장음표시 사용
131쪽
Et eitrei eo licis tubulo in alienum ramum indito o
oblinitur: ta utriusque rami gemime, praeter illas,quae sepra insitum
extant, digito detergentur, ut ad reliquas totus germinationis impetus euocetur. Vbi corticis utriusque commisturae concalluerint, ramum ramo coaluisse indicio erunt. Id bimestri circiter spatio fiet. Tunc infra insitum duum digitorum interuallo ramus insertus leui crena primum inciditur: altero deinde ac tertio incisu tres intra hebdomadas a matre deiungitur: aut certe , interiecto palmo , unico vulnere succiditur: ipsiumque palmare residuum, prout inareicit, particulatim attondetur: de usque ad recepti rami locum resecatur . Ita ramum alienum arbor tape floribus pomisque onustum, Q Π-mul biserum, breui furata , conspirante veris autumnique dite Icie annona. Haec inserendi ratio, si ramos coniungat arborum in valis
consitarum, eli igit, ut vas eatenus vasi admoueatur, qua ramus ad ramum traduci possit: aut certe ut exempta e vase arbor, mox re
ponenda , alteri propius adiungatur. Sed hoc genus insitionis quippe nimis operosiim, sepe fallax , insitique devexo vel prono plerunque incubitu distortum Sc inelegans, colonis compluribus non prombatur . Hanc porro insitionem nostra fortassis aetas' a Ve eri dedu u . . ... xit, vites, quae inter se contingerent, contrario atere in obliquum derasas, iunctis medullis colligante: h aut certe arborum ramob ad et propinquas arbores deflectente , atque in earum ramo tr Incoue et . Iraeciso ac diffsso eosdem ex utraque parte abrases extenUatoiquo, sicuti matri cohaererent, implicante. ' Vetus praeterea per terebram ec qi rationem fieri solita in vitibus insitio posteritatem docuit, maloS Mev cbium . . dicas in Obliquum terebrarer ramumque proximae citri, veluti traducem inhaerentem matri, attrahere dc per foramen transmitter aut certe, si traducis huius non est facultas, surculum decisum , le--ri. uiterque circvnrasum, ut cortex tantum detrahatur, foramini aptare et superficiem insitae arboris usque ad receptum surculum obtruncare, plagam luto ceraue oblinire. Sed hoc scitu, quam usu, pulchrius artificium ijs relinquimus adhibendum, qui obliquo ma Sib, quam recto insito , delectantur. At vero negligenda non est insitio illa, qua citrei corticis tubulus alienae virgae inseritur, tanquam diagito digitale. Igitur quibus facile mensibus separari librum diximus
a materia, in orientali arboris parte ramus deligitur teres, sine cicatrice , nitidae viriditatis, solidi corporis, satis crassus, gemmisque frequentibus uberatus. In huius media parte rami cortex supra subterque in trium sere digitorum tubulum ad materiam usque circumcidiLur, qui binas ternasue gemmas, easque ab aculeis inermes, obtineat . Deinde quae superest a superiore incisu, rami pars, amputatur . Circuncisus autem cortex molli leuique manu circulauertitur,
ut melius abiungatur a ligno: sed cautio est , me gemmae laedantur. Posthuec
132쪽
Pos haec tubulatus cortex materiae detrahitur , ae in alterius generis Medicam arborem sic inseritur. AEque crasso in tegroque in ramo , in orientem prono, pars inserendo tubulo aequalis obseruatur. Eiu dem pariter summa rami pars resecatur ad inchoancem usque partem proximam, alieno quae debet cortice vestiri. Sed prius haec ita nudatur suo . Ad inducendi commensum tubuli subtus ille circun- signatur: quatuor incisuris ad subsignatum usque circulum productis , in totidem quasi taeniolas seiungitur: quae tamen ima in parate non resecta reliquo cortici continuentur . Citreus deinde tubulus apte inseritur, ut is delibrato ligno penitus conueniat: ac superinductis ad munimentum circa pendulis taeniolis, ima parte summaquestringitur: de aliorum praescripto, mihi quod minus prohatur, illita figulari creta, vel adalligatis frondibus alijsue inuolucris contra caelestem intemperiem circummunitur. Denique ad eandem tutelam resectorum plagae ramorum resinata cera superteguntur. Porro autem cui placet accuratior insitio, licebit detractum tubulum, dum induendus ramus deglubitur, in aqua modice ius lata interim ha- hqre, ne siccescat; vel tenacius ut adhaerescat, ficulneo lacte , si eaqua tragacanth* succo gummata intus contingere . Semine quom Et seminiaque inserere auibus ventisque magistris docemur . Nam sepe illae, et quod vorarunt solidum semen, alui tepore madidum cum foecundo qm 'missimi medicamine abi jciunt in mollibus arborum lecticis; unde venti
non raro transferunt in aliquas corticum rimas . Hinc aliam ex alia
videmus arborem prosilire, simulque fructus existere generum diuersorum. Hoc igitur documento Medici mali semina inter lignum& corticem resecti trunci ramitte, aut certe v troque irresecto, in corticis ex transuerso incisi rimulas sic inserest ut eorundem seminum
acumina sursium versa di in taxat appareant, Sed illud custodies, ut antequam semina rimosum in arboris gremium demittas, supradiactae ligulae alteriusue cuneoli ope modice diducto cortice viam praepandas . Denique quod hiulcum aut vulneratum est, figuli creta ceraue resinata obstrues R operies: ac pluviatilis aquae illapsum insitis seminibus obice aliquo defendes. Caeterum ' leontanui quoque multiplicem e Parnassi laureto ad nostra citreta insitionem , qua praestat, poetica felicitate traducit :& canora suadela pellicit ad legendum . Illud iam restat, ut, quando citrum inoculatione potissimum inseri diximus, instrumentum aptissimum commonstremuS. Cultellus igitur, siue scalpellus, incidendo cortici accommodaxuta se,iphu, ait acie non plane directa , sed prope mucronem in auersum flexa, Vti- iustionem. lior: quia rectus mucro non potest nisi punctim imprimi, ac proinde non sine periculo vulnerandae altiore pressu materiae, ad eamque offendente serro, vacillantis lapsu manus a recto salubrique incisu
133쪽
deerrandi ' Ressexus autem mucro, caesim incidens, firmiore manu vulnere innocentiore solam cutim arboream climndit . Huiusce ferramenti corneum manubrium in lingulam Due specillum desinit, summa parte praetenue, planum, rotundum, latumque Circiter semunciam i inde crassius atque substrictius, totumque unciali
, miri iram Dror incisum seiungit a materia
librum . Innoxior enim cornei, quam serrei specilli putatur attactus: cum serro, liquorum saporem coloremque saepe mutante a ique insciente, foecundus libri gemmasue succus, ut aliqui putant, possit facile vitiari: aut potius cum ferreum specillum, nisi cauta leuique manu tractetur, vulnifico impulsu corticem laceret separamdum, quem cornea lingula acie mitiore citra vulnus abiungit. Insitionum instrumenta reliquarum, minus rei nostae necessaria, ijs d
scribenda relinquimui, qui de uniuersa praecipiunt agricultura .
136쪽
Hoc ego loco laudare satis non possum prouidi cultoris nostri solera usti admi-Π-m , qui teneris adhuc insitis, & hospitalis arboris nutritio in am C plexu leuiter haerentibus rapidam ventorum imbriumque violentiam cancellarim consertis in pergulae modum tigillis sic defendit , ut pergulano simplicis aut multiplicis quasi tabulati adminiculo im firma germinum incrementa suffulciat: qua deinde fultura consiliit adultis quoque ramis, uberi pomorum sarcina degrauatis. Inter arabores ita sustultas aliquam Romae nostris in hortis vidi septeni generis insitiva Medica poma inducentem, & in una sertile pomurium.
VI fruticant ab citri radice numerosi pulli, ubi
iustam in staturam satis eualuerint, genus poterunt propagare: si de more curuati, octo circiter propagatur
digitorum esista scrobiculo , deprimantur in teri 2 e vita. ram: si, surrecta primore parte, arcus propaginis VS in ima flexura pressu pollicis leuiter infringatur: aut certe si ab eadem insectenda parte cacumen versus modice producatur obliqua incisio, lapillusque, ne plaga coeat, interponatur: quia quae deorsum vergit , essigie scriptorij calami cuspidatim incisa pars , radicem capiet: si praeterea binis te nisue , qui ad germinationem emineant, relictis oculis, teneriora cacumina tondeantur: si praeter extantes istos, aliosque depressos, itidem binos vel ternos oculos, qui radices mittant, reliqui abradam tur: si, prout usus venerit, irrigatio ministretur: si denique ita sepulta soboles, iterumque nata ex sese, in terram aliam aut in fictilia transponatur. Sic propagare oportet vel a Quintili mense ad medium usque sextilem, quia radices id temporis citantur: vel, ut multi consueuerunt, mense Maio Iunioque , quod anticipato terne complexu,& illecebra diuturniore lignum magis emollescit ad fibras luxuria uberiore fundendas . Haec autem tum maxime esset ex usu propagatio , cum in topiario peristromate arbuscularum in frequentiam intersito supplemento densari oporteret. 3 Caelius Cal-cagninus sic e citro propagines instituit. Medium eius flagellum pita earii. dissindit: adactoque lapillo discuneatum, summo capite in vas fictile qualumve coniecto incuruat: sesquipedalis deinde altitudinis seraci solo adobruit: & irriguam aquam superfundit. Quarto autem anno, ubi alimentis utrinque ductis radices egisse, multumque conualuisse propaginem animaduertit, a matre resecat. Eiusdemque mox in arborem adultae propaginis virgeam sobolem cogit simili
137쪽
propagatione stirpescere. Aliud propagationis genus penisse , inem sibus ijsdem tempestiuum, ac tapius usurpari solitum, quo plus diligentiae requirit , eo plus utilitatis rependit. Rgmus eligitur nitidus pc rectius: si libeat, in arbusculam ramulosus: si liceat , floribus pomisque simul vernus & autumnalis , Huius internodium sub ipsa gemma digitalis amplitudinis incisu in orbem delibratur . Delibrata
pars , ne cui vitio pateat, alutae mollioris taeniola circundatur: lhaec
autem lino obligatur. Sed cautio est , ne superioris circuncisi corticis extremitati aluta superponatur : quippe radicibus esset obex indomittendis . Quod si quis quaerat, cur superior potius cortex decorticatae parti contiguus, quam inferior, radices agat: ea causa succuse
sit, quia superioris corticis incisa &laesa pars, quod abunde nequie a stirpe , ducit e terra vasis fictilis iam deseribendi alimentum: cuius
pars tenuior, ad corticem reliquum suppetias latura, facile transcendit: crassior autem in imo subsidens concrescit in radices , plus imdies alibilis humoris hausturas. At vero imus cortex, superne circuimcisus, a stirpis radicibus ad summa transmisso pabulo abunde alitur fatis tenui sibique maxime accommodato, sed ad radicum concretionem minus idoneo. Quare nutritium ab haerente humo succum
xrahere non indiget. Ita praeparata propago in vas ligneum, seu vi mineum, siue in huiusce usis sichile inseritur, quod utrinque ansatum, & a summo ad imum , dissea sto praesignati segmenti obicra , adapertile, ramum laxe recipiat , immissaque tabella occludatur. Curatur etiam, ut eadem rami delibrata pars in medio fictili statuatur. Debet autem ipsum fictile, suopte alioqui pondere ventorumq; impetu delapsurum, nisi proximo quopiam ramo valide statuminetur , utili suspendio stabiliri: aut certe (quod solet nonnemo) sub eodem fictili adhaese arcteque circundati ramo linteoli stupaeue nodoso volumine suffulciri, quod praeterea pro ramentis fragmentisque idoneum sit imo soramini obturamentum. Sed postrema is haec industria non admodum placet, quod Sc ramum ineleganter coronat, &resecandae propaginis locum occupat . Constabiliti vasis imum soramen ligneis ramentis , seu testaceis fragminibus frondibusque rare obstruitur , ut humorem superfluum ex facili transmittat. Vas olitoria terra impletur, calcaturque bene . Deinde frequentis blandimento irrigationis radices solicitantur: quibus intra dies plurimum quadraginta impetratis , audaci facta ingenio longe a tellure arbor , telluri nititur , quantiis plerunque humilis, aeria tamen & sublimis. Quod si nimium distet a ministerio manuum ardua propago: notis simum est inue ritum, ut impendentis urnulae vel cucurbitae assiduo stillicidio irroretur. Sed, guttis in eundem semper locum incidentibus , aequabiliter humescere humus non potest. Itaque multo prinstat la-
138쪽
stat labori non parcere: & gradatim vectibilem pluviam non de nube , sed e scala demittere. Illud autem solent coloni, ut humo fiamma circa oras vasiis identidem de considerate subducta, vel tabella remota, explorent, an propago satis fibrarum egerit: quas nisi prior annus euocarit, sedulis irrigationibus posterior eliciet. In Vtraque propagatione permulti tempestiuos tantummodo menseS , nometiam lunares dies obseruant: quod illos plurimum, hos perparum prodesse putant radicibus incitandis. Solertiores tamen coloni si plus pomorum, quam ramorum desiderant, senescente luna propagant. Septembri mense vel Octobri sub ipso vase propago deciditUr : cumque toto exempta caespite superuacuis, quae subsunt, radicum tenus caute subsectis, aut etiam relictis rami reliquijs, in aliud fictile vel in aream transfertur.' Aerium hoc propagandi genus veteres agricolae suis ita arboribus minus quidem operosum, sed sentius ossicax, usurparunt, traiectis per vasa sictilia vel qua os ramis nol delibratis, terraque circumpactis: ac biennij spatio abscissa propagine, & cum qualis illis fata . Possunt praeterea breui trunco modice A imum ra, assurgentium in fictilibus arbuscularum humiliores rami aliquate- cta terra nus aggesta humo adobrui. Fiet enim , ut ex imis eorum inhumatis nodis oculisque radices existant, & Martio mense obrutae propagines autumno possint ineunte succidi. Quodsi mense Augusto propagatio haec fiat, in alterum erit autumnum amputatio proroganda . Vt autem radices praesestinentur, proderit obruendam partem cultro sparsim ac leuiter vulnerare: quia fibras incisurae properatas taplurimas emittent. Prudentis Crit cultoris ex forma staturaque propaginum arbitrari, quae spatiosam exigant aream, in arbor S excitandar: quae vasa fictilia in arbusculas humilius educandar: quae proximos parietes in hortensia aulaea opere topiatio explicandae. In hosce usus callida de accurata putatio mature illas consormare incipiet, cum actis iam radicibus tanquam sui iuris factae, ne licenter ac temere siluescant, putatoria indigent disciplina.
VI placet in citri arboribus subinde subs ituen
dis curas agere saeculorum, de conserendis primum n*potibus cogitet, a parentum radice pullulantibus, quos alij stolones pullosque vocant. Hi minimum anniculi cum ijs, quas egere , radi- Qua ratione culis aut fimbriato cum segmine a matris corpore ethέ. auulsi, summatimque attonsi subactam & sterco
ratam in terram transponuntur, Vt arborum mortale genus aeter- P et nent.
139쪽
Taleae .mni . A. Reeentior in libero solo.nent. Ad hare citream veteres posteritarem continuabant ramo,
claua, talea, radicari & arborescere coactis. Ramus ' Palladi j prinscripto non amplius sesquipede debet immergi , ne putres at . Cl uam idem Palladius , crasso e ramo recisam , commodius seri pos affirmat, quae sit manubrij crassitudine, longitudine cubitali , utraque parte laevigata , nodis & aculeis resectis , sed integra summitato gemmarum , per quas spes futuri germinis intumescat: diligentioribus a colonis ad utriusque plagae tutelam etiam simo bubulo adlini utrinque, quod summum est: vel marina alga vestiri: vel argilla subacta partis utriusque extrema cooperiri: atque ita in pastinato selo deponi. Taleam vero & graciliorem N breuiorem esse posse , & ad instar clauae demergi: sed taleam palmis duobus extare debere,
clauam omnem obrui. Taleam siue clauam eius calidissimis regionibus , & per autumnum poni: sirisidissimis Iulio& Augusto pom itas, & quotidianis rigationibus animatas usque ad poma de magna incrementa perduci . Aliter ex h Anatiato citrum claua nonnulli lconserant, incuruato videlicet ramo. Ita duo rami capita in icrobem demittunt & adobruunt. Quare fornicato e flexu germen exbstit. Sunt etiam , qui apud eundem Anatolium nodosas citri taleas, quae curuari non possunt , inuerso capite infodiunt, & cucumerum, cinere laetificant. Illud hic est animaduertere, licet clauam nonnemo taleamque, ut nomine, sic re diseriminet, ab alijs tamen promiscuo significatu vocabula confundi. Et ' Plinius quidem in t hlearum satu inter caetera seruandum ait, ne tenuiores sint, quam ut manum impleant: qua crassitudine clauam Palladius a talea distinguit. Caeterum nulla hoc aeuo in citretis instituendis industria me lior & frequentior, quam ramos rite concisos depangere: ubi tamen vel natiuorum, vel ex propinquo transmissorum abunde ramorum est. Quanquam octo etiam dierum viaticam illi moram innocenter serent, ope interim aliqua humecti, ut succum custodiant: se uidoque solis radio subducti, ne perarescant. Bimos caesioni tempestiuos, de positioni optimos diuturnus probauit usus, quippe confidimata iam satis aetate validos & robustos, ut effusis radicibus celeriter arborescant. Anniculos quoque caedunt & infodiunt, minus tamen utiles: quia teneriore adhuc robore lentius in arbores proficiunt. Praecipuae illorum dotes nitida rectitudo, vegeta proceritas, laeuis . rotunditas. Multiplici hac dote praestabiles ramos in taleas concides , plurimum bipalmes. Vtiliter etiam (quod accurate nonnemo solet) caesuram ab ipsa rami gemma cuneatam duces, ut exacuta facilius humi talea defigatur: utque (quod in propagine diximus) pars
ima selicius radicescat. Novellam summamque cacuminis tenerit dinem praecides. Imas partes, utpote vetustiores durioresque medijs praese-
140쪽
praeseres. Sic autem depones. A Martio mense ad inchoantem v que Sextilem, atque (vt Ligures consueuere ) autumnali etiam tempore : prima cum quibusdam luna, cum alijs quacunque: austrino sim, casso libero, in olitoria terra , bene subacta beneque tenera , patentes sulcos ligone facies. In utroque alueatorum latere sulcorum, siue media in acclivitate porcarum taleas, palmaribus discretas interuallis, eatenus offiges, ut bini terniue oculi emineant: manuque diligenter easdem circunculcabis. Aculeos & solia detrahere aut relinquere perinde commodum & usitatum . Ad haec sulcis immis frequentis aquae corriuatione facies, ut solum semper humeat: hiberna vexo frigora & gelicidia tegumentis breui tradendis xecenti silvular defendes , Consitionem hanc ex ' Pontani sententia tempestiue recteque ut facias: ubi citrum putaueris,um fragmenta lege, ramos secerne valentes .
Obliquosque infige solo , tamen ut capite extent Stipitis aut truncum gladioque es falce dolatum
Infode , es in tenui nucium contege sulco. Continuo ingentem vicino ex amne paludem
Elice, diluvioque comas immerge salubri.
m. i. se Citrinas h Porta clauas sic pangit. Martio mense& Aprili, per lunae adolescentiam ramos eligit nitidos, crassitudine manubiij vel pollicis , longitudine bipedali: atque ita in terram defigit, ne plus Demiped* extent. Tenuiorem, quae inhumanda est, partem non oblique, sed rotunde it a nodum recidit, ex quo radices sperantur. R mos defodit binos, ut altero depereunte, alter eualescat. Quod si uterque inoleverit, infirmiorem dextra eruit, sinistra manu alterum interea deprimente, ne uterque conuellatur. Ramos hosce, a con- -cisura plantarios, in agris citro frequentibus, velut in ' Salo diensita sertilem Benaci ripam, magno cultores numero conserunt: quos deinde cum in suis pomarijs disponunt, tum in omnes orbis terra partes uberi compendio transmittunt . Iamvero breuiores in fictilibus taleas, palmum scilicet cum dimidio longas, ipsorum coetili gremio fictilium adhaese applicitas defiges, apprimesque terram, &rigationibus iuuabis. Si pusillae maximeque frugiferae placent arbusculae, inuersas taleas oculis deorsum spectantibus depanges. Retardatus enim in stirpibus fertilis impetus assurgendi,&ambulo coe cita sublimitatis compactam in latitudinem , uberemque in fructum bipartito erumpet. Ita feraces rami surculique, bonae videlicet spei semina, e matris umbra latebraque in apricum & illustre seminarium transducti, damno &carsione intra biennium hortensem ire,
silvulam stirpes uni, perutili documento, magnae indolis adolescen-