장음표시 사용
111쪽
Medici a Philosophis dissentiunt. Philosophi enim totam eam latitudinem possibilis inteusionis octo gradibus definiunt. moriam praeterea singuli ita diuisibiles sunt, ut illorum non solum principium, medium, ac finem distinguamus: sed quodlibet horum,in maius de minus,in infinitum syn cathegorematicEὶ partiri possimus. Vnde accidit, particulares intensiones qualitatum in mixtis , i propriis de praeelsis limitibus definiri non posse. Atque ideo Calenus, ' qualitatum gradus verbisi explicari non posse asseruit. ' Medici vero cum omnia sub ea sola ratione contemplentur, qua hominem alterare & immutate sunt nata latitudinem non realis intensonis qualitatum. sed solius activi excessus supra humanum temptrametum apparentis,quatuor ordinibus gradibusue definire consiacuerunt. De quibus fic Galenus loquitur.' Porro per unumquemque excessum quatuor pinsuisse ordine, quod ad usum spectat lassicit: calidum quidem nominantes primi ordinis quod nos
excalefacit, non tamen euidenter verum ut opus sit insuper aliqua demonstratione rationalL Sic frigidum humidum de siccum. Quae verb manifestε aut calefacere,aut frigefacere, aut humectare aut desceare possunt : ea secundi ordinis dicantur. At quae iam vehementer quidem, non tamen summe, terti j. Quae autem adeo excalefacere possunt ut escharam moliantur de viant, quarti. Sic quoque quae vehementius restigerant, adeo ut exilia ant de ipsa quarti sunt ordinis. Exsiccantium autem nullum est quod sit me exsiccet, quin de ipsum viat. Sod ultimum a Galeno dictum , ita audire oportet: ut nihil prompte exsiccare in summo valeat, quod item non urat. Quaedam enim sunt, qtiae etsi lentius, non urendo tamen summε exsiccant. Sic terra multa sibi credita in puluerem reducit. Ea autem sicca sum in quarto, ut docet author libri de oculis y apud Galenum quae compaginem omnem unionemque corporum soluunt. Inter humida veth an aliquod quarti oldinis habeatur controuei sum est. Quod licet plurimi negent, alis tamen assirmare possent, ea huiusmodi ordinis humectantium esse,quae ingentem habent putrefaciendi vi qualia sunt venenata ea animali a quorum morsu membra in tabidum ichorem penEversi dissi uunt. Sed is eCctus, ab agente,non sub ratione summE humectantis producitur:sed ab eius specifico temperamento nascitur, quatenus tui ex Galeno colligi potest in aptum est calidum insitum corrumpere, de humidum a sicco dis luere Quare tot omnino modis quidpiam calidum, humidum , frigidum, de siccum raut ii mauis etiam in medicamentis calefaciens humectans,refrigerans Ze exsiccans dicetur. Ex quibus euidens esse videtur, quantum apud Philosophos & Medicos disserant calidorum,sit sidorum, humidorum,& siccorum denominationes. Philosophi enim ealidum ut unum illud appellant , quod unam tantum partem habet, earum octo, quae totam caloris possibilem intensionem complers dic intur. Vt duo quod duas calidum ut sex,quod sex. Atque ita de caeteris. Praeterea cum ex Aristotele ut alias docuimus; remissio, contrarii sit admixtio: quod tam remissum habebit calorem, ut vulcum possibilis intensionis gradum obtineat reliquum, septem gladibus frigoris e plebit. Et quod quatuor habebit caloris gradus:quia totidem frigoris sortietur exactε temperarum dicetur Longe verδ aliter apud Medicos. Apud quos id temperatum dicitur , quod temperatissimum hominem in neutram partem alterare potesti Calidum verb in primo,quod eumdem hominem quini leuissimε caletaeir. In secundo,quod euidenrer. In tertio, quod vehementer in qu ito, quod summe calefaciens urit,aut escharam facit. QuarePhilosophi gradus qualitatum metiuntur ex diuersis possibilis intensionis entitatiuis partibus eidem subiecto inexistentibus. Medici verbeosdem,pro varia temperatum hominem alterandi essicacia definiunt. Vbi a ueriendum est fieri posse, duorum medicatrientorum Physich parem esse calorem : quorum tamen unum si calidum in secundo,aliud verδ calidum in tertio. Quoniam ne n ex caloris solum intensione aut remissione pendet, aliquid plus aut minus esse calefactivum : sed ex diuerso substantiae modo aduenit aliud alio magis aut minus esse activum :& potenti is aut imbecillius resisteroe QDrum enim substantia,seu quantitas aut molles, si crassa suetit te dens intima peruadere non potest superficies tantdm dc externa membrorum alterari ardeque operatur ; Alteranti autem potenter resistit. Tenuis oc densa: ut facile in profundum sua tenuitate penetrabit,ita prae densitate dissicile euincetur. Crassa dc rara : dissicilE profunda attingit; at faeil ὁ superatur. Tenuis dcrata:ad penetrandum aptissima est;sed minus caeteris ad resistendum est efficax. Visciditas ad adhini sionem facit Ac alterationi perseuerantiam. Q d autem Diabile est aut liquidum, sibi contrario
facilius in intima fertur, Ze minutiora vasa pervadit. Notandum praeterea est, licet in quaerendis medicamentorum facultatibus,& ratione utamur,& experientia: hanc tamen illi certiorem esse, de magis experientiae qu an ratiocirationi fidendum. Si enim eamphorae naturam inquiramus , eius substantiae tenuitas tam facilὸ exhalabilis , tantus odor , de tanta Dcilitas ignem coneipiendi r illam maiore sui portione ea lidam esse reclamant. Tamen quia acri bus admixta medicamentis eorum acrimoniam morsumque remittit , oc calidis intemperiebus cum dc sine materia absque fluxione tamen excitatis medetur , dolores sedat ,
112쪽
venerisque impetus coercet, stupefaciendo potius quam resoluendo me quaquam calida sed frigida seu mauis refrigerans reputatur. Non aliter aqua marina, quae fluida, termino alieno facile, dissicit Eproprio rerminatur, aut continetur: sicca tamen aut potius siccans appellatur, quod admixta illide uita exti alatione,corpora nostra efficaciter exsiccentur. Sed ut singulas has qualitates seu inuis sucultates solent enim pii inae facultates a Medicis appellari in mixtis in existentes dissecrnamus: quae vis & energia singulis insita sit, Δ qui effectus ab unaquaque primarum nascantur tandem expendamus. Calidum ab Aristotele dicitur quod liomogenea congregat, laeterogenea vero disgregat. Ho. mogenea autem ut explicatum est a Philopono, non ea dicuntur liic, quae sunt eiusdem speciei insimae: sed ea quae sunt,aut quacumque arte redduntur similis substantiae,de habent similem virtutem motivam ac parem liquabilitatem, possuntque eodem modo concrescere. Quae vero inter se illis modis disparia sunt heterogenea dicuntur. Praedictorum autem effectuum Aristoteles homogenea congregare per se primo iratione finis j calori conuenire statuit: heterogenea vero disgrega. re secundario. A cuius tamen sententia merito id quod fit attendens dissentit Galenus 4 qui fundere,extenuare, soluere, partes a se inuicem separare dixit calidi natura esse primaritique effectum. a quo reliqui consequantur. Soluto enim mixto heterogeneo,non autem ante partium i psius laete rogeneatum dissolutionem .ea quae in illo sunt similis substantiae congregantur, quae vero dissimilis dissociantur. Hinc inde ipse Aristoteles, ' M Auerthoes, rarefacere caloris maximὶ proprium esse dixerunt. Et cum per rarefactionem fiat quaedam partium rei rarefactae fusio , ex qua oritur simi. larium partium solutarum in naturalem locum latio: fit ut similares quidem in eumdem locum latae, in eodem congregentur; dissi in illares vero in disparata loca abeuntes, di regentur. Tamen climvnicuique prius inditum sit ad naturalem locum ferri,quam non naturalem relinquer , hoc enim per accidens aduenit: inter praedictos effectus, rarefactionem de solutionem partium mixti subsequeiates; prior natura So sine est homogenearum congregatio, quam heterogenearum disgregatio. Vbi aduertendum est, in confirmationem corum quae praecedenti libro diximus: non ita definite rarefactionem esse caloris effectum quin aeque calor rarefactionem, ac rarefactio calore sequatur. Vt ex ignito per collisionem aere, aliisque exemplis probat Libauius. g Sunt enim duae eiusdem subiecti coaequales proprietates, summus calor quo ad qualitates,&summa raritas quatenus ad modum substantiae spectat. Quae ideo se mutuo, aut dispositive, alit efficienter inducere in subiecto ui-tuntur; in vim proprij de primari, subiecti, cuius quam maxime postiant naturae adhaerent. Calori praeterea primo naturae instrumento, ut ait Galenus tribuitur,qubd incidat,attenuet, laxet, sursum eleuet, dissoluat SI coquat tac si nimium adauchiis sit, etiam colliquet Quae clim a calore per se prindeant non tamen calor omnis singula haec,vel eadem aequaliter operatur: sed vel pro graduum &intensionis varietate, vel pro sibi coniunctarum qualitatum disparitate, vel demum pro diuerso modo substantiae tam agentis quam patientis,in his produceo dis euariat. Per accidens vero calor etiam aliquando refrigerat: scilicet ut explicat Galenus, = ealidos humores aut vapores resoluendo. Condensat item nonnunquam: ut apud Ari Istotelem legitur Quod rotius indurare est, quam condensare: indurat enim calor, ' quod fluidum humorem euaporet: induratio autem condensationi quodammodo analoga est. Ac demum Calor per accidens heter genea aliquando congregat his sei licet ad consistentiae bc modi substantiae paritatem deductis. Vt in circulationibus in pelicano, aut chymicis coagulationibus: c in urina, quae crassumst dimentum deposuerit s ad ignem admoueatur,fieri aduertimus. Frigidum id appellatur,cuius cum condensare sit proprium, id ipsum inde tum homogenea tum heterogenea congregat. Nam quaecumque contingit,ut inquit Galenus, eorum S contrabit substantia, de c5densat Quinimo astringit etia, repercutit,&coctioni aduersatur, nullique vitali sueti ni per se est usui. Imb si id vehemes admodusit, sensu sopit, de seu mortificationem inducit. Per accidens verδ,frigus exsiccat. vel enim congelando humidum indurat,dc apparenter exsc-cat: vel externas rerum superficies densando,internum calorem roborati a quo cum insitum humidum consequenter resoluatur, illud quod harum omnium mutationum sit principium, postremi etiam effemis causa esse putatur. Tum mordet non erodendo tamen, sed ut ait Galenus ' diuellendo. Calefacit item aliquando; cum quae dimari consueuerant intus cohibet, ut priore libro . fuit explicatum. Tandem per accidens etiam heterogenea nonnunquam disgregat: ut in liquorum, per deliquium in frigidis ea ueis procuratum,extrali ione experimur. Quod vel exprimendo facit: vel affusi externi humidi rei condensatione,& conuersione inaqueum: ver dispares substantiae modos rebus ab externo calore antea confusis restituendo uti in urim post mictionem crassescente, dc mox hypostasim deponcnte contingit. Humidum dicitur quod facile ductile est ad alienos terminos, propriis autem male continetur:
113쪽
hoc emolliendi vim habet, leniendi, laxandi 5 lubricandi. Per accidens autem etiam intendit, Mobstruit: scilicet replendo. Siccum tandem id est, quod proprio termino facilὲ terminatur, alieno verδ difficilὲ : quoniam eontinentis figuram difficillim E accipit. Siccitatem autem sequuntur, tensio, durities & asperitas.
Ac quia huius est tendere,inde in viventibus ad robur nixumque plurimum facit. At contra auctioni maxime obest. Eidem tandem accidit calorem acuere: quia, cum mixtis maiorem partium tenuitatem subministret quam humiditas quae corpora magis inuicem cohaerent) facit ut agens substantiam molemque rei patientis promptius pervadat. Atque hi sunt communiores primarum qualitatum effectias, qui praesertim in mixtis tam per se quam per accidens ab illis oriuntur. Non tamen primarij : sed relati omnes vere tantum sunt secundari l. Primo namque caloris est calefacere,frigoris refrigerare, humoris humectare, Sc siccitatis exsiccare. Qui formales sunt singularum effectus:a quibus caeteri, cum aliqua inter se prioritatis ecposterioritatis dependentia, nascuntur.
De qualitatibus temperiem sequentibus.
CArv T. XII. A NEMi κε controuersum iudico, eas qualitates mixtorum temperaturam consequi; quae cum in sinceris elementis non in sint,in mixtis tamen inueniuntur ac pro diuersa primarum qualitatum alteratione & modi substantiae immutatione euariant. Huius generis sunt colores, dores, δύia potes: quae ideo a philosophis secundae diei consueuerunt. Sed praeterea raritatem,densitatem, ac similes quae sub secundis etiam qualitatibus a nonnullis numerantur, eumdem habere suae Originis authorem in mixtis omnes illi admittent qui mixtoru varios substantiae modos non aliunde quam ex vario corporum miscibilium ad mixtionem concursu,& mutuo qualitatum coflictu oriori posse cognouerint. Idque seu raritatem ac densitatem proprib dici intelligamus ; quarum ratio formalis ex Aristotele ' & Auer rhoe, constitit in diuersitate ubi, ab eiusdeni quantitatis continuis partibus vel per extensionem sine poris, Vel per constrictionem absque penetration acquisiti. Seu eam concipiamus , quae non nisi per analogiam 5 proportionalem quamdam similitudinem sic appellatur: quae maiori aut minori pororum amplitudini tribuitur. Quam pro vera M legitima agnouit cum Galeno, Valesius. i Quod consequenter ad alium errorem fuit ab illis assirmatum: celeritatis enim de tarditatis motus differentiam, ex intermediis pluribus aut paucioribus morulis nasci crediderui; ut legere licet apud Galenum.' Sed haec Physicae sunt disquisitionis quae hic attigisse sufficiet; si istus autem examinasse non decet. An verd me)icamentorum facultates a temperamento aut aliundhnascantur medico dignum est disputare. Ad cuius quaestionis examen, sciendum est facultates seu potentias activas meὁicamentorum a Galeno x in tres classes dispensari. Primi ordinis sunt calor, frigus. humiditas& siccitas: quas etiam primas appellarunt. Ad secundum referuntur, quae prOXimh has consequuntur: ut facultas rarefaciendi, condensandi, emolliendi, indurandi,& similes: quarum vis per relationem ad definitam materiam,aut speciale aliquod membrum minime designatur, quae secundae dicuntur. Tertiae classi eas contra Galenus ascribit, quae per respectum ad definitam materiam,& limitatum effectum. aut membrum aliquod denominantur: quales sunt facultas, lac, aut semen generandi, urinas ciendi, menses mouendi, suppurandi, carnem in ulceribus generandi, vulnera glutinandi, icatricem inducendi,atque his pares. Nec non illae, a quibus medic menta cephalica, ophtalmica, pleuritica, hepatica, nephritica . aut pro aliorum membrorum varietate aliter nuncupantur. In quam classem cum Galenus-Fernelius caeteras omnes referant, quae occultae vulgis appellantur: Auerrhoes tamen. dc Mercurialis, quartam addunt facultatum medicamentorum classem, a quibus excellentiores quidam effectus de maiori admiratione, imb M stupore digni emanent. ales sunt cathartica, vomitum ciens. per os & nares purgans, sudorem mouens, mentem alienans seu extatica:& quae quibusdam medicamcntorum speciebus sunt propriae,ut exulcerandi vesicam in cantharidibus 8c grillis tuti refert Scaligeri in exulcerandi pulmones in lepore marino stupefaciendi in torpedine remorandi naues si credere fas est in echeneide, attrahendi serrum in magnete,alliciendi paleas de festucas in succino,& auri scobem attrahendi in milui piscis osse,ac similes,quas sympathiae Ec antipathiae plurimi imputant.
De quibus omnibus medicamentorum facultatibus, recentiolum medicorum pars maxima sic statuit: ut secundas a primis manare asserant, quartas a tota substantia nasci profiteantur,terriarum vero aliquas ad primarum essicientiam reserant, alias a tota substantia ut quartas pendere affirment. Qui cum duo omnino agnoscant facultatum medicamentorum prinei pia temperie dc totam iubstantiam:quatenus aliquas temperaturae tribuunt, cum caeteris omnibus consentiunt; in reliquis
114쪽
alitem quas toti substantiae deberi asseuerant,nec inter se conueniunt,quid totam substantiam , dicant,neque E quibusque probatur quod sentiunt. Femesius dc cum eo Riolanus, . totam sub let '' stantiam, formam esse substantialem explicant. Mercurialis, per totam substantiam , in his quaein C invitam habuerunt,formam quamdam totius compositi substantialem a remperie dc anima diuertami t. o. intelligit. Possent nonnulli per totam substantiam,totum ipsum substantiale compositum expone-io Ie. Plurimi, quid eo nomine concipiant,non exprimunt. Verum cum haec omnia praeter rationem affirmari, dissus E probatum sit a nobis in selectarum exercitationum exercitatione sexta; primarios & principes medicos sequuti,aliter sentiendum esse iudicamus. Asserimus enim praedictas omnes facultates, non secundas solum; sed tertias etiam, Aequartas: vel ab una aliqua primarum qualitatum excedente; vel ab aliquibus earumdem simul coniunctis emanare; vel ab specifico aut indiuiduali primarum omnium qualitatum tempera meto, addito vario substantiae modo,neque aliunde secundum naturam immediath pendere. od praeterquam in citata exercitatione abddε probatum fuit:idipsum aliquot facultates ad proxima principia reducendo, nisi nos deterreret prolixitas efficacissimε confirmaretur. Sufficiet ergo hoc loco
nostram sententiam Gleni Ac principum medicorum authoritatibus, aduersus petulantes vulgarium incursus,quasi sepimento vallasse. Voluit Galenus fateor praedictas facultates a tota substantia nasci sed quid per totam substantiam intelligat audi aemus.Is cnim libro tertio de temperametis. ν Easdem facultates inquit,effectias esse totius in quovis eorpore substantiae, quam etiam constarete' . ex calido,frigido, humido,&sicco inter se mixtis dicimus. Et ibidem, ' sane naturam cum dico, iuniuersiam substantiam ac temperiem,quae ex primis elementis conflatur significo. Quinto praeterea de locis affectis, atqui didicisti et ait cuiusque primorum corporum essentiam ex quatuor qua- p. r. litatum constare temperamento. Fusius libro quarto de simplicium medicamentorum facultatibus ita suam sententiam explicat. Dicti im autem demonstratumque saepenunumerδ est, nec secius quoque repetam,quid sit secundum totas substantias agere aut patit imo dc hactenus eius nunc meminero,quod in rem praeseruem satis sit, hine sumpto initio.Ex quatuor elementis, particulatim Corporum omnium constant generationes,impares mixtura, ac diuersae. Siqi idem quaedam ignis quam aliorum elementorum in se plus e5tinent;quaedam aquae:sicut alia si sors ita tulit terrae;nonnulla aetis. Ex huiusmodi itaque imparitate proprietates corporum particularium sunt perfectae .l -, At clarissim E libro de plenitudine, x ostendimus inquit, substantiam eorum omnium quae generationi de interitui obnoxia sunt,a quatuor qualitatibus immutari per totam;humore inquam Sc sic- citate, caloreque,& frigore: Zc ex harum certa quadem temperatura, omnium corporum substan. tiam, dc proinde etiam virium earum quae corpus nostrum gubernant Constare; quippe quae non sit nisi ipsius temperamenti quaedam proprietas. Tum libro primo de usu partium' temperamenta . p. s. propriam particularum substantiam complere asserit:& corpus tale natura esse, propterea quZd ea liditate, igiditate humiditate,& siccitate sic commixtum est. Et tertio de symptomatum causis, α δ' docet causam mutationis ciborum in ventriculo,esse certamquamdam temperiem quae etiam essi. .cit proprietatem corporis ventriculi. Libro item secundo de facultatibus naturalibus, y porro de-l monstrationes eorum,quae utique scientificae si int,ex his quae supra iam retulimus, principiis sumpsisse conueniet: veluti qubdactio passi ue eorporum inter se,ex calido, frigido. humido, sicco . que illis in sint: tum quod,sive quis venas, siue ieeur, sue arterias, siue cor, siue ventriculum, siue aliam particulam vitam fungi quacumque actione dicat, ineuitabili necessitate cogetur , propter certam ex quatuor corporibus temperiem,edi actionem ab ilIa fateri. Addamus & quod ab eodem libro quinto de simplicium medicamentorum facultatibus η effertur rubi praedictas omnes facul- etco. a. rates de quibus controuersia est,tertiaeelassi ascribens, sic loquitur. Aliud mihi propositum est ta. cultatum genus expromere,quas vocare potes secunda ac tertias post primas de omnium communes. En quomodo primas omnium communes appellat. Tandem primo in librum de natura humatana, monstrauimus autem ait,& omnia medicamenta calefacienὸo,vel refrigerado,vel humechan do,Vel exsiccando agere: hae quippe sunt primae qualitates, quae ut libro de elementis secundum Hippocratem docuimus,sunt eorporum tum effectrices tum alteratrices. Et principio libri decimide facultatibus simplicium medicamentorum,ostensum est inquit, medicamenta quae effectricibus nominatis qualitatibus agui; nempe caliditate frigiditate,humiditate Ec siccitate: sarum mixtione
effici acerba, austera,silia,salsuginosa,amara acria,dulcia; praeterea extergentia, repercutientia, attrahentia, emollientia, urentia, septi ea. caustica: ad haec secundum alias actiones magis speciales, sarcotica,sinulotica,glutinatoria,tum fistularum,tum ulcerum,aut carnis excrescentiam detrahentia. Avicennas in eamdem pene inclinat sententiam cum ait; specificas has proprietates ut magnetis attrahendi ferrum, per mediam complexionem mixtis accidere. Differt tamen a Galeno,cu ' laddit: has tamen diuersas esse ab illa neque ab illa fieti. inaequomodo inuicem cohaerere queant, l
115쪽
vix quisquam intelliget. Auerrhoes eamdem magnetis proprietatem excutiens, ' sed propterea ait, quia trahit tali attractione propria,& hoc accidit propter proportionem dc Conuenientiam, quae est inter ipsum de ferrum: M haec proportio dc conuenienti non est nisi inmensuris mixtionis elementorum in eis, hoc est in trahente B attracto. Et paulh post,de haec operatio est quasi sicut accidens in ipsis virtutibus elementorum quae sunt infusae in re quae habet hanc proprietatem Paucisque
interiectis , istud esse proprietatis & totius substantiae. Clarius vero libro septimo colliget, ' e iuslibet generalis & corruptibilis causa est inquit proportio quatuor qualitatum, scilicet caliditatis, frigoris humiditatis & siccitatis. Par est Aetii sententia,qui in exordio ipso sui operis, differentiae particularum actionum ait,in singulis pharmacis,fiunt ex eo quod singula ex ipsis ad tantam calia
ditatem, rigiditatem,humiditatem,aut siccitatem,aiit partium tenuitatem, earumdemue crassit
dinem accedant Oribasius idem sentie. Qui cum ergo in corporibus inquit,quae ex similibus inter se particulis constant, caliditas, igiditas, humiditas dc siceitas: singularum rerum differentias efficiunt.Haly abbas, facultates medicamentorum in tres tantum ordines distinguens, secundami virtutem ait, 3 quemadmodum medicamina faciunt suis complexionibus: sic quoque tertiam faciunt,ex secunda sed media complexione. Ex recentioribus Falopius dc ex Galeno probat, Ec l l culenter explieat,medicamentorum quascumque facultates, vel esse prinins qualitates, vel a te i petamento nasci: quod totius Ribstantiae nomine intelligi profitetur. Corrhaeus, totam substantiam appello inquit: id quod non qualitatum modo sed etiam corporum simplicium certo definit6que temperamento definitur. Captuaccius, pluribus docet Galeno cuius sententiam sequitur ' proprietatem substantiae dici certum quemdam materiae modum, qui sensibus externis deprehendatur : ut scilicet donata est tali,vel duritie,vel mollitie odore colore, M sapore. Cui, si temper menti propria ratio coniungatur,recthex ambobus totius substantiae proprietas exurget.
Egibus viis in notitiam veniamus predominantium primarum qualitatum in mixtis.
V Τ x x x s s r M v M soret hoc loco, teor,singulas medicamentorum saeuitates explicare, de
cuiusque quantum fas est proximas causas Inquirere. Tamen haec commodius,in tractatum de materia me)ica differentur. Hic autem consequenter iudicare oportet, vias 5c rationes per quas in cognitionem veniamus primarum qualitatum in medicamentis excedentium. Quo loco antequam rcm aggrediamur, aduertendum est. Cum mixta omnia diuersis 3e pugnantibus etiam
facultatibus.constare soleant ut passim apud Galenum, ' de Αoicennam legiturὶ ob insitam quibusque substaiatiae hererogeneitatem: non posse nos singularum partium facultates perfecth δύ ex quisite distinguere: deam tantum licere propius agnoscere, quae in ea cuiusque substantiae portione inest quae caeteras efficientia superat. Quamuis aliquando reliquas etiam deprehendere comeedatur, ut infra exponemus. Ad facultatum ergo medicamentorum cognitionem , atque earum maximE quae in potiore saltem eorum substantia insunt, duplici via peruenimus experientia de ratiocinatione. Quarum non alteri tantum insistendum: d per utramque simul incedendum est, ne in assequendo quod quaerimus aberremus. Experientia enim quantumuis tanti fit momenti in facultatibus medicamentorum inueniendis, ut earum probandarum rationem in experientia consistere dixerit Galenus: i imo sine ea neminem cognoscere vim medicamenti asseruerit; ' a que eorum maximὶ quae a tota substantia agunt,quorum facultas non methodo sed sola experientia est inuenta Tamen ea sola uti, minime securum est: t quoniam ea infida est, te periculosa s praesertim si, ratione disiungatur. Sed neque uni etiam rationi fidere,tutum eae Tum maximε, si illi lenius Ac experientia aduersetur. Siquidem ea sensus est euidenti ut fidem rationis, praesertim apud medicos superet Quare de rationem experimetuo Bc experimentum rationi semper eo iungere studendum est. Si tamen ex certo dc saepius confirmato aliorum aut proprio experimento, cuiuspiam medicamenti vires didicerimus ;lichi id quod ratiocinatio ex apparentibus coniectatur experimento repugnet:experientiae tamen adhaerendum est. Ita ad siccam pruriginosamque se biem, quae leprae Graecorum rudimentum est & calidiorem iecoris intemperiem humorumque deustionem sequitur:cui refrigerantia dc humectantia assumpta praesidio sunt: decoctum veronicae calidae de siccae in secundo maxime auxiliari probamus. Sic opium amarum, atque ea eX parte apparenter calidum soporat,qui frigoris effectus potius esse videtur. Contra lierni odactyli insipidi, qui exinde temperati apparent,&ulceribus admoti ingentem acritudinem manifestant , dc assumpti
Vehementer purgant:quae intensum potius quam remissium Calorem consequuntur.
116쪽
Theorica. De temperamentiS. 79
Vt autem ab experimento certiores reddamur facultatum medicamentorum quorum experientiam facimus,atque exinde citra errorem deprehedere valeamus, quales facultates,ac maxime quaenam inter primas in singulis emineant: haec obseruanda veniunt. Primo, ut id cuius vim probat uti sumus sui iuris sit,neque alteri permixtum .neque a contrario aut ab ambiente contra naturam alte latum:sed integie sibi telierum. Quod aduertendum esse docemur a Galeno,i Avicenna, dc Haly. Secundis vires medicamentorum experiri oportet in simplici & incomplexo morbo ; in quo nec a sectus,aee causae plures sibi inuicem repugnantes concurrat. 'Tertio animaduertendum est,quidnam
unumquodque per se,quidue per accidens moliri sit natum:& per id quod quodque pet se potest,de
illius viribus iudicandum. Vt autem agnoscamus num id cuius experimentum facimus .eum quem producit effectum per se vel per aceidens producat:considerandum est, ' num quod admotu est,ab initio ad finem usque eumdem producat effectum. Quoniam si eodem modo semper operetur, tale esse sua natura existimandum est. Siveid cum primum medicamentum admotum aut exhibitum etiam est unus quidem appareat effectus; at postmodum alius,a priore seu genere seu specie diuelsus sequatur: suspicandum est, subsequentem actionem per accidens fieri. Ita cum manu apprehensanrue.primum frigoris,tum etiam caloris sensus inuehatur:quae frigori succedit calefactio, pet aecisc, etiam est. Ac tale iudicium tum praesertim faciendum est,cum medicamenium de cuius actione per se aut per accidens quaeritur, nullam ascicitiam aut a sua natura aIienam qualitatem aliunde acceperit. Eo enim casu per se id agere natum erit:quod secundarib operabitur, suo iuri restitutum. Praete, rea si id quod agit, litum sit sub quacumque quantitate & mole, tam assumptum quam admo um, parem effectum semper aut saltem secundilm plurimum producere: eam actionem. per se agentis esse dicemus. Naturesia enim agentia. non impedita;in patiens eiusdem rationis, pari semper modo operantur. At si quidpiam contra quam consueuerit agat.suspirari iure licebit, ansblitam eam actio. Rem per accidens esse.
Quarto addiscendum est ex A vicenna. non eumdem sperandum esse effectum quibusque me.
dicamentis c um intus assumentur,quem illa cuti admota producere fuerimus experti. Qiaeda enim talem nanciscuntur partium heterogenearum proportionem,& modum: ut cum multaerassa substant ii 1 3e frigida,paueam habeant tenuem de calidam permixtamr quale esse potest coriandrum recens.l Quaecum intio sumuntur quoniam a calore nostro paueaeotum portio ealida facith dissipatur. de partibus quas adit efficacem vim imprimere nequit, lefactionis nullum specimen praebet : copio at autem eorumdem frigida substantia quae reliqua est, manifestam frigiditatem imprimente, omnino refrigerare videntur. At eontra,eadem exterius sub cataplasmatis forma cuti imposita: quia tenuis eorum iuhstantia calida,facilὶ intima penetrat,erassa veris cutem de subiecta membra peruadere non potest: satus aut similia resoluendo,ealoris euidentes effectus .fiigoris autem nullos aut latentes proserunt. His analoga est,ao quadam similitudine compar,coepae conditio Menergia. Quinto ex eodem Avicenna sciendum est in eorum medicameatorum vis quae ad sensum dissimi Iaria sunt, ut plantae 3e plantarum fructus ac semina. varium utendi modum aduertendum esse: ne cum semel integris sumus is, parem futuram contusorum vim speremus. Semen enim psyllis in Cortice frigidum si integrum maceretur euidenter refrigerat: cuius tamen medulla cum vehementer sit calida. si contusum usurpetur, ne ad extremum urit. Tandem meminisse oportet,quod saepius adnotatum est medicos non debere experiri vires medicamentorum in alio quam in corpore humauo. ad quod comparatiuE. tera calida,frigida,humida ant sicca dicere solemus. Utque certo eonstet quae in unoquoque excedat qualitas: quid ipsum possit. non in temperatis solum hominibus, sed in distemperatis etiam tam sanis quam aeg. is probandum ex Galeno ' est: ut illius vires undequaque experiamur,de quam valida sint aut inualida cerio agnosca.mus: Quibus omnibus in faciendo experimento obseruatis:quod magis aut manus calefacere,restige. rareu humectare aut exsiccare apparuerit: idipsum calidius esse, aut minus calidum, magisque aut minus humidum proferemus.
Si vero occurrat nondum experti medicamenti,vellenos periculum facere: povebit antequam eo temere utamur,qualitates talis medieamenti non apparentes aut minust euidentes. ex sensatis quibusdam ratiocinando inuestigare.Cuius rationalix per quifitionis modi ex diuersis Capitibus petuntur. Ac primum quidem ex facili aut dissicili cuiusque patibilitate. Ita enim quod facibus calefit, 3e inflammatur,caloremque contractum in longius tempus retinet: hoc ipsum calidius esse dicimus ede frigidius,quod promptiu , ut refrigeratur,aut congelatur. Ex aduella quod his 6c similibus altera tionibus magis resistit, idipsum contrariis qualitatibus informarem iudicamus. Ne tamen in scruposa hac via ad offendiculum aliquod allidamusmotandum est ex Galeno, fle Avicenna aequalia in raritate aut densitate,esse inter 1e conferenda. enim sunt magis rara,ea facilius ab agente vin-:Dcuntur quod substantiam illorum subire promptius queat. At contri quae densiora sunt, dissicili is
117쪽
superantur. Quare si id quod densius est,facilius a calido aut frigido immutetur: idipsum ex natura sita magis tale esse censendum est;quam id quod miniis densum clim sit , a pari agente nihilo
breuius alteratur. Praeterea cum calor maiorem habeat familiaritatem cum siecitate, δέ frigiditas eum humiditate quam contra:ut ex facili & dissicili patibilitate iudicemus,num aliculus calor, authigus intensius sit quam alterius : ea conferri oportet inter se, quae sint in humore aut siccitate paria. Namque ut humidiora frigescunt facilius : sic quae sicciora sunt promptius incalescunt.
Secundus modus quo temperies medicamentorum ratiocinando aut coniectabdo assequimur, avario cuiusque si1bstantiae modo desumitur. Qui in singulis mixtorum squam fieri potest maximEhomogeneis; portionibus talis elucet, qualis ei elemento magis conuenit cuius naturam unaquaeque propilis refert. Ac ignem quidem imitatur,tenuior ea mixtoru substantia quae & caeteris acrior est,& ad inhalandum aptior:quasi sit flammae per mixtionem extinctae fiamus. Aeri ad omnem alterationem excipiendam facili ,respondet omnis ad evaporandum prompta humiditas. Aquae crassior suceus de in densum vaporem iolubilis. Terram vero refert taculenta mixtorum subsidentia. Quibusque autem ex his imitatricibus elementorum substantiis, naturali consequutione inditum est, ut quae modum substantiae huic aut alteri elemento magis respondentem retinent eaedem eiusdem qualitates & vires propius assequantur. Quod in his magna ex parte verum esse experimur, quae ex immediata elementorum cras genita sunt, cuiusmodi esse censemus praesertim rudiora omnia fossilia& metalli ea. Quae veris ex iam mixtis corporibus multiplici interueniente alteratione, seu a natura seu ab arte procurata, aut generantur, aut essiciuntur: aliquanto magis a praedicta elementorum familiaritate absunt. In his enim cum pro varia eorum essicacia a quibus alterantur, acceptae ab elementis substantiae multifariam immutentur: fieri vix potest, ut ex apparente in illis substantia modo, rumdem temperaturae conditionem cerib agnoscamus. Sed in his alius occurrit modus,per quem cum ratiocinatione ducimur ad cognitionem tem p ramenti. eorum praesertim simplicium medicamentorum quae arte parantur. Atque is quidem p titur ex notitia modi praeparationis,& instrumentorum quibus ad illorum praeparationem utimur. Quae ex tractatu da materia medica petenda sunt. His enim decenter examinatis, & cum natura medicamenti ex quo illud cuius temperaturam quaerimus extractum est debith collatis, non dissicit E perueniemus ad quaesitae craseos cognitionem.
Postremus tandem modus quo in quibusque simplicibus meditamentis, seu alte paratis, seu a
natura ministraris,excedentes qualitates agnoscere docemur:desumitur a colorum,odotum, sapo- lrumque in mixtis apparentium diuersitate. Cum enim hae qualitates ut supra indicauimus mixtionem temperiemque consequantur, de effectus suis principiis attestentur : facillimum erit ex his,
medicamentorum crases ex quibus oriuntur agnoscere.
Verum non aeque certa ab earum singulis ducitur,specialis temperaturae coniectandae ratio. C lores enim excedentium qualitatum incertissima proserunt iudiciat quod ab humidi aquei variEexcocti persusione praesertim pendeant,cuius in mixtis minima est activitas agendique vis. Hinc Galenus a coloribus non esse iudicandum de facultatibus medicamentorum iure asseruit.In vn quoque tamen genere quae alieno colore insccta non fuerint,quaecumque albidiora sunt aut dilutioris coloris quam alia,eadem minus calida experimento probantur. QiF vero flaua,sulua, dc rubra,aut obscuriore calore insecta ex Galeno ' calidiora sunt. Certior utcumque est quae ab odoribus trahitur coniectatio; quoniam hi olfactui non intentionaliter tantum ut Colores,sed cum materiae etiam aliqua portione repraesentati, proprii subiecti naturam euidentius explicant. Cumque odorata omnia ex tenui quadam substantia constent, quae a quocumque calore excocta Ec attenuata facile in halitum de vel ficeam citoque dispereuntem, vel pinguem viscidamque dc diu haerentem exhalationem vertitur: eadem rectE ab Aristotele, ac Galeno, ' calida esse feruntur. LicEt enim nobis odoris incognita sit essentia:ex subiecto tamen cui familiariter adhaeret, atque ex principio ad eius productionem concurrente; qualem temperiem ut plurimum odorata sortiantur cum ratione coniectamur. Subiectum quidem odorum quale si docuit Galenus qui, odorem definiens,odor qualitas quaedam est inquit,solo odoratu perceptibilis, in vaporosa substantia inhaerens. Vaporosa inquam non quacumque,sed in qua tenue siccum praeualeat;quod humido aqueo aut aereo sit caloris vi ditatutiam. Vnde odorata si per ustione eorum humidum absumatur,minus odora fiunt. vel si nimio obruantur humore,minus odorata reddunturivi in reeentibus floribus contusis apparet, de vino diluto. g Principium autem cuius essicientia quae inodora sunt odorata redduntur,est calor. Sic immaturi fructus in odori, maturescente ,
odorati evadunt:de plurima quae minimum olent.igne eliquante,excoquente, aut urente, maximEodora redduntur. Ac tale quidem odoratorum omnium principium aὸuertimus seu eorum gratus sit odor,seu ingratus. Suavitas enim illa,aut odoris grauitas:a particulari conformitate aut distis mitate
118쪽
Theorica. De temperamentis. 8 I
milite odoratae exhalationis ad odorantem,atque huius eupathia vel dispathia nascitur. Probamus etenim unum idemque huic suaue quidem esse, alteri Vero graum Verum calorem ad odoratorumessicientiam concurrentem,non solum esse commensuratum, ut Aristoteli placuit: h sed quemeuque, lex eo patet,quod de a naturali animalium calore,& ab igneo,a c esti maturante; Sc a putrefaciente, lodorata producantur:&a siugulis,suauia&graui Lod2ratae ergo substantiae in se, naturam contem platus Galenus, atque in ea calorem praeualere agnoscens, odorem ad plantae temperamentum iudia f. candum facere dixit: , de odore aliquatenus iuuare experientiam scripsit. Quatenus scilicet si non
totius meditamenti,unius saltem portionis substantiae temperaturam indicat,& viam ad experimenta ' cap ε i. tum parat. Verum cum naturae odorum ignari admodum simus.varias corum speetes discernere aut designare nescientes,& differentiarum odorum vel geneticarum etiam causas ignorantes: vix possit mus hac via quidpiam certi de medicamentorum temperatura coniectari. Im4 tam imperfecta est ea quae inde habetur cognitio:vt cum odor unam tantum corporis a quo emanat substantun portionem sequatur, multa reperiantur odorata, quae clim ex ea parte tenuia sint. vaporabilia, & calida; tamen alterius illi sociatae copiosioris substantiae viribus,manifestὲ refrigerare deprehendantur. Si ni in exemplum mandragora,viola, martia,camphora,& similia: quae cum plurimum oleant, nos tamen non refrigerant solum; sed camphora praeterea acrium de mordentium medicamentorum vim certo experimento obtundit. Quod cum animaduersum esset a Galeno: non omnia odorata calida esse professus est. Atque hae ratione mallem quosdam Galeni textus prima fronte inter se repugnantes με. 1
conciliare,caput scilicet vigesimum secundum libit quarti simplicium cum capite tetito libri secun- idi eiusdem;quam ut minus Deliciter conatus est Roratius ' Qm primo vult odoratorum quaedam tenuium esse partium,alia crassarum;atque illa quidem calida,liaee vel δ frigida. Quod edm nee veritati,nec Galeni vel bis satisfaciat:ait secundδ, capite illo tertio libri secundi simplicium Galenum secundum experientiam esse loquutum, vigesimo autem secundo capite libri quarti secundum rationem. Quam irrationalem dicere debuerat:experienti atque ideo veritati repugnantem. Praet rea quam par um certa sit haec temperierum definitio ex odoribus quaesita inde pateruauod licEt odo. rata qua parte odorata sunt calida esse dixerimus.ac tenuium partium; dc conitatiorum soleant esse contrariae conditiones: tamen non liceat assit mare inodora frigida esse,sed tantum Galeno authore, u a Creato M. ea crassa esse,su bstantiaque terrea taut aque, I le quod ex illis defluit seu exhalat paucum esse. Quas ambages considerans aliquando Galenus sibi tamen minim h pugnaus: 'ex odoribus, medicamen- μ. torum qualitates aut facultates non esse confidentius) quaerendas docuit : quod minime constans sit de certa inde petita coniectura,nec quantum cuique caloris insit aut frigoris ea via deprehendere aleamus. lEx saporibus certior aliquant δ notitia habetur,earum qualitatum quae non In una solum mixtilportione,sed in omnibus ferme supereminent. Omnes enim gustabilium corporum partieulae simili ter in linguam incidunt, sensumque mouent pro sua natura singuIae.' Attamen nec planὸ secura est haec via;ve cum Auleenna, aduertit Auerihoes. Tum quia non omne mixtum saltem quo adsensum sapidum est: eum quia heterogeneas mixtorum substantias ita misceri aliquando contingitive ' ea quae minor est portio de ad agendum minus emcax,sapoiem quemdam obtineatgustui manifestius o apparentem,qui totam reliquae substantiae insipidam moIem inficiat, aut imbecillum eius saporem I y obscuret. Quod in opio aduertimus: in quocum stigida multa substantia, subdulcis aut insipida contineatur, paucae calidae dc amarae permixta: totum tamen ita amarore inficitur,ut solus amator sustudeprehendatur. Cum inretim amaram illam portionem alia subdulcis copiosior, effracta agendi su- speret: quae in erassim vaporem facillime vetis,partim refrigerando, magis autem cerebr sim neruo. rumque ductus obstruendo soporem dc stuporem inserti Et ne inauditum quidpiam imaginari videamur,eam tam dissimilium partium mixtionem in opio repetiti: praeterquam insinuatum est Avicenna: idipsum ex Dioscotide colligitur,qui papaueriis succo epoto, veternum consequi scri- ibit,eum perfrictione&pruritu,quorum symptomatum veternus quidem , refrigeratuis substantiae, per crassum vaporem in cerebrum 6c neruos effiasum soporem inserentis essectus est. Pruritus autem calid acris,M mordentis materiae energiam eonsequitur. verum si quibusque eiusdem mixti sub.
stantiae portionibus suus inditus sit sapor neque pars insipida sit, alia vel δ saporata:deprehendi singuli sapores poterunt, εc totius mixti singulatumque eius partium temperatura , non inessicaci coniectula discerni. Quod tamen,ut assequamur,oportet medicamentum quod gustatur seu selidum fue rit,dentibus vel alio atterente instrumento in minutulas partes diuulsom,seu liquidum, accurat E ac sensim per palatum de linguam duei; ut singulae illius heletogeneae portiones sub gustum cadant. Sic rhabarbarum principio amarum. tum ulterius mansum astringens sentitur; Et sexti-Aquenses liter- males aquae diutius per palatum volutatae quidpiam subdulce primo tum aliquid linguam feriens,ac domum astringens nonnihil gustanti repraesentant. Quare chm per se sapores maximὶ fas sit ad co-
119쪽
gnitionem temperiei medicamentorum & singularum partium eorumdem quam liche exactius pet uenire. de his peculiaris quidem sed concisus institvcndus est sermo; cam Physicorum sit do illis ae
Suot sint saporum genera, s quas qualitates ex primis , quosque substantia
CApvT. XIIII. EA qualitas quae sapor appellatur,definitum obtinum gustus, cuius organum quasi per modum
tactus affieit e vitecth monuit Scaliger, a nemine scitur a quo immediate fluat. Plaeut tamen Nicolai Leonici sententia, qui ex Aristotele docuit saporem ex mixtione sicci cum humido: tam interni quam externi caloris coquentis vi resultare. Et Theophrastus cum passim asserat humorem principem esse saporum materiam. Praeterea saporem permixtionem partis terrenae sequi assiimauit.' Et saporem partis ficeae terrenaeque in humore permixtionem definiuit. Explicare autem, quae sit mixtionis praedictorum proportio, quam variam admodum esse experimur. In his quae simili sapore gaudentiquaeue coquentis ea loris opportuna in quibusque graduatio requiratur: humani ingenij vi res superare et ediderim. VndE Galenus,' inquosdam philologos,& sibi coaevos sciolos agens itaquosi quemadmodum dictorum saporum quisque proueniat exponere conarentur inquit, labens equidem auscultatem. gratiamque habetem non exiguam. od neque nos assequi posse meditamur: sed solum quod a summis viris excogitatum legimus ad rem propositam utile, examinandum pro.
ponemus.s A saporum ergo diuisione inchoantes, vatij varia horum genera faciunt. PIato, Aristoteles s det Theophtastus, septem statuunt saporum differentias: cum tamen in illis reoensendis aliquantulumi inter sedissentiant. Plinius, tredecim saporum species numerat :icd compositos, simplicibus pet- miscer, ut vinosum de lacteum: quosdam qui sunt plurium quasi communes attributiones ad unius speeiei rationem contrahit: ut in sapore suaui aduerti potest, qui nullam Certam speciem eonstituens,l pro familiaritate tamen quam quisque cum huius illiusve natura habere potest, suauis sibi nomen ven dicat. At mediet quasi inter utrosque med ij, eommuniter nouem saporum genera constituunt insipi. t dum, acerbum seu ponticum,austerum siue stypticum,acidum,dulcem pinguem, salsum, amarum, det acrem vel acutum. Ita Galenus, Avicennas, i de Au et rhoes. l insipidus priuati vh potius est sapor, seu carentia saporis, quam positiva aliqua entitas: atque ideo: per negationem explicatur; is autem vel vel E rebus inest,qualis in laudatis aquis aduertitur: in qui .l bas frigiditatem exrallentem consequitur humori multo crata be impermixto sociatam:vel ad sen sum tantum dicitur,ut in summi tragacantho. M aliis huic similibus. Quotum leuissima dulcedo proxim E ad insipiditatem accedens, ab humido aqueo quod modico terreo sicco permixtum sit, &aieui calore sensim excoctum, nascitur: minorEmque frigiditatem quam prior ille testatur. Alia veto crassicitis & magis terreae substantiae,emplastica a Galeno, nuncupata temperata pen E sunt: ad Digiditatem tamen aliquant δ magis inclinantia: tuae etiam in passi uis,quo minus sunt viseida, eo magis exsiccant. Quaedam praeterea ad sensum similiter insipida dicuntur, ob crassitiem quae non potest linguam penetrare: talemque in metallis aduertimus, quae si tenuiter puluerent ut aliquem in se saporem habete manifestant. Ace bus is est qui valde linguam desiccat ae contrahiside qui in multam profunditatem penetras, exasperati qualis est in immaturis prunis, ac piris sylvest tibus corneis,& sorbis immaturis. Austerus dicitur qui extetnam linguae superficiem aequaliter condensit 8c astringit, ita ut externae partes quodammodo inub pelli videantur: talisque in myttho, mespillo,galia dc rhu obsoniorum seu sumaeli percipitur. Qui ὁuo sapotes pluriae lim inter se conuenientes,3c secundum mula Sc minus a quibusdam solam distincti communi voce astringentes appellantur. Inter se tamen temperatura sic differunt: ut acerbus quidem ex tertea crassa substantia ab aqueo humido vi diminuti caloris fusa nascens: maioris sit frigoris,lcminoris siccitatis, linguamque de palatum profundius penetret, quod humidum cui inest,quia minus excoctum est magis sit fluidum. Austerus veto a magis excocto aqueo humido, in copioso Ac crasta sicco terreo genitus, remissiorem frigiditatem de intensiorem siccitatem indieet: quet
externas partes magis quam internas afficiat. Acidus ille vocatur, qui leuius exasperans. de leniter pungens, promptE in profundum penetrat, nec insupet ficie haeret. Qualis in acetos agresta aurantiorum lcli monum succo inuenitur. Qui in multo aqueo succo attenuato terrea tenui substantia parcius admixis, vi tam moderati,quam immo. de rati
120쪽
TheoriCa. De temperamentis. 83
derati ces is utramque substantiam exacte generatur Moderati quidem citoris vita plantis &Ductibus, quorum aciditatis comes est frigiditas. Vehementis autem effracti in metal-llicorum deustis portionibus M tenui aqueo liq- ut in acidulis aquis thermalibus, sulphuris,dc caleanthi stillacitias liquoribus, Quorum aciditatem excellens calor consequitur. Vnde non Digidis sol ulli medicamentis inest aciditas,ut Galeno ' visum est: sed etiam eamdem in calidis ς seu frigid/ sint cid omnia tenuitate substatiae incidunt: de vitium eorum quae vasa & partes reliquas obstruunt incidendo emendantia, obstructa aperiunt. Atque eadem tenuitate caeteris quibus im scentur ad facit E penetrandum inseruiunt. Attamen quatenus terream portionem quam continent,ex a-humido destitutam, in solidam membrorum quae per dunt iubstantiam insinuant: deobstructis meatibus,partes ipsas solidas aliqua astrictione impressi roborant. Neque ulli deinceps mirum videatur,quaedam ut sulphuris & calcanthi liquores cum velle nil calore aciditatem nancisci. Nam huiusmodi substantiam terream habent . ab excellenti calore vehTenter attenuatam ; & multo humido aqueo tenui non perfusam solum, sed exquisite solutam. Quod ab antiquioribus ignoratum aduertens Valesius: ' aciditatem etiam a calore pendere posse dixit. Nec resert haemodiam stuporem quemdam diei qui iuxtaGalenum 'am-gore excitetur: abacidis autem Omnibus soleret modiam contrahi. Quoniam elim haec pannos cutemque delicatiorum prae calore urere experiamur; non quatenus frigida haemodiam inferre dicendum est: sed prout cum tenuitate partium vim astringentem annexam habent, terreae eorum portioni in diaerentem, quae neruo&intimae cauitatis membranae se insinuans , neruum membranamque contrahendo haemodiae est causa. Quam stupefacientia & quae cum tepido calore humectando lar t, soluere consueuerunt.Hinc licet austera Macerba haemodiam etiam causent ex G leno, dc Avicenna :'acida tamen eam vehementius inserunt. In praedictis autem sulphuris di vi. moli liquoribus, cum euidente partium tenuitate astringentem aliquam vim coniunctam esse; a nemine qui lansu rationeque valeat negandum existimo. Sub aeido plurimi acetosum comprehendunt i quem non vect simplicem, sed ex acido de acri permixtum censeo: ut ab ipso Galeno discimus. Acetum enim licEt heterogeneas plurimum inter se natura diserepantes eartes contineat nec frigidis careat. quia tamen vinum a scere consueuit,ea lubitantia tum aquea tum proxime terrea quam obtinui ulterius attenuaraallud caloris ex IIentis evidentiora vestigia,quam frigoris recinere facit E persuademur. Nec morantur nos. Quae
conga probare conatur Galenust cum Theophrastum habeamus qui x illud calidissimum esse prolitetur. Quod certa expetientia comprobatur, si illud impermixtum,&- ro, vel phlegmoni admoueamus,vel ulceri instillemus. Neque alias potentius refrigerat, quam si paucum vel multae aqtiae vel refrigeranti alicui succo ad vehiculum permisceatur. Astringit vero non qui frigidum eststd pyovi tenuis portionis terreae est partieepi, I 'E' Dulcis saporis appellatur, qui linguae partes exasperatas lenit,&veluti in naturalem statum eum Voluptate reuocat: qualem in primario se haro, aut cando,& in musto probamus. Olli in aqueo aut aereo humido & terreo sicco aequaliter mixtis; atque a calore, qui moderato plusculum sit intensior ad symmetriam excoctis producitur. Atque ideo naturae hunianae maximE familiaris est di
differentiam constituere decerni rur. saporum catalogo expungens. Oyddenam cum aliis secietatem ineat, hoc cum einetis omnibus commune habet: qui in eodem itato consueuerunt. Pinguis ereo
eiusdem particulas, non in superficie solum, sed p dic, Lam lenit Ac emollit,quem in recenti pinguedine,& sincero oleo nec situ nec vetustate inquinato substantia ὶ multo humido aereo & pauco aqueo probE Geoctis quam du1Ei,' ' inςst,mMQri, aliquanto caloris & tenuitatis index est
Hecitur,qui mediocriter mordet,ae linguae profundum penetrans leniter quidem con- , ,1 -- dcxς x QVem tu sale marino tanquam caeterorum regula de ..i i umido queo, quod terreo sicco tenui permixtum sit. de vicatoris vehementis plurimum excoctum generarit atque inde mani sestum calorem S siccitatemuc intenuorem significare. Quia veris multa sunt salium genera ; quod copiosioris terreae su &-mordet qu in detergat,ut socii te: quod verbi. niis trabet terrex substantiae,aut eamdem tenuiorem nanciscitur, abstergit magis, minas autem 'tangit, qualc marinum est, quod demum a vehementiore calore excoquitur, essicacius mordet