Ieges etiam sibi Al. justitiae nomine munitas. ueum. marte suo r justitia nomiste multas. Primas leges ab hominibus latas iniquas fuisse inde erui facile posse videtur, quod primi mortalium, ut inquit Seneca Epist. X c. O ex iis geniti naturam incorrupte sequebantur , eamque habebant O ducem , O legem. Confirmante id Apostolo ad Rom. II. I . Ejusmodi leges nan babentes 'simi sunt lex. Qui ergo ab avita institutione desciverant , terras incolentes, atque mutuo occupantes, quum inter se dissidia, simultates , odia, & arma intercedere vidiment , legibus naturam coercendam, sunt arbitrati; Ne ut Horatius ait II. Serm.
Ne vaga prosiliat fraenis natina remotis. Quoniam vero legum hujusmodi litores homines
108쪽
sanxerunt , quibus rapinas , & avaritiam suam contra vim multitudinis tuerentur . Tantum igitur autoritatn , quam tum viribus , ant opibus, aut malitia ε Praevalebant .
erant praepotentes , qui potius ad propriam, quam ad communem felicitatem respexerunt, ea ducti opinione grion natura potest iusto secernere inquam . Sola est utilitas jusi prope mater, O' aequi. Hi ne leges huiusmodi , utpote a recta ratione ditanae , saepe abrogatae, discissae, emendatae fuerunt, donec ab uno in alium locum prolapsae, & ad meli Tem , quo poterant , modum deductae, tacito quodam, ac diuturno populorom consensu , in id , quod jus Gentium dieitur , sensim transierunt ἀc Aut opibus , aut malitia i Duo priora verba in nostro Cod. non sunt, Al. pro ultimo legunt alaritia , quidam miluia .
Et quoniam nullum in his vestigium justitiae fuit , cujus ossicia sunt humanitas , aequitas , misericordia : jam superbia , &tumida inaequalitate gaudebant , altioresque se caeteris hominibus , satellitum comitatu, & ferro , & insigni veste faciebant. Hinca Altioresque se ... Deiebant. Sic ex nostro Coindice, & aliis restituo , ubi quidam legunt: altioresqμς. . . . fulgebant.
109쪽
9o De Iustitia Divina Sex S. 6.
Hinc honores sibi purpuras , & fa
sces invenerunt , ut securium , gladior uin que terrore subnixi , quasi jure domino rum perculsis, ac pauperibus h imperarent .
a Et purpuras, O fasces oec. Non haec ad Jovis temispora pertinent,quae longe sunt posteriora . Non autem hine iure Walchius Laetantium. rc prehendit, quasi turbatim de temporibus , ac de gentium moribus loquatur . Nam in primis particula illa et Hine iam descensum indicat ad aetatem sibi proximiore mi imitaturque Noster Virgilianum illud II. Georg. Os s. illum non popηli fasces, non purpura Regum Flexit, insidos agitans discordia fratres rScilicet per populi fasces indicans regimen Rerum- publicarum per purpuram autem Monarchi cum . b Ae pauperibus: Al. ac pareotibus .
In hae conditione humanam vitam rex ille constituit - , qui debellato , ac fugato parente ρ , non regnum , sed imperium, ty
a Rex ille eonstituit. Se ilicet Iupiter, quem aliqui Belum , alii Ninum fuisse putant , quorum alter primus arma movisse dicitur , & iure belli sibi populos subiecisse. b fugato parente. Vide Lib. I. Cap. XIV.
110쪽
Lib. V. CV. VI. Seg. 6. 7. 91ranni denaque hominibus armatis ς Occupavit , & aureum illud , justumque seculum sustulit , coegitque homines malos , & impios fieri , vel ex hoc ipso , quod eos ave tit a Deo ad se adorandum : quod terror insolentis simae potestatis expresserat .c Non rognum ',sed imperium, tyranidemque hominibtis armatis oec. Al. Sed impiam urannidem mi, O hominibus armatis Oe. Quod rcctius putat Bu-ncm: sed Lactantius heic tria distinguit, nempe Regnum, imperiti m. & Tyrannidem , augendo a vis inis iustitiam i Nam segnum a Regendo; Imperium, ab imis perando deducitur , utrumque dominatum importate sed ex vi verborum, Regere est potius rem populi agere , quam suam, iubendo scilicet, & moderando . At Imperare plus est quam iubere , S regere: Unde Terent. in Eun. A. II. Sc. Ill. m. 97. ait. Iubeo , cogo , atque impero Vbi Donatus es presse excessum pra notatum advertit. Tyrannis autem, est ferus, ac violentus imperandi modus , quo non iure aliquo , non aequis legibus ,
sed vi, & animi perversitate quicquid lubet, cito fieti demandatur. Philo Judaeus Drannus quippe inquit, homo quidem es ; sed suapte natara civillatibus ini
d VH ex hoe ipso , quod eos. Al. Et ex hoc quod et Heum . Vel hoc ipso Al. quod ipsos . Hanc do vis impictatem innuit La EL L. I Cap. xx ra. Seg. 2I.& seq.e Duod terror . Al. error.