장음표시 사용
61쪽
ea parte, quae Cappadociae contermina est. Facultatem habere admodum exsiccantem,& consolidantem: idcirco conferre Disse meriar,&caeteris alui fluxibus. Item sputo sanguinis, catarris, ulceribus putridis oris, & pulmonis: ob id extollit ad Phthisim ,&si stulas sedis contrahendas . IEpeste praeterea unicum sessse remedium Romae in vino mero aut diluto potam. Coepit nostris temporibus afferri Bolus pallidus cum omnibus conditionibus a Galeno traditis' Glebae enim sunt praedensae, quae tactu linguae haerent ut co teri boli nobiliores. Si vero affundatur aqua, citissime ab . sorbent, & calcis modo statuuntur in succum absque ulla asperitate. Sed qui vires terrarum Ioco non generi astriabunt, omnes praedictas terras suspectas habent, praecipue
quibus virtus Alexiteria tribuitur, hanc ignotae naturae tribuentes. At videmus conditiones Lemniae, Samiae, & A menide, quas omnes aduersuS venena praestanti ssimas praedicant, in eo consentire, quod frigidae sunt, &siccant vehementer absque morsu: nullamquebasperitatem harenosam habent, sed facillime in tenuem succum soluuntur: sic enim late diffundi possunt,& solidas partes adhaerendo tu ri , & prauas humiditates absorbere. Indicio est multum absorbere, quod linguae apposita gleba haeret vehementer. Paulus Aegineta tradit Armenicae similem facultatem habere Glebam Alatum sed eius notas minime tradit. Cur igitur & alios multos bolos similes, quales ex Ilvae, aut Lialio, aut alijs locis habemus, recusabimus siue candidi ut Samia , siue rubicundi ut Lemnia, siue pallidi vi Armenia tsiue vari jut exitu a. Sed ut in summa contrahantur terrae a Medicis usurpatae: quaedam astringunt,& siccant,&refrigerant , quod est terrae simplica oris proprium, ut Eretria, Samia, Lemnia , Armenia, quibus antiqui utebant Ur,nostris autem temporibus boli genera & terra Melitensis'. Quaedam cum astrictione mordacitarem aliquam participant aut ex Nitro, ut C hia , Sel intilia, Cimolia, Pignitis ideo abstersunt, & apud uos variae Cretae fullonum: aut ex alumine
62쪽
alumine, ut Melia, & apud nos luta varia balneorum a Iuis minosorum, quibus utimur ad Podagricos, & ulcera maligna: aut ex bitumine, Ut Ampelitis: aut ex sulphure, ut luta quaedam iuxta balnea sulphurea. Habemus & terras a tramentosas continentes Chalcitim. Mysi, Melanteriam, Sori,ex quibus omnibus trahitur Calcanthum, ut loco proprio dicemus . Habemus & mistas ex pluribus Metallicis , ut lutum, quod ex Balneis Patauinis in usu est, ad maligna tibiarum ulcera sananda, illinendo totum crus, & in sole siccando: tradunt constare ex Gypso&sale. Et baIneum Sancti Cassiani, cuius luto simili modo utuntur: quod constat ex sulphure & alumine.
FXplicatis iis quae proprie terrae vocantur, reliqua limi moresolubilia explicemus, ut sales, alumina, & alia similia. Differunt haec a terris, quia a calido & sicco magis passa sunt: ideo retinent ignis vestigium: praeterea ob rareis factionem, & attenuatione humore soluuntur magis quam
terrae. Sapores autem euidentes habent, nec insipida sunt, ut pleraeque terrae Sic enim generari sapores tradit Arit. a. Met eo. Cap. g.ubi inquit. Exusta enim terra secundum magis , & minus omnimodas accipit formas saporum, & colores: quod experientia docet. Ex omnibus cnim cineribus,& corporibus combustis per aquae ablutionem exrrahitur
substantia sapida, quae consistit in quodam vestigio ignis,
quod Empyreuma vocatur. Haec vero substantia concrescit in salem, aut aliquod genus simile,euaporante aqua, in qua soluta fuit: reliquum aute cineris corpus ablutum, terra est
insipida. Idem putandum est contingere in exhalatione ecum enim substantia fit terrea accedens ad naturam ignis, si ab aqua appraehendatur aut in pluvia, aut in visceribus terrae: pars quidem eius ignita salsas reddit aquas, reliquum autem vertitur in terram. Duplex autem est gen rationis
63쪽
gationis modus horum corporum , ut terrarum. Nam aut
ex ipsa exhalatione refrigerata gignuntur , seu soluta in qua sit , ut sal marinus , ct lacustis: seu terrae agglutinata , ut sal fossilis. Nitrum naturale, alumen,&chalcanti genera naturalia. Aut ex combustione corporum, ut stx uini combusta, quae respondent terris ex putredine mistorum ortis , & ex diuersorum lapidum solutione. Sic enim diuersa corpora combustae diuersa genera salium pariunt. Appella mus autem haec omnia communi nomine sales, ut plerique uocant et cum tamen sal proprie dicatur, quo utimur ad condiendum: de quo primo loco dicamuS.CAP. XVI. SAlis tria genera facit Dioscorides: sessIe , Marinum, &Lacus rem. Fossilis, qui &essicacior traditur cum in multis locis fodiatur, praefertur tamen Ammoniacus, quasi Harenarius, quia inter harenas foderetur in Africa, Cyrenaico tractu et fusilis secundum longitudinem, reetis scissuris: sapore quidem ingratus, ut inquit Plinius, sed medici nae utilis Communiter autem in hoc genere Dioscorides laudat candidum , minime calculorum, perspicuum, densum, aequali compage . Fodi a utem di in Cappadocia tragditur lapidum specularium modo :& in India montem esse Oromenum appellatum salis natiui, in quo lapiduinarum
modo ceditur renascens et maiusquet esse Regum uectigal ex eo, quam ex auro atque Margaritis. In Arabiae quoque oppido ex massis salis imuros,& domos construi, aqua cementi uice conglutinan re. In Hispania quoque cedi glebis pene translucentibus, cui iampridena a medicis plerisque palma dabatur Sed & hodie in Germania pluribus in socis foditur. In Italia quoque repetitur. Nam in Calabriae salis fodinae sunt crystallum imitantis, & ob id salgemma uulgo appellatur , cuius apud medicos usus est pro Ammoniaco, adeo ut eo iumento non quaeratur Ammoniacus. Fossilis
64쪽
igitur hoc modo habet. Marinus autem nonnis artificio paratur ex aqua maris in salinas transfusa non sine aqua dulci , sed imbre maxime iuuante, & sole multo. Nam non aliter inarescit. In Africa circa Uticam hoc modo aceruos salis construunt ad collium speciem. Qui uero Sole, Lunaque induruere, nullo humore liquescunt: uixque etiam se ro ceduntur. Haec Plinius. Salis marini eligit Dioscorides candidum, aequale, & densum. Probatissimus erat in Cypro , praesertim Salamine, & Megaris, in Sicilia, & Africa . Hodie habemus in Italia communissimum sed turbidum coloris cineret, micis crassioribus. Vbi calor Solis non sufficit, igne perficitur. Purgatur tamen, ut candidior fiat, solutione & congelatione . Vritur quoque donec non exiliat, ut docet Dioscoridcs de omni sale. Lacus is uideture sale fossili ortum duxisse aquis piaeterfluentibus soluto. Traduntur enim fontes salsi, & flumina in multis locis, ut apud Caspias portas salis flumina appellata, quia eorum summa densantur in salem reliquo amne ueluti sub glacie fluente: &apud Bactros amnis, Ochus, & Oxus deferunt ex appositis montibus salis ramenta. Fontes quoque calidi Pegasei salem ferunt. Meminit & Aristoteles in Chaonia fontens esse, cuius aqua postquam decocta fuerit, & frigefacta, evaporato humido cum calido, in salem vertitur non crassum & compacatum,sed laxum, & subtilem vi nix, qui alio sale imbecilior est, largiusque iniectus delectat. Non absimilem hodie habemus in Aetruria agro Volaterno: putei enim sunt salsi, qui coctione salem candidum, &admodum tenuem reddunt tanta ubertate,ut toti Aetruriqsatisfaciat, ea lege ut alio non utantur . Sed lacus multi
sponte congelantur H tuis solibus ut Tarentinus, qui totus,congelatur, Cocanicus in Sicilia, & alter iusta Gelam secundum extremitates tantum abeunt in salem. In Phrygia,
ct Cappadocia, & Aspendi usque ad medium lacum. Inter lacus res autem Dioscorides validissimum tradit Phrygium: celebratur quoque Tarentinus omnium suauissimus, atque I candi-
65쪽
eandidissimus. Econuerso amarior , qui ex lacu Asphaltite
habetur , Sodomiticus vocatur . Differunt quoque colorernem rubet Memphi: rusius circa OXum . purpureus Cent
ripis . Circa Getam Siciliae tanti splendoris, ut imaginem
recipi t. In Cappadocia croceus translucidus. & odoratissimus effoditur, ex Plinio. Quo autem candidior est sal eo fragilior i omnis dulcescit pluuia: suauiorem tamen rores faciunt: sed copiosum Aquilonis flatus: nam austro non congelatur, sed J iquescit. Facilius autem liquantur qui rariores sunt ac tenuiores: Vt marinus, & Iacustris. Fossilis ut substantia constat magis compacta , sic dissicilius soluitur. Omnium usus,multiplex, sed praecipuus ad condimentae: nullum enim sere sine sale iucundum videtur, ut etiam 1 mentis expetatur: sale enim excitantur ad pastum, unde largior lactis copsa , & caseus gratior prouenit. Hinc ad vitae quoque lepores arque animi voluptates salis vocabulum transtrum, ut nulla humanior vita sine sale queat degete : &salaria etiam nunc dicta, quae honoribus & militiae interponuntur. Illud praeterea silli in est eximium , quod corpora conseruat a putredine incorrupta, Vt carneS, pisces,&quaecunque humore constant putrescibili, cum enim humori h iusmodi in corpore latenti conunistus est, quod ob bibulam eius proprietatem facile contingit, exsiccas contrahit, & ut ipse est,imputres ibile reddit. Bibula quoque est nato ra terrarum, at non soluitur Vt sal, ideo non in profundum penetrat . Qua nati is autem sal ae putredine defendat, non tamen conuenti in febribus putridis , non selum quia caliadus, sed etiam quia exsiccando indurat viscera: quod experimento compertum est ijs, qui aquas salsas bibunt, ut Hippocrates. testatur in libro de aere, aquis, S locis. Faculi tes aurem in medicina habet calfaciendi, & exsticandi, a
stergendi, & astringendi. Sed quo durior, & compactior est, eo minus calidus , ac magis astringens ut fossilis . L xior autem calidior est ac tenuior, ideo magis abstergit, &minui contrahit: maxime autem sal ps huiusnodi est. Sunt
66쪽
Sunt & genera salis factiiij apud antiquos,ardentibus lignia in aquam salsam infusis: quod in Gallia, & Germania, de quadam Hispaniae parte fieri solitum scribit Plinius: ad id
Quercus optima, & qnae per se cinere sincero vim salis res dat: alibi Corylus laudatur, ita infuso liquore salso. Carbo etiam in salem vertitur. Quicunque ligno conficitur sal
niger est. Scribit & Atistoteles a. Meteo. cap. 3. in umbricis Iocum quendam esse ferentem calamos , & iuncos: quorum cinerem in aqua decoquunt, hac autem refrigerata salis copiam fieri. Hodie alia facti iij habentur genera, ut sal A meniacus , sal nitrum, sal alcati, & alia quaedam, quae nos
inter nitra commodius reponenda censemus.
D salem reducuntur spuma salis, muria, & flos salis . De spuma, inquit Dioscorides: ramentum est spumosi maris in exilibus petris inuentiam, cui vis eadem quae fa lis: appellat autem Graece Halos achnem , quasi exiguam maris stillam. Plinius inter genera salis, inquit, aliud genus ex aqua mari S sponte gignitur, spuma in exitemis i it-toribus, & scopulis relicta, quae rore densatur, & est acrior . Hanc videre licet veluti crustam candidam lapillis, & littoribus inhaerentem: Ianos a facie agglomeratam, sed duram,&ferme lapidosam, simili consistentia, qualis in lapidibus
spongiae reperitur . Eandem inter Alcyonia quinto loco Dioscorides tradit, quam Halos achnem similiter vocat. Ex hoc genere videtur esse Paraetonium apud Plinium ex Aegypti loco appellatum inter candida pigmenta. Est, inquit spuma maris condensata cum limo, ideo Conchae minutae reperiuntur in eo, e candi dis coloribus pinguissimum. Discedit autem haec substantia a natura salis, quia non soluitur et lapidosior enim est, quam sal fossilis, videtur enim veluti excrementum salis derelictum in scopulis, a quo abscesssit tantum id quod solui potuit. Sed Galenus o. Simpl. 2.C A P. XVII. F 1 forte
67쪽
forte non hanc substantiam intellexit , cum de Halotichne inquit: spumosa est salis efflorescentia multo tenuioris su bastantiae quam sal ipse, quare & extenuare, & digerere multo plus ipso potest verum quod reliquum est substanti; contrahere ut sal nequit. Cum enim essiorescentiam salis discat, innuit florem salis a Plinio vocatum, de quo inquite salinarum synceritas summam fecit suam differentiam orquete dam enim fauilla salis , quae leuissima in eo est & candia dissima, Flos salis appellatur: non fit nisi Aquilonaribus. Est autem huiusmodi id quod in salinis ex muria optime purgata, & syncera concrescit in salem tenuissimum & candidissimum: quod ex quocunque sale soluto, & defccato parari potest. Efflorescit et tem sponte non solum in salinis ad similitudinem lanuginis canescentiis , sed &invasis in quibus sal continetur. At hoc genias in scopulis maris, aut
lutoribus nunquam reperitur. Igitnr Halos achne modo salis, modo maris spumam significat. Hais enim apud Graecos pro utroque accipitur. Quamuis autem flos salis eius efflorescentiam significet, accipitur tamen etiam pro alia substantia admodum diuersa: de qua Dioscorides inquit didesiuit flumine Nilo, lactis Vs autem quibusdam innatat religitur crocei coloris, odcre grauiusculo, ceu Gari: aliis quando ingetatior, gustu mordaci, & subpingui. Improbatur qui rubricam habet & gruminos: sincerus autem solo oleo soluitur, adulteratos etiam aqua et acris & seruentis nature ut sal: Galenus medicamentum liquidum esse testatur, tenuius quam sal ustus, acris qualitatis,& admodum digerentis facultatis. Plinius eadem ferme habet,inquiens. Et fios quidem salis in totum diuersa res, humidiorisque naturae & crocei coloris, aut russi, veluti rubigo salis, od re quoque ingrato, ceu Gari, dissentiens a sale non modo a spuma. In Aegypto inuenitur, videturque Nilo deferri,& sontibus tamen quibusdam innatat . Optimum ex eo,
quod olei quandam pinguitudinem reddit . Est enim in sale pinguitqdo quod miremur Adulteratur autem & tini gitur
68쪽
gitur Rubrica, aut plerunque testa trita: qui sucus aqua d prehenditur diluente factitium colorem, cum verus ille
non nisi oleo resoluatur: & unguentarij propter colorem eo maxime utantur. Canicia in vasiis summa est, media vero pars humidior: & quq sequuntur . Quamuis autem hodie hoc genus non adferatur ad nos: reperitur tamen in quibusdam fontibus balneorum innatans huiusmodi substantia, colore vario, nunc croceo, nunc ruila, nunc viridi, odore graui, & gustu mordaci. Pinguedo igitur, leuitas, & odor ostendunt materiam exhalationis v stibilis, non ustae ut sa- Iis, ex sulphure, aut bitumine , aut exhalatione quacunque.
C A P. XVIII. MVria idem quod salsugo seu salsilago appellatur in sa
linis tota liquida, marina aqua salsior, ut Plinius inquit de qua Dioscorides inter sales: nihil enim aliud est quam sal liquefactus: ideo effectus salis praebet,abstergitque
Dissentericis infunditur ad ulcera depascentia. Eius species, est Garum, liqua men scilicet piscium aut carnium, quae sale macerantur ut Dioscorides tradit inter pisces. Soluitur enim sal eorum humore, eademque praestat: mitigatur tamen eius acrimonia ab humiditate piscium, aut carnium . Sed apud Plinium & Galenum non quoruncunque piscium salitorum liquamen Garum dicitur. sed genus quoddam exquisiti liquoris intestinis piscium, caeterisque quae abij cienda essent, sale maceratis, ut sit illa putrescentium sanies Hoc olim conficiebatur ex pisce, quem Graeci Garon vocambant: sed postea ex Scombro laudarissimum fieri caepit, adeo ut Mauritania,& Baetica aliaeque sinitimae regiones Sccmbros ex Ocaeano intrantes capercnt Gari conficiendi gratia, ad nihil aliud utiles euerunque genera in infinitum: ut quoddam conficeretur ad colorem mulsi veteris, adeoque
odilutam suauitatem, ut bibi posset. Gari vero si x imperfecta nec colata Alex appellatur, quod eius vitium est. C pit
69쪽
tamen & priuatim alex ex inutili pisciculo, minimoque
confici, apuam nostri , aphyem Graeci vocant, quoniam is pisticulus e pluuia nascitur, tandem peruenit ad Ostreas, Vrticas, Cammaros, Mullorumque iocinorae innumerisque generibus ad saporem gulae carpit satrabescere, Haec Plinius. Reperitur passim apud Galenum Gari mentio inter condimenta: multi enim cibi ex oleo, & Garo parari sol bant. Sed hodie disperijt eius usus, ideo nec amplius conficitur . Alecis autem quaedam genera habentur, unum expisticulo , quod Romae alice vocatur, alibi a iuga, aliud genus ex Thunni iecinore, quod vulgo Cauiale appellatur. Sed haec praeter nostrum institutum. Muria omnis salsamentoru si coquatur absumpto humore concrestit in salem.
NItrum non multum a sale distat, tenuior tantum substantia, & mollior, ac leuior: Naseitur ex aquis nitrosis, efflorescit quoque e terra: non exilit in igne ut sal ,
sed bullas attollit ut alumen. Praeterea maiorem acri momniam nitro inesse eo argumento colligunt: quod cito nitriariae calciamenta consumunt ,&in ijs nulla lici ba viuit . nec
animal. Eius historiam Plinius ex Theophrasto admodum diligenter tradit. Quaedam sponte nasei, quaedam fieri Nasei apud Medos exiguum canestentibus siccitate conual- Iibus , quod vocant Halmiraga, quasi terrae salsuginem: mirinus etiam in Thracia iuxta Philippos sordidum terra , quod Agrion id est sylvestre vocant. Apud nos in plerisque locis terrae sunt salsuginosiae: parietes quoque salsuginem expuunt
renuem, candidam, instar lanuginis, quamuis exiguam, acrem , quae in igne accenditur : continet enim flatuosam,& vstibilem exhalationem, cuius accensione impetus gignitur : Vt in sale crepitus exultans. Hinc excogitat a est putrueris compositio, quae ictu oculi ignem concipit, & pilas ingentis ponderis dapideas aut ferreas ex bellicis machinis quas
70쪽
qua, bombardas vocant es eiaculatur: imitatione quadam fulminis. Quoniam vero exigua est huiusmodi salsugo spo
te essiorescens: arte ex terris salsuginosis, quas depraehendunt lingua, extrahunt in aqua abluentes, haec enim post coctionem densatur in id genus nitri, quod salnitrum v cant: nam & Plinius quandoque ipsum nitrum salnitrum appellat . Sponte quoque nasci traditur in Asia in speluncis mollibus distillans: deinde collectum siccari Sole: optimum Lydium: cuius probatio, ut sit minime ponderosum, & maxime friabile colore pene purpureo: afferri in pastillis : Aegyptium in vasis picatis ne liqueseat . Aphronitrum hoc genus vocari, quasi spumam nitri. Dioscorides Aphronitrum , inquit optimum censeri leuissimum, glebosum , 'Tria bile, colore pcne purputeo aut spumosum, & mordax, qua-leaeae Philadelphia Lidite defertur: Secundum esse Aegyptium 3 gigni quoque in Magnesia Cariae. Ex aquarum autem concretione sponte nascebatur apud antiquos in Macedonia, quod vocant chalasticum , candidum, purumque proximum sati . lacum esse nitrosum exiliente e medio dulci fonticulo: ibi fieri nitrum circa Canis ortum nouenis diebus, totidemque cessare, ac rursus innatare, & deinde cessare . Quo apparet soli naturam esse, quae gignat: quoniam compertum est, nec Soles proficere quicquam , cum cesset , nec
imbres. Imbribus salsius nitrum fieri, Aquilonijs deterius , quia validius commouent limum. Videtur Dioscoridis hoc genus intellexisse , quod inquit ex Bunis afferri optimum colore roseo aut candido spongiae modo fistulosum. Sed haec
nequaquam adferuntur ad nos, neque comperta sunt oriri.
Non desu at tamen aquae nitrosae, sed sine viribus densandi. Praedicta igitur genera nascuntur. Conficiebatur autem in Aegyto multo abundantius sed deteritis: nam fuscum, lapi dosumque erat. Eodem pene modo fiebat ut sal, nisi quod salinis mare infundebatur: nitrarijs autem nilum: quo rem cedente madent succo nitri quadraginta diebus continuis:
statinque ut densari est coeptum rapitur ne resoluatur in .nses trari s