장음표시 사용
161쪽
venenis aduersantur, aliqua ex parte inimica sint naturae humanae, non tutum est in magna quantitate uti ut Galenus testatur. 3. Simpl.cap. 18. Inquit enim: Quae deleterijs aduersantur, si largius sumpta fuerint, grauiter animantis corpus oblaedunt. Quamobrem ea moderatione quantitatis omnes id genus facultates exhibere oportet, ut neque copia nimia corpus offendant , neque exiguitate sua a deleter ijs vincantur. Haec Galenus. Ideo melius qui circa Or-muet degunt, non nisi in exigua quantitate exhibent, qui rusus hodie in nostris regionibus inualuit. Nam pondus tri Um granorum exhibent quotidie per plures menses in morbis diuturnis: cum vino ubi non ad sit febris, aut cum aqua ex praedictis, ubi ea adsit. At Vrgente qualitate venenosa satius est ampliori pondere uti, idque rarius : ut unica
vice, aut altera vincatur venenum, tardare enim & mollius
agere, periculosum est. Repertum porro experientia est, si
lapis verus est ,& syncerus,dentes eorum nigrescere, quiliauserint, idco cauent, cum deuorant, ne medicamentum
dentes attingat, cCcleari intra fauces dc misso. Hoc signum est vim aliquam deleteriaul continere ut solent Alexi pharmaca. Quoniam vero Bega ar Occidentalis minoris efficaciae compertus est, augent eius dosim usque ad sex grana. Cum igitur magna sit disterentia inter optimum, qui ex Persia habetur,&caeteros, qui in alijs regionibus inueniuntur, solebant experimento optimum depraehendere,sine quo emptor reeusabat. Id hoc modo fiebat: filum toxico illinebant,qui apud eos est succus radicum Ellebori albi,deinde acu filum traijciebant per canis pedem, aut aliam ani' malis partem relicto filo in vulnere: cum Vero Urgerent gravia symptomata, lapidem propinabant ex aqua: nam si se, gittimus esset, auxilium ex eo remedio animal sentiebat esin minus, adulterinum censebant. Sed hodie mercatores
examen id recusant: quasi pauci effectis promissis respondeant. Alium lapidem praedicant in India Orientali, quem Malacensem vocant, quia in Malaca inuenitur in felle Hi stricis,
162쪽
stricis, colore purpurae dilutioris , gustu amaro, tangenti lamis, & lubricus ut Sapo. Hunc Mala censes pro ferunt Iapidi BeZaar aduersus venena eodem modo exhibentes ex aqua, quae amara redditur : sed hicrarius inuenitur.
AEtites, vulgo Aquilina, quia reperitur in nidis Aqui .
lae, ut Plinius testatur, simili ratione videtur compositus, ut BeZaar, habet enim in meditullio cauitatem in qua Liud corpus continetur: sed fossilis est no ut ille gignitur in animali. Continet autem in aluo alium lapidem, qui dum quatitur, sonat, ut Dioscorides tradit, quasi praegnans a- lium in utero gerat: unde grauidis conferre existimatus est: nam sinistro brachio alligatus custodire partus creditur: in tempore autem parturiendi inde ablatus & foeminibus ap plicatus faciles partus reddere, ut legitur apud Dioscoridem: multaque alia promittit vana, quq non solum Medici nae, sed & naturae limites egrediuntur. Plinius tradit binos in ueniri, marem, & foeminam: nec sine ijs parere Aquilas, & ideo binos tantum . Foe minam putant in Africa nascentem pusillum, & mollem, intra se ac veluti in aluo habentem Argillam suavem, candidam. Marem autem in Ara-ibia durum similem Gallor, aut subrutilum, in aluo habentem durum rapidem . Tertius in Cypro inuenitur colore similis Africano, amplior, & dilatatus: nam caeteri S globosa est facies: habet in aluo harenam iucundam, & lapillos, ipse tam mollis, ut etiam digitis fricetur. Quarti generis Taphiusius appellatur nasces iuxta Leueadem in Taphiusia, inuenitur in fluminibus candidus & rotundus, huic est in aluo lapis,qui Callimus vocatur,nec quicqua tenerius. Alius praeterea Aetites ponitur inter Genias dictus a colore Aquilae cauda candicante. Item Enhydros semper rot inditatis absolutor, in candore leuis, sed ad motum Rutuat intus in ea veluti in ovis liquor . Aelitem in Italia habemus colore sub jS si uo
163쪽
uo intus magis nigricante figura varia,& magnitudine: eius crusta praedura, densa, grauis, nunc aspera, nunc lamis: in aluo nunc continet lapidem eiusdem substantiae , nunc argillam pallidam,molissima,bolo Armeno similem: nunc utrun-que. Reperiuntur & glebar instar panis , plures Aetitas in se continentes : Qnaedam solidae intra crustam ferrugineam,&asperam farctos lapides multos continet, & cretam mollissimam: aliquando eadem crusta interfectos , nullo inani spatio. Inter hos contineri lapidem Ostracitem puto. Nam glebae solidae sunt , lapidem continentes scissilem in plures lapi
des intercedente crusta, non in laminas, ut quidam inter- praetantur apud Dioscoridem . Inquit enim Ostracites testae similitudine habet,crustosus,& scissilis: mulieres utuntur pro Pumice ad pilos auferendos:Potus in vino drachmar pondere,menses sistit: a purgatione sumptus prohibet conceptionem : Mammaru inflammationibus imponitur,& ad nomas. Alius porro est apud Plinium Ostracites siue Ostracias inter gemas,cui ostrea nomen & similitudinem dedere,vnus adeo durus,ut eius ramentis aliae gemmae sculpantur, alter Achatae similis. Alius praeterea est Ostraciti congener, de quo inter Haematitas dicetur. Oriuntur hi omnes in collibus sabulosis,& argillosis prope Leuanem qua tenditur Aretium . In eisdem locis reperitur & lapis Geodes, candidus figura oblonga utrinq; acuminata specie stercoris canini, videtur ex argilla parum addensata constare, si frangatur, plenu S repereritur ex eadem substantia per crustas aggregata, friabili, instar BeZaar. Hunc forte quidam acceperunt pro BeZaar fossili in Aegypto: Plinius Aetitem foeminam non absimilem tradidit in Africa nascentem. Geodes hic non ab re dici potest, quia argilla quq dam videtur lapidos .Ei Dioscorides tribuit
vim astringendi,siccandi: caligines oculorum discutiendi: illiniri ex aqua ad testium,& mammarum inflammationes.EX hoc genere videtur esse lapius Samius, de quo egimus in terra Samia. nam simili modo nascitur in argilla candida,& creditur ut Aetites partus accelerare,& conceptus custodire.
164쪽
CAP. X L U I I I. I Apis Arabicus apud Dioscoridem maeuloso Eborismi
lis: is tritus, & illitus haemorrhoidas siccat, eius cinis dentifricio optimus. Effoditur hic in Montacutensi Aetruriae, & alijs multis locis crustofus,sed veluti ex fibris compactus, ut aliquando videatur Amiantus, sed solidus& fragilis: colore candido, splendore Eboris punctis nigris in te cedentibus, aliquando subviridis, aliquando cinereus sine splendore, instar ossis combusti: Appellant vulgo haec ossa Liocorni seu Alicorni medicamentum celebre aduersus venena , & ad vermes necandos, & ad febres pestilentes , ex aqua potum: at seligunt, Ebori simillimum, & quod linguae admotum haeret, ut Bolus. Aliud tamen est cornu unicorni animalis, cui easdem vires,&longe efficaciores tribuunt. Plinius inter gemmas Arabicam tradit Ebori simillimam, nisi abnueret duritia, utilem habenti ad dolores neruorum et Ossa autem e terra nasci, inuenirique lapides osseos idem testatur ex Theophrasto. Fodiuntur hodie prope oppidum S.Ioannis in valle Arni ossa lapidea ingentis staturae, unde putant suisse ex Elephantibus ab Anibale ductis in Italiam.
Extat humeri caput aut coxendicis magnitudine , quam utraque vina amplecti vix possit: Apud me sunt fragmenta crurum intus spongiosa exterius solida , colore marmoris Porphiritis, nigriora, sonora Vt marmor.
CAP. X L I X. A Miantus apud Dioscoridem lapis in Cypro nascitur alumini schisto similis: Ex eo ut pote is exili, inquit, Vela texi spectaculi gratia, quae ignibus iniecta inflammantur quidem, sed splendidiora exeunt, non deusta. Eodem adulterari inquit alumen scissile, at gustu non astringit. Plinius alumini quidem similem esse tradit, at nihil igni deperdere .
165쪽
Alibi linum uiuum appellat, quod ignibus non absumitur:
visas esse mappas ex eo in focis tonuiuiorum ardentes, sordibus exustis splendescere magis igni, quam possent aquis. Regum inde funebres tunicas, quibus combusta cadauera a reliquo cinere separentur. Nasci in desertis Indiae, adustis. que Sole, ubi non cadunt imbres. Rarum inuentu, dissicile tExtu proptet breuitatem: cum inuentum est, aequare praecia tMargaritarum. Ruisus de caetero color splendescit igni, vocatur a Graecis Asbestinum, ex argumento naturae, id est in-l
combustibile. Paulus Venetus in suo Itinerario hunc lapi- . tam appellat Salamandram, quia vivit in igne. Idem test tur effodi in Asiae prouincia quadam,& esse fila non dissimilia lanae, quae Sole siccata teruntur in mortario aeneo, dein- de lauantur, & a terra purgantur, postea nentur, & demum htexuntur. Pannos autem sordidos non aqua sed igne ad can-idorem pristinum restituunt . Oritur, & in Italia, sed adeo Meue ac fragile, ut neri non possit: tantum ecliclinia ex eo 'parari possunt in lucernis perpetua: Vocant alumen plumae, quia attritione soluitur in tenuia si lamenta, instar plumae canescentia: unde pro alumine scissili usurpatum est. Nec desunt, quibus etiam sapor quidam aluminosus inest. Ipse lapis ligni modo fibrosus est& mollis colore candido , aut subviridi. Quod autem ex eo per attritionem efflorescit in plumas, florem petrae vocant, quia forte putaretur esse Asiae
petrae flos : nam cuti applicatus vehementer mordet,& Vre- .dinem gignit veluti ab urtica tactis: quod videtur non ab acrimoniam fieri, sed ob asperitatem tenuibus aculeis carni infixis, mulieres utuntur adsime ata.
CAP. L. D Vm ex veluti spuma est in lapidem concreta, ideo Ieui V X simus, & solus aquae supernatat . a Graecis Cisseris dicitur, quasi erosus. Cis enim vermiculum significat qui triticum erodit. Dicuntur Pumices saxa erosa annis, ut Plidi: nius
166쪽
is notat, qualia sunt quae in aedificijs Musea vocant dependentia ad imagium specus arte reddendam: unde Musaica opera hodie dicuntur in templis, ex varijs lapillis imagines diuersas exprimentibus composita. De Pumice scribit Victruvius quendam fieri exusto alio lapide circa Aethnam,& in collibus Mysiae, qui Catacecaumenos id est deustus dicitur : Spongiam, & Pumicem Pompeianum vocari. Huius modi & Lipareum esse Theophrastus testatur, alioqui antequam uratur, nigrum, leuem, atque farctum. Et Pumicem
Siculum ponderosum esse & nigrum. An spongiae intelligantur in genere molarum,de quibus egimus in Silice Alius v ro est pumex poliendis libris accommodatus, & mulieribus ad cutem exterendam, & dentifricia: candidus, Imisimuseque, de quo Dioscorides inquit, probari valde leuem, spongiosum, sciuilem, nec arenosum, teri facilem, & candidum.
videtur enim ex capillis canescentibus coagmentatus, ut
Amiantus, & alumen scissile. Reperitur in littoribus maris undis detrusus, copiosus in tractu maris Tyrrheni, quamuis remotus ab Aethna monte. Laudati stimi praeterea traduntur oriri in Melo Scyro, & Insulis Aeolijs. Pumicem intelle xit Plinius , cum inquit, lapidem e Scyro insula integrum
fluctuare, comminutum autem mergi. Veteres e spuma maris aliquando coalescere, itemq. ex harena littorali testantur, ut in Insula Cyclade , Nistro, ut Hermolaus tradit
Galenus ambiguus est, an inter lapides, an inter terras, vel marina reponendus sit: illud certum esse recipi inter Sarco tica medicamenta, & dentrifricia tum ustum, tum non avstum. Splendorem corporibus conccliare non tantum facultate extergendi, sed & asperitate. Theophrastus author est potores in certamine bibendi priuiimere Pumicis Tarianam, sed nisi immenso potu impleantur,periclitari: tanquam vini restringuendi feruorem vim habeat, ut mustra seruere desinant Pumice addito.
167쪽
gus cognominatur id est carnem exedens: fissili vena scinditur: corpora defunctorum in eo condita absumi constat quadraginta diebus exceptis dentibus . Eius generis & in Lycia & in Oriente saxa sunt, quae viventibus quoque ad alligata erodunt corpora. Asius est gustu salsus , podagras lenit pedibus in vase egeo egrauato inditis. Eiusdem vero lapidis flos appellatur in farinam redigendam mollis ad quaedam perinde efficax. Haec apud Plinium. Dioscorides Asium inquit , seligendum colore pumicis , lectem, fungosem, friabilem,habentem venas luteas ad imum actas. Eius flos salsugo subflaua est summo lapidi insidens , tenuis,
nunc alba, nunc instar pumicis ad luteum vergens, linguam aliquantum mordens. Vim uterque habet astrictoriam, &modice erodentem: longe validior est Ros. Galenus lapidem esse inquit , non durum ut petrae, sed saxum, friabilem, conmsistentia , & colore quasi Tophi. In nutritur ei quiddam sarinae tenuissimae ad ite, qualis in pristinorum parietibus adshaerere visitur,quod petrae Asiae storem vocant. Est vero subtilium partium, ut sine morsu carnes nimis molles, & fluidas eliquet . Petra uero, in quae nascitur similem sed infirmiorem
uim habet: salsedinem quandam in gustu flos participat
Haec Galenus . Hodie lapis hic non est uulgo notuS : reperitur tamen in liua, & alibi, ubi alumen fostile, & Chalcan thi uena foditur , colore candido instar Suchari uenis , uel maculis Iuleis, gustu substringente, & linguam modice a mordente. Reperitur & sine maculis luteis pumici similis fungosus, in superficie concretio quaedam est similis sali, sed lapidosa, sapore ferme insipi do. Tertius durior uenis se intes secantibus in profundum: lsic exterius in tenuem farinam eandidam soluitur modice mordentent,qui eius flos est: non emanaei autem nos luteus , nisi ex habente maculas luteas , cuius
168쪽
cuius sapor etiam est efficacior. Videtur autem hic lapis val-mine & nitro participare.
PHrygius dictus , quia Phlyges eo utebantur ad tingendas vestes, quariauis inter lapides reponatur, gleba tamen pumicosam esse Plinius testatur, nascitur in Cappadocia, ut Dioscorides tradit. Optimus pallescens modice grauis, non solida corporis compage, intercedentibus albis venis ut in Cadmia. Vritur vino optimo perfusus, Vivis carbonibus perflatis, donec mutato colore ruis escat, ter opere repetito. Vim habet astringendi, expurgandi, & crustas inducendi. Lavatur ut Cadmiae usus eius est tum crudi tum combusti , haec apud Dioscoridem . Galenus inter alias facultates, utilem reperit oculis, siccum medicamentum i adhibendo ad ulcera , & scabritias . Quamuis hic minime vulgo cognoscatur, existimo tamen haberi in Italia &ubicunq. essicitur Chalcanthum. Cum enim ad tingendas vesteS eo uterentur antiqui, putandum est Chalcanthi vim habere. Glebae igitur quae fodiuntur, ex quibus Chalcanthum extrahitur lapis Phrygius vocabatur: Sunt enim quaedam pallescentes , quaedam cinereae, maculis aut Venis alimquando candicantibus,aliquando subtili et ibus, gustu astringente & mordaci. Ex eodem genere videtur esse Ageratus apud Galenum, quo coriarij utebantur, mistae facultatis , digerentis scilicet, & astringentis, quamuis gustu non e cum dentem astrictionem, aut acrimoniam habere videatur. Em uidenter iuuat Collumellas Phlegmone grauatas, mitiorem igitur vim habet, quam Phtygius. Ageratus ad nitorem calceis praebendum praedicatur, ut notat Hermolaus,
169쪽
QVi autem Bituminosam natura se participant comburuntur in igne , & odorem Bitumini similem edunt. Huiusmodi est Gagates a flumine Lyciae dictius ut Dioscorides tradit. Eius plura esse genera idem innuit, inquiens:praeferendi in genere Gagatarum, qui celeriter accenduntur,&odorem Bituminis reddunt. Lapis hic plerumque niger est& squalidus, crustosius, per quam leuis. Plinius inquit, niger est, planus , pumicosus, non multum a ligno differens, leuis, fragilis, odore si teratur grauis. Fictilia ex eo inscr pta non delentur: Cum uritur odorem sulphureum reddit ;mirumque accenditur aqua, oleo restingitur. Galenus t statur vidisse in Syriac qie in colle, qui a mari mortuo circundatur, ubi,& Bitumen est, lapides esse crustaceos niagros, odore Bituminis, qui in ignem additi exilem flammam edunt. Apud nos prope oppidum Sancti Iohannis in colle, qui Villa Magna dicitur, pars quaedam est, quae ex hoc lapide constat: Crustosus est colore futuo, aut cinereo veluti lignum vetustate marcescens: quo incolae pro ligno
utuntur ad ignes: eum uritur niger fit, ut lignum semiustum:& tandem in carbones transit. Eruuntur autem, ubi collis flagrat, carbones ardentes. Incolae tentarunt initio ignem casu accensum extinguere fluuio propinquo ad eum locuna
derivato, sed magis ac magis flagrabat, quod & imbribus contingit hucusque. Distant hi carbones a terra Ampeliti, nam duri sunt & lapidosi. Vtuntur in Germania vice carmbonum ad fundenda metalla, quem usum Ampelitis praestare nequit. Praeterea de Ampes ite Theophrastus Herm lao teste, in Cilicia eoqui tradit,atque ita lentescere, vites et ob ungere. At carbones fossiles no soluuntur. In Olanda Be Siae peninsula lutum prouenit nigrum in palustribus, cui glebas aggeribus compositas durescere tradunt in lapides , quibus utuntur ad ignes parandos , de ex eisdem carboneSet efficiunt
170쪽
inciunt. Ex quibus colligere licet, plures esse Gagatis species , quasdam ligni effgie, quasdam carbonum . quibus
adnumerare liceat Thracium ab inuentore appellatum, qui& Thracius dicitur: nascitur ut Dioscorides inquit, in quodam flumine Scythiae, cui Ponto nomen est, uis ei Gagataer traditur aqua accendi, & oleo restingui, quod Bitumini accidit. Eadem apud Nicandrum leguntur, eiusque nidore fugare serpentes: quae omnia Gagati insunt. Euax hunc lapidem nigrum esse tradit. Differt autem hic a Gemma Thracia, quae trium generum a Plinio traditur: viridis,Pallidior, tertia sanguineis guttis: Et a Samothracia, quam diximus Ambram nigram vocari inter Gemmas. Gagatis vires emolliendi,&discutiendi. Galenus utebatur ad genuum tumores fatuosos diuturnos, & aegre curabiles. misse bat & Barbaro Eraplastro, quod exsicantius effectum est, adeo ut &sinus contraheret, ne dum cruenta vulnera glutinaret . Mesues ex Gagate oleum per ignem extrahit, q uod laudat ad Epilepticos, Darmoniacos, Paralysim, conuulsionem, Tetanum: praestare magnum auxilium praefocationi uteri, iuuare ad conceptum. Simile oleum extrahunt ex ambra nigra: & ex Electro: Bituminosa enim est eorum na
P ites autem ad Metallicam naturam accedit: nam specie Auri, aut Argenti, aut potius Aurichalci spcctatur , sed substantia lapidea. Ab igne autem, quem continet, nomen habuit, quoniam plurimus illi sit ignis, ut
Plinius interpretatur. Attritu enim alterius corporis duri multas edit scintillas, utpote quia multa exit sulphurea exhalatio ab ictu decussa ,& inflammata. Translata est tamen vox Pyritis ad corallium teste Plinio ob igneum colorem. Sed alius inquit etiam num est Pyrites similitudine Aeris: de quo Dioscorides inquit: lapis unde aes foditur: