De metallicis libri tres

141쪽

C A P. XXXIII. I Yacinthus quoq Violaceus est,quemadmodum & ssost eius nominis sed multum distat ab Ametysto. Nam semicans in Ametysto fulgor violaceus, dilutus est in Hyacintho, gratus primo aspectu, sed evanescit antequam satiet:

adeoque no implet oculos, ut pene non attingat marcescens

celerius nominis sui sore. Ex Aethyopia habetur: Haec Plinius . A quo non videtur recedere Albertus duas faciens Hyacinthorum differentias, unum aquaticum, alterum Sapphirinum. Aquatico flavus &albescens inest color, in quo genere quidam est: rubeus aquescens. Sapphirinus flauus est, & maxime perspicuus. Vtrique autem colorem tribuit Sapphiri, cum de A quatico dicat ex quorundam sententia caeruleum esse. Omnes durissimi, ut scalpi vix patiantur,

quod profecto Sapphiro contingit. Ex quibus colligere possumus Hyacinthi colorem ad caeruleum quidem accedere, sed ex aliqua rubet aut flaui mixtione eum fieri, quem vulgo dicimus a Pavone Pavonatium: a Latinis autem Violaceus, de Purpureus vocatur: unde & Hyacinthinus color dictus est quia in flore Hyacinthi reperitur. Dicitur tamen &c licolor Hyacinthinus, ut Solinus scribit, nam caeruleuS non multum recedit a Violaceo. At Serapio longe aliter deseri bere videtur. Tres enim Hyacinthi differentilis tradit,unum rubeum,alterum flauum: Tertium coloris Ametysti, & Antimon ij. Laudat autem magis rubeum, quia in igne rubescit absque linione: minus resistit, qui flavus est: minime omnium tertius. Extollit Hyacinthum gestatum: nam tutum

hominem reddit a peste, & fulmine. Sed quoniam addit sigillum ex eo idem praestare indicat ex Magicis vanitatibus vires has diuulgatas esse. Hodie pro Hyacintho Gemmarij

Serapionem imitantes accipiunt Gemmam tranSlucidam ex rubro ad croceum seu aureum inclinantem , quae inter

Chrysolithi genera reponenda videtur. Recipitur autem a

142쪽

recentioribus inter fragmenta praeciosa quae in electuario de Gemmis recipiuntur. Antiquorum autem Hyacinthus inter

Ametysti , & Sapphiri genera ponitur. Aerulai coloris translucet sola Sapphirus apud nos

quam vulgo Zasti rum vocamus. Plinius hanc nor

Sapphirum sed Cyanum vocat. Nam Sapphiri apud ipsum nusquam perlucidq. De Cyano autem inquit, gratiam inesse colore caeruleo: optimam Scythicam, dein Cypriam , postremo Aegyptiam . Adulterari maxime tinctura, quod in gloria regis Aegypti ascribitur, qui primus eam tinxit,diuiditur in mares si minasque: inest aliquando & aureus pu uis, no qualis in Sapphirinis: Sapphirus enim & a dis punctis collucet, ex quibus patet Sapphirum apud eum esse a , quem hodie lapidem Laetuli vocamus, de quo inter opacas dicendum. Mares hodie intelligunt, quibus Caeruleus color

inest magis saturatus: seminas autem dilutiores: aureus puluis sculus raro apparet. Albertus caelo sereno sina item esse tradit, meliorem esse non admodum pellucidum, optimum qui habet nubes obscuras ad rubedinem declinaentes : inueniri etiam probum, qui albidas habet nubeculas cuius substantia ut nubes fusca aliquantum translucida Idem test1-tur eius tactu carbunculos extingui: & veneris ardorem, si dotes cohibere: dolores sedare frontis & linguae , si imponatur ex aqua refrigeratus: eodem abstergi sordes ex oculis utiliter, ut quidam saepius in anulo gestans facere solebat. Dioscorides Sapphiri pulverem in potu laudat ad ictus Scorpionum ad exulcerationes internas: inhibere excrescentias in

oculis, uuas . & pustulas, & ruptas membranas cogere: Re- ceruiores recipiunt inter fragmenta praeciosa.

143쪽

C A P. XXXV.

O Vnt & inter perspicuas, quae motione varios colores o tendunt, vulgo Scambia colore & Gira sole ut apud antiquos Paederos & Opalus. in Paederote inquit Plinius coeunt in translucidam crystallum viridis suo modo aer simul q. purpura, & quidam vini aureus nitor semper extremus in visu , sed purpura coronatus: nec Gemmarum ulla est liquidior , capiti iucunda, suauis & oculis laudatissima inbuis. Opalus ob eandem rationem etiam Pae derotes appellata est, in maximo praecio soli Smaragdo caedens: India bla cui gignit. Inest carbunculi tenuior ignis. inest Amexysti fulgens purpura: inest Smaragdi virens mare, & cuncta pariter incredibili mistura lucentia. Alij suu mo fulgoris argumento colores pigmentorum aequauere : alij sulphuris ardentem flammam, aut etiam ignis olei accensi. Magnitudo nucem Avellanam qquat: qualis visa fuit Romae sester iijs viginti millibus aestimata. Opali genus est Sangenon: haec mollius nitet, raro non scabra color ex aere & purpura constat: viri ditas Smaragdi deest . melior est cuius fulgor vini colore fuscatu C, quam qui diluitur aqua . Gemmae perspicuae tot modis variantur.

C A P. XXXVI.

I Nter opacas colore cadido onyx habetur ab unguo dictat ob similitudinem unguis humani. Transiuit in gemmam etiam a lapide ex Carmania, quem Alabastri tem diximus

inter marmora, qua enim in parte fulget Gemma cst: Gemma enim non solii nitet sed etiam fulgo t. Pi aeterea in Alaba stritetraslucere vitium est, & quod inest simile vitro&color corneus,aut candiduS. In Onyche sentina candor laudatur, varieta S color Vm , ignet S , D ager, ccrnetas cingentibus candidis venis oculi mcdo inici . aientiaeus. translucere autem traditur

144쪽

traditur Onyx in Sardoniche. Onyx Arabica nigra inuenitur candidis Eonis: multis q. modis colores in ea componuntur , veram autem Onychem dici inquit plinius quae plurimas, variasque cum lac eis Zonis habet venas omnium in transitu colore inenarrabili, & in unum redeunte cocentum suauitate grata. Hodie candidum Onychem Calcedonium vocant, siue omnino opacus sit, siue aliquantisper transluceat . De quo Albertus inquit pallidum esse, & fusciam qua- dantenus obscurum: valere contra fantasticas illusiones ex melancholia ortas. Ex India occidentali asseruntur quidam modice translucidi, ex albo pallescetes, quidam lacteis Eonis distincti, quos praedicant appensos valere ad Iactis bertatem . Nigrum autem vulgo Sardonium vocant: Plinius Morion Indicam, &Pramnion, quae nigerrimo colore translucet: ex eodem genere Obsidianus lapis nigerrimi coloris , aliquando & translucidi crassiore visu: Gemmas multi ex eo faciunt, habetur ex Aethyopia, traditur in Hispania nasci ad Occeanum . Afferuntur hodie ex Hispania a calculi nigri splendentes Zonis candicantibus intersecti , cuius puluerem collyrij modo attritum propinant in vino ad calculum. Forte inter vitra obsidiana: omne enim vitrum calculum comminuit, ut Galenus tradidit. Denigro

Onyche Albertus inquit, inueniri quidem nigri coloris, sed melius esse illud genus, quod nigredinem habet albis venis distinctum, afferri ex India & Arabia, quod consentit cum Plinio. Traditur hic gestatus similitudine nigredinis excitare tristitiam & timores, & in somnia tumultuosa: commouere enim atram bilem: augere in pueris saliuam ad OS: corrigi eius noxam a Sarda admixta. Ex India occidentali lapis quidam niger affertur,qui scalptura sulcis quibusdam interfectus, carni fricatus assigitur ad uteri dolores. Alia est gemmae Samotracta apud Plinium, ex insula eiusdem nominis nigra ac sine pondere ligno similis. Haec hodie ambra nigra vocatur, copiosa in Compostella: ex ea conficiunt imagines sancti Iacobi Compostellani, quas peregrini ferunt re-

145쪽

Iigionis gratia: globulos etiam formant ad Coronas prvcarias: constant ex materia Bitur uincisa, exhalant enim, de

flammam concipiunt. At qui in genere Onychis continentur, & duriores sunt, & in combustibiles, ignem autem attritu facili me edunt. Ex his qui candidis Lonis interpollantur vulgo Niccolos vocant , quas Onyculos: Albertus Onychia

noS : compraehendens ea voce etiam Sardonychem: inquit enim in nostris onychinis multos colores inueniri,albos nigros, & rubicundos, qui tamen omnes fricati similitudinem exprimul unguis humani. Scalput gemarij has vario modo. Si enim crusta alba alteri nigrae superposita sit, aut secundum alios colores, ut rubens, albae aut nigrae, aut e conuerso, scalpunt in superiori imaginem,ut inferior veluti stratum sit, has vulgo Cameos vocant. Ex hoc genere Sardonyx apud antiquos appellata est, nam ex eo nomine apparet in telligi onychis candorem in Sarda, hoc est veluti carnibus ungue homis imposito, & viroq. translucido, ut Plinius i

quit tales autem Indicae traduntur, quae non translucent caecas appellant. Arabicae nullo Sardarum vestigio sunt,caeperuntque pluribus coloribus hae gemmae intelligi, radice nigra, aut caeruleum imitante &vnguem. In India reperiunmtur torrentibus detectae taeniae magnitudinis,ut inde capulos factitarent. Placuere initio apud nos, quoniam solae prope gemmarum scalptae ceram non auferrent. Arabicae excellunt candore circuli praelucido atque non gracili, praeterea substrato nigerrimi coloris, & hoc in Indicis cereu, aut corneum, inuenitur etiam circuli albi, quaedam in ijs caelestis arcus anhelatio est, superficies vero locustarum maris crustis

rubentior est. Iam melleae & faeculentae improbantur,etii Zona alba fundat se, non colligat. Simili modo si ex alio colore in se admittat aliquid enormiter. Armeniacae quoq. improbandae pallida Zona. Haec de Sardonicite Plinius. Hos omnes hodie Nic colos vocant, cum solum perpoliti sunt: egiuulptos autem ,,ut substratuni alterius coloris sit, Cameos

146쪽

LIBER S cc V N D U S. I a pC A P. XXXVI LA Chates ab his distare videtur sola eorundem colorum

compositione: non enim Zonis aut circulis, aut crustis eompositus est, sed lineis aut maculis vario modo vat ias rerum imagines praeseserentibus. Nam quae in India reperiuntur, reddunt species suminum, nemorum, & iumentorum : etiam esseda, & staticula, & equorum ornamenta. Repertae primum in Sicilia iuxta flumen eiusdem nominis, postea plurimis locis excedens amplitudine numerosa, varietatibus diuersis mutantibus cognomina eius. Vocatur enim Phasiacates, Cerachates, Sardachates, Haemachates, Leucachates, Dendrachates, velut arbuscula insignis et Antachates cum uritur, myrrham redolens . Corallachates guttis aureis Sapphiri imodo distinctae qualis copiosissima Creta, sacra appellata. Putant eam contra Araneorum &Scorpionum ictus prodesse. Medici coliculas inde faciunt, nam spectasse prodest oculis, sitimque sedant in os additae. Phrygiae vires non habent. Thebis Aegypt ijs repertae carent rubentibus venis,& albis. Sunt etiam qui maxime probent vitream perspicuitatem in his . Fertur admirabilis Achates Pyrrhi Regis, in qua spectabantur nouem musaei, &Appollo Citharam tenens, non arte, sed sponte natatrae ita discurrentibus maculis, ut Musis quoque singulis redderentur insignia. Notissimae sunt hodie hae gemmae, vulgo Ag tas vocant. Extant Pisis duae crustae ex hoc lapide, ouatae, amplitudine ferme cubitali ad monumentum Gregorianum in Campo Sancto.

C A P. XXXV II L

UIridicolore Iaspis vocatur, Smaragdo similis ut Indica, quae prae caeteris laudatur ad Amuleta ut Plinius tradit. Transijt tamen nomen ad alios colores, & misturas. a Nam

147쪽

Nam alia Crystallo, & pituitae similis traditur a Dioscoride quae Onychipuncta,& Iasponyx a Pliuio Voc tur,quia Onychem complexa est: vel specie nubis vel niuis,rutilis punctis stellata, & sali Megarico similis. Alia aeris colore s Plinius

Boream vocat imitantem coelum Autumnale matutinum:

vulgo hanc Turchinam vocant. Alia fumo insecta, quae Capri itis ob id vocatur vel Capnias, ut Plinius appellat. Ali: ivenis albis & nitentibus interstincta, cui nomen Asyriae, apud Plinium Grammatias vocatur , quae pluribus Poly- grammos, e Petra habetur . Alia Terebinthinae similis co lore , unde Terebinthietusa dicitur: alia tandem Calaidem , se inulatur, scilicet viride pallens .iOmnes pro Amuletis gestantur, de ad partus accelerandos apud Dioscoridem, Plinius Iaspidem etiam roseam esse tradit, aliam purpuream, aliam Caeruleam: esse & similem Sardae, imitatam & violas apud Cyprios Glaucam pinguemque. Hodie ex India inciai dentali multae afferuntur, inter quas quaedam colore hepatis praedicatur ad eiusdem affectus. Galenus I aspidem viridems huius enim alantum meminit testatur experimento compertum esse, ventriculi os adiuuare adhaesu propria natura:

licet nonnulli hanc vim inesse ex imagine Draconis insculpta tradiderint: nam expertum esse & cum imagine,& abs a. sculptura idem praestare. Ex India occidentali afferuntur lapides virentes maculis albis, quas suspendunt ad dolores coelicos , & renates, ut particulam doloris tangant. Albertus Iaspidem multorum colorum esse meliorem tamen, inquit , esse viridem perspicuuna habentem venas rubeas.Hunc laudat gestatum ad sanguinis fluxum, &menstrua compesce

da. Hodie ad sistendum sanguinem quoddam genus Iaspidis accipiunt, colore languineo, aut roseo: Galenus memianit cuiusdam lapidis, qui tacto vulnere languinem emana tem compescit: quod totius substantiae proprietate seri tradit. v.Simpl:6. & Hieracitem, & Indicum sanguinem ex ha morrhoidibiis sistere. Describitur aute Hieracites apud Plinium intanc modia Alternat tota miluinis nigricas plumis.

148쪽

C A P. XXXIX. HEliotropium gem apud Plinium nascitur in Aethy

pia, Africa, Cypro, porracei coloris,sanguineis venis distincta: Causa nominis, quoniam deiecta in vas aquae, fulgorem solis accedentem pereussu sanguineo mutat, maxime Aethyopica, eademq. extra aquam speculi modo solem accipit, depraehenditque defectus subeuntem lunam ostendens.Eadem videtur quq inter genera Prasiij recensetur por-racei coloris sanguineis punctis abhorrens . Afferuntur ex India occidentali efficacissimi ad sanguinem sistendum. Molochites non translucet spissus virens a colore Maluae nomine accepto, reddendis laudata signis, & infantium custodia quadam innato contra pericula eorum medicamine. Hermolaus putat Morochthum esse apud Dioscoricem: At is non inter geminas. Omnes hae hodie nomine Iaspidis intelligulitur.

C A P. X L. Colore caeruleo hodie lapis Laχuli vocatur: Plinius Sapphirum Vocat aureis punctis, collucentem. Caeruleae enim ut Cyani, raroque cum purpura. Optimae apud Medos nusquam tamen pellucidae. Praeterea inutiles scalpturae interuenientibus crystallinis centris. Quae vero sunt ex ijs cyanei coloris, mares existimantur. Saturatior enim est Cyaneus color quam Caeruleus. Nos tamen hodie nomine Saphphiri pellucidas accipimus, quas Cyanos Plinius vocat. Sed apud Dioscoridem, & Galenum Cyanos pigmentum est, quod Plinius Caeruleum vocat, de quo alibi dicetur. Hinc error apud quosdam, qui lapidem Larali cum caeruleo confundunt . Mesues hunc lapidem stellatum vocat, de quo inquit : est de genere marmorum habens maculas ex auro, &est alius albus, & dicitur Marcassita: Alius viridis clarus cae

lestis ,

149쪽

lassis ,& vocatur lapis La Euli, & quandoque uterque simul

reperitur. Melior est, cuius color viridior in colore Laχuli, S habet maculas aureas: & mixtus cum Pyrite non est bonus, &Don maculatus est prauus, similiter lenis. Verbum autem : viridis, clarus, ctae itis, non accipiendum est,ut duo

colores significentur, ut in lapide Armeno, sed viriditas significat intensionem coloris caelestis. Similiter cum dicit; melior est cuius color viridior in colore La Zuli, idest saturatior . hic apud Plinium videtur accipi , cum de Pederote gemma inquit, inest viridis suo modo aer, idest: caeruleus saturatus . Temperamentum porro huius lapidis statuit Me- sues calidum, & siccum in tertio ordine, nam acredinem, habet cum aliqua astrictione. Adurit, ulcerat, putrefacit, abstergit, & incidit: Aufert etiam pilos non lotus: si autem lotus fuerit, palpebrarum pilos gignit. Praeparatus Vt decet, purgat humores melancholicos, & adustos: non lotus prouocat per Vomitum, S per aluum humores crassos & melancholico S. confert aegritudinibus caerebri,& cordi S. Epilepsiae, Manue & Melancholiae, tremori cordis & syncopi: laetitiam gignit, purgat Thoracem & pulmonem: confert Asthmati,

lieni : conseruat in iuuentute : suppositus educit menstrua retus Dosis est: a Drachma una usq. ad duas, & semis, ex quibus colligere licet hunc lapidem cum caeruleo multum CO Uenirea quemadmodum Smaragdum cum C hrysocolla: metallicam enim naturam participant, praecipue aeris, unde in res aliqua ex parte maleficae . Ex India occidentali afferuntur lapides caerulei obscuri sine maculis, quos figura cordis efformatos laudant ad cordis affectus gestatione a

C A P. X L I.

AD Gemmas non pellucida s reduci possunt genera coxa lii j , rubrum, candidum , & nigrum, quod Antipathes dicitur. Egimus autem de hs inter plantas. Antipathi

similis est Ebenus sessilis,sive radix sit,lignumve Ebeni in lapidem

150쪽

pidem concreti: siue omnino lapis per se genitus ligno similis. Differt a Corallio nigro: hoc enim non nisi in mari nascitur: Ebenus foditur. Scribit enim Pausanias Ebenum radicem tantum esse in terra conditam, quae nec soli a nec fructus vllos ferat, ideo non omnibus facilem inuentu, sed peritis tantum . Et Theoplirastus tradit Ebenum fossilem inueniri inclusum alijs lapidibus tamquam foetum in ventre. Si igitur haec vera sunt, ncc radix nec arbor dicenda est in lapidem conuersi , sed lapis . Ebeno similis in fibris Saxo rum genitus: Nec tamen absurdum etiam Ebeni lignum intra terrana diu conditum , lapidescere, quod di alijs generibus lignorum contigisse compertum est. Abietes enim in Elbogano simul cum corticibus lapideis inuentae sunt , in quarum scissuris Pyrites Aureus concreuit :& Querna trabes lapidea in Hildesheimio . Lapidescunt &ossa animalium, teste ostrearum, ac reliqua conchila,& animalia integra: nam succus lapidescens, quaecumque ipsum biberint, in lapidem conuertit. Eadem ratio videtur in Ebore fossili apud Theophrastum, candido & nigro . Nami aut ipsum met Ebur intra terram lapidescit, aut lapides s miles illi gignuntur ut corallium album, & apud Plinium gemma Arabica Ebori simillimae, dc hoc videretur, nisi abnueret duritia, quamque putant contra doloreS neruorum prodesse habentibus. Reperiuntur, & in animalibus Viventibus lapides gemmantis naturae, ut margaritae in quodam genere ostrearum , de quibus egimus. Sinodontides in cerebro piscis Sinodontis, quem hodie denticem vocamus. Lapis est candidus , figura oblonga, altera parte gibba: laudatur ad dolores colicos. In eo genere sunt Cinaedi .In India Occidentali ex pisce magno quem I buronem vocant similes lapides extrahuntur, pondere duarum librarum cuius puluerem propinant ad dolores colicos & renates, expellit enim calculos. Draconites seu Dracontias e cerebro draconum haberi traditur apud Plinium sed nili viventibus abscissum, nunquam gemmascere inuidia anam is mori se sen

tilentis