장음표시 사용
121쪽
Vos autem manente cultu deorum , jumstitiam desideratis in terra , quod fieri nullo pasto potest . Sed ne tum quidem potuit , cum putatis ' : quia nondum natis diis istis 4 , quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram ς, ejus scilicet qui execratur malitiam 4, exigitque bonitatem , cujus tempIum est , non lapides, aut lutum; sed homo ipse , qui figuram Dei gestat φ . Quod tempIum non auro , & gemmarum donis corruptibilibus , sed aeternis virtutum
mnaris desertis .c Ter terram . Al. per terras . Bon. priepositione
d Execratur malitiam , exigitque . Al. excitaturmalitia quique .e Qui figuram Dei gestat. I. F. Retram ad Lib.II. Cap. 1. seg. i8τ, & cap. xi ii. seg. Io. εἰ De Ira Dei cap. XVI II. seg. I 3. Heie vero posset etiam pro figura Dei intelligi Crux Christi Domini, cujus signo frons, & pectus Christianorum insignitur , munitur que , ut Cepe Lactantius docet, & prie sertim L. IV.
122쪽
Lib. V. Cap. VIII. Seg. . 6. IOI
Distite igitur si quid vobis reliquae
mentis est ) homines ideo malos , & injustos esse , quia dij coluntur , R ideo malaomuia . rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus mundi hujus ς effector, &gubernator derelictus est: quia susceptae sunt, contra quam fas est , iiopiae religiones e po- stremo , quia ne coli quidem , vel a paucis Deum sinitis .a c si quid vobis reliqua mentis est ) . Ut supra
cap. III. Si quid Oobis cordis est . Ualchius ; qua hominibus post lapstum relicta fuit: exponendam hanc
dictionem esse putavit; non autem bene, ut suo loco. b Ideo mala omnia &c. Querela Ethnicorum an liqua fuit: mala omnia, sibi ingruentia, Christia nis tribuere , quam merito Lactantius non solum in ipsos ; sed quod verissimum est, in peccatores regerit et nam certum est , propter peccatum adversa omisnia hominibus advenire , vel ut per ea resipiscant, vel ut non omnino impunes ad maiora trahantur
supplicia . e Mundi hujus. Al. hujus mundi.
Quod si solus Deus a coleretur , non essent dissensiones , A bella , quum scirent
123쪽
io4 De IuWitia Divina Seg. 6. 7. 8.homines unius se Dei filios esse , ideoque divinae necessitudinis sacro , & inviolabili vinculo copulatos - , nullae fierent insidiae, quum scirent cujusmodi poenas Deus animarum interfectoribus praeparet , qui clandestina scelera , & ipsas etiam cogitationes pervidet ε.
b Copulatos . Al. copulatis c Traeparet, . . perlidet. Al. praepararet-praeparavit, praeparaverit .... praevidet.
Non essent fraudes , rapinae ' , si Deo praecipiente didicissent & suo, & parvo esse continenti , & fragilibus Φ & caducis solida ,& aeterna praeferrent.
a Et rapina . Al. nequa rapinae et eodem sensu ex praecedenti negatione .
b Et fragilibus , Aldus ut fragilibus .
Non essent adulteria , & stupra, & mulierum ' prostitutiones , si omnibus notum esseta O mulierum prostitutiones. Walchiqs hanc vocem novitatis accusat , Arnobio dumtaxat usitata; latina tamen a verbo prostituo, quo boni, immo optimi utuntur.
124쪽
Lib. V. Cop. VIIL Seg. 8 ios esset Mamnari a Deo, quicquid appetitur ul
tra generandi cupiditatem. Nec eminamqne cessitas cogeret pudorem suum profanare , ut viduim sibi obscoenissimum quaerat: quum& mares libidinem continerent & habentium pia, & religiosa collatio non habenti
bus subueniret . Non essent igitur ut dixi )haec omnia in terris mala, si ab omnibus S in legem Dei conjuraretur , si ab universis fie
renth Si omnibus notum esset. Sic omnes praeter Bomqui verborum ordinem invertit. e Nec Deminam . Scholius foeminas .d Libidinem continerent; Sic etiam Aldus . Nempe eodem sensu ,γquo capite superiori seg. Io. Al.
e Tia collatior Respicit ad laudabilem primorum Christianorum morem , quo superflua conferebantur, ut inde pauperibus necessaria elargiri possent. f Non egent igitur ut dixi haee omnia &c. Bon.& Aldus: P, ee essent mutua , ut dixi. Intellige tam frequentia, & veluti usu probata ; , sicuti inter gentes erant - 2Vecesse est enim, ut veniant scandala ; inquit Christus Dominus Matth. xvras. 9 . T. Corruptum autem adeo erat eo tempore hominum genus, ut mala exempla . & quae ad vitia homines trahe bant illecebrae , numquam viderentur defuturae .g Si ab omnibus . Al. ab hominibus toniuraretur Bon. eonjurare . Coniuro etsi in malam partem plerumque usurpari consueverit; tamen de re boua , ut inquit Servius ad Virgil. AEn. v m. S. Coniurationem dici potest ; nam est in unum ire consilium , ac communi vinculo aliquid profiteri.
125쪽
rent , quae unus noster populus . operatur quam beatus esset, quamque aurens humanarum rerum status , si per totum orbem dc pietas, & mansuetudo, pax, & innocentia, &aequitas, & temperantia, & fides moraretur oh unus noster populus. I. E. raristiani folummodo. i Moraretur i Heum. Non dubito , inquit, scri psisse Lad tantium: dominaretur . At prudenter satis
Bunem. Ego vero dubito, ait ; nee a constanti omnium librorum scriptura recedendum arbitror . Et relatis quibusdam Lactantii locis ex cap. V., Juvena lis exemplum aptissimum addit ex Sat. VI. I. credo pudicitiam Saturno Rege moratam In terris , .isamque diu .
Denique ad regendos homines, non opus esset tam multis, & tam variis legibus' quum ad perfectam innocentiam,Dei lex una sufficeret: neq; carceribus, neque gladiis prae sdum.' neque terrore poenarum, quum prae ceptorum coelestium salubritas, humanis peretO- a Tam multis , ct tam variis legibus . Nullum evidentius indicium de homini. ni proclivitate ad vitia quaedam capitalia, quam omnium fere populorum leges , variae quidem ; sed adversus eadem latae, ac saepe saepius confirmatae. Ib Praesidum . Al. praesidium . Al. Praesidentium
126쪽
Lib. V. Cap. VIII. Seg.9. Io. II. IO ctoribus infusa, ultro justitiae opera ς homines
erudiret .c vltro justitia opera i Sic etiam Aldus . Al. ad iustitia . Lactantius saepe eam adhibet praepositionem,
non autem video quare heic omittere non potuerit .
Nunc autem mali sunt ignoratione recti , ac boni , quod quidem Cicero vidit 'disputans enim . de legibus : Sicut una , inguic , eademq; natura , Mundus omnibus partibus inter se congruentibus cohaeret , scnititur : e omnes homἱnes inter se naturaco usi , pravitate dissentiunt , neese inIe ἰigunt esse eo anguineos , ct subiectos omnes sub unam , eandemque tutelam : quo 1 teneretur , deorum profecto sitam homines viverent . a cicero vidit. Libri de legibus, quas Tullius scripsit, ad nos integri non pervenerunt ; hinc non miraberis, si quae heic laudantur verba in eis non reperies, digna profecto , ut ab omnibus legantur . b Disputans enim : Nonnulli praemittunt ; .alide , Al. auferunt particulam enim.
Universa igitur mala , quibus humanum genus seipsum invicem conficit , injustus ,
127쪽
ios De Iustitia Divina Seg. I. I. atque impius deorum cultus induxit . Nec
enim poterant retinere pietatem , qui eommunem omnium patrem Deum , tanquam
prodigi . , ac rebelles liberi ρ abnegassent.
a Deonum cultus invexit. Quatenus scilicet nul lum vitium erat, quod, veluti proprium, ab aliquo Deorum non haberetur sub patrocinio. b Prodigi, ac rebelles liberi. Respicit ad parabo in tarn a Christo Dominum propositam Luc. xv. a P. I i.
C A P. V. I in Nou nunquam tamen sentiunt , se malos
et Te , & veterum iaculorum statum laudant , & de suis moribus Φ , meritisque
a Et .eterum oculorum statum et Bon. O verum&c. Tam philosophi , quam poetae pagani quum in se affectuum inordinatorum pugnam sentirent, quae contra rationem assidue movebat ut , naturali lumine noverunt , hominem primum talem a causta indefectibili non potuisse produci ; quod recentiores inta controversiam deduxerunt: alii quidem propterea laudabant antiquos ; alii vero cum Epicuro , tamquam omnino rudes , & veluti semi-homines eos contemnebant , utpote casu , ac fungorum istar , e terra,& fimo procreati. Vide quae mox sequuntur. b De suis moribus: Bon. de suis honoribus. Prae-
128쪽
Lib. V. Cap. IX. Seg. I. 2. IO'eonjectant, abesse justitiam , quam obversantem oculis suis non tantum non suspiciunt , nec agnoscunt , verum etiam violenter oderunt , & persequuntur , Sc exterminare contendunt. positiones ille pro ex , tamquam Afris propriam putavit Heum t ut Afrum Lactantium ostenderet i sed inepte , nam Cicero, & latinorum plurimi eandem permutationem adhibent, ut bene notavit Bun. ex Burmanno . Reineso, aliisque .c Susiliunt. Bon. s iciunt, Forte non male .
Fingamus hanc interim non esse justitiam , quam nos sequimur : quomodo si illa venerit , quam veram putant, eam recipient i qui laniant , & occidunt eos i quos& ipsi fatentur , imitatores esse justorum , quia bona operentur, & justa : quum , si tantummodo- malos occiderent, digni essent, ad quos justitia non veniret , cui nulla sui talia caulla linquendi terram , quam humani
Quana Hugamus: Bon. Fignamus t Al. addunt iterum. b suum si tantummodo e c. Bon. Cur ii si tantum Rc. Jam de persecutionibus , ac de persecutoribus Christianorum agere incipit,
129쪽
i io De Iusilia Divina Seg.3 4. - 3 in Quanto magis , quum pios interficiant, di ipsos justitiae sectatores pro lio ilibus ducant : imo vero plus quam pro hostibus tquibus,utique quum animas eorum H,& opes,& liberos ferro , & igini appetant , tameu parcitur victis 4 , R est locus inter arma clenaeotiae , aut si adeo sevire placuit ε, nihil plus in eos fit - , quam ut occidantur , vel in servitutem ' abducantur .a Quum animas eorum i Bon. O animas &c.b Parcitur .ictis .aus Belli est , ut victus, in victoris potestatem transeat, eidemque serviat; non autem extra pugnam vitae , & necis arbitrium penes victorem remanet, ut suo loco visuri sumus. Virgil. AEn. vi. a 8 3. Haec tibi erunt artesiaessique impoNere morem,
Parcere subiectis , O debellare superbos .c Saevire placuit. Bon DUeri. Al. sevieris. Al. -- .iri. d In eos sit. Bon. 'udeo , aut 'udeos sit. e Vel in servitatem . Schotthus, vel in servitute.
HOe Uero inenarrabile est , quod fit adversus eos , qui malefacere nesciunt. Et nulli nocentiores habentur ' , quam qui sunt
exa Et nulli . . . habentur. Heum. Mallet. ut nulli ... habentur . Non videns , quod copula heic vini habet augendi, quasi diseret: Es tamen oec.
130쪽
Lib. V. Cap. IX. Seg. .F. 6. III ex omnibus innocentes . Audent igitur homines improbissimi justitiae facere mentionem, qui feras immanitate vincunt , qui placidi si simum Dei gregem vastant - . . . . Lupi ceu Raptor ei area in nebula quos i r
b . . . Lupi ceu Oe. Virgiliana aptissima similitudo ex II. AEn. ari3s s. quamquam ex diversa ratione petita, de qua itatim Noster agit .
Uerum hos non ventris ,sed ' cordis rabies efferavit, nec atra in nebula, sed aperta praedatione grassantur : nec eos unquam conscientia scelerum revocat , ne sanctum , ac pium nomen iustitiae, ore illo violent , quod cruore innocentium , tanquam rictus bestiarum Φ , madet.
a Rabies cordis . Virgil. AEn. VI. e. 69; Et rabie fera corda tument oec. b Tamquam rictus bestiarum . Bon. ritus besi