장음표시 사용
231쪽
19 De Immunitate Ecclesiastica,
nem praesentaverit, ves se non oppos rit, collatio manebit valida. Ratio, quia iam ad Episcopum est deuoluta;& prior collatio noti fuit irrita , niti secuta intra tempus a iure definitum, patroni praesentatione ; quare si haec non sequitur , illa confirmabitur , &manebit valida.
1 QEquitur octauo , quod ex causi ra- irationabili licite possit Pontifex dispensare, quod quis retineat plura beneficia residentiam requirentia, & ratio desumitur ex iis , quae si pra dicebamus ; causae autem iustae dispensandi , praecipue sunt duae, ad quas aliae Teuocantur. Prima est Ecclesiue necess-tas, vel magna utilitas ; ut si desint alij, vel desint idonei, vel sit quis valde p ren, se filiis Principum dantur interdum Episcopatus , etiam ante aetatem, ut Ecclesiae contra haereticos defendantur ) item si quis putetur magis pros
tutus absens quam alius praesen ecunda eit, si alicui viro magno unum bene ficium non sufiiciat ad honeste viu dum iuxta iuuin statum, de alterum, po sit ei sine Ecclesiae incommodo dari haec tamen secunda causa reducitur ad priniam : nam quod personae sublimes &literatae pluribus honorandae sint, quando unum non est sufficiens, iuxta Concilium Lateranente cap. de multo, id non
debet fieri nisi propter Ecclesiae utilit,
ii, quod confirmatur ex S.dem doepi f. 27 i. ad Comitem Theobaldum, ubi hoc expresse docet. 1α Neque dicas, quod Trid.s .aψ cap.
t . id fieri prohibuerit ; nam respondetur, quod Concilium neque potuit,n quo voluit prohibere, quin ob legitimas caulas,Pontifex possit in hac re dispensare, nam Pontifex est supra Concilium & SS. Pontifices olim dispensarunt ut Gregorius I. ut patet l. 2. vistola timca'. s ι. qui quemdam Episcopum, APnellum nomine, ob certam Ecclesiae ii cessitatem duos Episcopatus habere voluit illud tamen verum est, quod si noneutetur iubes le legitima causa dispensandi, is, qui per dispensationem obtinuit plura residentiam requirentia benescia , non est tutius in conscientia , sed tenetur alterum relignare, ut docent fere omnes Theologi, S. Thomas quο lib. 9. art. Is . Maior in A. dist.2 . quam . Adrianus in qiis Z.de plumate prae-beudai um, quae incipit. Quia in promissis, Caici. ver. beneficiorum multiplicatis , Sol. lib. 3. de iust. quast. 6. art. 3.& Tolet. lib. s. cap. 7 i. idemque d
cent multi Iurissiperiti, & Canoni ita: &ratio est,quia Papa non est dominus beneficiorum , sed dispensator, at dispensator non potest pro suo arbitrio distri buere bona disperusanda, sed iuxta rationabilem voluntatem eorum, qui ea dispensanda reliquerunt,& eorum, in qu rum utilitatem inlicta sunt, quae in pro posito est Ecclesia univcrialis tum quiae t contra ius diuinum naturale,ut unus habeat plura beta ficia residentiam ro-quirentia nili aliqua iusta caula id e culet, ut docet Caiet. su ra) atqui Pontifex non potest dispensare in iis, quae sunt iuris diluini naturalis, nisi tritameniat iusta causa, quae turpitudinem tollat, ut patet in votis , iuramentis, quin etiam & in indulgentiis; sed de hac re vide, si placet, B ardum e p. ad Rubertum nepotem , cst vis. 7. ad Adam
232쪽
Aduerte tamen collationem secundi Φ beneficij, ter ij, & caeterorum elle' vali-d.un, & conserta verum titulum,ut patet ex multis canonibus : nam ad nullum eorum iure naturae persona est ii habilis:tenetur tamen rei ignare ali3uot ex illis,quae vel non sunt ei iuxta suum statum necessaria, vel in quibus legitima causa non intercessit, fructus tam interim perceptos non tenetur restituere, si muneri suo, saltem per Vicarium, fatissecit ; quod ii non satisfecerit, i netur ad Ductuum rei litutionem, vel Ecclesiae, vel ad pias causas. 4 Neque dicas secundo, ergo potest Episcopus etiam conserre duo beneficia r sidentiam requirentia sine dispensati ne Pontificis, si is videat Ecclesiae suae id profuturum, ut eidem personae duo
beneficia conserantaci,nam refrondetur,
quod lex semper obligat inferiorem, quamdiu ex eius custodia nihil euidei ter sequitur contra legislatoris intentionem sed nunquam, aut saltem rarissime, inienit aliquid contra intentionem Tridentini ex eo, quod uni non dentur duo beneficia: nunquam enim euidens est id elle contra maius bonum Eces sae, & aedificationem proximorum,quas duas res intendit Tridentinum per huius praecepti custodiam, & obseruationem, ergo &c.
Aduerte tamen, quod sunt aliquot casus in quibus etiam post Tridentinum otest licite Episcopus dare plura bene- heia me dispensatione Pontificis.s Primus est : quando sunt beneficia
simplicia, etiam Canonicatus, quorum neutrum sussicit ad honestum vitae statum , & alterum non requirit residentiam, siue ex sui institutione, siue exii epraesicripta consuetudine. 6 Secundus i Ecclesia Cathedralis, vcI parochialis, vel dignitas ius illiciens stad sustentationem, poterit simul cum ea obtineti beneficium simplex non requirens residentiam ; & uterque casus satis colligitur ex verbis Tridentini fess.
2 . cap. II7. ubi aduerte, ante Tri-
deminum potuisse etiam plura curata beneficia possideri, si scilicet ita erant exigua, ut non pollent proprios face
dotes sustentare, ut patet ex ca8. eam te de aetate, ct quasit. nunc vero id non
licet absque dispensatione Pontificis, ut patet ex fess. a . cap. i7. ubi qui ha-bct plures parochias , cogitur sub gra- ui poena alteram resignare, ctiam si neutra per se susticiat; dixerim tamen iuxta superius tradita, quod si ilice essent valde vicinae , ita ut unus possit utrique satisfacere , & non poticiat facile inueniri, qui parochiae viis soli velint deseruire , possint tunc duae eidem committi , iuxta callit. clerum 2I. quasi . i.
Tertius, si dignitati, vel Canonica- ZEui accellorie annexa sit parochialis, quae per Vicarium admilustrari solet. Ratio est, quia beneficium alteri perpetuo unitum cens ur unum cum i
lo , & illius naturam allumit. Vnde Parochiale annexum simplici allumit naturam simplicis , quod etiam post Tridentinum locum habet , ut prae
ter alios docet Nauarr. Dc. infra c
Quartus, si unum bencscium detur 3
in titulum , alterum in conrinendam ad sex menses , etiamsi ellet Parochi te, ut patet ex cuit. nemo de electionein 6. saltem cum ordinaiij dispensatione. non tamen potest dari unum in si tutum,& alterum in commendam per petuam sine iusta causa, & dispensati ne Pontificis, quia commenda peril tua aequivalet titulo , ut recte probat
233쪽
rium, vel valde expediens ad commune bonum Ecclesiae,posse licite Pontifex bona Ecclesiastica ad alios usus, eciam in Principes seculares, nedum in alias dioecesis vel Ecclesias,talia bona transferre: sic videmus interdum bona Ecclesiastica Principibus saecularibus concedi , ad Ecclesiae utilitatem absque tamen iusta causa hoc facere Pontifex non potest,quia ex communiori,& probabiliori opinione Doctorum non es illorum bonorum dominus, sed adminii rator, ac proinde seruare debet dispensatoris fidelis leges, quarum principalis est publica Ecclesiae utilitas : Atque ita contra Flaminium Parisium lib.
chidiaconum.& alios, quos citat, & sequitur Sopranus in apsendice ad Eistiu-
& Va'tieet in opule. de reddit. Ecclesca .r 9. I.dub. l .qui tenent, quod dominium bonorum uniuscuiusque beneficii sit apud unumquemque suum beneficiatum, cum onere tamen,& obligatione non alienandi, sed transmittendi illa succei seribus sine detrimento , & deterioratione : mouentur, quia bona Episcopatus dicuntur de patrimonio talis Episeopatus cap. iudicatum 8 9. dist. tum quia non potest assignari sussiciens ratio, cui benenciatus uon sit dominus sui beneficit, ergo, M. Ita etiam contra eosdem Doctores supra docent Molina tractat. i. d. p. 19. conclus. 2.& Leis lib. i. de iust. cir iur. c . 4. dub. 7. qui tenent,
quod dominium bonorum Ecclesiasticorum si poenes coetum personarum cuiuslibet Ecclesiae , ad quam illa bona pertinent, v. g. bona Ecclesiae Neapolitanae penes Clerum,Sc Capitulum Neapolitanum , & sic de aliis, &c. mouentur, quia huiusmodi bona vocantur dos,& patrimonium talis Ecclesia,tum quia dicuntur elle sub dominio Ecclesiae, P. r . de testam. in p. tum quia empta nomine Ecclesiae acquiruntur Ecclesiae, e
go, &c. Ita etiam contra eosdem docent Innocent. in cap. cum super esedi de cau
nent , quod dominium bonorum E cletiasticorum sit penes Congregationem uniuersalem fidelium. Ita etiam tandem contra eosdem docent alij complures Doctor. qui tenent , quod is minium bonorum praedictorii sit penes Deum, non solum , vi est uniuerialis, sed etiam ut est particularis dominus, quatenus ipsi peculiariter offeruntur,& dicantur ; tum quia patrimonium Dei, & res Dominicae dicuntur, cau.AD. Ahon olorum , ergo , &c. Vide Naua rum comment. de goliu clericorum, g. 2.ct 3. vide etiam, quae dicentui infra dubit. 1 . seel. 4. ct dubit. 27. feci. 14. Hinc licet Papa canonici iuris sinlemnitatibus, ablolute loquendo, astrictus non sit, sicuti alii Praelati obstringuntur; tamen naturali, ac diuino iure prohibetur prohibitas alienationesessicere; cum bonorum Ecclesiae tuti dicebam in non dominus, sed solum administrator a Christo constitutus sit, non ad dissipandum, sed ad dis iis at dum ; unde recte distinguit Nauarta
234쪽
Dobitatio IV. Sect M. Sub oris. X. 197
quod alia alienatio rerum Ecclesiasticarum facta a Papae est usta , & valida , qim videlicet rationabili causa nititur; alia est valida, & non iusta, si absque iusta causa res unius Ecclesiae in aliam Ecclesiam, alitinave pium v-cim transferatur'; alia denique neque iusta , neque valida; si res Ecclesiae s- ne rationabili causa in usus profanos alienentur; v. g. si laicis, sine iusta causa donentur.
Proponitur SUB COROLLAR. X. SEquitur decimo , quod quaudo bona sunt incerta, vel incertum est debitum , quia scilicet creditores ignorantur, licite pollit Pontis ex composi-.tionem admittere , sue debitum sit ex delicto, ut in usuris, furcisque minutis; sive absque delicto, ut in debitis ex contractu, vel in inuentis:& ratio vite rius est, quia quando ignoratar bonorum proprius dominus , restituenda sunt illa in usus picis, non quidem iure naturae , sed iure positiuo,ut docet communior Doctorum opinio apud Leli.
sed in iure postilio potest Papa dispensare ergo M. sublata ramen obligatione hac rei tituendidicite potest homo ea tibi retinere.
Proponitur Sun C OROL. XI. S Zq ix undecimo, quod si credito
res noti sunt , non possit Papa nec valide, nec licitd hominem i restitutionis obligatione liberare , nisi subsit causa legitima, ea tamen supposita possit & valide, & licite.Prior pars proba tur : quia non potest Papa valide, demul id minus licite, sicut nec alius Princeps , uti supra dicinam, absque iusta
causa rem unius alteri donare;non enim
est dominus, uec dispensator bonorum, quae subditi possidendised tantum est de fensor iuris , & boni communis, Iudexque,& vindex criminum Posterior pars robaturiquia Pontifex , quamuis non abeat supremam potestatem directam in bonis temporalibus Clericorum, IChristianoriim , uti su ra dicebam, habet tamen in iis supremam potestatem indirectam : nempe quatenus opus
est ad regimen spirituale : quare posita iusta causa potest , & valide, δ licite de bonis illorum disponere ; de sic potest, & valide, & licite imponere inuleias pecuniarias, & Confiscationes binorum pro criminibus, & consequeti ter condonare , etiam huiusnodi restitutiones faciendas: quod nota propter ea, quae . debentur haereticis , liue ex delicto , siue ex contractu cauendum tamen est scandalum, de qua re vide cap. cumseeundum leges de iraret. in 6. Innocentium IV. in cap. quae in Ecclesiarum Aeconstitui. de Sylvestrum vel b. restitui. .
pi . Quod autem potest Pontifex, idem potest de Princeps saecularis respectui uorum subditorum : iam enim iusta lege illorum bona addita sunt Fisco. etsi multoties ob potentiam non potest fieri
235쪽
198 De Immunitate Eccles actica.
Proponitur SUB COROL. XII. SEquitur duodecimd , quM in causis
cinilibus, ac minoribus criminalibus , quibus de pecuniaria mulcta agitur , Princeps , quin imb in virtute eius quilibet Iudex, siue Ecclesiasticus , siue secularis ille sit , quando certo nouit, alteram partem sessis probationibus niti : quamuis teneatur tunc omni inda- stria prius curare, ut falsitas detegatur,
vel ut processus impediatur: si tamen idesticere non potest , possit ex illis probationibus contra eum, quem per tri- Datam scientiam certo nouit causam iustun habere, sententiam ferre. Ratiocst , quia Princeps supralius, qualiscunque ille sit, siue Ecclesiasticus, siue saecularis , & in virtute ipsius quilibet alius Iudex insertor , habet, uti fura
licebam, auctoritatem disponendi dehonis suorum subditorum, eaque de uno
in alium transferendi. prout bono communi expediens fuerit, ut patri ex legibus usucapionum, & praescriptionum: at illa videtur cile iusta caula, atque adeo concella hic Iudicibus talis potestas, quandoquidem plurimum Reipublicae interest , vi secundum publicas allegationes iudicia publica tenninentur, ne forma illorum Quo populi scandalo peruertatur, tum quia non suppetit ratio, qua incommodum particularis ciuis in tali casu auertatur : ergo sui remus Princeps , siue Ecclesiasticus, iue saecularis ille sit, statuere potest, ut Iudex , etiam inferior, in tali casu sormam publicam iudiciorum sequaturi, quamuis inde fiat, ut bonis spoliare debeat illam , quem priuatim innoccntem , & bonam caniam habere cognouit. Confirmatur , quia haec bona , is Escandalum absit , recuperari pollunt non enim per sententiam istam materialiter iniustam ita illis homo priuatur i ut eorum dominium amittat, ut recte docent Sol. lib. Dde ius Z. quait 4. ara. s. Aragon. quast. co. ara. s.&alii Doctores , quoniam non est ea mens Principis , nec iuste elle potest , cum sententia falsis Probationibus nitatur, id enim esset ablque necessitate calumniatoribus fauere ; quare potest homo ea occultis modis recuperare ab eo,cui sunt adiudicata & recte concludit Sotus, qudd sententia iniusta materialiter ius nec aufert , nec confert: ideoquo si is, cui solutio facta est, eiusve haeredes postea errorem intelligunt, tenebuntur in conscientia restituere ; quandoqui- . dein sententia Iudicis in salsa praesumptione scindatur: presumptio autem cedit veritati. Quod autem modo dicebam, initI- 3lige de bonis fortunae, non item osticiis , & beneficiis : nam clam quis per sententiam legitimo iuris ordine d tam his priuatur , vere amittit simul cum possessione etiam dominium: atque adeo possunt valide alteri conse ri; virecte dixit in Irra supra cit. P
no . in cap. I. de concessione praebenda,
Innocentius in cap. quia plerique de im- numi. S ccles & alij Doctores, ratio est.
quae haec sunt bona publica de quibus Ecclesia , vel Papa liberisis, uti supra
Acinam potest disponere, quam de bonis priuatorum: itaque quando causa subest, potest non solam eorum pollet sone ; sed etiam dominio hominem priuare , hic autem iusta causa subesse videtur: tum ne dominia sint incerta, quod cepe coetus hominum peruirbat:
236쪽
elim quia is, qui spoliatus est, non potest clam ea recuperare , sicut alia bona, sed debet a collatore accipere, qui nihil faciet, nisi publice de eius innocentia coniti terit; quod si continget de ea postea constare , potest Eccletia ei aliter compensare, illud beneficium ei conserendo ; in bonis autem sertunae, susificit si Princeps spoliet possessione, sicuti supra dicebamus.
Hinc patet primo, quod potest dari' congrua disparitas inter causas Ciuiles, Ec Criminales : nam cum Reipublica,
ves supremus Princeps possit uti hora dicebatur j disponere de rebus, de quibus sunt caulae ciuiles , non autem de vita , & membris , de quibus sunt potis Iimum causae criminales , optima ratio desumitur, quare possit Princeps statuere in illis, ut seruetur forma iudiciorum contra priuatam scientiam, non
autem possit in istis: quapropter non
potest Iudex in his si icuti potest in ili
condemnare Reum, qui per Testes legitime est probatus criminosus, v. g. homicida , &c. si eum per priuatam
scientiam certo nouerit, elle innocen
Confirmatur primo , quia ub nullum Reipublicae bonum s etiam si in proximo periculo versetur licet directe innoctatem occidere, ut videre est apud Lessium lib. 2. de iustitia st iur.
cap. 9. dub. I. ergo multo minus licebit hoc ob periculum remotum , &cui alia ratione potest occurri, ut est in casa nostro : & ratio ulterius est, quia humana authoritate directe, de ex Proposito occidere innocentem, est intriniece malum, sicut cognostere non suam, ergo sicut non potest homo reddere debitum mulieri, quam certo nouit , non elle suam, etiamsi sexcenties
probetur,elle ipsius uxor; ita non potest
hunc morte condemnare, quem nouit culpa vacare.
Item licui Iudex matrimonium, si quod seo indum publica allegata validum apparet , iple vero inualidum ei te nouit, nullo modo suadere, ne dum praecipere poteli , ut alteri putati uoconiugi carnali aer adhaereat: cum haec sit copula ab intrinseco mala, cuius p testatem Ecclesia nemini vult, nec potest facere : ita a pari Princeps, Communitas , vel gentium ius , neque volunt , neque pollunt Iudici dare potestate: n , ut hominem , quem certo is innocentem elle stit, ad mortem damnet : & licet verum sit, quod Ecclesia,& quaevis Communitas , ves supremus Princeps, vesit Iudicem in publicis iudiciis, etiam grauioribus, seu Criminalibus , procedere secundum publicas allegationes, id verum est ex pr. est,mptione , quod eae verae sint : nam si contrarium Iudici mani sestum πparet, non potest elle locus praesum
tioni. Ob eandem rationem, neque Iustitiae Minister, liue Carni sex, e c. mo tis sententiam exequi potest in reum condemnatum, quem certo nouit, innocentem elle idcinque dicas de milite,
si eerto stit bellum elle iniustiun : nam ipse in bello se habet, ut Principis minister ad exequendam poenam, ut alibi diccbatur. Hinc tamen non inseras, quod ipsi getiam Innocenti secundum publicas allegationes coita nato , licitum si
suae defensionis causa, publice potest ii resistere : cum id sine standalo fieri non possit, si eius innocentia publice
non apparet: de qua re nos alibi, de videri etiam potest Couar. lib. i. resol. cap. 2. num. 13. Lest. delusi. O mrib. 2. ωP. . dab. q. in sine, Suar. de le-
237쪽
Loo De 'munitare Ecclesiactica.
Neque dicas contra id, quod supra
diximus, quod homo in casu nostro probatur elle in culpa : nam respondetur , quod hoc nihil detrahit eius innocentiae , nec facit eum ex non digno
digniun poena: quapropter ob id nullo modo potest puniri. . Neque dicas secunde, , quod Iudex
in tali casu intendit seruare iudiciorum ordincm , de bomun publicum, cui per accidens coniuncta est occisio innocentis : sicut qui occidit alterum caula de- sensionis sui, intendit conseruationem sui, cui per accidens, & indirecte coniungitur occilio inuasoris; nam respondetur; quod seruare iudiciorum ordinem , & bonum publicum in hoc casu, non est quid distinctum ab occisione huius hominis, sicuti est in exemplo posito : directe enim per huius occisionein intenditur haec conseruatio; imo condemnatio , & occilio huius hominis maliter putatur elle conseruatio O dinis iudiciorum, & consequenter boni publici ue quod non est ibi, imo contrarium i, quare ad exemplum adductum constat disparitas. Confirmatur secundo: quia si Iudex certo sciret se non habere authoritatemon reum non pollet eum iudicare,ctiamsmulti testarentur illam ipsum habere,ia ipsi mortem minarentur, nisi faceret, scut neque pollet reum iudicare, si scirer factum illius non mereri poenam, iuxta legem, &c. ergo neque etiam poterit, quando certo scit reum elle innocentem. Consequentia probatur; quia ad condemnandum aliquem morte non minus requiritur veritas criminis in rco quam vera potestas in iudice vera aequitas in lege,secundum qua deest iudi
cap. super quastionum de οὐ cio dilegati,
Sylvius i. 2. quast. 66. art. a. con l. r. Ialderus item a. a. traff. 6. cap. I. Ab.
I 3. Sa veri Iurix.num i 5c multi alij, quos citat Couarruvias Lb. I. var. c. p. r. q. I . dc subdunt ibidem Doctores
hi, quod iudex non possit Innocentem illum condemnare ad mortam, etiamsi officium suum deberet amittere, imbetianas ipse alioquin occidendus foret a populo, ex eo,quia hominem innoxium per se, ac directe occidere nisi Deus iu- luat in per te , de intrinsece malum est, sicuti fornicari, vis. pia dicebatur. Idem quoque dicendum videtur de i
mundus in sua glossi & ratio est , 'Si aetiam in hac poena homo non est iu lectus dispositioni Reipublicie es Priamcipis, itavi Respublica; vel Princeps possit eam innocenti inserre, sed solum obveram culpam. Non nego tamen, quod contrarium i
de non improbabiliter, saltem ob authoritatem unius Sahom in a a. quast. 67. art. a. pr sertim in casu, quod ex
depositione ossici j magnum incommodum Iudici obueniret j teneant Cater. Ba cs, Salonius, de Aragonius ibidem,
ee alii multi l cartilae , quos ipse citat, qua
238쪽
omnes docent, quod, quamuis Iudex in tali casu teneatur omnes vias, & rationes inire, quibus posset reum innocentem liberare , ut impediendo accusationem si potest saepe,& per interualla
examinando Testes , an aliquid varient: extrahendo iudicium ; aperiendo Carcerem,si commode,& sine standalo potest, &αὶ etsi his modis iuuare non potest , teneatur causam remittere ad superiorem , & deposita Iudicis perii na, assumere osticium testis apud superi rem, si putet cum hac ratione liberari
posse ; si tamen linquiunt ipsi his modis non potest illum liberare, de pars
aduersa urget condemnationem rei,p test Iudex, quinimo Sc tenetur, illunas quamuis priuatim nouetit innocet tein iecundum allegata,& probata condemnare , etiam ad mortem, si sic upus
fuerit, seu sic causa postulaucrit & ratio ipsorum potissima est, quia ludex non iudicat, ut persona priuata , sed ut publica: ergo non debet sequi silentiam priuatam, sed publicam. i i Confirmant Caietanus, de Couarru.
locis citarum. l . quia in cas 'PAHoralis,
. quia vero de o io , ct Aors. uti cis delagati. ita habetur: attendentes, quod non cognitio, sed executio tantum demandatur cidem: rei pondemus, quod cum ordinarius teneatur obsequi dei gato,etsi sciat sentencam illam iniustam equi nihilominus tenetur eamdem,ergo si minister tenetur exequi sententiam quam nouit elle iniquam in ut sequatur ludicem, multo magis tenebitur Iudea, ut sequatur allegata, & probata.
SQ ad rationem horum Doctorum responderi potest, quod ex illa bene se- . quitur , quod Iudex cx priuata scientia
non possit authoritate iudiciaria condemnare , & absoluere, non tamen inde consequcias est, quod is teneatur Inom. dcι AM Dubit. Vbi E.
qui publicam scientiam in condemnando , quando certb nouit illam scientiam non esse aliud , quam iniquum er- .rorem, & calumniam, alioquin quod pro iustitia scruanda introductum est, ad iniuriam detorqueretur. Ad Confirmationem autem Caieta- t 3 ni, & Couar. respondetur, quod Pon tifex ibi loquatur de eo, qui merus est executor , & nullam habςt caus, cognitioncm : hic enim ultro concedo, qudd tenetur exequi delegati sentcntiam , quam stit elle iniustam, videli cet contra ius rei; quia cum non appellet, vidcxur cedere iuri suo, vel agno stere crimen si enim pulex tibi iniuriam fieri per sententiam delegati, debet ab eo appellare ad Papam, non tamen potest eam exequi, sistiat eo nullam, ut si ellet lata authoritate falsarum liter riim , vel per fas instrumenta, Vci per dolum Aduersarij ,&c. tunc enim debet supersedere executioni; ita glolla ibi;& ratio huius doctrinae illa est: quia sicut intrinsece malum est te iubere occiadi eum , quem certo stis elle innocentem , ita iturinsece malum est te haec iusta exequi Confirmatur quia ex communi Doctorum opinione , qui certo nouit bellum elle iniquum, non potest ascribi, de militare , quod est sente i-tiam Principis contra hostes exequi, etiamsi Princeps iubet: ergo similiter, si sciat certo hunc inique damnatum,
non potest sententiam erecutioni mal doc secvs s. non es let moraliter, certus de innocentia , vel iniqua damnatione:
tunc enim potest , quin oc debet inire
Secundo patet, quod ii quis in iud, i
cio peteret, v. g. Ea reditatam ex testamento, quod Iudex priuatim noui reste
suppostitium attamcn id nullis indiciis protiari potest , Iudex possit ei haerc. ia
239쪽
Σo r. De Immunitate Ecclesiastica.
tatem adiudicare: imo ad hoc tenetur,& cogetur a Principe, quamuis Lyranus, Angelus , Panorm. in locis Iupracit. & quidam Canonis, doceant odipoli tuin sentiunt enim , quod non possilit Iudex etiam in ciuilibus, sicut in criminalibas , contra eum, quem prima tim nouit iustam causam habere, sententiam serre; sed haec istorum Doch
rum sententia sacile resellitur ex his, quae supra diccbantur. Itaque postquam Iudex undique adhibuit diligentiam, ut cum liberaret, & non potest quia pars aduersa urget ; potest, quin & tenetur
Iudex contra eum, quamuis certo sciat,
quod iustam causam habeat, tente tiam ferre, secundum allegata, & probara, ut eum modum, quo Sahom Caiet. &Couar. in locis supra a uis philosophantur in criminalibus, S ratio huius rei patet ex dictis.
Proponitur COROLL. IX.LIcite etiam poteli Princeps, sit propter imminentes necessitates bellorum lic urgeat necessitas , cui ille pro bono publico aliter consulere non posusit, cudere pecuniam de vili materia, ut de ferro, vel corio, M. & praecipere, quod illa per Regnum, tanquam bona,
s xpendatur; quamuis necessitate tran .acia teneatur Princeps cornpensare damnum , quod ex ea causa vallessis obuenit) ratio huius doctrinae est ea leni, quam supra dicebam; quia scilicet publica utilitas praesertur priuatae , & in casibus necessitatis attendendum esti ublicum beneficium, & non particuare damnum : atque ita in tenninis huius casus doc sit Andr. in vob. et est salia , m. 2 . qua sint regalia, Regens de Ponte de polent. Proreg. tit. q. num. 36 &alij Doctores. Item ob similem causam boni communis licite etiam potest Princeps augere valorem pecunia,& sic in tenninis
docerit Innocent. Ioan. Andr. Isem. Da P. quanto , de iureiur. & Regens de
Ponte in loco supra cit. ubi, & in praxi id positum elle multoties testatur. Aduerte tamen , quod in casu posito, sicut crescit, & decrescit aestimatio pecuniae, ita etiam crescunt, de decrescinupretia rerum, & ita aduertunt Ilem. de
Regens de Ponte in locis supra cit. Adverte secundo, quod ii facienda sit 'restitutio pecuniae creditae, debet solui
valor pecuniae, prout valor erat temp re contractus, non autem prout valor
in tempore restitutionis ; atque ita contra nonnullos aduertunt ii militer Is n. M Regens de Ponte ubi Iupra, dc ex Theologis Petrus Nauarra lib. 3. cap. 2.& alij, oc ego mox infra dicam in sectioino sequenti: & ratio pronunc breuiter est, quia in nummis ad differen- tiam aliarum rerum, ordinarie non spectatur , niti pretium , non autem ipsa inateria : ergo non debet restitui, nisi pretium aequale. de qua re vide quae dis fuse tradit Layrnan io 3. ιrae . art. 1 ea .s etsi nobisciam ipse non sentiat, saltem in metum.
proponitur circa dicta di cultas
cum eius solutione. QEtes , an licitum semper sit in mu- ituo pacisci, ut res restituatur in o dem mcnsura,etiamsi pretium eius tem pore
240쪽
pore restitutionis creuerit; verbi gratii, ii mutues mihi decem modios tritici valentes nunc viginti aureis,an possis exigere a me totidem modios, etiamsi pretium crescat ad viginti quinque au
1 Respondet solus lib. 6. de iustitia,
qu0. i. au.2. assii maliue, nempe quod
in mutuo semper posssit exigi eadem mensura, seu idem pondus rerum: de ratio ipsius est, quia in mutuo spectatur
proportio, leu aequalitas corporum,quae permutantur, non autem aequalitas pretiorum; nam si pretiorum aequalitas spectaretur, ellet potius emptio, & vel ditio quam mutuum. 3 At ego respondeo cum distinctione, quod si est dubium, utrum res tempore restitutionis valuerit pluris,vel minoris possit mutuator exigere parem mensi ram rei , aeque in se bonae, eamque suo tempore accipete , etiamsi interim pretium eius valde creverit. Ratio est, quia tunc par est utriusque conditio : sicut enim mutuator potcst lucrari, ita potest& amittere. Vnde si lucretur ille, non Drouenit id ex obligatione mutui quasi lucrum illud supra sortem exigatur ex pacto sed per accidens,& casu Artuito, co quod res tempore redditionis facta sit maioris aestimationis, & se admitto sententiam Soti. 4 Si autem certum est, vel probabilius, rem tempore traditionis valituram pluris, quam modo vescat, non potest mutuator ad parem mensuram reddendam mutuatarium obligare , sed tantum ad eam, quae t nc temporis adaequabit pre tium rei ab ipsis mutuante traditae; visi decem modii, qui tunc valent viginti aureis, restituendi linteo tempore, quo valebunt viginti quinque , non potest
mutuator exigere, ut restituatur decem.
Ratio est, quia non potest quis pacica, ut aliquid reddatur ultra id quod aequia
ualet rei suae, at decem modi, tempore redditionis pluris valebunt quam valet res ipsius, quam modo tradit. Ergo c. Excipe, niti rem suam mutuator usque ad illud tempus consti utilet seruare; aut saltem de hac re adhuc anceps esset: tunc enim ratione lucri cellantis pollet is quid amplius exigere quam res ipsius modo valet; Eie tamen deit ahenda ei set aestimatio custodiae faciendae usque
ad illud tempus; & aestimatio periculi
corruptionis, tantoque minus exiger dum.
Molina tamen de iur. Eiqui 3ii. sequens Sotum is: loc. supra cit. putat non elle contra iustitiam, si exigat
mutuator etiam in hoc casu parem mensuram, modo non obliget mutuatarium,
ut disterat solutionem usque ad illud tempus; & ratio ulterius GL potest; quia
tunc mutuatarius sibi imputare debet quod expectauerit donec pretium cre
At adhuc probabilius est quod 'pra
dicebam; in casu scilicet,quod erat certum, pretium fore augendum, & mutuans constituerat i cm consumere, aut
alienare ante illud tempus, nam praeter rationem supra adductam, non apparet quo iure in tali casu possit in stans aequalem mensuram pctere: hoc enim costi clare aliquid lucrari supra aestimatio . nem sortis ex pacto mutui. At si tandem certum est, vel saltem probabilius, rena valituram minoris, potest mutuator maiorem quam dede- sit, mensuram exigere sprout id magis vel minus certum fuerit) ut fiat aequalitas sidque siue rem illam ellet venditurus, aut quomodocuinque consumpturus, siue seruaturus in futurum. Ratio, quia qui dat murtium, potin in re tua spectare non soluin naturalem boni ita-C c a tem