장음표시 사용
121쪽
de caetera acritudine vincit,ut ammoniacum.
Amarus sapor is appellatur, qui salso magis abstergit, ita ut etiam magit exasperet r& ut addit Tlieophrastus,etiam corrumpat hiImidum , scilicet alimentitium quod ad alendum inutile reddit. vel Corrumpit gustus organum: linguam scilicet eo sapore quo nullus ingratior est, M profundius caeteris de in longius tempus inficiens. Amaror autem in felle decolochinti de praesertim eminet. Nacciturque ex sit perassato terreo sicco seu consumpto humido,ut in cineribus 8cassato mellei seu illo, ab lioc ipso soluto, ut in felle absent iiij fle cichorei siiccis.ac similibus. Superassato inquam 1 eal cretam igne .quam vitali, aut etiam putredinali: ut in vino vapido,& patrefactis pomis, peponibus, occucurbitis accidit. Quare caloris semper index est amarotii mo x maioris quam salsedo. Nee obstat A veirhoes qui amarorem inquit in sicco terrestri dominante, tam a calore quam a fiagore nate . Plurima enim amara sunt,quae simul excellentem frigiditatem adepta sunt; ut cicuta de optum. Aliave id cum ante maturitatem amara sint, ut glandes, χ λοπι ρατα seu carubiae, dc olivae dum ad mattiri.
tatem perueniunt dulcescunt; quae oportuit ab imbecillo calore primum amatorem aecepisse, tum , maturante calido dulcedinem Nihil inquam nos mouet Auer rhoes,quoniam siccum per se aut humido permixtum ; ciam sit ad omnes sapores indifferens, nisi pro varia caloris actione, hunc aut illum saporem acquirat; non aliter quam assatione. aut super excoctione sicci,amaror contrahi potest. illud enim si a remisso calore in pauco humido excoquatur. austerum saporem facit. Quis t autem de fit gidis illis de nareoticis medicamentis obiicit,antea, ' opi, exemplo fuit explicatum. In illis enim quae amara est sobstantia eadem calida est; sed ea alteri sociatur,quae copia maior. M essicientia potior ac tiuitate eminet, de impense refrigerat. illi demum fructus qui immatuti amari sunt,glandes scilicet: olivae dc similes:cum ex eo succo principio alantur in quo te. rei sicca portio pet lituos ardores deusta permiscetur,amarorem hinc contrahunt. At eodem sensim attenuato,&ὶ superuenientibus autumni pluuiis soluto, ac demum a remissiore calore nouo alimento eonuenienter excocto : exhalat
quidem pii md quod in illis deustum inerat deinceps velo ex appositione temperatiotis succi increscentes, dulcedinem dum maturantur aequi iunt.
Acer tandem sapor ille dicitur,qui in tenui admodum substantia consistem. ad profundam linguae
penetrans Ramdem suo seruore dilatat,exsiccat, mordicat.oc erodit,qualis in nasuttio,sinapi, ppere, alliis, oc euphorbio, intensione aut remistione varius aduertitur. Hie autem in humido aereo α si ac terreo, vi caloris vehementis plurimunt excoctis Ee attenuatis generatur. Estque intensi admodum caloris de siccitatis eum ingenti partium tenuitate index. Ab his autem temperaturis singulorum saporum authoribus, tales manare solent facultates. QDdve te insipidum est. tepet ei tit. Quod dulce, lenit, leuissim Edigerit, plurimum nutrit, estque naturae suauiis nium. Quod si quaedam reperiantur venenata,quae dulcia sint ut ex Theophcasto notat Me curialis : id ab heterogenea partium substantia nascitur. Talium enim portioni dulci, 8c natutae fa miliari, alia admixta est saporis minin ε eminentis, quae tota substantia inimina est dc lethalis. Amarum potenter abstergit de exasperat. Acerbum omne astringit:quod innictum est, ex ptimie. Aust rum astringit quoque, reprimit,in crassat, dc indurat. Pingue lenit, lubricat, maturat, Ac imbec litterdigerit. Quod aere est incidit, resoluit,et oditque potentet:& innati ea lidi dis lutione procurata aliquando putrefacit ut septica. salsum abstergir, exsiccar,fle putredinem arcet. Acidum demum incidit, refriget laque quod in vegetantibus inest: atque omne incipienti putredini resistit. Quae omnes relatae temperaturae,fle speciales facultates: sinceros de impermixtos sapores sequuntur. Qui prout vari E confusi,variaque proportione permixti deprehendenturmo bis ex praedicti stationem coniectant di suggerent, quaenam crasis de quae facultates ex concutia corpotum tam valiE temperatorum emergete queant.
122쪽
Theorica. De humoribus. De humoribus.
)T simplicia illa corpora,ignis ae qua,& rerra prima sunt Minsensibilia mixtorum omnium elementa:ita humores ex Galeno ' sanguineorum animalium, sensibilia & immediata sunt elementa. Etenim ex sanguine semen,atque ex ambobus omnes humani corporis puticulae generantur,& singulae ex sanguine alimentum di augmentum capiunt. In sanguine vero vel humores caeteri ContinentuI,Vel cum eo tanquam excrementa producuntur. Et licet humores proximE ex elementis non generentutaquia tamen definire non possumiis, per quos mutationum de generationum gradu ,natura a primaria elementorum mixtione, ad proxima no-1trorum corporum materialia principia generatis progrediatur. Postquam ea quae ad insensibilium elementorum cognitionem faciunt explicuimus,moxque de temperamentis tractauimus, a primorum elementorum miscela emergentibus:methodi quam sequimur ratio expostulat; ut , hum iribus sensibilibus nostri corporis elementis agamus. Quorum cognitionem negligentes Asclepia dei, eam ut refert Galentis, inutilem esse ostendere conabantur. Sed quis ille tam ignarus est, qui nesciat,ignota humorum natura,quod ad humatu corporis integritatem pertinet ignorari qualest alimentum quo nutrimur, qualia coctionum excrementa nesciri ac tandem principes ae frequentiores morborum causas,his ignoratis nos latere Rectius Hippocrates, humorum summam rationem habendam duxit: quos in homine sanitatis de aegritudinis causas esse professus est: φ quorum quae sit agendi vis, de quas pati alterationes subireque mutationes possint a Medico necessati dcognoscendu ese asseruit. . Huius ergo praeceptis audietes, in humoru cognitione acquirenda hoc libro occupabimur,corum naturam Sc differentias inquirentes. Ne eoru ignorantia, nos in his quae ad morborum cognitionem de curationem faciunt caecutire cogat,absque rudes Ec inertes prodat.
Quid sit humor, ta num in corpore humano certi quidam infinicongemit humores.
quatuor qualitatibus primis significate consueuit. Alias Sc frequentius, eamdem qualitatem ut sub octo inhaerentem significansi de quocumque dicitur, quod proprio termino difficile continetur,facile autem alieno, humidumque etiam solet appellar L Quod nomen licet innumeris pene Iebus tribuatur:ita tamen apud Medicos eius significatum contractum est, ut tantum ad Illos succos qui in nobis exprima ciborum substantiali transmutatione secundum naturam generantur,aut his analogos praeter naturam genitos,significandos usurpetur. re omnium optime Avicennas, ' humorem ad Medicorum conceptum definiuisse iudiea' tur,cum humor inquit, est corpus humidum Iiquidum, in quod in primis nutriens conuertitur. Vbi lper id quod nutriens appellatur cibi intelliguntur: ve rectὶ explicuit Hugo Seliensi s. ' A cibis enim: alimentum accipimus, de eorum substantia conuenientes alterationes passi nutrimur : ijdemque t i, -- proxime in humores conuertuntur. Conuersione inquam non quacumque,sed ea quae substantialis est mutatio. Non enim ante perfecti de substantiali mutatione cibi in aliud quidpiam vertuntur, quam in sataguinem, ter6sque humores transeant. Verum cum a nemine sit controuersum ex ci. bl S,ante chylum fieri in venti iculo,quam sanguis in hepate generetur: cur hanc ciborum in chr. Ium conuersionem,substantialem mutationem esse negemus explicandum est. Qxiod tum facile concipietur,chm chyli generatione exposita patebit,chylum quen Galenus cibi liquamen, ali cremorem appellant) nihil aliud esse quam assumptorum ciborum succum, per elixationem liqua. tum 1 qui temperiem de excellentes secundas qualitates eius a quo extrahitur proxante, plerunque retineat. Non enim semper albus est,ut plurimis videtur:sed qualis ab atrumptis, vi caloris elixan. tis extrahi potest. ut earum quidem rerum in humido aveo elixatarum succum album reddie, quarum color H aut
123쪽
aut ab humore eluitur, aut a calore dissoluitur: aliarum vero quae obscuris coloribus squos surdo,
appellat Plinius inse,ae sunt, colorem vix immutat, sed talem seruat in eliquato succo, qualem
Esculenta ergo in ventriculum iniecta,& potulentis permixta:a calore ventriculi sic elixantur, ut epotus liquor nostro calore adiutus esculenta praeuia ad ignem coctione emollita, vel dentibus attrita,cultro incisa,aut pistillo tuta,integrε pervadat & horum omnem humorem dissoluat, qui in potulentum diffundatur. Quod dum fit,& humida ciborum substantia alterius liquoris aecessione dissoluitur, nondum in aliam naturam mutatur: sed soluin a crassiore portione sibi ante permixta, eliquata secernitur. Hae autem elixatione,& possibili esculentorum dissolutione persect,r quae iuventriculum ingesta fuerant ovinia in intestina pelluntur:dumque per horum gyros & internas rugas moram illabendo trahunt,venarum meserticarum rami qui ad concauam intestinorum super ficiem sua explicant ora,totum quem attingere possunt liquorem sugunt,quem per venam portam ad iecur transmittunt. Atque id quod a praedictis venis suctum est, a residuo crassamento de foeei. bus secretum t id est,quod chylus 5e cremor latinE appellatur,ei graeca voce qua omnis succus ex pressus aut eliquatus significatur,ad hunc speciatim contracti. Sic enim dc os differunt, ve νωδι succum seu liquorem sponte vel incisa planta manantc m significet: vero expressum aut eliquatum. Cum autem ea sit chyli confectio in qua nihil nouum generatur, sed rei eiusdem di
uersae partes ab inuicem separantur:patere arbitror ciborum in chylum conuersionem,non eri ve ram substantialem mutationem. Neque nos ab ea dimouere potest sententia Galenus, i qui hac in . parte nobis mani se ste aduersatur,eum dicat,quippe ciborum conuersio in cremorem,non est moraei vilic manendi terminus,quam utique etiam dum foris sunt efficere licet:sed concoctio quae a conuersione in cremorem res est diuersa,sicut sangui ficatio εc nutritior tanquam enim hae functiones monstratae sunt qualitatum mutatione fieri, itidem ciborum in ventriculo, mutatio, eorum est in propriam eius quod nutritur qualitatem Rationes enim quibus Galenus mouetur nullius sunt efficaciae:qubd non aduerterit,ventriculum membrum officiale, & ad ministerium toti eorpori utile destinatum, pro ingestorum ratione quorum conditionem non discernit suam actionem minimὸ euariare:sed ut delegatum sibi a creatore offetum curet,idem semper moliri, Sc quasi omnia essent in cremorem, & chylum eliquanda,ipsos etiam eremores εc succos in spem solitae coctionis retinere. Vnde plerunque nascuntur corruptiones ciborum facilioris coctionis, de cruditates eorum qui difficilius eliquantur. Licht ergo variae in nobis humidae fluidaeque substantiaegenerentur, chylus, serum, lae, semen, sanguis pituita.bilis, de melancholia:quatuor prioribus negata est humoris denominatio, quod in alimentum eius in quo generantur minimε cedant; sterioribus autem illud tributum est nomen, quod ab illis massam sanguinis constituentibus,humidu solidaru partium quod continuo effluit,reparetur,Ac per priores aetates augeatur. Aliis autem qui his analogi sunt,aut ab eisdem
deprauatis orti,per consequutionemquamdam,ut exponemus .idem concessum est nomen.
Quoniam verδ nobis statim genitis,nisi nouae materiae accessione caueretur,primigenius ille disisiparetur humorirect E a natura institutum est ut a matre in embrionem ex propria humorum massa alimentum effundereturia quodc recreatur genitale humidum,dc sensim incrementum capit. Quod his. a. ., . t aduertens Hippocrates, 'quatuor humores homini esse congenitos dixit, quδd statim ac genitus est.eumdem sis ali oporteat. Neque enim ita sunt nobis congeniti ut etiam in seminali substantia initium capiant,in modum partium solidarum&viventium. Quod tamen citra omnem dc rationem 3c aut horitatem, imaginatus est Theodorus Zuingerus. Infra nos autem,praedictos quatuor humores contineri,diffvsh probatum est ab Hippocrate, ε tum ex heterogeneis partibus cruoris Ex vulnere fluentis,sensu ipso,non in eodem sed in diuersis saltem,distinguere liceat e tum ex variis succorum excretionibus,per cathartica factis. Quod tam euidenti experimento εe certo sensuum iudicio cum eonfirmetur di temerario plane aiisu Paracelsus eiusque sequaces humorum doctrinam aniles fabulas esse inclamant. Quod quam lepide ab illo probetur agitta, tractatu tertio fragmentorum de modo pharmacandi,aduertatis. Hi enim si pro vestro garritu,ait,in corpore ita consisterent;necesse pol solet,Vt sanum quoque corpus similiter diuideretur. Ita scilicet in sae herba est cholera prassinaan ista vitellina; haec est sanguinea illa melancholica,ista phlegma salsum. Sed haec omnia vana sunt: nec hoc modo natura diuidi potest, multo minus autem homo. En quam bellε ratiocinetur hic vir ω quam apposite. Sunt in aegro dc sano humores: hae tamen differentia, probὲ temperati in sano, peccantes autem vel quantit
te vel qualitate in aegro. Sed quid illud quaeso est quod negatur Necesse pol foret ut sanum
quoque corpus similiter diuideretur. Anne hominem in humores distinguimus aut forsan recens , aliquod ex sacris Philosophiae uberibus e mulctum est theorema, probans ex eo
124쪽
quod varii liquores permixti vase aliquo contineantur 3 illos eiusdem esse partes integrantes: atque idem debere iuxta contentorum liquorum rationem distingui. At quid praeterea blaterat Ita scilicet in hac herba est cholera prastina,& caetera. An,quhd humores qui in nobis esse dicun.
tui in plantis non reperiamur; nobis etiam denegandos existimat Vel, exindene iterum cachinnum in Medicos effert, quδd dc plantarum & caeterorum eduliorum aliqua, ad hunc illumve humorem generandum,magis aut minus apta esse profiteanturλ Vtrumque autem ignavae Ec ignarae mentis magnum indicium est. Verum quid isthie haeremus: cum Paracelsi componere sententias,nec capere voces,nec soluere aenigmata,vel ipse posset Oedypus.
De humorum numero,bdisserentiis.
FR g v s est apud Hippoeratem caeterosque Medicorum proreres. quatuor humores esse
in nobis:qui sanguis,pituita, bilis,& melancholia nuncupentur.Qubd si Diuus illesenex, dropem seu aquam in vicem melancholiae recenseat: meminerimus eum librum vix legitimum esse Hippocratis partum,cum plurima doctrinae eius cui tribuitur aduersantia contineat: vel quia melancholici praesertim atrabitati; multo sero abundare consueuerunt, aquae nomine voluit melancholiam significate. Verum cum illis quatuor humorum nominibus, suceos multd plures quatuor . a Medicis significatos legamus : inter quos nonnulli substantia & qualitatibus plurimum inter se dispares, parem denominationem sortiuntur : Operae precium est singulas humorum disserentias disquiramus,5 absolutam humorum diuisionem assignemus. Quod licet hucusque parum stelici- ter tentatum sta pluribus:assequi tamen speramus:&Controuersias ab intrincatis plurimorum diuisionibus excitatas, solo appositae diuisionis artificio dirimere t Humorum ergo alios alimentarios esse dicimus alios excreta entitios. Alimentarii sunt qui ad ' omnes nostri corporis partes alendas destinantur. Qitos iterum vel primarios agnoscimus, vel f cundarios. Primaris,aux primi nuncupamur illLqui venis conclusi, massam sanguinis in quocum-l que temperatissimo complent. Secundarii aut sicundi etiam vocantur illi, qui ex sanguine per varios quosdam alterationum gradus in substantiam membror litui proxime transeunr. Excrementii iij illi dicuntur, qui ad alendum sunt inutiles,& ex naturae instituto a sanguine secreti, sol as expel-j Iuntur. Excrementitiorum autem,alij,ut ex Galeno colligitur, k alij secundum naturam,ali; praeter natura genetantur.Secundum natiuam genitos illos dicimus, qui ex necessitate quada consequentiae sunt alicuius consuetae coctionis familiaria liquida fluidaque excrementa, & aliquam possunt corpori utilitatem praestare. Praeter naruram appellantur, caeteri, qui pro diuersa tant lim corporis aut particularium membrorum intemperie,pl'nὶ inutiles,imb& noxij producuntur. Qui ex alimentariis primarij nuncupanta , in iecore generantur ex chylOrdum is totius substantiae parenchymatis facultate in sanguinem vertituri Cuius licte una eademque substantia adsensum plerumve esse vidcatur, ratione tamen varia deprehenditur. Etenim utcbrius qui hepati suggeritur,disianilium liquamen est ita Ac quod ex illo fit,heterogeneae substantiae rationem retinere, im ὁ & noua coctione acquirere oportuit. Qimniam & ex eiusdem agentis pari applicatione ad dissimile patiens, & ex inaequali applicatione operantis ad homogeneae materiae diuersas partes, ditiarentes effectus prodeant necessum cst. Quare ea chyli portio qtiae temperarioris est consistemtiae , 5 tam e xacth ab hepatis parenchymate elaboratur. ut ad coquentis visceris naturam quam proxime accedat eius calorem etiam, insaturato Iubore imitata, calidae de humidae temperaturae cum leui denominantium qualitatum supra contrarias excessur sanguis per excellentiam dicitur. Quae verδ tenuior est & calidior adhuc chyli pars,dum in iecore coquitur tenuior & calidior ad huc quam antea euadens, non exusta tamen nec ad amarorcm deducta, sed florido rubore insignis: alimentaria bilis appellatur. A t quae aliquanto crassior est & frigidior eiusdem chyli portio , persectam coctionem effugiens, & ad exquisitam illam temperaturam minime perueniens, dilutiore rubore si separata consisteret,insignita pituita alimentaria nuncupatur. Quae demum eiusdem cibalis succi portio maxime crassa, crassior adhuc inter coquendum reddituri miniis x calida &humida priore , pauloque obscuriore rubore si sola haberetur, insecta i melancholia alimentaria
Ex quibus omnibus substantiis explicati ratione differentibus temperatissimi etiam hominis
sanguinis massa,venis conclusa,& alendo corpori distinata,completur: quam deinceps sanguinem absolute appellabimus. Cuius in teperatioribus per priores aetates,tam persecta est praedictaru partium heterogenearum permixtio ac unio: ut si aliquando vulneratis ad praecautione symptomatum saepe incidentium,aut ad haemorrhagia sistenda .vena seeuetimus in sanguine libere effuso dc post-H A modum
125쪽
L, . 1 modum concreto, nulla d merstatis substantiae nota discernatur. Neque evidentiorem san 'inis . - liere rogeneitatem ideo esse necessum est: vi qui ex Aristotele, ' & Caleno, - omnium corporis par-l ωρ - .i l tium ultimum est alimentum; haberet in se quod singulis conueniens esset & familiate. μί' A , . t uiuamuis enim Galenus ' scribat, non oportere eodem alimento partes omnes corporis alit ici in e - omnes corporis particulas sibi familiarem &conuenientem humorem aut succum ex venis attrahere dicat ac tandem membrorum alia crassiore sanguine,alia tenuiore indigere alia calidiorem m. M. cmm. aut frigidiorem, pituitosum aut melancholicum desiderare. s Non propterea inferendum est talem. ἰοῦ . ., sta discretam in sanguine varietatem reperiri,ut singulis membris liceat,in sui nutrimentum ω ν c. tr. hanc aut illam portionem ab aliis seligere: ut plurimis etiam eruditis viris probatum legimus. Non enim sanguis unum aliquid cst per aggregationem confusum; sed vere mixtum, cuius heterogenei-μι. ω. ρ ι. tas non niti per putredinem dissoluitur. Neque ea fuit Galeni mens:qui tantum voluit, sanguinem με- alendis membris destinatum, non unicam in singulis alterationem subire, sed eamquς cuique mem- . bro ad assimilatione ni subeundam magis conueniat. Nec non qu bd si sanguis qui singulis partibus Ut i quod necessarium est attrahentibus offertur eam temperaturam sortiatur quae cuique membro propius respondet: illud tali succo ut magis familiari specialius gaudere: id est minus laboriosa al- . t teratione in suam substantiam conuertere. Priore hi enim illam sententiam plurimis probatam, - - . , nisest E irridet Galenus. Sic enim venarum facultas attractrix perpetuo inquit vicinis ex partibus, humiditatem attrahit, substantiam ipsus qualisnam sit nullo pacto discernens, ratione enim caret; qaa quidpiam,ex meliori serutari pollicit Ex his vero quae diximus facillimum erit, Aristotelem & Galenum inter se prima fronte disseni tib i. d. tientes conciliare. Cum enim Aristoteles solo sanguine, aut per inediam pituita nutriri animal pota a seruit. Galenus autem, succo etiam melancholico, Sc bilioso sanguine ali posse animalia, k Lb. i. ia plerunque testatur multa est inter illos sententiarum discordia. Nam Aristoteles succum illum in hepate genitum ab excrementis liberum , licet in se dissimilium sit partium , sanguinem absolutet 'iappellauit: quo solo ut ultimo alimento animalium sanguine praeditorum membra nutriri dixit: vel per inediam in huius drfectum, pituita excremetitit quod ea ulteriore Coctione in sanguinε tristat, aliis non alitura. Galenus verδ nusquam suecis excrementitiis humani corporis particulas ali pro- sessus est: sed aliquas puriore sanguine, alias melancholica, aut pituitosa eiusdem po trione magis gaudere dixit. Omnes autem nostri corporis partes sanguine nutriri uti a Galeno, ita id ipsum a Medicis pcne omn: bus comprob itur. Io ubertiis cum aliquot aliis a communi sententia desciuit, qui partes solidas semine, ventriculum e hylo nutriri, tum ' membra excrementitiis humoribus dem patia, .lsero attrahendis commissa eisdem ali profitetur. Sed quod de semine primum assiimat nulli fundamento innititur : cum semen sequenti libro simus probaturi in solis testibus generari, unde in corpus distribui a nemine cogitatum censeo. Quae Galeno libro primo de semine scripta reseruestum' sit recte caput undecimum expendatur, intelligent ut non alio inclinare; qu in quod omnes nostri corporis partes sanguine alantur, qui ta. men bi euicite aut Iongiore alteratione partientis alendis similis reddatur. Nam ut is facius paris mimmutatus in carnis naturam transi talia antequam in seminalium membrorum, substantiam couet-tatur,oportet illum longiore oper i ad dispositionem quamdam semini analogam deduci. o Lib. i. d. Chylo nutriri ventriculum et si Galeno etiam visum fuerit,' de Ras: r nobis tamen probari noni potest: scd eumdem non per mediam solum,ut Iouberto placuit, imo semper sanguine ali clani Aui ait a ni. cenna ' profitemur. Is enim per multiplices venarum ramos in totam corporis ventriculi substan- hune alendum diffunditur. Praeterea dum infans in utero est, ventriculus nullum m. Daa. i.lchylum generans solo sanguine alitur quem illi iam nato eaedem venae subministrare pergunt. Non 'i., hoc nim liα Iam edito infante usum mutant,ut umbilicalis vena, nec alio succo unqua quam sanguine dissectis corporibus plenae reperiuntur. Tandem cum natura consueuerit membra sic alere, Oe per eorum substantiae profundum alimentum distribuat, Sc quasi per minima singulis particulis illud apponat: minime decuit ventricultam satis crassae molis sucto ex media sui cauitate alimento nil triri. Cor ipsum cx Galeno, non eo sanguine quem in ventriculis continet alitur: sed ea portione, quam illi venae 3 arteriae eius basim SI corpus totum perreptantes subministrant. t 7. Quod ad Lienem 5c renes pertinet hi minimε sincerum excrementum attrahunt: sed sanguini per m Trum, quo solo. enes,eodem autem etsi melancholico splen nutritur. At vesicam fellis & utinariam, aut bile aut sero ali plane absurdum est. Tum quδd illae substantiae ad alendum sint ineptae: bilis quidem ob amarorem , serum vero quia in solidi corporis substantiam concrescere nequit. Tum qu bd natura frustra illis venas,communis alimenti delatriaces impertiret: si alio & sibi peculiari nutrimento alerentur. Ea vero Galeni propositio quae a Iouberto ut tutissimum sundamentum suae sententiae assu
126쪽
mitur nihil in terum nMura attrahere propter ipsam attractionem,sed ut attracto fruatur ad sumtum errorum confirmationem paucam emphasim habet. Nam velim quidem,quod propriae naturae vi attrahir,ut attracto fruatur attrahererat quod exCreatoris histituto ad communem corporis Hulitatem id operato,eidem attraxisse sat est. Attrahit vacuum; vel res praeter sibi insitae naturae imclinationem sursum deorsumue ferunturmon tamen ut vacuum quod nihil est,re attracta fruatur, aut quae naturalem locum mutant ut aequisito gaudeant,vel in eo conquiescant. Praeterea intestinum rectum fibras recta quae attrahendi sunt instrumenta plures caeteris habet a natura: non nisi ad sexces& sertata deorsum attrahenda,quibus tamen nec fruitur nec frui desiderat. His autem fibris non solum ut vinculis quibus circulares retineantur quemadmodum pIacuit Bauhino illic naturam uti;sed ut consuetudo officio fungantur Zc attrahant,ex eo coniectari licet, quia glandi-libus in anum immissis & sopita recti intestini facultate, excitata, Deces quae in superioribus intestinis anth remorabantur,vehementiori conatu attractae, postmodum euacuentur.
Verum ut ad priora redeamus:ea succorum alimentariorum heterogenea massa, quam deinceps sanguinem absoluth appellabimus: tunc integre secundam naturam est,quado eam proportionem inter se heterogeneae illae eius portiones seruauerint, Vt caeteris superemineat wmperatior ea pars quae sanguis per excellentiam nuncupatur,mox pituita,tum parcior sibilis,atque omnium minima quantitate permisceatur alimentaris melancholia. Tunc vero in praeternaturalem statum declinat, cum vel ab errore externo , vel ex partium vitio & intemperie , praedictae proportionis rationem perdit:aut quocumque alio modo a naturali illo statu degenerat.Sed haec infra diffusius persequemur:& quae ad secundarios humores alimentarios pertinent in sequens caput differemus.l Quare ad excrementitios humores transeamus. rum tria sunt genera pituita bilis,dc me Ianeholia. Quibus primario ut vulgo notioribus, huiusmodi tributa sunt nomina:& alimentariis postmodum per analogiam.Singulorum autem unal est species, quae secundiim naturam est, & in suo quaeque genere nomen sine addito sibi assumit., Secundἰim naturam autem esse dicimus;non quod omnes humoreshuiusmodi ex naturae instituto, aut absoluta necessitate consequentiae,semper,& in quibusque generentur: sed quod illi secundum
humanae temperaturae frequentiorem statum vel eorum quibus vescimur temperiem dc substantiae modum ut plurimum producantur matura etiam ex illis fructum aliquem aliquando capient: Eorumdem autem plures species praeter naturam in unoquoque genere producuntur: quae non simpliciter, sed adiuncto epitheto efferuntur. De quibus mox propriis capitibus agemus. Praedictorum autem excrementitiorum humorum qui secundum naturam ut explicatum est producuntur:non Vna est generatio,nec simul ut alimentarii in hepate suum ortum capiunt. Gai nus quidem vini exediplo,bilis & melancholiae generationem explicare conatus est : leuiori magisque aereo excremento quod florem vocat flauam bilem; grauiori autem & magis terreo cui scaecis nomen est,melancholiam comparans.Sed longε aliter vini excrementa,quam praedicti humores generantur. Vuarum enim succus per proprii spiritus cui vegetus iIle vini calor insidet comotione
effervescens, quae sibi ex uuarum expressione admixta sunt pro cuiusque coditione secernit. odenim leuius,ubi secretum est. sursum essettur:quod vetb grauius de terrestre magὶs,deorsu subsidit. At chylus dum in hepar per venae portae truncum in minutulos surculos disiectum introducitur, is particulari parenchymatis temperie alteratus,in venis quidem excoquitur: ser pare hymatis autem substantiam effusus priorem naturam amittens,nouam induit. V hi quia hererogeneix constans partibiis,parem secundum omnes sui partes alterationem 1 calore iecoris subire non potest: quod illius tenuissimum est superexcoctum vel quod eiusdem dulcius est facilius amarescens, in flavam bilem transit. Quae quantumuis aspectu humida,ealida tamen dc sicca, flava dc amara est. Et quoniam ob contractum amarorem ad alendum inutilis euasit:eam vesica fellis per vasa sibi propria, quae per cauam iecoris partem disperguntur attrahitrvi sanguinem ingrato illo recremento expurget. Quod vel a calidiore iecoris temperatura, vel ex pinguium dc dulcium ut mellis & similium eduliorum usu copiosius quam par sit in nobis genera r. Ad crassi autem dc foeculenti excrementi generationem,quod ubi subsideret non habet in hepate, Vt Vini scxx in cortina aut dolio:ita natura prouidit, ut materiam ad illud generandum accomm datam, non ante in probe temperatis,hepar ingredi patiatur quam lassicientem alteratioue subierit SI ad alendum utilis euaserit. Natura enim praeuidens crassiorem Sc mgis terrestrem chyli porti 1 nem,Vlteriore in iecore coctione crassorem euasuram: neque sollim ad alendum fututam inuti.
Iem,sed praeterea secretam , sanguine de solam in hepate residuam faci Ie minutissimos venae portae
ramos,ic tenuissimas cauae radices,tpsuque visceris parenchyma obstructurat summa prouidentia haec omnia damm praecauit. Vbi enim per innumeros meserticarum surculos vena porta claylum attraxit:quo loco meseraici rami trunco vniuntur, natura ramum splenium constituit, per que lien
127쪽
indita sibi vi attactrice totius chyli crassamentum,stupendi plane atte,cum sanguine ad se aledum neeessatio iugit de pet multifidam praedicti rami distributionem utrumque dispertitur. Hoc quidese nutriras: illud vero tum propriavi,tum arteriarum quas magnas excipit pulsu dc spiritus vitalis affusione ita attenuans Ee alterans,iaquam alterum & subsidiarium hepar, ut illia in naturam sanguirit maximE analogam vettat,& in hepar postmodum per eumdem ramum transmittat. Quod clim in temperatioribus per priores aetates fiat,in eisdem sanis Reculentum nullum nigrumque exiserementum generari aduertimus. Α quibus nihil tale per hςmorrhoidas expellitur, nullae nigrae --ces deijciuntur, nihil atrum euomitur,nihilque his secta vena citra succorum in qualitate vitiu in cohcreto sanguine nigrum si ibsidet. Sed aetate ad siccum vergente; aut in siccioribus lacotis natiuis temperaturis, ac praesertim simul frigidis; vel liene ex quocumque vitio imbeeilliore i aut ex crassiorum de melancholicorum eduliorum usu,illa naturae prouidentia ex parte saltem peruertitur:& praedicta attenuatione min is perfecte succedente , faeculenti nigrique excrementi copia maior.aur minor generatur. Ac quoniam per eam saltem mutationem quae necessario aetatum suc-eessione M sequitur,liuiusmodi excrementum necessaria quadam consequutione producituri idem absolo te secundum naturam genitum dicimus, ut mortem etiam naturalem appellamus, quae exl neeestitia humidi consumptione sequitur. Quia vero nigrum hoc excrementum multiplex est iI- lud solum secundum naturam appellamus, quod in passi uis quidem siccum, in substantiae modo erassum,in amuis aciem vel frigidum vel minim E calidum fuerit; quod hoc sit caeteris innocetius.l Atque illud, remissus calor siccae intemperiei sociatus, aut alimentoriam crassi & foeculenti suceii usus, plurimum augent. Pituita, frigidae humidaeque temperaturae alba est Se viscida. Qiis non solum in ventriculo iural ta Galenum, & Avicennam ' ex frigidiote M viscidiore alimentorum iaceo, etiam , calore temperato generatur ad inediam ferendam in deficientis alimenti subsidium inseruiens,atque in alios usus naturae utilis. Sed praeterea in cerebro saltem humidiore ut excrementum semicocti ultimi alimenti eiuste membri exHippocrate t producitur.Humorem enim illum ex quo mueus & blenna fiunt,licet Galenus pituitam vocari nolle videatur: a pituita tamen ventriculo M intestinis asnata differre non aduertimus Ac rescit autem&multiplicatur hoc excrementum tunc maXime quando vel ealoris vigor in nobis remittitur, M simul ventriculus aut cerebrum litimida intemperie laborant vel cum ad seigida viscidaque edulia vertimur. Nullum autem pituita determinatum habet receptaculum: partim quod si in iecur seu cum chylo, seu per inediam sero diluta transmittatur non difficile in sanguinem vertitur: partim quδd si aliquando prae copia fit naturae grauis,commodEper intestina saecibus permixta deiicitur. Quae tres excrementitiorum humorum species, cum secundum naturam ut explicatum est fieri consueuerint:talem in bene temperatis proportionem seruant: Cum sanguine,qualem alimentarios succos eiusdem denominationis cum sanguine per excellentiam dicto seruare debere adnotauimus. Neque tamen ut parem inter se proportionem retinere humores excrementitios & alimentarios diximus : ita quisquam existimet nos Erasto assentiri, qui utinasque ordinis humores idem nomen habentes,esse eiusdem speciei profitetur. Praeterquam enim generationis modo, qualitatibus tam primis quam secundis & fine quam maxime inter se distinguntur.Galenum praeterea verὲ bonorum penE omnium in Medicina parentem , habemus differentiam unius ab altero expressὸ significantem. 1Praeter hos vero humores,alij sunt praetet naturam,& qui ut Galenus inquit, ' a calore modum non seruante,inutiles & nox ij producuntur: quorum multo plures sunt species qukn caeterorum;
de quibus sigillatim propriis capitibus fusids agemus.
C A p v T. III. SA N a v I s qui per venas effusus, in uniuersum corpus distribuitur , non antὸ in substantiam partium alendarum conuerti potemquis nouam alterationem subeat, εc per quosdam accidentariae mutationis gradus a natura sanguinis,in aliti substantiam transeat. Dum autem sensibiles has mutationes patitur : quia nouam quadam naturam in singulis induere videtur,mutato nomine in secundos humores seu humiditates conuertitur. Vtrum enim dixeris pariam refert. Nec nos moretur Valesius qui libro primo controuersiarum capite ultimo illis humorum denominationem conuenire negat. Siquidem qui concepta ratione acquisitae diuersitatis, illis humoris nomen uni-uoch conuenire negauerit: analogice saltem eisdem illud deberi non inficiabitur. Secundos enim humores appellamus quod ex sanguine & priore illa humorum alimentariorum massa, nondum
128쪽
tamen est entialiter ab eodem disserentes, per diuersos alterationum gradus successiuὶ producatur. Quos sic describit Avicennas, ' ut antur humotes quia principali dispositione conuersi, mem- i, delagati fuerunt; sed nondum alicuius membrorum simplicium operatione perfecta, pars effecti sunt. Eos auoem quatuor esse determinat. Quorum primus dicitur humiditas in foraminibus extrenutatum P tratum veuarum contenta membiis simplicibus propinquarum imbibentium ea: de in-nbminatus a recentioribus Avicennam sequutis nominatur.
i Secundus dicitur humor per omnia simplicia transiens membra, sicut eos: qui in nutrimentum
conuerti aptus est cum corpus nultimen coeat et, α ut membra humectet cum aliqua causa fortis imoisis aut alia ea ex sic uerit: Zcres nuncupatur. Tertia humiditas inquit Avicennas . est quae in torpore proximo fuit eoagulata e dc est nutrimentum quodio substantiam membrorum ex patiecomplexionis εἰ similitudinis conuersum ea, sed ex parte essentiae eompletae nondum conuel sumi tuit atque huic glutiniae nomen imposuerunt Quarta tandem humiditas, ei dom, illa est, quae est in.s tus in memblis simplieibus a pii ccipio natiuitatu ter quam partium eorum continuitas existit, cu-4us principium est ex spermate: quam cambium appellarunt. is in quibus recensendis humoribus multifariam peceat Avicennas: elim nec eorum primo nec po- stremo. quae ab eo ipso tradita est secundo um humorum definitio, conuenite posse. Primum enim cum elle asserit qui in capillatibus venis continet ut . qui cum sensu iudice sanguis fit, non potest diei a plincipali dispositione conuersus. Post temo autem Ioed eam humiditatem recensens, quae anati-isitate membrorum paries eontinuat:non potest eorum humorum catalogo adscribi , qui nondum alicuius membrotum si triplicium operatione persecta, pars effecti sunt.: Longe ergo meli is a Galeno instructi, aliter secundarios bos humores alimentarios distinguemus. i Is enim, ' optime nobis praedicto tum humorum lationem omnem exprimit, per gradus mutationis quam alimentarius succus in membiis subit. Eius autem haec sunt vel ba. Postquam succus is qui omnem animalis particulata nutriturus est a vasis excidit: in totam eam primum clispergitur seu adiungitur. deinde agglutinatur. demum assimilatur. Primum ergo commune illud corporis alimentum. aininimis ad capillatibus venis in membrorum porositates effunditur x apponitur e incipiόnsque aptiore temperatuta tecedere, sanguis dici desinit, de ios per similitudinem appellatur. Qui ut a Galeno ς 'oros dicit ut rita ab Hippoctat quemadmodum adnotatum est a Mercuriali. - ἰκμαι nomis natur. Cuius rotis consuetae effusio, si fieti aliquando eesset atrophia sequitur.' Postmodum vero quia Dic affusus memblis humor a peculiari cuiusque particulae calore ulterias coctus crassior effici- tur, Id ut inquit Galenus agglutinatur: sic iam immutato humori glutinis no en damus, dc eum s ecundo loeq numeramos. Qubd si alimentum ad hanc agglutinationem proprio vitio, aut membri alicuius imbecillitate non perueniat. vel illud hydi opis Mnus cui πια ρκα nomen est toti cot potia duenit , vel cxdema in eo membro generatur. Atque id quidem ideo contingit, qx od humor in ' membra effusus vel aquosi ut assiuat, vel reddatur: de debito leptore glutinisque consistentia carens dissiuat de partibus alendis adhaerere nequeat. Tandem quia longiore alteratione ille ipse succus at priore natura sic immutatur, ut proxime assimiletur particulae in cuius substantiam mox conuertetur t. cum ad eum gradum peruenit,tet iij iam humoris ex secundis speciem constituit , quem balbatam Avicenmitarum vocem retinentes cambium nuncupamus. Ea autem alimenti assimilatio, si ali l quando non fiat: vitiligo illa quam Giaeci λιυς, dicunt eo ipso Galeno docente generatur. Neques vlli videatur mirum quod eas voces retinentes quibus Avicennistae secundos humores expresserunt, nec descriptionem tamen, nec denominationis oldinem ab eisdem seruatum,sequamur. Nam voces
iam impositas retinere quidem decuit,ei rores autem i ctim aliunde vera docentem Galenum habe. remus J insequi dedeceret. vertim nonnulli quibus Avicennae doctrina placet, parem fuisse Caleni mentem eumque praedictarum quatuor humiditatum meminisse L profitentur. Vbi cum quatuor siccitatum species reserat, pro diuersarum humiditatum natura euaria*tes: eosdem qu tuot secundarios humores indicasse iudicatur. Quibus annuere videtur valesius. S Sed falluntur. Nam licht Avicennas, quae illic dicuntur hic sit imitatus: plurimum tamen inter se Galeni de Aviemnae conceptus differunt. Ille enim eo loco, 'a sicca ventriculi intemperie ad totius corporis possibiles exsiccationes digressas. quatuor modis corpus exsiccati docet. Primum consummata siccitate ubi solida partium similatium sobstantia reddita est siccior, secundo eum adeps de raro fuerint eliquatae, tertib assii pta rorid humiditate qua partes aluntur de quati Λ a sanguinis penuria exilibus membrotum venis siccitatem passis. Quod si his omnino modis contingat corpus totum emaciari: non tamen per singula membra fieri omnes
hae exsiccationes possunt. Non enim in omnibus pinguedo inest 3e caro quae eliquetur. Et quod ad leos humores pertinet qui successione quadam alterationis a sanguine in substantiam membri con iluet tuntur. de quibus h in disputamus: manifestum est omnes eorum varietates sub unius rotis deno l
129쪽
lm . . lminatione esse. Galeno comprehensas. A liter Montanus , nititur ptobare Galenum hae in parte cum Avicenna convenire: ex eo scilieetquδd Galenus quatuor enumeret passiones aut mutationes succi h vasis in singulas membrorum particulas excidentis;dispersionem,adiunctionem,agglutinationem, M assimilationem e sed triuml tantum mentionem feeit Galenus nee dispersionem ab adiunctione distinxit. Licti enim in vulga- ri Galeni contextu legatur succum excidentem ε vasis primum dispergi, mox adiungi: tamen aduersariorum margini astixorum author,notat eum Galeni locum corruptum esse: & ubi imoxin legitur, t seu in scribendum, ne dispergi &adiungi prodistinctis concipiantur, sed utrum idemque esse intelligantur. Hinc Galenus ibidem enumerans morbos qui singularum praedictarum passi num defectus consequuntur: trium tantum meminit qui tribu succi illius alimentaris mutati nibus deficientibus respondeant. Mox etiam easdem passiones ν repetens: appositionem tantum, agglutinationem,& assimilationem commemorat. Ac tandem, omnes alimenti mutationes recem sens,post sanguinis generationem,tres tantum numerat,adiectionem ut inationem, εc assim-
Carvet IIII. ET s r Galenus sanguinem eum succum appellare consueuerit, qui alimentarios omnes
bis primarios appellatos, sola inter se heterogeneitate substantiae differentes complectitur. Eumdem tamen bifariam dici scribit ut scilicet vel sanguinis appellatione eum intelligamus qui quatuor alimentarios humorcs imperceptibili heterogeneitate discretos continens, , caeteris h moribus excrementitiis secundum naturam genitis,plan E in liber. lem ab eorum venis ed cimus,qui in iuuentute adhuc constituti boni sunt & inculpati habitus. ν Vel secundo singuinit voce eam succorum massam concipimus quae tam alimentariorum quam excrementitiorum,quoddam est aggregatum:at ab eo,qui caeteris supereminet nomen mutuatur.' Talemque ex eorum vasis effundi aduertimus qui vel in neutro sunt habitu, aut iam etiam aegrotant. Sub quo posteriore significato concipi a plerisque solet,Hippocratis imitatione:qui,Galeno aduertente, .cum sangui-lnis meminit solet omnem succum vasis inclusum intelligere. Non quod velit, ut Turisano placuit, sanguinem ex utriusque tantum bilis Sc pituitae permixtione consisterer sed omnibus quatuor de- mr H q uadam proportione seruata mixtis,ut Galenus etiam ipse censuit. fi Sed ne in tam varia loquendi scriptorum forma haereamus: nos de languine hoc capite tractantes,de eo tantdm loqui cogitamus,qui ab excrementitiis humoribus liber, humorum omnium aIimentariorum est massa. Hic ergo ultimum omnium nostri corporis partium alimentum,& vitae thesaurus:in iecore,non Vt Aristoteli placuit in corde generatur, de per venas maximE in uniuersum corpus distribuitur. Neque tamen is in venis solum,sed etiam in arteriis continetur.Copiosior tamen in venis est, quam in arteriis: g sed tenuior dc purgatior in arteriis, magisque ab excrementis liber. h MinimE vero natura friastra duo vasorum genera effinxit, quae eumdem succum variξ tamen praeparatum contineant. Clim enim diuersis corporis partibus, alimentum varih γ paratum apponi colludiniret,ut pulmonis exemplo probatum est a Galeno i oportebat alimentarium succum disparili admodum ratione praeparatum diuersis vasis, includit ut quatenus expediret solitarium aut varia proportione mixtum, ad singulorum membrorum alimoniam dispensaretur. Praeterea cum venosus sanguis, qui ad concrescendum est facilis, fluidus esset conseruandus, quod crassior cum sit ex se consequi non poterat: expediebat alterius consimilis sed magὶs attenuati succi permixtione, id perfici. are natura arterioso sanguine in corde attenuato, ad hoc indigebat: ut eo per arteriarum Venarumque anastomoses in venas diffuso, venosum sanguinem liquidum fluidumque
In conficiendo autem sanguine, etsi iecur calore, ut omnium ficultarum naturalium principe instri mento,utatur:non tamen quicumque ad eius generationem est commodus. Is enim ut Galenus docuit, ex mediocri calore fit:& ubi nativus calor suum exacte natiuum temperamentum seruar,plus aliis humoribus sanguinis essicit. Non quia calore modum non seruante, cesset sanguis in iecore generarised quod per eius visceris distemperantias, parcior generetur , M a debita constitutione degenerans. Gi enim integre secundum naturam est elaboratus,calidus & humidus est,colore saturath ruber, sapore dulcis, de quamdiu in vasis continetur fluidus ac consistentia nec admodum cram nec nimium tenui. Arteriosus tamen ut ex Galeno colligere licet, rubore magὶs florido,N quasi roseo insignitur venoso calidior est,&eodem multo tenuior.
130쪽
vellim non in praedictis omnibus cum Galeno Consentit Aristoteles. Hic cnim rubrum quidem, idcilcem de mediocris consistentiae,sanguinem esse asseruit: sed eius temperameutum examinans 'ex'hi ,' se frigidum esse & siceum dixit. Quare quale sit sanguinis rem peramentum accuratius paulo exca tiamus: praesertim cum hac in parte variae admodum sint authotum sententiata Hippocrates enim ν 'aliquando sanguinem calidissimum dixit: contra alias, ' sanguis inquit. non est narma calidus ne. mque enim alia aliqua aqua) sed calescit. Aristoteles sanguinem calidum liumidumque esse ima
uit,quamdiu in corpore animalis continetur,in modum aquae feruentis: per se autem minime cali. η πιε αευ
dum esse, cdm ubi effluxerit concrescat. Galenus, in sanguine plus inesse terrae & aquae asset uit ex quorum praedominio fligidae esse temperaturae inferri videtur: qui praeterea sanguinem suum calo r Dιuων. rem 1 corde accipere profitetur. Cum tamen idem, ' sanguinem calidum & humidum dixerit: uui ; ί
item in sanguine inquit, qui in venis est absque cordis calore tepidus quidam calor est insitus. Et I disj. ειρ non solum nutrimentum an mantis partibus ex sanguine esse,sed Δc calorem naturalem perseuerantiam ex sanguine obtinere. Nec non sanguinem calidissimum esse, & ea membra Gigidiora quα i. minimum sanguine abundant. Avicennas, ' numidum & calidum facit, quem tamen a corde plus obtinere caloris divitat. u I i. de In quotum omnium dissidentibus sententiis conciliandis minime haerentes, modum tamen condi. liationis siggerentes dicimus. Etsi sanguis pro ratione mixtionis elementariae simpliciter in se consi- , Lis L ,
deratus,stagidus esse videatur: cum tamen in temperata natura& citra Omnem ei rorem vitius ge. I nitum,quia a moderati caloris vi,in ventriculo, D ramis portae praepλratur,ae demum in iecore excO- sicquitur,proxime ad temperiem accedere.cum modico tamen caloris Ac humoris excessu: atque eum- π ψιv. s.
dem in vivente a corde per spirituum vitalium diffusionem in venas, multis calidiorem conseruati. Ruba vero ad eius concretionem ex Aristotele obiectum pertinet. Non quia a natura frigidus est 14vit sed quia crassae est substantiae liquando a calido attenuante spiritu des ituatur,con escit. Quae eras- 'sities illi ex permixtio he fibrarum praesertim aequiritumquatum desectu conquassatus sanguis, bia, .d .nquo eximuntur fibrae, nec non ceruorum,ac damatum sanguis, minimum fibrosuS,eri Hippocrate,' At . Lal. Atistotele ipso, minimε concrescit:ex earum lem autem maloie copia,& citius oc firmi sis concrescit . b.
Sanguinis prMominium in corpore aequaliter temperato indicatur,ex roseo cutis colore familiari, dc grata venust 1ie affusi per cutem rubotis : qui ed euidentius cmicat, qu4 sanguis magis abundat. Evidentilis inquam.e q. maiore grati dilutique ruboris effusione, non ex maiore ruboris intensione. Qui enim impensilis rubent seu saturati sunt ri: boris ex Galeno melancholiam adustam intro la 'ec..... l.
tentem habere se plodunt. Caeterum sanguinei sunt hilares, modesti, placidi, de liberales i interim ad putredinem in vasis concipiendam obnoxii. Redundat is succus plurim lim vere dc in his qui temperatas regiones incolunt,ut ait Galenur,fex si a. t a. Hippoetate. lmd Sc Digsdis magis; qud J qui eas incolunt edaciores sint, di minus per habitum dissoluantur. Per aetates. in iuuenibus maxiπό abundat,ve cum eodem Hippocrate asseris Pergamenus, Liar i vel adolescentibus. utem quf natura macilenti sunt, ut plurifalim pinguibus languine ah undant magis. Praepinguia enim omnia,ut ait Aristotelesi sanguinem quamuis pinum tamen paucum ha--bent. MuIieres di muni, adultae solent viris eodem superdundare magis, ut ex menstruis purgamen-ν , . eis apparet equbd minus ealidae,mindi ab mane alimentit Ac qu bd illum costosioiem chm humi. diores sint ex natutae prouidentia generent, in alimentum futuri fixi m. Nondum autem puberes. ea Hippocrate, qui foetus masculos magis sanguinosos dixit;parciorem generam: quod scilicet mati ζbus minus sint calidae,& illi insiti humidi plus absumentes copiosiore alimento indigeant. Tandem peecat etiam aliquando in nobis hie succus : idque bifariam, copia stilicet aut quaIitate. Copia quidem, cum eius plus quam par sit in nobis generatur: unde πλῆθος seu multitudo, de , h, ... . seu plenitudo quae pro eodem apud Galenum usurpari consueuerunt 3 ut passim isdocer, nascitur. estque ea duplex, ad vasa una, ad vires altera. Illa ea dicitur,in qua redundans sanguis vas tum capacitatem sic implet. ut ea vel distendat, vel findat vel opplendo obstruat. Haee,ea appellatur ιn qua licὲt vasa prae copia non tumeant .in illis tamen plus reconditum est sanguinis, quam a natura regi de gubernari possit. Exptiore periculum imminet, ' ne nimium distenta vasa rumpantur: aut ea-Julidum innatum suffocetur. Α polletiore putredinis vitium impendet,calore exit anςo superueniente, .. I.
ubi naturalis cuia deest. ν ω M l.
Plenitudinis autem saliguinisque superabundantiae signa ex tribus capitibus desumimus. Scilicet a naturali cuiusque constitutione,& morbis eam ut plurimum consequentibus tanquam fami- liaribus causis de effectista praegresso rerum non naturalium usu uti a necessariis causis:&a praesent tibiis symptomatibus,veluti ab essSctis coniunctim aut divisim necessarib consequentibus. A na. Lurali quidem constitutione, si eius de quo agit ut temperatura iecorisque praesertim calida sit Mi humida