장음표시 사용
121쪽
mec reflexum Solis lumenam Iunmtamhemissi in mia propemod- videntur. Pleraque certe minus natim succi obtinent quantumuis excrementis pessim redimclent. Haec sententia Ialeno mihime dis lauit,nean illo quidem 3 Deci eaibro requos multa Astroloma premre visiis estami quoque Astrologi mgare non aut volunt aut possunt rem ita habereAt dictum est Toto isto tempore quo cum Sole inrcidit nλdestitui
tur terra vivifico Solis lumine caloreque totis noctibus, donec ab eo digressa lumena Sole a Meptum terris communicet iterum. Quaecunque hoc tempore animalia narscuntur, aut non uiuunt,aut imbecillia permanent. Huius rei causta,quia ex iam dictis intelligi potest, pririhus hic non explicabitur Hoc sufficiat monuid in praesenti loco, quantam Soli calor interdiuexiccet,tantum restituere natiui humoris noctu per Lunam Edenim plurima tantum calorem,quant a Sol terris impertiti re nequeunt, te Pidiore plurimum rutiantur. Qias fit tricctulistre noctu dehistant ante ortum Solis Diurnus enim calor cotmagis,nocturnus humectat felicius ille calorem quietus euocat ac dissipat,tac diffundit augetque magiS, nuta, cationemquePlurimum promouet. Quodenim a diu
no calore excitatu Hai rarum calor attraxit ex terea nutrimenti d dispergit ac distribuit beneficio innaris calo ris Sunt tamen hic etiam uibus ramissi Gnaeloteta Vnde cum alia quaedam,tum cepe feliciuSgeminansicum Luna lumen suum amittit,quam cum idem recipit plena est. Sic ali s hyberni solis potetia talis est aestiua noxia, plerisque haec salutaris existit ita caussa interitus euadit Quae ideo tam breuibus&tam multis exemplis deci
ro,ut recte me dixiqeliqueat, uitas generales commones esse sidera Dum enim Omnia ex aequo a ficiunt fit, talia commodum lia incommodum inde percipiant , pro Vt nilquodque aptum a natura factum est ad patienciam ab ipsis Neque puto tam esse aliquem vel contentio iam vel imperitum,qui concedere noli ut non intestigat, ea- dera esse Solis ac caeterorumciderum rationem,quod ad
122쪽
hoc nostrum institutuna pertinet. Etenim quibuscunque viribus astra singula praedita existimentur, res omnes pro suis viribus immutare student. Quod si non eundem in omnibus effectum pariunt,non ipsorum Viribus, sed reru, quas afficiunt varietati tribuendum est. Quod quomodo eueniat,duobus illustrare exemplis breuiter conabor. Cogita omnis generis animalia pedes habere vinculis compedibus ligatos aliquo in loco uno,ut nullum inc dere queat Accedat aliquis qui similiter vincula soluat, quo uinque modo idiaciat. Hoc facto continuo expedite omnia ingredientur,tard celeriter,cursim,sal im, Unum quodque pro sua natata S consuetudine. Qui hoc modo vincula, quibus pedes eorum constricti tenebantur, dissol- uir gressum dedisse,aut reddidisse omnibus recte vereque dicitur. Non tamen is aut pedes aut gradiendi currendiue facultatem contribuit. Ne quia ab uno eodemque homine similiter soluta sunt, omnia limiliter etiam incedunt curruntque,sed unumquodque illum seruat incesium, qui suae naturae: onuenit Hoz fere modo Sol cuncti rebus, . aut piam is saltem pene uniuersis,cum post hyeme ad nos
reuertitu hoc largiturivi pro sua laturae viribus singulae nutriatur,crescant, augeantur, generens Frigore nanque impeditae,quasi vinculis constrictae foreor,nihil agebant,&pleraeque emortuae videbant ut . Eo per Oli calorem depulsoansitus ipsarum calor alacrire resilargir,hrimorem Lbi conuenientem a Iamiliarem attrahit, attractum concoquid& in omnes partes distribuit , ac folia, flores, fructuS,pro sua natura producit, demumque reliqua ossicia exercet,ad quae peragenda singula creatae sint. Non daretum Sol plantis nataras suas M admirabiles ii las,qua obtinent sIngulae,doteS.Haec enim Omnia jam an te habebant,atque ita habebant , Vt uti eam per propagationem ab illis acceperiit, quas Deus ab initio latibus eis non alijs,ViribuSius11D. Hae nanque quomodo agere ac se iri omne tempus propagaretusiae sunt , ita hodie etiam
gant aces multiplicant Ergo sicut qui pedum vincula sol uit,nec pede nec progredicati iactararem dedir, sed tripedi
123쪽
pedimentum duntaxat abstulit ita Sol isque non vim & potestatem rebus inserit singulis di essimis fisi Aquo acitiones omnium praepeditae hemtAE quid hic est in similitudine distriminis aiat dissiniit, rudinis,hoc fere est,qubd qui vincula iramidia i incessus itumabstulitncultati nihil vidia it Astraaute
non impedimentasolum actionum tolici e sed insitum calorem etiam fouer confirmare-ugere crioremque Gdere videntur. Hinc est,qubd non modo absentia mari lis calor plurima corrumpit, praesentiaquoque norinulla utrunquepexaccidens perdit.Etenim,ut qui vincula
dissecare volens penicius nonnunquam penetrans Ped vulnerat ita Solis calor insitum quarundam rerum alo rem non erigit tantum ac recreat initi e tandem qumque euocat ac dissipat,praesertim si imbecillior existat. Sic iudem calor multis est aeficus, aliquibus vero noxius vetiit a quoquemonui Quare duplici ratione actum iamri videntur siderat: renis istis rebus. mpedimentorum stilicet remotione, &insiti Miluique caloris corroboratione disteriorhic modus ex praedicta similitudinesntelligi nus fortasse com mode potest . Quanquam si quis accurate perpendat hirunque in ea appareatiVix enim aliter calor confirmatura Solis calorciquam Egoris a quo faenabatur cohibeba turque ablatione. Quantum inm contrarij fingoris labet res quaelibesitanto est calor ipsius in agendo imbecillior Frigore pulso,nutrimentum attrahisicon 'quit, assi milat pultus copiose procreat equeipsiam hoc pacto amget Attamen ut res minus habeat obscuritatis Dd prorsas fiat plana exemplo utar ali rudi quidemillo, sed aperto& valde apposito. Imaginare tibi gallinam iniis diuersi generis anatum
scilicet,anserumgallinarum,&aliorum animalium incinbantem Non hic propono,quae non ut videris Ape , aut certe audieris eueniise Ex Galeno delumpsi ex primo videlicet libro de Usu pari cap 3 ubi pulcherrime hanc rem explanat quemadmodum Videre ipse po e is Haec ova di-
124쪽
nersa,non Unum prorsus calorem,sed diuersos,quaelibet nimirum suum, hoc est,siuae tantum naturae conuenientem in se continent.Qui in amerino ouo inest, nec gallinaceis nec anatum ouis conuenit. Et qui in gallinaceo reperitur, haud commodus fuerit anserinis Ratio eadem est in caeteris.In hoc conueniunt,quod tam est in singulis calor imherilius,ut nisi ab externo& moderato calore adiuuentur, nullum unquam sint animal procreaturi Ergo cum vni cus idemque gallinae caloTomnia haec Oua fouens, frigus quod in singulis inest superauerit,dc hoc modo de potentia adactum perduxerit, temperieque sua confirmauerit, finguli iam agere pro sua natura incipiunt. Sic anser, ni oui calor, non pro natura recepti a gallina incuba te caloris, sed pro sua propria, non gallinam, sed anserem fingi acformat gallinaceus ver non anserem, sed galla
gallinamve creat. Ab unico igi rur incubantis S oua foueti gallinae calore, multi ac natara viribusque diuersi calo res actum accepθre, hoc it,impeditnento demto hactes nus confirmati sunt,ut iam qui1que animal pro su ing nio ex subiecta sibi materia ei rmare tui Pierit. NO. enim aliter galilina anserina Oua calefecit,quata I liqua. Neque diuertis caloribus sed procius uno cancra ibuit. Et iequamui S unus idem eiIer, ac diuersia genere utamunitire calefac rei,diuersa tamen anti Cesia genera tur no quia aemper se,sed auxilio dincta Orcinaca OTECn. Diu Cruo UO-co,quia non eadem est Omnitam temperieb,nec 1lem Om nes operantur.
Sic idem hypocausti calo in quo diaersas genere lamras aliqui seruant,diuersissimarum actionum caussa communi existit. Dum enim alafaciendo insitum in sim gulis calorem buci ac conserua , omne pro sua nat sera operantur perinde ac si Soli ae lituo expositae forent. Ρroferunt enim folia, flores, fructus,paulo infelicius qui aestate, quae in teruperato loco dicto modo fouentur planta Simili ratione ac modo recipiunt haec terrena actum ab astas, praecipue vero a Sol deinde a Luna. Quo acce
125쪽
pto, mi se iam, non pro natura . sidς loris, sed pro intritis sibi a Creatore Hribus Uuyxx tametsi iuxta rutam μῶta lactuca, ab eodem tu i lore: eodem modo, quin ruta calicvir: non tamen ,- Tuta, amaresti linquam, nec vel stillaves semina si illis prosci t. Naecausaesti Haec eth qio frigus, quod institum harum plantarum calorem quasistrangulab , dissipauit, cognata vi auxit. Quo facto, unusquisque ita incoepit agere,uti a Creatore agere ii ira est lassus vero eu sibi simileae rare. Quare non aliud lactuca generat, quam lactucam, si nihil interueniat
quo actio impediatur, aut quasi adulteretur. Hucusquo coelos docui uniuersales caussa me credere rerum siI lunarium, atque etiam quomodo intelligi id debeat ex planatat. Iam ad tem statum generationes ista utcunque apta re conabimur Exacte me hac omnia diceret osse nequα polliceor, nec expectaete te habeo. Nolim quisquam hoc libe de me persuaderet Pluuias,niueS, grandine , Ventos, ex vaporibus exhalationibusue de terra aqua sursum elatis generari,confestum est Omnibas Easdem non secus fieri gigniqae posse, quam ex aqua dc terraealtent is, Gmiliter notum testatumque est. Nec minus illud veram est ac certum, a Calore attenuari haec elementa prius oportere, quam hos de se vapores emirtant Ineptissime fecerim, istari pluribus probare velim. Nam argumentis demonstrare id velle, cuius contrarium fieri non potest, uitania potuis est,quam sapicialia. Porro calor extenuans: rarefaciens duplex est subterraneus ciereus siue coe estis Hic a sideribus omnibus,praesertim vero a Sole Luna promanaz Isse in terrae viscerita haeret,undecunq; eum, proseistum putesct ec est in omni, Iocis aeque vel potes vel copiosus Adin alijs parcior nalijs copiosior inuenitur. Nonnullis in loci igneu reperitur. Tata ipsius vis caesi sin mira est,quod Ec admirabiliu op
xa est etacto vi spiritus siue halitus infinitapene copiam
126쪽
generat. Hic maximuS potentissimus est, cum aeris c lor est minimus,&coninetiam cum Solis calor imperiu aeris obtinet, ilis admodum imbecillusque existitii secum,qualis in hyeme esse solet ,conferatur. Huius similitudo quςdam incorporum nostrorum c lore cernitur,quidi ipse hyeme copiosissimus, aestate par cissimus est In caussa est, qubditerque aestate propter cingnationem euocatur ac dispergitur, eme vero unitur ac cogitur in profundo, propter circunstans aeris frigus.Quae huc usque dixi,tam planetamque solerter solide ab Aristotelein lib Meteororum exposita reperiuntur,ut merito ab uberiore vel declaration vel probatione abstinere debuerim. Inspicere vel solam disputationem te velim de Ventorum generation quae in a libro ab eo perscripta est. Quanta verti sit vis frigoris aestate in terrae cauitate coci si,&rursuscaloris a frigore hyemesi in profundu repulsi. ibidemque coacti,illustriexemplo breuiter exponam. In ditione illustrissimorum principum Hennenberge sium,prope pagum Northeim cui ab ista re,quam narra
re incipio,nome affigiditate additu videtur Xala ruet heim locus estin acclivi montis pari qua meridiem spe
ctasiamplus admodum,qui media aestate densissimam habet glaciet , media verb hyeme,cum omnia sunt altissimis tecta nivibus,& frigore omnia fere pereunt,neque nix nequeglacies vlla cernitur in toto eo spacio. Et quato aestas est calidio tanto seles est crassior Contra quanto hyems infrigidior,tanto caret magis niueac glacie.In aer ris temporibus mediocribus,mediocria omnia visuntur. Caussa huius miraculi minime obscura ess Etenim rerra illoin loco poris meatibusque plana est di caua. Opertaestari iis lapidibus inter quos terra quaedam Tar porosa
mu 1ace tua . Intereundum si inter duos lapides pedem aliquis ponat, cedit sub pedibus terra. Ex quibus haud dissiculter perspiciu Malorem hyemeibi potentisΤinum esse,qui uiura decidentes faciledissoluat, colligique
ibidem non patiatur. Contra verbaestate frigus eo repulsum cogi vestique haci enus, ut vapores incidentes terrae atque
127쪽
arm pluuias in glacio sal,qua raemvrim , solis misis luere queant Hagumento cinissimo sit, quodustas fri*da est,glacies aut nulla aut pertenuis&per Mamperitur. Non sininci instam calox mre latis vineque, sicut cum vehemem iam Ex hac narratione iatis p te quanta silvis cesoris sib- terranei,cuius infiniti alis in indic existunt Gene rat hicinamam o increm uena sis terraspiritatun copiam,ex quibus metalla metallica omnia, si Aristoteli credendum estiontes,lapide MoriunturAb ijsiem ob
Iectis,exitumque non inuenientibus terraemotus excitantur, quibal nonoedificia modo,verum etiam monte es, quando evulsos Iegimus. Non male mihi videntuc sentire, qui Gigantum fabulam ad haec significanda coin mabantiquis iudicant. Eructant enim saepe terra qua ' si moles montib imponunt.Ergo a dupliciisto calore, pores siue exhalationes silicitatur,ex quibus mereora omenis generis nascutur. Et illa quide calor ametsilogelo lentissimus est aliquando vix tameta birib ne vix quis
de tantam exhalationum copiam gem et, quanta tot nubibus,pluuijs,niuibus enti generanssis sumiazCNamispe nimis est vehemens onsumen potius vaporo qua cogens , nonnunquam imbecillior est, quam ut tantum opus lus perficiat. Hingaestate pauciores venti ac pluuiae generari putantur, quia plus discutiat vaporum lis c loriquam fere generet. At hyeme in caciorem esse,qua vi excitare satis multo& possit . Haec Vt vera sint,non tame omnia opticant . Quippe aestate calor subterraneus abaereo cal0re euocat Gerram fere deseruit,paucioresque multo quam inveredi autuno spiritus halitusve suscitat. Vnde cum& pauciores colli gantur,4 a calore collecti iam magna ex parte dissipe tur,nonimmerit,pauci venti tunc mnant , rarioroque pluuiae decidunt Hyeme autem etsi caloraubterraneus ei- ficacissimus est , halitus omnino plurimos generat nec exire tamen facile nec auderibus attrahi apte possunt.
Gaasamaque undique ἰοῦ terrae luperficies,&estissimis
128쪽
praeterea contecta nivibus, ut perpauci ex ea effluant, praetereos,qui ex fontibus,fluminibus specubus,& terrae hiatibus sime rimis exhalant. Non obstat nostrae sententiae , ub hyeme plerunque aer est cra Fus, nebulosus, turbidus, obscurus. Non enim hoc fit quia plures aut aeque multi ascedant ex aqua' terra nostra vapores, aciestate alijsque anni tenaporibus et uari probabile est. In caussa hoc est,quod paucae etiam illae exhalationeS,quas in aere colligi diximus,propter imbecillam Solis actionem non discutiuntur. Quapropter in eo permanent,nisii Boreae flatibus dispessantu alioque pro pellantar. Tunc enim redditur putior multo aer,Vs Remo
Similiter illud mouerenem ne debet,quod creDriores pluuiae videntur hyeme cadere iciam ait S anni temporibuS. Primum quidem, quia non hic necessi est materia pluuiarum collectam e sed aliunde adduci potuit. Ego
certe cum Ulaimam pueritiae meae aerarem memoria mecum repeto,non recordor vllam me pluviam vidisse, qua non praecessisset ventus,qui nubes secum quibus coelum obtegeret,aliunde adduxisset Nebulas crassas in aquam solui aliquando tam multam vidi,vi defuere putarem,oterram madefieri cernerem. At pluviam sine accessu nihlam ex regionibus a ijs aliotic ex coelo, decidisse non
Atque haud scio, an ex vaporibus siIccri,qui apud nos in aerem ascendunt, ventum hic frequenter generatum, dicere aussim. Quanquam in ea sum sententia, It putem facilius probabiliusque defendi posti ventos aliquando etiam hic generari,qui longius progrediantur Etenim negari nequit, quin certa loca peculiare habeant Venzo quibus alia loca remotiora careant. Experientia probat, atque praeter alios autores Hippocrates Sc Galenus obse uandos Medicorales optimo iure docueriant. Non arbVento in montibus obseruaui , quos in planicie nemo percipere potuit Hippocr. etiam non icte caussa dixit, Vencos nunqaam dilaedere a montibus. Hic enim spiri
129쪽
tuum maxima generatur copia.plerique
habetion quas se odit calo rum frigus aeris fiam Hinc fere metallavi metallica in montanis lac is stelicitis, qua in planis proueniunt. Orte nub ebula Molonis gens ris vapores circa montes plurimi sem' collux uti Quin si non generari ex his coiciet pluuias, q-κ tala
fendi possit,nescio certum tamen est, ventos hinc nasci ac pluuias inde augeri plurimum posse Nihilantinus verum erit,plerunque ex alijs locis nubes adduci, ex quibita me pluuiae nivesque fere nascaninr. Eic prima est responsio. Altera est,quba non hyeme semper tam crebrae decisdunt pluuiae nivesque,sicci autumno potius ieris initio Quod si hyeme accidat ex aliis locis aduenire materiam' oportet, expositum es1. Vere autem Sc autumno etiam hic generari iacile possint, certe plurimu augeri necessarium prorsus videtur. His e nanque temporibus vaporibus omnino plurimis aer epictur. Etenim subterrane calor vere,fiigore iam mitescente,' ir terramque aperire incipit Quo facto Diritus,quiper hyemem subrerra collecti sunt, erumpunt,aerique se permistent, Solis verbcalor tepidus consumere eos nequit ma in nuru c Mintur, quibuS resolutis in aquam reamadestit Simbi fere rationeautumno calor sescrursus in tentiae caua instinuans, prςcal factes ab aestiuo calore humidiores rerrae partes Scilein spiritum conuertiti aerique iniuriri comemoratis liquet ar nec aestate media nec hyeme ad summum trigiditatis perducta anta exhilationum c pia referciatur aer,quanta alijsremporibus impletur.Ρ tet illud etiam, runque calorem necessarium esse ast pestatum generationem. Quinimbri terraneus calor , si qui rem exacte ponderet, primas in opere isto partes o tinent, ut saltem non ociosus est,parumque res istas prinmouet. Quae quanquam ita habent Nones tabis argumenta plura hoc loco, cum sensiis re docere queam vera esse omnia non tamen accusandus erit qui ab astris omnia daec solis fieri affirmet modb quod recte dicitur, rectet
130쪽
intelligatur Etenim astra huius quoque caloris, qui stabe eream hyemecolligitur ausi e sunt effectrices , per a bdens tamen. Nam a calore aeris augetur imitur, cogi tu dispergitur,licet per accidens fiat.
Nec mirum id videri alicui debet,eum multa per accise dens Mestia tum generent tum interimant animalia quoqucinedum plantasin inanimata Supra exempli t . ta haec res est declarata copios1us. Equidem Solis ad nos accessu frigus ad profundum terrae pelli, caloremque ibi existentem euocari certum est, quocunque id modo eu niat. Contra cum a nobis abit,frigorique aeris imperium permittir,in caussa est,cur calor magno impetu ad profundum refugiat,& frigus inde exire cogat Neque dissiculter hoc aduenienti calore Medit, praeserrim cum suo se p sat simili eoniungere. Quare ut non male dicimus,Solem ortu atque interitus omnium rerum caussam esse quod de Sole exempli gratia dieimus, de omnibus sideribus in
selligi volumus tametsi diuersorum, imo contrariorum: istorum effectuum non eodem modo cauisa fiat: ita re beetiam asserimus,Solem caussam esse,cur ubterraneUS , IOrmodo augeatur,modb minuatur Quo fit, uerenitatis etiam atque tempestatum caussa recte assirmetur esse, quoCunque tandem modo Vtraque ista perficiat Astra e go aedis tempestates omnes pariunt,partim per acciden partim vero perse, nam scilice Datque aquam calefaciendo, tenuando,& in Vapores ac spiritus conuertendo Iam vero cum manifestum sit,tempestates aliter gen rari non posse,illud etiam patet, Solem atque Lunam prς-cipue tepestates excitare inus alia sidera Ilorum aenim
actio sensibilis stac manifesta, horum nullo percipitur sensu,sed mente duntaxat percipitur. Quocirca si quid illa hic possunt, attrahere potius si&rsum genitos iamvapo res a Sole atque Luna possvnu, quam eoidem generare. Hinc est,qubd Aristoteles Solis atque Lunae tantum fere memini praesertim vero Solis,cum de mereororum istorum ortu dissem. Quod si a subterraneo calore 1blo om
iureippore latis si peditari spirituum puto, sideribus, ut necesse