Aristotelis Rhetoricorum ad Theodecten libri tres. Georgio Trapezuntio interprete

141쪽

I B E RBarbaris in Hatu utimur, mitos sociorum ipsis pilarbitreseruientes negligere. Iton aut uiuos amplisces, auri mortuos derelinquas. I tem quod ad Pitholam aliquis dixi Cr ad lacophronem in praetorio:Isti nos domi quis dem seruientes uendebant, postea autem quam uenerunt ad nos,empti sunt. In his enim omnibus quod diximus*t. Us suauis huiu nodi dictis,uel quoniam contraria pratent aperte,multoq; magis cum adse ipsa breui resti uturines quoniam oratio ollogismo similis uidetur. Elenchus enim oppositorum collectio est: bula modi autem oratio cotentio dicitur. Compar uero,cum membrasqualia fiunti. imulatio autem est, cum ultima utrisq; membris simiolia sunt. Idq; necessario ues incipiendo, vel desinendo. Et incipiedo qui in in nominibus semper sietager erat, qui ager esse dicebatur. Desinendo uero in ultimis Hilabis vel uerbi,uel nominis, aut etiam in integra dictione. Acin uerbi quidem ultima Dilaba quod similiter desinens dicitur Ic:Putarunt cum beneficisse, π um causam μisse. In nominis autem quod similiter cades appellatur, hoc modo,Erat in cogitatione maxima,Cr in si e minima. I n uerbo autem integro, quam conuersionem appellimu hoc pacto,At tu er uiuo dicebas male, Cr nunc in morα tuum scribis mula. Concurrunt aute in idem nonnuquam contentio, inpar, Cr similiter desines. circuituum uero principia in Theodecticis enumerata 'e fiunt. Sed colentiones fise quos inuentatur,ut apud Epichari :Interridum quide ego illoru eram,interdu vero apud illos ego. i De Vrbanis.

V Erum quoniam de bis iam demonstratum est: nune

unde urbana ducantur,et ea maxime quae probatur,

dicendum est. Nam poseflate dicere, aut invitiosi est.

. aut

142쪽

T E R T I V s. texercitati docere alitem, dominae huius. Quare nomsiis dicenda enumerandas fiunt,id initium sit etibus. Faraeiliter discere dc intelligere,nutura omnibm est uaueruerba uero aliquid significant Quare quaecus ex verbissimcile nobis ingerunt disciplina,haecsuauifima fiunt. Prisca igitur ac aliar an gentium non inteiliguntur:propria ueraro ac nonratia scimus. Translatio dure id maxime facit. Nam cum senectutem quis palim dixerit,disciplina per senectutem cognitionemq; sicit: quoniam utras defloruorunt. Verum poetarum etiam imagines id fium iviun Vnde istis uti urbanum esse uidetur,cum sit imago,ut iam dictum est,translatio additione diseres:quare nilnus fudiui quonia longiori cir non dicit hoc illud esse, quare neo animus id quaeri Necesse igitur est tam dictioncm quamentbγm ala ea urbana esse,quae veloce nobis cognitiovinem faciunt. Idcirco nec quae superficialia sunt,ex ent omematibus comprobantur. Dicimus autem superficialia, quae cuilibet parent,nec quicqui habent quod in eis quaerarere oporteat. Nec quaecunq; dicti ignoratur,sed quomoeunq; cognitio vel simul dura dicuntur fit, etiamsi prius

non erat,vel non multo post mens ea colequitur. Sic enim .

quasi disciplinatio sit, illo autem modo neutrum. Verum haec atque bula nodi enthγmemata propter sententiam comprobatur, propter dictionem autem dicendi qu idem fgura si per oppositionein dicuntur, hoc modo, Quam eommunem aliis pacem, eum fuis bellum putabant. Opis ponitur enim bellum paci Verbis uero, si translatio inest orationi,nec aliena. dissicilis enim haec intellectu est, nec superficialis.non enim mouet. Praeterea si prae oculis muponit quasi agaturi cernere.enim magis possimus qκα aguntisr,qgm situra. Et ad haec tria consideranda ante

trans

143쪽

ν 4 L I B E Rtranslatio, oppositio, principum. Cum autem quatuor ranslationes sint, maxime quae fecundum proportion sunt, comprobantur:ut Pericles de iuvenibin qui in bello perierunt,dixitsic iuuentutem e ciuinte amissam, veluti si quis uer tollat ex anno. Et Leptines de Lacetamoniis, non permissuros ut Graecia lusca fiat. er Cephisiodotium chares Olcinthiaci belli rationem redderes stinare grauiter 'eba dicens in laqueo ab eo plebem teneri, cui ratio reddeda est. Idem in Euboeam Athenienses exhortans, sumptis necessa's dixit oportere Miltiadae sententia exire. Et Iphicrates cum inducias cum Epidaurensibus, Crregionem maritimam Athenienses Misent, mole te tulit, dixtis liquos belli ab ipsis esse iurisios. Et Pericles Aeginam dixit tollendam Piraei pestem. Et Gon, Graeciam in Siciliam effud'unt. Translatio enim id, Cr ante oculos. Item ut Graecia clamet. Nam Cr id modo quodam ante oculos translatio est. Et Cephisodoturi cauendum esse ne consilia concursus anLEt Isocrates in diem num mi currentes. Et in funebri,quod dignum esset in sepultura eorum qui apud sal na ceciderat, Graeciam crines in cidere,quoniam una cum uirtute ipsorum libertas quom

questpulia esset. Namsi dixisset, dignum esse lacionis

ei fundere, cum una uirtus quoquesepeliatur, translatio esse CT ante oculos. sed quoniam una cum uirtute liberis tuton dixit:qua idam habet oppositioneni Et Iphicrates, Via enim est tabi orationis per medias res gestis charrat . Translatio enim ex proportione est. Et illud, per meradius,ante oculas ponit. Et qui dicit pericula ipsa exhorritari ut in periculis fiuccurramus,ante oculos trans LEt quod Deus in anima Iumen intellectuου accendit . utraque

eninsignificanter dicta uni. bella dissoluimus, sed

144쪽

T E R T I V s. r siti posterum rei clavi trullip enim futuari ,er reiectio, huiusimodi pax. Item conditiones pacis trophaea fiunt to clariorarium quae in pres s constituuntur, cim haec pro uno praelio stliciter gesto,illa pro totius belli disep itione. Nam utraque signa uictoris sunt. I tem magnus

uituperatione hominum poenas dant ciuitates.Poena enim iustum quoddam damnum est. Didim igitur est urbanita tes ex translatione per proportionem dici,cini ante oc ios ponanti Quid sit ante oculos ponere.

SEd nunc dicendum est quid est quod dicimus ante oculos,σ quid scientibus emergit. Prae oculis igitur potariunt,quaecutis significater geri aliquid orindunt. Nam

squis bon uir quadratum dicit, translatione usus est. utrunque enim perfictum est. Sed haec translatio nihil

gerentem significati illa uero signistrat in florentisimonitu,ut istud:At Graeci pedibus liberis irruerunt. Nam irae ruere,er translatio er actio est. uelocirum enim ostentadit Et ueluti Homerus sepius frit,dum inanimata ut antis mari gerere dicat per translationem. In omnibus igitur 1βfgniscanur aliquid geri inendas,coprobatur,ut in Ulis: Ae rursus in campos lapis impudens rebatur. I tem, hactya s uolabat. Item, uolare arisbaL Item, fixos in terra corpore, saturari cupiebant. Item, at mucro per pectus ruens traiecit. Nam in his omnibus quasi animata gercre aliquid uidentur. Impudentia enim Cr ruere Cr caetera actiones sunt, quae omnia per translationem ex proporatione poeta coniunxit. Sic enim lapis se habet ad sis iisphis,ut impudens ad eum quem impudenter uexuti Verrum haec in imaginibus etiam comprobatis de rebus inanimatis Arit,sustensos fluctus.Idoueri enim ac uiuere cunα

145쪽

Ela ostendit Actio autem haec mutesio est. Oporiet duiel rut iam di tum est,a propinquis Cr apertis trassere: quole in philosophia quoque simile est quod uel in multo dis uersiis pci bicere ingenioli est atque soloetis, ut Archγα lti; dixit idem esse praetorem, ac aram, quoniara ad utruriisque refigit qui iniuriam patitur. Aut si quis dicat anchori ram ulpensorium idem esse. Sunt enim idem quid am bo, sed di ierunt in eo quod instruu atque desuper. Aut lex equat sesse ciuitates. Eadem enim in longe diuersis superficie ac uiribus diciti aequalitas est. Sunt autem urbiunitates etiam per translationem ex deceptione. Nanifessius autemst quod didicit, quoniam contra opinabatur,

iudetur que animus dicere, Ita liere est,ego vero errabam.

Dim etiam commoda ex eo qxod non dicit,urbana sunt, ut illud stesichori, quod ei cicadae humi canent. Eadems de causa quae comprobantur aenigmata, iucunda fiunt. diis sciplinatio enim inest Dicitur etiam translatio, ut Theoridorus dicit, cum noua dicunt . quod ' cum praeter opianionem sit,nec ut ille dicit, si ad priorem opinionem conis fras: uerum quemadmodu in tu ridiculis quae deprauata sunt. tu salibiis, qui extiterarum quadam sunt deprais

uatione. decipitur enim auditor, in metris, cum non consequatur oratio ut auditor putabat. Ibat autem in peridibus habens Elcera. Auditor autem opinabatur culceos

dicturi . simul enim haec dum dicuntur, aperiri oportet. Quod uero deprauatione sit, aliud facit quam dicit, ut itilud Theodori aduersus citharoedum Niconem, Turbat te. disimulauit enim uelle dicere quod te decipiat. Id enim turbat significat. at ille quoniam ex Thracia ipsium esse sciebat,aliud dicebat. Quocirca discenti iucunὶ .ste in urbanis atq; fcctis,ueluti apud Isocratem principatsi ciuitatis

146쪽

T E R T I V s. r γetuitis principitini esse mesorum. Quod enim non putambatur di ium,id dixit ingue omnia tunc probantur, cum

per aequivocationem uel translationem nomen affrtur,

cr commode si semper bi , N ec oportet peregrinum perem Arimini semper esse. Et tilud Anaxandridae, quod in pria nis fretur , Bonis est mori ante quam morte digni quid facias. Idem est enim ac si dicas: Dignum est moriante quam sis dignus mori. Genus igitur dictionis in istis idem emuerum quanto breuius, er per oppositionein diam sunt, tanto magis probantur. Cuius rei causa est, quornium maior disciplinasio, sciliusq; propter oppositiorinem':cr quoniam paucis,ideo citius. Oportet autem semper aut ad quem dicitur,aut quod recite dicitur,significataris quod dicitur,er uerim est,m non superficialcis disruntur enim haec nonnunquam hoc pacto: Mori oportet nihil peccantem. Nam id non est urbane dictum: nee id. Dignum oportet dignam uxorem ducere. Sed si utraque simul habebit,hoc modo: Dignum enim tunc mori, cum non1' dignus mori Quanto autem plura continebi tetrictio urbanius uidetur: ut si er uerba per translationem sint, ct translatio huiusinodi,.si compositio comparitus insit, si geri uideatur. Imagines quoque,sicut Cr in uis perioribus dictum est, translationes quodammodo fiunt, er laudantur. Nam aut ex duobus coctant,sicut Cy trans latio per proportionem: ueluti dicimus obpeum Muraetis phialam, Cr arcum brum infidem. Sic igitur cum d cimus, non simplex': ccan vero dicimuη arcum brum, aut clγpem phialam, simplex. Fingunt etiam imaginem

sic, ueluti sinuae pulsanti, aut lupo ad calcar madesecto:

utraque enim colit untur. Probe uero dicitur cum translatio infitipolinas enim dape phiala Martis inimit

147쪽

x s LIBERre: er Niceratiis, Philocteten esse a pra os inor urat . Ita enim contulit Thras 'machus cura a pruoe uiactum uidisset Niceratum uersius barbatum adhuc atque squalidian decantantem. In quibus maxime poetae errant, em non recte reddiderint, veluti Phila non cooco contendens dixit, Veluti apium tortuosa crura gerit. Et sunt omnia haec imagines,quas transi tiones esse iam seripe dictum est. Prouerbia quoque translationes ex specie

in stulam sunt: ut si quis ut boni aliquid con equatur, id

addiscat unde damnin ictatum sit: ut Copathius inquit leporem. Utrisque enim quod dictis est accidit. Verum unde urbana dicuntur,Cr cur,causa 're dicta est. Sunt autem probatae quoque cause superlationes per translatiotanem, ut in ulceribus plenum quidam dixit. Putaui enim ipsum plenam moris fiscellam esse. Nam ulcus rubrum quiddam est, λὰ ualde rubrin. Cum uero dicitur sicuti hoc atque hoc, luperlatio est,modo quodam dicendi dij rens, ut illud, Philamon Cooco pugnat. Putaui autem ipsum Philamonem esse cooco pugnantem. uelati apium rura esse tortuosa. Putaui enim non crura, sed apia e gerere sic tortuosa. Sunt aut etiam superlationes pueae ista, quoniam uehementiam significant. Quocircuirati 'axime ita dicunt , Nec si tabi tot daret, quot arena erpuluis, Item, Atridae uero Agamemnonis filiam no ducam, ςtiam si aureu cu Venere de pulchritudine certaret. Vtinetur autem hoc modo maxime Attici oratores: sed seni fodicere indecorum est.

De diuersis dicendi generibus.

Oportet aut non ignorare, non eandem unicuique generi eloquutionem conuere. Non enim eadem est

148쪽

T E R T I V S. I ' Vtrunque auteni necesse est scire, iterum ut Latine dictore scis,alterum ne cum alijs significare uelpi,iacere cogaαni:quod patiuntur qui scribere nesciunt. Historica igitur dictio est, quae maxime propria H cocertativa uero,quae maxime simulata est cuim duo genera fiuinti Num altera morata est, altera af,rm. Quapropter Cr histriones h iusmodi abulas eligunt poetae quoque bos er tales. Sestianentur uero Iegibiles, ut cheraemon, est enim exquisitus ut historicus er Lγcininius ex dit rambicis. Ct j con .smitu historici quidem in certaminibus angunt, ordχα

res autem boni,cum legantu riavectes uidentur. causa uero est, quoniam certamini cogi uunt. Quam ob causam φ ιluta haec cum actione remota situm no reddant oscire,

polidiora uidentur:ueluti articuli,σ ea quibus sepius in

dicitur,recte in historia reprobantur. At uero in demotis pratione oratores utuntur. Sintulam enim sint. Est autem necessarim conrutare cum idem dicis. Nam id uiam praembet actioni,hoc modo: Is est qui uestra stratus est, is qui vos decepit,is qui denique uos prodere conatus est. Quod Philemon hi trio faciebat in Anaxiariti gerontonianis,

quadocunq; Rhadamanthus aut Palamedes introducitur. Et in prae atione piorum ego ac ego sepius repetit. Notsi quis haec non recte pronunciat i qui trabem portat.Et articulos similiter,Venhosendisupplicaui. Opus enim est

actione,nec ut unum dicere,nec eodem modo,ex eadem Agura uocis dicere.Praetera articuli breuiu dii esuri proin prim quiddam habent. I n eodem enim tempore multa diacere uidentur. Nam cum colanctio multa sciat unum p tet econtra quam unum erit inultas tolletur. Quare am

149쪽

r o LIBER me, Niress Aglais, Nireus qui formossimus. Nam ci de aliquo multa dictitur, necesses quoque multoties dia ien quare si multoties, inulta quoque uidentur. Ampli in cauit igitur semes eius recordatus propter deceptionem, mentionem que nullibi amplius fecit, cim er in enumeri ratione polemo eius meminerit. Deliberatiua uero et quutio adumbrationi atq; picturae omnino sinusis est. Naquanto maior populus sit, to longius spe lanLQua propter quae exquisita sunt,superuacua magis,peiora que in utrisq; uidentur. Iudicialis autem exquisitior, multo magis si apud unum iudicem. Minimum nanque id est in rhetoricis. Nam quod ad rem pertine breuis est: aliena ue ro er concertatio absunt. quare iudici:ι purum est. propter nec ijdem in omnibus his comprobantur oratores: sed ubi actionis plurimum,ibi minimum est exquisitae λα quutiois. I d uero ubi uoce,ac maxime ubi magna opus est. Demonstiraliud uero dictio,historica maxime, cuius opu3lectio,post hunc iudicialis. Superuacuu uero est eloquutionem in iucundam ex in magnificam diuidere. Nam cur id magis,quam in liberulan Cr modestim,eT in alias morum uirtutes Quae enim diciti sunt,ea iucudum faciunt, si quoidem eloquutionis uirtus recte definita est. Cuius enim gyratia non humilem,sed dilucidam ais decente oportet esse. Namsi prolixa est,non est dilucida. Sed nec etiam si bre ui Patet igitur mediocritatem commodam esse. Iucundaraquoque scient quae dim sunt,si trita Cr prisca bene cotiiocentur, tar numerus, ex uerisimilitiιdo ita ut decet. Ae dedictione quidem,ac eloquutione, communiter de omni,

seorsum de singulorim generam dictum est restit inoodo de ordine dicere. Derdar

150쪽

. T E R τ I V s. De Partibus orationis.

SVnt igitur du e oratiois partes. N ecesse enitii est priniorem exponere de qua,deinde demon, are. Idcii co noti temonstrare cum exposueris, uel demoris irare antequam

exposueris inposibile. Nam Cy quidemonstrat, aliquid 1 demon irat: qui exponit,demonstrandi gratia exponit. Horurni autem altor propolitio est,alterum 1 cs,uclutis quis diuidat,ac dicat alterstra esse problema,alterum dera monstrationem. Nunc aute ridiculose diuidunt. Nam nare ratio iuridicialis solum orationbs est. Demonstrativae auteCr deliberativae quomodo potest esse narratio, qualis ab his dicitursaut quae in aduersarium si, untur, aut demonae

stratiotim enumeratio Prooemium vero Cr costatio Cr replicatio tunc in concionibus fiunt, cum controuersia inissimam accusatio atque defincto saepe,ucrum non ita deliberatio . Sed epilogus adhuc nes iudiciali omni ucluti si breuisu oratio est,aut si res memoratu Acilis. Accidit miniet ut prolixitatem imminuat. Quare partes necessariae, propositio Cr fides Propriae inque hae:quae aut cornu es, procaenii ,propositio,pesuasio, Cy epilogus. Num quae in aduersarium 'untur, ad sidem sciundum dicuntur. collutio uero,suorum ampliscatio est Quare pars quae dum est eorum quae fidem sciunt. DemonMut enim ullis quid qui co insed exordium nequaquam, nec enumeraretio, sed in memoriam reducit. ure si quis haec ita diuisdit,ut Theodori juditores sciebant: erit aliud narratio, Cr aliud praenarratio, Cr aliud supernarratio, elenchus quoque ac superelenchus. Sed oportet cum speciem quatiodam dicas ac diit, entiam, tunc nomen imponere. Aliter indite ac nugatorium est: veluti Lγcimnius in arte scit, corroborationem appellaris,er aberrationem, Cr ramos,