De metallicis libri tres

181쪽

rides tradit conditur aqua tritus in Plumbea pixide ob vim glutinis, quae in eo continetur. Ex quibus colligimus cum Plumbo a vinitatem habere: nam & Cerussa candida est ,&dulcis . Laudatur ad oculorum fluxiones, & ulcera . Galenus in caliditate,& frigiditate ponit temperatum obdulcedinem . Plinius meminit inter Gemmas. Galactites inquit, ex uno colore lactis est: eandem dicunt Leucogeam,& Leucographiam, & Synephitem lactis succo, & sapore notabidem . In educatione nutricibus laetis flacunditatem: infanditium quoque alligata collo saliuam facere dieitur, in ore autem liquescere: eandem memoriam adimere . Mittit eam ct Achelous amnis. Sunt qui Smaragdu albis lineis circumligatum Galactitem vocent. Haec Plinius. Ex eodem gene

re est Metilites, &Morochthus. Melit ites quidem a melle appellatus est, quia melleam habet dulcedinem. Est inquit Dioscorides in omnibus Gallustiti similis, sed succum dulcio

rem parit, & valet ad eadem. Plinius inquit. Metilites J pis s iccum remittit dulcem mellitum q. t usus, & cerae mistus eruptionibus pituitae, maculis . corporis medetur, & VuIuarum dolores impositus velleri. Galenus huic caliditatis nonnihil adiunxit,ideo colligere possumus aliquam Vim a stergendi habere . De Morochtho Dioscorides inquit: aliqui Galax iam a Lacte scilicet appellant aut Leucograpitidae , quia scilicet eo lineae albae ducuntur: in quem usum hodie Mathematici assumunt. In Aegypto nascitur, quo ut pote molli, & facile liquescente utuntur ad lintea dealbanda . Um habet obstruendi corporis spiracula, ideo confert ijS,iqui sanguitiem expuunt, Caesiacis, & vesicae doloribus ex aqua potus: & fluxionibus vulvae impositus velleri: mollibus ociorum collyrijs miscetur: explet caua,& lachrymas sistit rcum cera ducit ad cicatricem ulcera in teneris partibus. Galenus inquiti hunc minime omnium qualitates participare , nec asstrictionem,nec morsum, nec abstersionem prae feferre.

Quocirca hoc ipsum dumtaxat huic lapidi inesse,quod desiccet: hunc quidam Moroxum, non ulli Graphida nuncupant r

182쪽

quia usum calami scriptorij praestat. Plinius Meroctem vocat inter gemmas, porraceam, qua lacte sudat. Hodie omnes hos lapides habemus in Aetruria, pictoribus & Matho. maticis cognitos ad lineas ducendas . Reperiuntur in fluminibus deuoluti ex Apenino in Lunensi regione . Quidam clianeret , quidam nigri: alij subvirides, alij melici coloris; omnes tactu adeo lubrico , ut peruncti videantur saponis modo: omnes succum lacteum reddunt ac dulcem, facileq. soluuntur. Qui igitur cinereo colore constat, aut nigro, Galactites fuerit: qui flavescit mellis similitudia in etiam in colo re praeseserens, merito dici possit Melit ites. Subuitidis auteni Molochthus. Nitet autem gemmae instar Morochthus

magis quam caeteri.

MInium Graecis Ammion appellatur, quia ex harena

quadam rubente in metallis argenti fiet rct, ut tradit Plinius: iri Hispania reperiri, sed durum, & harenosum. Optimum supra Ephesum: harenam esse Cocci colore: hancteri, dein lauari farinam, & quod subsidet, iterum lauari Quod postea desjt, quia magni operis erat. Celeberrimum ex Si ponensi regione in Betica, quod non licebat inibi perficere, & excoqui: sed Romam perferebatur vena signata, ibique lauabatur. Harena haec sine argento excoquitur . Adulterari autem multis modis: esse enim alterum genus , quod secundarium vocatur, in omnibus fere argentarijs, &Plumbarijs Metallis, quod fit exusto lapide venis perna isto, qui non rubescat nisi in fornicibus, exustusque tunditur in farinam multum infra naturales illas harenaes . HIc apud Plinium. Dioscorides non videtur hoc distinguere quod secundarium dicitur, ab ali ero . Nam ubi Minium a Cinnabari distinguit, tradit Minium fieri in Hispania ex lapide quodam permisto argenteae harenae, qui non dignoscatur, initi in fornacibus inibi enim permutari in florentulimum & fia

183쪽

grantissimum colorem Vbi autem de argento vivo agit, inquit, fieri ex Minio, quod male a quibusdam Cinnabaris dicitur. Lapidem hunc , qui continet argentum uiuum tan--quam vomicam, etiam in argetum excoqui testatur Plinius: Ompcrtum est rubicundum esse, licet guttae argenti vivi in eo appareant sparsae. Ex his colligere licet, Minium quoddam ex harena rubra continente argentum, fieri: haec aliquando Carbunculum imitatur, unde Victruvius Minij glebam Anthracem a Graecis appellari scribit: aliud ex lapide continente argentum vivum, ut Dioscorides testatur : Te tium ex harena propria, in qua nullum metallum, ut Sisa- ponense. His addi potest quartum, Minium scilicet secundarium, quod exsterili lapide fit, nec rubente nisi in fornacibus . Qui Minium in ossicinis poliunt , faciem Iaxis vesicis illigavi, ne in respirando pernicialem puluerem trahant: Stamen ut per illas spectent: Idem efficiunt &fossores in Metallis, ut testatur Dioscorides : nam strangulantem halitum emittit. Fuit autem inter pigmenta magnae authoritatis. Aristoteles 3. Meteo. in fine: id vocat Cinnabarii esse lae-pidem inter eos, quorum consistentia est puluis coloratus: hc & Galenus vocat. Sed alia est Cinnabaris apud Dioscoridem, de qua egimus in Plantis. Plinius inquit vocem esse Indicam significante in sanguinem Draconis. Ipsum Cinnabari hodie vocat Cinabrium, sed fossile non amplius in usu , inuento alio genere, quod fit ex sulphure, & argento vivo simul ustis. Hoc utuntur pictores, & quidam medici in suo sum igijs ad morbum Gallicum: & Ceratis excipiunt ad ulcera maligna: habet enim vim causticam, & erodentem . Minij autem nomen in Sandycem Dioscoridis transtulerimi, de qua inferius dicetur.

OChra a Graecis dicta, quia luteo colore constat, pictoribus in usu pro auripigmento, ut Theophrastus refert.

184쪽

Dioscorides eligendam esse leuissimam & omnino luteam, saturatam, non lapidosam, friabilem, & natione Atticam: uri, &hi uari ut Cadmiam. Vim habere astringendi, er dendi , dissipare collectiones, & tubercula: reprimere excrescentia in carne: caua explere cum cerato, & articulorum tophos comminuere : Quae facultateS Ostendunt multum seontinere de substantia metallica ignea: ideo extrinsecus tantum adhibetur. Plinius inter pigmenta vocat Sil, qui proprie limus est in metallis argenti & auri, teritur tamen difficillime, forte ob lentorem Plumbeum, unde nasci videtur . Optimum quod Atticum vocatur: proximum Marm rosum: tertium genus est Pressum , quod alij Scyricum vocant. Videtur autem aliud intelligere Sit,& Ochram: De Ochra enim inquit, ex Iuba, nasci in Insula maris Rubri, sed inde non adueni ad nos. Fieri autem ex Rubrica usta ollis nouis luto circumlitis: ut factitium in locum natiui cesserit At de Sile alias regiones recenset, ex quibus habebatur pigmentum pictoribus necessarium ad lumina & umbras: quod hodie arte paratur ex plumbo usto vulgoque Giallolinum vocant. Quod autem Rubrica usta luteum colorem acqui rat, non consentit cu eo, quod scribit Dioscorides: Ochram per ustionem transire in Rubricam. Habetur hodie Ochra proprio nomine appellata pictoribus notissima , quae multis ni locis foditur: videtur ex Plumbi fumo, qui luteus est, or tum duxisse : ideo in metallis Plumbi reperitur. Quidam inuter terras reponunt, sed lapidosior est: ideo inter metalli cos lapides reposuimus. CAP. LAE X I II. . Hrysocolla inter pigmenta recensetur colore virentir, limus autem potius cst quam lapis . humor per venam auri defluens crassescente limo rigoribus hybernis usque in duriciem Pumicis. Laudatior in Aerarijs metallis, proxima in argentarijs: inuenitur & in Plumbarijs vilior etiam aura-

185쪽

ria. Fieri etiam traditur cura in omnibus iis metallis multum infra naturalem illam: iminissis in venam aquis leuiter hyeme tota usque in Iunium mensem, d ei n siccatis in test te, ut plane intelligatur nil aliud Chrysocolla, quam veni putris. Nativa duritie maxime distat, luteam vocant. Et tamen ille quoque tingitur herba quam Luteam appellant. Haec Plinius. At quae sit herba lutea incompertum est, qua etiam tus a Caeruleum tingi scribit, quod pro Chrysocolla venditur vilissimo genere, S fallacissimo.QVidetur autem Plinius ex vulgata opinione loqui, cum dicat . Luteam plL-tant a Lutea herba dictam. Verisimilius enim est praeparatione floridum colorem acquirere qualis est herbae segetis laetae virentis, in quo summa est eius commendatio et qui color Graecis dicitur : & a qui isdam verti, tur luteus, ut auis kArisi lutea Latinis appellatur. Dici, tur autem Chrysocolla quasi a uri glutinum, non quia haec in eum usum veniret, sed quia imitaretur aurificum Chlysocolialam, quae ex Cypria Aerugine, & pueri impuberis urina addito Nitro temperabatur, Santern am Latini vocant. Huius Ioco hodie quodam genere nitri ut titur ad aurum glutinandum, quem Boracem vocant. De natiua Chrysocolla Dio-storides inquit, laudatissimam esse in Armenia colore porri quam simillimo. Secundo loco Maecedonicam et deinde Cyri priam , quo in genere praefertur pura , damnatur quat rei

ram aut calculos collegerit. Saepius tunditur, lactatur , percolaturque & siccatur, donec syncera spectetur. Vim liabet valenter digerendi, & siccandi, carnem liquat ab . infigni

morsu : Cicatrices exterit : excrescentem carnem: coercet,

astringit, & purgat: Intus assumptae vomitiones concitat , &enecare potest . Easdem facultates habet aurificum Chryso-eolla, sed tenuior est quam metallica magis desiccat & mimis mordicat , commodissima ulceribus contumacibus apud Galenu. Hodie et si in nautallis praecipue deris Chrysocolla in ueuiatur, qualis descripta est i non tamen assiimitur in usum quempiam. Na pictores pigmenta viridia alia ratio e parat. CAP

186쪽

LApis Armenus pigmentum facit, quod Armenium vocatur . Armenia eum mittit: est Chrysocollae modo infectus: optimumque est Armenium quod maxime viride est communicato colore cum caeruleo. Inuenta per Hispanias harena est similem curam recipiens: Distat a caeruleo candore modico, qui teneriorem hunc efficit colorem. Haec apud

Plinium. Dioscorides inquit . Armenium praefertur sque colore caeruleo per quam aequabile & syncerum, friabile. Eadem praestat,quae Chrysocolla, sed inefficacius. Amplius vim habet ad pilos in palpebris alendos.Galenus Armeniacum inquit, vim habet abstergentem cum levicula acrimo.nia, & leuissima astrictione: ideo ocularibus miscetur facultatibus, & per se ad pollinis laeuorem redacto utimur sicco ad pilorum in palpebris incrementum. Sed praeter has facultates Alexander Trallianus primus laudauit lapidem Arm

num optime totum ad purgandos humores crassos,& melancholicos si licius quam per Elic borum album: a quocum accepissent Arabes, experti sunt efficaciorem quoque esse lapide La Euli. Oportet autem eum praeparare diutius terendo ,& lauando. Quod si non praeparetur, mouet simul per inferiora, & superiora cum labore: at lotus per inferiora tantum& sine noxa . Confugiunt autem ad hoc medicamentum,ubi

alia non prosint. Extant& pillulae de lapide Armeno apud Mesuem. Sed utrum hunc lapidcm legitimum habeamus a

multis dubitatur. Nam controuersiae ortae sunt ex varia de scriptione. Dioscorides enim colorem caeruleum ei tradit,

similiter Avicenna. Plinius viridem esse praedicat, ut Chrysocolla, sed admisto caeruleo. Mesues inquit, melior est habens colorem medium inter x ii idem, & Cbscurum terreum& Indum, & habet maculatum distinctiones virides AEnigras, S qui non est lapidosus, sed facilis dissolutu in puluerem:&qui est tactu lanis carens asperitate. At in lapide,

X et qui

187쪽

qui hodie appellatur VerdaEur vulgo, quasi viridis & caeruleus , sedantur controuersiae. Nam etsi Dioscorides praeferat eum , qui est colore caeruleo, innuit tamen viridem esse, cum eundem coniungat cum Chrysocolla etiam:viribus: vnde non mirum, esse vomitorium medicamentum ut Chrysocolla nisi optime lauetur. Color vero Indus , quem Mesues illi tradit, caeruleum significat: Indicum enim inter pigmen ta est, quod diluedo misturam purpurae caerulei q. mirabilem reddit, ut Plinius inquit. Habetur hic lapis multa copia ex Germania, ex quo pictores pigmentu Armenium conficiunt, appellantes VerdaEurrum Lapilli sunt varij maculis alijs virentibus , alia caeruleis, alijs nigricantibus : in quibusdam Vincunt caeruleae, quales praeferre videtur Dioscorides: in quibusdam virides pictoribus magis expetiti, ut innuere Uidetur Plinius, optimum Armenium praedicans, quod maxime viride est. Constat igitur hic lapis ex Chrysocolla & caeruleo, utrisque vim purgandi habentibus : sed Chrysocolla periculosior est, ut pote quae ex aere ortum ducat, & ad Aeruginem accedat. Sic & Smaragdi puluis vomitorius est: ab eodem enim principio ortum ducere videtur. Alia vero est terra Armenia, seu Bolus Armenus, licet & hic lapis a quibusdam dicatur N.

CAP. LXV.C Aeruleum harena est ut Plinius inquit, in auri, & a

genti metallis. Huius genera tria antiquituS. Aegyptium quod maxime laudatur. Scythicum, quod facile diluitur, cum l. teritor, in quatuor colores mutatur, candidio-xem, nigriorem, crassiorem, tenuioremque. Praefertur huic etiamnum Cyprium: Accelsit his Puteolanu, & Hispanaense, harena ibi confici caepta. Tingitur omne, & sua coquitur herba: bibitq. succum: reliqua confectura eadem quae Chrysocollar. At quae herba sit, qua tingitur non explicatur: ut

hoc quoque fabulosum putetur, quemadmodum in Chrysi sella. Quod ex eo arguitur, quia adulterari scribit incocta iviola

188쪽

viola arida,& succo expresso in cretam Eretriam, sed deprihendi syncerum igne, ut fiagret: ignis enim quemcumq. succum herbaceum absumit, metallicum nequaquam. Ex caeruleo praetcrea fit quod Lomentum vocatur perficitur id lauando terendoque, & hoc est caeruleo candidius. De eodem

inquit Diosci, rides. Cyaphs otii di i me rijs metallis iii Cypro : copsosior ex harei a lit rati duxta quos idim speeiis

maris excavatos, qui magis probatur. Eligi debet valde saturatus. Vritur ut Chalcitis, lauatur ut Caditis a. Vim habet repribentem, & modice eroden rem crusta, gignit, &exulcerat. Galenus quoqi messic incissum asser it acri facultate tum detrahendi tum digerendi potentiore quam Cinnabari. Inest quoque ei n6nnulla ast ictib. Hodie hoc habemus inter pigmenta nobilia: appellant aZurrum ultra marinum , quod forte Aegyptium significat caeteris praelatum . Alterum ex Germania habetur vilius, quod Scythico videtur respondere. Differcaute in Caeruleum a lapide Laetuli inter gemmas quamuis eandem naturam participare videantur, ut Smaragdus, & Chrysochlla. Gemma enim non adeo eopiosa est,ur specus eius harena plenire penantur,ut in Cypro: praeterea durities renuit, ut pigmenta ex ea fiant quam,

uis sint qui testentur ex lapide Laguli fieri caeruleum ultra- marinum optimum,quod non est absurdum . Apud Serapi nis interpretes lapis Laetuli vocatur, qui apud antiquos est Iapis Armenus: forte ob caeruleum colorem, ii ei ad minui est. Vnde significatur hanc vocem Laetuli, quod apud barba

ros caeruleum significat ; Oinnibus accommodari, quae eum colorem participant,seu gemmae sint,seu harenae omnes

purgandi habent, ut de Armeno patuit & de lapide Laini apud Mesuem : Sed de lapidibus haec satia. 1 FINIS LIEM SECUNDU

189쪽

DICISI US.

ANDREA CAESALPINO

C A P. I.

A M ad Meth lla accedamus , ct ea quae

ex Metallislseparantur. Prius autem eorum generationem explicemus . Vulgata est Chimistarum sententia: Metalla omnia ex sulphure tanquam semine maris , & ex argento vivo tanquam menstruo coagulari. Pio differentia au- Cui in I iam principiorum diuersa oriri metalla, partim quidem ex argenti viui puritate, & impuritate, partim vero exuriiure coagulante: quoddam enim ponunt incombustibile lbum , vel rubeum, unde argentum vel aurum fieri asse xus , quae igni resistunt: Nuoddam combustibile unde fiant caetet metalla imperfecta. Inter eos autem quidam viden- te tali sulphuris, quam argenti viui esse proprias fodinas: in Metat is autem neutrum reperiri,nisi forte raro: dixerunt utraque Pincipia in terream quandam substantiam conuerti, quae sudimata,& aquis lambentibus purgata , calore subterra-

190쪽

s terraneo in Metallum transeat. Non absimilis est sententia , quam Democrito ascribunt,calcem & lixivium seu, cinerem infusum, ut alij dicunt; materiam esse Metallorum Has sententias ex arte Chimistarum prolatas esse aestatur Albertus A lio tamen modo naturam Metalla p3rer quam linita es in rimnibus iaers nequeat . Ex propria igitur sententia idem asserit : Metallorum materiam ut omnium liquabilium aequam esse, at non simplice, cile enim in igne metalla

evanescerent: sed unctuosa seu viscosam, non tamen cremabilem, ut sulpknris, puram non ficu lentam admistam terreo tenui optirnu perniistione , ut tangenti non adhaereat. Hanctu Meria uis inquit coctione. non assatione perfici, & in metallum conuerti l Non desunt ,iqui hanc quoque impugnent , quia pinguedo nulla reperiatur inmobustibilis. Idcirco aliam rationem excogitarunt. Aqueam ' u i dem esse Metallorum materiam , pauco Verreo admistam, unde perspicuitas auseraturi: humorem hunc a frigore congelari, & in metallum verti. Sed ad Modum frigida est ratio. Quid enim non aequa,&eterea constat mistorum,quat hic sunt Praeterea qua ratione lapidum perspicuorum generatio distabit apud eos eponunt enim aquam esse a frigore congelatam. At vero neque

lipides opaci & fusibiles distabunt a metallis. Amplius nulli ius humor aqueus frigore densariis ductilis est, sed fragilis, ut glacies . At Metalla ductilia nil & pressilia. Melius utitur Albertus humorem pinguem pos iit, non frigore, sedi lore et densatum: sic enim multos succosividemus postem miri incrassationem praessiles esse,ut hi plantarum succi Sed taemen a Peripatetica disciplina & ipse recedit, ne i. ibiti ipse, sed quicun q. humorem materiam ponunt seu a calido, seu a fragido condensarum. Qnod videntur etiam late sexule,cNidalcem & lixivium, seu cinerem infusum di xeruntui Saraim hunior aliquis esset qui iturassetur Plistod nisi metalibrum veniret aliquando in conspectum non adhu et densetuis itur

non in tegre: nullibi tamen hoc apparet. eruamos hiaras per ampliorem decoctionem corpora moti . a, Hambulat, L . de Si an