장음표시 사용
41쪽
memoria tenoret; atque eo gravius ferre, quo minus merito populi Romani accidissent: qui si alicujus injuriae sibi conscius suisset, non fuisse dissicile cavere : sed eo deceptum , quod neque commissum a se intelligeret, quare timercti; n que sine causa timendum Putaret. Quod si veteriis contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium injuriarum, quod, eo invito, itor per Provinci a Per vim tentassent; quod aeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas Vexassent, memoriam deponere posse Τ Quod sua Victoria tam insolenter gloriarentur, quodque tamdiu se impune tulisse injurias admiraren tur, eodem pertinere; CODSuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res ot diuturniorem impunitatem concedere. Quum ea ita sint,
tamen si obsides ab iis sibi dentur , uti ea , quae polliceantur, lacturos intelligat; et si di duis de injuriis, quas ipsis
sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satissa elant, sese cum iis Pacem esse facturum. n Divico respon dii : si Ita Helvetios a majoribus suis institutos esse, uti o sidos accipere, non dare consuerint; ejus rei populum
XV. Hoc responso dato, discessit. Postero die, castra ex
Achaintre malle videtur posset. JEodem Pertinere , Pamdem vin habere in animo Caesaris, eum m vere, ne iis pacem concederet. M. Q- grai ius, ut eo gravius d leant. M. LVerissime. Vetus Poeta apud Aristot. Rhet. II, 14 .
φερας , et Claudian. in Bur. I, II : α ... Tolluntur in altum Ut lapsu graviore ruant. M lI Uti ea qu&3 polliceantur, DemPein eam partem ituros, tibi Caesar Constituisset. A. ldend. ot Benileius : ipems enim ali quitur Cesar. Os. in Nant. Atque eo gravius ferre. Inserit I. C. H. calamitatem v d incommodum. Sed nemo psi, qui non subaudiat. Aecidissoni Al. accidisset. Qui. M. populus Romanus : si igitur populus Romanus injuriae alicujus erga II lvelios sibi consciussu 1 ei; si quam eis injuriam intulisset , etc. A. J
Posse. Sic quidem codd. et Vett. Q. R d vulgo melius, M. Cla rherestituit ea posse, pro1,ante Oudend.
42쪽
eo loco movent. Idem Caesar iacit, equitatumque omnem, ad numerum in millium, quem ex omni Provincia et . Eduis atque corum sociis coactum habebat, praemittit, qui vi deant, quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius ti vissimum agmen insecuti, alieno loco cum equitatu Helv tiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt Quo praelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere , nonnunquam ex noVissimo agmine praelio nostros laces sere coeperunt. Caesar suos a praelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus, populati nibusque prohibere. Ita dies circiter quindecim iter secerunt, uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis millibus passuum interesset. XVI. Interim quotidie Caesiue AEduos frumentum, quod
essetit publice polliciti , flagitare. Nam propter frigora, quod Gallia sub septeintrionibus, ut aiatu dictum, P
et 24 , nihil aliud Caesarem in animo habuisse uisi ut hostem longo itinere defatigatum ipse aggredi posset in loeo suci et Helvetiis iniquo. B. JCAP. XVI. I Flagitare. , erbum
huic loco aptissimum. Denotat enim vehementem non rine convitiis Postulationem. D. J 'Vt ante dictum. ais respicit ver hac. x : Vergit ad septemtrioues p M.f C r. XV. Provincia, nempe Na honensi. JI Cupissius, id est, inconsultius et festinantius quam par erat, Pugnae cupiditate adducti. A. JAlieno loco. opponitur auo; Sallust. Jug. 54, i. e. opportuno. V. et Iav. Mas, 43. I Alieno ergo est iniquo. JEx novissimo agmine. Alii e . Palutationibus. Hoc verbum ah Udd. vulgg. abest, eulpa V sit. M. Restituit Davis. Dies quindecim. Alii duodecim. Passuum. In aliis deest. Non male. Sie et alibi Gesar, ut c. 4r; II, 3 , et . t Hare addit Turpis de Crisfg, t. I, p. 32 : α ΙΙ saut trias milles mur uneis lieue ; ainsi Parriere - garde desis Suisses nyέtait qu'li deux lieues deis Pavant in garde de r. Ou neu comprend Pas murquoi los deux
43쪽
sita ost, non modo mimenta in agris matura non erant,
sed ne ii abuli quidem satis magna copia Suppplebat. Eo autem frumento, quod flumine Arare navibus subvexerat, propterea minus uti poterat, quod iter ab Mare Helvotii avertorant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere AEdui; conseret, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit, et diem instare , quo die frumentum mili tibus moliri oporteret, Convocatis eorum Principibus, quin rum Diagnam copiam in castris habebat, in his Divitiaco et Lisco , qui summo magistratu praeerat, quem Vergobretum appellant ridui, qui Creatur annuus , et vitae necis saein suos habet potestateIn, graViter eos accusat, quod, quum neque emi, neque ex agris sumi posset, tam necessario tem- iamre, tam propinquis hostibus, ab his non sublevetur; praese tim quum magna ex parte corum precibus adductus bellum Susceperit, multo etiam gravius, quod sit destitutus, queritur. XVI. Tum demum Liscus Oratione Caesaris adductus, luod antea tacuerat, Proponit : si Esse nonnullos , quorum
auctoritas apud plebem I,lurimum valeat, qui Iirivati plus I, si iit, quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improtia
judicium. lolini magistratus Augu loduni qui in biennium eligebatur Merg seu Verg vocabatur, ita ut
Imri Prima antiqui nominis remansisse videretur. Gon. JProcissius ad eius. Cf. c. I . M.
Conferri et comportari nou subtiliterdisti uxerim; putem tameu Cotiserriasiugaliis, comportari in unum locum id quod singuli coutulerant. In meta- Plir. gr. cst et M. Ne duci. Sic Terent. ΡhOmI. 3, u,
15 : a Ut phaleratis verbis ducasine. ν, Idem ac deludi, is aliud tem-Pus ex alio rejici. I ulgaris est vox in Galliea lingua : stare alter ques- qu 'un pro deludere. B. JMagistratu, dativo casu sine accessione vocalis 1, quod solemne Cesari fuisse, Gellius, N. A. IV, 16,du tuo travit. CGLLAR. Plura exemPla Judendorpius collegit.De summo I duorum magistratu lu:edam tradun-lurius a vii, 33. M. De isto dativo v.
44쪽
oratione multitudinem deterrem, ne frumentum conserant quod Praestare dei, eant: si jam principatum Galliae Ohtinere non Dossint, Gallorum quam Romanorum imΡeria Ite ferre, satius esse, neque dubitare, quin, si Helvetios su Peraverint Romani, una cum reliqua Gallia .muis liber talem sint erepturi. Ab iisdem nostra consilia, qui eque in castris gerantur, hostibus enuntiari; hos a se coerceri noti posse. Quin etiam, quod necessario rem coactius Ca sari enuntiarit, intelligere sese , quanto id cum periculo sece rit , et ob eam causam, quamdiu Potuerit, tacuisse. n
XVIII. Caesar hac oratione Lisci Duninorigem, Divitiaci fratrem , designari sentiebat: sed quod pluribus pra scuti
hus eas res jactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet; quaerit ex solo ea, quae in eonventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quae rit ; reperit esse vera. u IPsum esse Dumnorigem , Summa
SHam pri auri tibis malit-ipsi. ipsi uinx Praecessit. Da. tu Mant. que dubitare. Alii legunt : νω- quo dubifare debeant. Turbatur iuverbo debeant syntaxis , nam noupendet hcκ vcrbum ab aliquo superiorum. Clarhius in debere voluit mutari, Oudendorpiiis omitti. Sed
non Puto, ex omni ἀνακολουθία faciendam esse legitimam conseculio atrii Orationis. N. Delendum .. dobeant putat Oud. subaudilo se, ni hoc se addere malis. Quam lectionem exhibeo, ea est quam e codd. et edd. Vet.
restituit in ei litione posteriore Gud. qui in pei iri dederat sic : quo ανε- tiare dicant, sU- - perferre: Προ- que dubitare debeant, quo refertur
nota Praemissa. - Iuriu. Velit ne
que dubitari debere. t Achaintre EClar Uo recepit dubitare debere, et sic omnem locum Optime interpretatur. Iascus exponit et bos, scilicet privatos, de quibus supra queritur, sedili ga at Hic improba liuiole, multitudinem deterrere, ne frumeH- tum Couserant quod pria stare diuinarit optimo gri us interPr. σἰτες, frumentum debitum , dicentes luila, si jam c. alliae pririci liniunx
lorum s seil. Helvetiorum, qui eraut Galli in imperia perferre, quam H
manorum; et aedures noti dii hilare deis here , quin Roma ii , si Holvetios su- 'raverint, sint erepturi AEduis, etc.l actus. Sic codd. et edd. vet.
Cis. XVII l. Ab aliis quoerit. Alinest qmPrit ab edd. vulgg. Sed exstat in Omnibus eo licibus. M. Et graecus interpres halint. Superfluunt duxerat Maliger.
45쪽
audacia , magna apud plebem propter liberalitatem gratia ,
cupidum rerum novarum ; complures annos portoria reliquaque Omnia aeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, Prositerea quod, illo licente, contra liceri audeat
nomo. His rebus et suam rem familiarem auxisse , et lacultates ad largiendum magnaS comparasse ; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere , et circum se habere ; neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter Posse ; atque hujus potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo collocasse ;ipsum ex Helvetiis uxorem habere; Sororem ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates collocasse ;savere et cui ero Helvetiis , propter eam assinitatem ; odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia ejus deminuta , et Divitiacus frater in anti iluum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem regni Der Helvetios Obtinensti venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea, quam habeat, gratia desperare. η Reperi hat etiam in quaerundo Caesar, quod praelium equestre adve
t Portona. Portorium, proprie pre. Si quid accidat Romanis. Intrudittium datum Imrtitoribus, qui de I. C. II. iuvenuste. Cesarciteriore ripa in ulteriorem merees vel adhibet egregie. ducunt : h. l. vectigal pro transitu Imperio Pop. mm. i. e. impinsuminis impositum. A. J rante p. Rom. Sed II, I, est, in im- Illo licente. Alii dicente. Male, et perio, eodem sensu et et modo addin Ox contradicere. f Liceri est pre- tur, modo omittitur illud in. Μ. tium deserre in auctione facienda. D. In quirendo. Sic codices. Valgo Suos tamen codd. habere dicente te inquirendo. Quod malit Ach. linivr Achaintre. J Quodprilium equestra, cte. Utra Sed etiam apud. T. etiam deest nee si talem hic agnos- in cod. Dorvillii et edd. vet. Sic et cunt interpretos, in refingendo lue alibi, ut i, 43. Vide et vi, 43. male seduli. Periinu. ad Sanctii Min. L giter posse. Εum esse poten- xv, xi, explicat sic : inquirendo intissim im. A. Collocasse, subaudi : praelium, quod, etc. Tuus autem nuptum. Cupere, belle velle, Ilausius putat legendum repererat. voluntas pro benevolentia. D. J Si legis in quoerendo, subaudica de Divitiacus restitutus. Cf. c. 3. M. proelio. I. C. H. pro quod malebat
46쪽
sum paucis arito diebus esset sactum, initium ejus fugae factum a Dumnorige atque ejus equitibus, nam equitatu, quem auxilio Caesari AEdui miserant, Dumnorix praeerat, eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. XIX. Quibus rebus cognitis , quum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod Obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo injussu suo et civitatis, sed etiam inscientibus ipsis secisset, quod a magistratu AEduorum accusaretur ; satis esse causae arbitrabatur , quare in eum aut ipse animadverteret, aut civitatem animadvertere juberet. His omnibus rehus unum repugnabat, quod Divitiaci fra tris summum in Populum Romanum studium, summam in se volutitatem, egregiam fidem, justitiam, temperantiam cognoverat. Nam , ne fus supplicio Divitiaci animum os fenderet , verebatur. Itaque , priusquam quidquam Coriar
tur , Divitiacum ad se vocari jubet, et, quotidianis interpretibus remotis , per C. Valerium Procillum , princi item
Galliae Provinciae , familiarem suum , cui Summam rerum omnium fidem habebat, cum eo colloquitur; simul com moue facit , quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta , et ostendit, quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur, ut, Sine ejus ostensione animi, vel ipse de eo, Causa Cognita, statuat, vel civitalem statuere jubeat. XX. Divitiacus multis cum Iacrimis , Caesarem COm-
15. M. Cip. XIX. Quod - traduxisset,
i. e. impetrasset a Sequanis, ut Iinsnes sucis Helvetios ire Paterentur. Cf. c. 9. M. Injussu suo, injussu Caesaris. M. scientib. ipsis, i. e. civibus. M. His omnibus rebus. T. rebus de
Ieverat Maliger, reposuit Claruus e
honis codd. et ed. vet. Cf. tu, II, 52.
Voluntatem. Benevolentiam. Vid. c. I 8, not. JC. Valerium Proesuum. Sic et
Troatalium, Traurillum. In conellio Gall. Cas. c. is I 8. M. V ostondit. II ec vertis ahquial ut, edd. vulgg M. Omissa scit. a Scali gero restituit Davisius.
47쪽
Plexus , .Obsecrare coepit, ne quid gravius in fratrem sta tueret : si Scire se, illu esse vera , nec quemquam ex eo Plus, quam se, doloris capere , Propterea quod, quum ipse gratia plurimimi domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adolescentiam posset, Per se crevisset; quibus oΡiabus ac nervis non solum ad minuendam gratiam , sed paene ad perniciem suam uteretur : Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, quum ipse eum locum amicitiae apud ciun teneret, neminem existimaturum, non sua voluntatefactum; qua ex re suturum, uti totius Galliae unimi a se averrerentur. n Haec quum pluribus verbis neus a Caesare I eteret, Caesar ejus dextrian prendit; consolatus rogat, finem orandi faciat: tanti ejus apud se gratiam esse OStendit, uti et reipublicae injurituli et suum dolorem ejus voluntati ac Precibus condonet. Dumnorigem ad se voeat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat, ostendit; quae ipse iii inlligat, quae civitas queratur, proponit; monet, ut in reliquum tempus omnes Suspiciones vitet; praeterita se Divitiaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes Ponit, ut, quae agat, quibuscum loquatur, sciso Possit. XXI. Eodem die ab exploratoribus certior factus, hostes sub monte consedisse millia irassuum ab ipsius castris IIII;
qualis esset natura montis, et qualis in circuitu ascensus, qui cognoscerent, misit. Renuntiatum est, facilem effie.
De tortia vigilia T. Labienum, legatum Pro Praetore, cum
CAP. XX. Per se creνisset. Per Divitiaeum. Graecus interpres male 12ὲαινιυ reserendo ad Dumnorigem.
uem ot ellicariam detrahere. D. JReipubliem injuriam, iactam mi- putilicae. N. Quci' agat. Alii quid. C p. XXI. Sub monte. Sic eodd. et ed. vet. Alii sub montem. Vide et c. 48.
Legatum pro Proetore. Augustus, formam civitatis constitueras, et Pro vinciarum Romanarum rationem de cribens, esse voluit legatos P M lira
48쪽
duabus legionibus et iis ducibus, qui iter cognoverant, summum jugum montis ascendere julaei; quid sui consi Ili sit, ostendit. Ipse de quarta Vigilia, eodem itinere, quo hostes ierant, ad eos contendit, equitatu In quo Omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris Peritissimus habebatur, et in exercitu L. Syllae, et Postea in M. Crassi sue rut , cum exploratoribus praemittitur. XXII. Prima luce, quum summus motis a T. Labieno teneretur , ipse ab hostium castris non longius M et D 1 assi hus abesset, neque , ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus, aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit; dicit montem , quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri; id se a GaIlicis
non potuerit hoc sensu esse legatus Pro praetore, placuit nonnullis, pr pere potius legere, quam Pro P tore , sed codicibus invitis. At Carrici Antiqv. loci. Iu, 8, et Ursinus ad h. l. et Spanhemius de usu et praest. ΛΝ. P. 56o, quorum seriptorum locos Cellarius jam indicavit in e nummis, tempore Augusti aut i qui arthus, cri- tenderunt, etiam Iiberie reipublicae aetate suisse legp toes Pro praetore, qui, ut Spauli emit verbis utar, vice Pro torum , sub auspiciis proconsulis aut imperatoris, Parti exercitus aut pr Vincite praeerant. Cui descriptioni Co-gruit ea, quae jam ante tu Ursini nota ad h. l. Pro sita erat, sed au tior una parte : scilicet, legatum ab- gente Proconsuti aliquo missum dictum videri legatum pro praetore. M talis suit Labienus, etiamsi, quodjam Oudendorpius auimadvertit, Labietius aliis omnibus locis simpliciterli galus Caesaris dicitur, ut adeo locus noster plane singularis, res vero ipsa non extra onauem dubitatiouem posita videatur. In metapliv. Gr. Est υπε- , siue illo pro proetore. Ursini sententiam Davisius suam secit.
Cap. XXII. I Dicis montem. HOC loco Turpis de Crissδ Caesarem in prehendit his verbis : α Le projet de
v semble clu'il ne Prit Pas toti tes tesv pr&autions qu it aurait dia eni- Plocr Pour Parvenir a mu hut. . Hic ea quae sacere debebat Caesar , indicat, nempe interdum Labieno exPloratores mittere qui illum de via certiorem sacerent : et signum quoddam habere praefixum, quo scilicet montem a Romanis Occu Palum cc noscere potuissent Caesar ipse et C sidius. Sic nec Considius deceptus suisset, uec Casar aggrediendi hostis consilium amisisset. De his omnibus
judi ut rei militaris i eriti. B. J
49쪽
armis atque insignibus Cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. I,abienus , ut erat ei praeceptum a Caesare, ne praelium committeret , nisi ipsius copiae prope hostium Castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros exspectabat, praelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar Cognovit, et montem a suis teneri, et Helvetios c tra movisse , et Considium , timore Perterritum, quod non vidisset, pro viso si hi renuntiasse. Eo die , quo consuerat, intervallo hostes
sequitur, et millia passuum III ab eorum castris castra ponit. XXIII. Postridio rius diei, quod omnino biduum supermrat , quum exercitu frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracto , oppido I duorum longe maximo ac coPiosi simo , non amplius millibus passuum XVIII aberat; rei Dumentariae prospiciendum existimavit, iter ab Helvetiis ave tit, ac Bibracte ire contendit. Ea res per sugitivos L. AEmilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus Duntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existi mare ut, eo magis, quod pridie, Superioribus locis occupa
A Gallicis armis. Al. ex. Indignibus , armorum ornameutis. I qchaintre ex graeco interprete malulci : signa militaria. JPrope. Cod. Oxin . Propter, non male. Sic et I.iv. xxvIII, 46. Mutio denique die. Quum multum diei processerat, ut loquitur Sallust. Iugurib., c. 5 . DAv. JCisarcognoνit. T. Caesar addidit Davis. e codd.mIoelios. Al. hostes. C p. XXIII. I Frumentum metiri. Singulis monsibus ot stipendium solvebant militibus, et frumcntum me liebantur. Pol Fh. vI, 37 : Σιτε με
Iuluis potissimum sar frumentum exspectabat. Cf. c. I G. Hoc oppidum intelligendum est, quum Plutarchus in Caes. cap. I 8 , hanc rem attingens,
dicit : Καισαρ εις πολιν νινα φίλην ἀγυ
50쪽
DE BELLO GALLICO. LIB. I. 27tis, praelium non commovissent; Sive eo, quod re frumen taria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso, nostros a novissimo agmine insequi ac
XXIV. Postquam id animum advertit, copias Suas Caesar in proximum collem subducit, equitatumque, qui sustineret hostium impetum , misit. Ipse interim in colle medio tri plicem aciem instruxit legionum quatus Veteranarum, ita, uti supra se in summo jugo duas legiones, mira in Gallia
citeriore proxime conscripserat, et omnia auxilia colloca rei ; ac totum montem hominibus compleri , et interea sarcinas in unum locum coiiserri, et eum ab his, qui in Superiore acie constiterant, muniri j ussit. Helvetii, cum omnibus suis carris secuti, impedimenta in unum locum contulerunt ; ipsi, consortissima acie, rejecto nostro equitatu, PhHange facta, sub primam nostram aciem succesSerunt.
Commoνrarent eleganter Pm: laces
sivissent. J M. commisissent. -Geulius, II, 23, aprielio commoto.n OUD.
Eo, quod. T. eo Ciacconii eodex non habet; comparet in aliis. Cap. XXIV. Ammum a enit. Ita Davisius e codd. CL Gmn. ad
quatuor legiones veteranorum instruxit ut triplicem aciem sormarent. Prima acies erat hastatorum, secunda Principum, tertia triariorum. MParatim tamen et Per cohortes, nou Permanipulos. Nec continua serie, ita ut cuique cohorti alae essent velitum. Vide utriusque exercitus ordinem Optime delineatum et aero incisum ex
ipso Caesare apud Turpinde Criss/, t. I, P. 5 I. A. J
Ilocaret. Sic cod. Leidensis , bene. V ulgo erat collocari, sensu noupletio. Alii habent collocaris, complerit. Compleri ei; al. compleret. PMdange facta. Orosius, VI, 7 , ubi ea tractat , quae Caesar infra, C. 52, narravit, perspicue deseri sit phalangem Germanorum, qud descriptio, propter Germa rumcum Gallis similitudinem, etiam
in Gallorum phalangem, de qua hic
ermo efit, convenit. Dicit ergo, fieri Germanorum phalangem, a Coacto iuunum agmine, scutisque fiuPra --Put contextis. n Itaque phalanx Germanorum suit eadem , quae testudo Romanorum, quam Livius xxxIV, 3s,
et Arriatius in Taeti c. p. 33, descripserunt. Ipse vem Caesar in a dicit militea Romanos in phalangas Ge
manorum insiliisse, acuta manibus revulsisse et desuper vutiterasse hos-