장음표시 사용
151쪽
luditunebres, in quibus bustuarii gladiatores e0mmittebantur, bene profecto & sapienter sedit, & erat laude quam accusatione dignior.
Sed Gymnicum agona, qui virtutis tantum caUsa exercebatur, non magis damnare quisquam post, quam colluctationem, aut pancratiUm.
Huius vero generis spectaculis, ut Consules populum obteitarent, permisit etiam lege lata Iustinianus. Quad Z In eodem illo suo despectaculis tractatu, dignam esse putaVit, quam e0mmendaret, legem Ualentiniani, Gratiani, Scena qui Theodosii, ludis Circensibus tam valde iuven- .de spect tem, ut aurigas qui in iis equos agitant, nul-'l0 praeter Circense certamen supplicio, si deliquerint, assciendos esse profiteatur. Laudat tamen Valentinianum Am5rosus, quod cum ludis Circensibus nimium oblectari δiceretur, se sese castigarit, ut ne solennibus quidem . principum natalibus eos celebrari pateretur. Sed populo ludorum omnem oblectationem S adimere vix boni principes possunt, neque semper opus est. Extat quaedam Arcadii atque Honorii constitutio de Maiuma, ut eius sesti laetitia provincialibus reddatur. LUdus erat, qui mense Maio celebrabatur, non dissimilis ut Cicero appellat Tiberinae decursioni, cum plebs Romana ad maritimam civitatem Ostam secundo Tiberi decurrena, iaculandis aquis sese oblectabat.
152쪽
xa et F. Balduini ad Legibus Conjst. M
Sed illas populares sive delicias sive ineptias omitto: quanquam laudandae leges sint, quae iustum in iis modum servari praecipiant. Illud vero S lubentius laudo, & maiori etiam laude dignuin est, quod Gymnasia bonarum artium,
literarumque ludos, Constantinus conservam, Inultisque etiam modis auxerit atque Ornarit.
Resuperiori quidem libro dictum copiose est, de seliolis Ecclesiasticis. De civilibus, quae liberalium artium custodes sunt, dicendum nunc est. Has enim, ut illas, Constantino valde curae suisse scimus :. ct esse debere , se perque fuisse omnibus, qui rempub. resque bonas amant, profitemur. , Sed Constantini legem prius audiumUS. Medicos, Grammaticos, σ alios professores, literarum, oe doctores Legum, cum . uxoribus re liberis, nec non rebus quas in siis civ talibuspos ent, ab omni functione, er ab omnia bus muneribus civilib. vel Dblicis immunes esse praecipimus : γ neque in provinciis Myspites καcipere , nec ullo fungi munere, nec ad iudi-.eium deduci, nec eximi, vel iniuriampatio vel si quis eos vexaverit, poena arbitrio iudicis plectetur. Mercedes autem eorum re salaria reddi iubemus, quo facilius liberalibus ae mem ratis artibus multos instituanti i. Extant libro decimo tertio Codicis Theodo, sani, tres huius generis constitutiones Com stantini: quas in hanc Unam Iustinianus, Ut si te alias fecit, contraxisse videtur. Singulas
153쪽
nunc iterum aut describere aut recitare, non
est necesse. Sed illud obiter observandum esse puto, primam editam esse Sirmii in Pannonia, proximo post victum Licinium anno: secundam Constantinopoli, statim post Nicaenam synodum et tertiam eodem quidem loco, sed septem post annis. Quo magis intelligamus, constantem hanc eius fuisse atque perpetuam Voluntatem: neque impetu quodam ct inconsulto calore caeci favoris veluti abre pium eum fuisse , sed certo concilio iudici que, 9 ratione diu cogitara commotum. Lau
dat Eusebius sapientissimum hunc, & quod
maius est, estque perrarum ) vere Christianum principem, quod liberos diligenter suos erudiri voluerit, atque etiam curarit: optimisque eos erudiendos tradiderit praeceptoribus, non rei tantum ut fit militaris, sed religionis in primis doctrinaeque Christianae, S Iuris dei de Civilis, ut& aliarum bonarum literarum. Caeterum ' ut suae priuatim familiae ccuius t men bonam institutionem etiam Reipublicae valde salutarem fore sciebat & Imperio recte hae ratione consultum esse voluit sc etiam voluit alios bonos patresfamilias ad sui exempli imitationem revocare : & interea, quae ad hanerem necessaria' esse videbantur, publice suppeὸitare Mn meum est, sed Sexti Aursvi victoris vetus dictum, Constantinum nutriisse artes bonas priecipueque studia literarum. Et sane dum Lactantium Firmi mo , qui Nicomediae multis annis honas literas
154쪽
i 24 F. Balduini de Legibus Const. α
- docuerat, filio suo Crispo praeceptorem in Gablia dedit, praestantem magnuinque non elinquentiae tantum quae in eo summa fuit, & iis praesertim temporibus, plane admirabilis a que singularis ) sed S religionis verae & pietatis doctorem: eurnque ipse iam senem, & ab ingratis auditoribus desertum, tantopore coluit: non obscure signifi*vit, sese talem esse in hoc quoque genere principem, qualis & esse dict-batur' & debebat esse. Ac domesticum quidem etiam patris sui exemplum, quod initaretur, habebat. Quam enim is Constantinus scholis literarum tuendis curam impenderit, qUamque omnia quae potuit, liberaliter suppeditari vel ex unius Eumenii rhetoris, qui eo tempore cum esset magister sacrae memoriae, sch lia Cliviensium praesectus suit, oratione non ignobili ad Praesidem Galliarum habita, intel- ligi facile potest. Huius certe orationis memoria recens adhuc erat, & aures Constan. tini circumsonabat. Denique hic videbat Licinium, quem invitus habebat collegam & vGluti consortem Imperii, tam esse literis omnibus insensum atque iniquum, Ut eas etiam Publice damnare auderet, & appellare pestem Reipublicae: cum quidem earum tam esset ipse ignarus atque rudis, ut ne decretis quidem
suis nomen subscribere suum posset, quod pla
ne vereque fuit, nescire literas.. Huius igitur impuri .barbarique t anni furores, ne, quam ruinam minabantur, darent, repressit -COΠ-
155쪽
Comment. lib. I I. 12 stantinus: bonamque literarum bonarum causam acerrime, ut debuit, defendit, neque sane in hoc genere vel ab ipso Traiano vinci voluisset. Plinii ad Traianum haec oratio est ylena gratu-
lationis atque laudis iustissimae: Quid, vitam 3 quid, mores iuventutis, quam principaliter formas Z Quem honorem dicendi magistris 3 quam dignitatem sapientiae doctoribus habes 3 .
Ut sub te & spiritum & sanguinem, & patriam
receperunt absia, quae priorum temporum immanitas exiliis puniebat, cum sibi omnium vitiorum conscius princeps, inimicas vitiis arites, non odio magis quam reverentia relegabat. At tu easdem artes in complexu, oculis, auribus habes. Si hae oratione ad Constantinum utamur,
eandemque illi laudem tribuamus, iure id nos facere prosecto existimabimus. Magis certe vidit, literas& artes bonas non solum non esse, quod ille improbe Licinius mentiebatur, pestem reipublicie: sed esse salutem & vitam, st ludem , & veluti soletn: neque Reipublicae tantum, sed & ipsius Eeclesiae magnum este de- teus atque ornamentum. Νam & hane certe
paulo post cum pessundare impius ille, sed minime alioqui hebes, Iulianus vellet, de vim li
terarum atque eruditionis intestigeret, Christianis pueris ludos literarum obstruxit, quos aliis tamen profanae suae sectar addictis aperuit. Nam es eius etiamnum lex est in Iustiniani. CO- L. magi. ' ice, quae statuit, magistros, dolini reisque prae-sim . C. de . stan P v
156쪽
12 6 F. Balduini de Legibus Const. M. stantissimos eile delingendos & ordinis iudicio, decretoque Curiae probandos.. Ut ad Constantini nostri constitutionem . . propius accedam, Videor eam recte posse appellare Privilegium. Privilegia olim sepius appellabantur, quae de singulis hominibus erebantur, S magis erant unius personae quameaus,. De iis proprie loquebatur illa lex dum deeim Tabularum: Privilegia, nisi Centuriatis comitiis, ne irrogantO. enim Cicero libro tertio de Legibus interpretatur, subla- ta ea esse, ut de singulis hominibus serri non possent, nisi illis comitiis. Sed nonnunquam etiam Privilegium veteres appellant, quod est cause magis quam personae: nec de uno aliquo homine, sed de certo potius quodam hom, num ordine fertur. Cuius generis privilegia sunt, quae in Iuris civilis libris multa commemorantur, & plerumque Iura singularia ap-- - a Pellantur. Iulius Paulus, qui librum sintv.
i.hibui. iarem de iure singulari scripsit, definit Iussin
gules esse quod contra tenorem rationis, propter aliquam utilitatem, auctoritate constituentium introductum est. , Ac colastat quidem privilegiis nihil esse iniustius, nihilque in Republica perniciosius, nisi si & iusta eo- rum causa sit, & iustus si modus. Sed ubi haec sunt, nihil est aequius, nihil utilius. Τheodosius S Ualentinianus Imperatores pruden tissimi, aiunt in sua quadam constitutione, sese studiorum reverentia praestare multa privi-
ιquiequid. l. ia, Haec aHtem proseao iustissima, si ulla
157쪽
Comment. Lib. II. I 27 potest, causa est, iuris alicuius&beneficii sin-C. de advoci Di s I l l D d videndum est, ne qui abutantur. diu iudi Laete Diam non fuisse Centuriatis quibusdamaiciis opus, cum aliquo privilegio Ornan : literatorum hominum ordo esset, oblitera- . 1 collegiis facile id fuisse concessum, constat.
longitas rem repetam, Diocletianus imp.re: decreto Decuvionum posse immunitati dari aritistitibus liberalium studiorum , ibi sitis non item possit. . Et Vlpinanus re-ondit, ambitiosa quidem decreta Decurio- Φ.' I. C. dabim rescindi debere, si decreverint certam dης.Decuna antitatem alicui de publico praestari: non esse linen rescindenda, si ob liberalem artem id fuit constitutum. Ob hanc enim onstitui salaria. Privilegia, quae bonarum δrtium literarum ' '' 'lue doctoribus tribuit superior constitutio uina ini, consistunt vel in immunitate, Velia honorario , vel in aliqua fori praescriptione. Sed antecesso ibus, ut tum appellabantur, hoc st, legum & Iuris professoribus, honores etiam iure quodam magis singulas additi sunt. Nam Valentinianus Imp. statuit, Iurisperitos, qui inuste Constantinopolitana longo tempωre docuissent, vicar. illa dignitate ornarit quam deinde Zeno imp. suis comitibus, qui prin Nimias rexerant, sutrami honoris causa concessit. priviletii, de quo Constantinus agit, pri- ut dixi, pars est immunitas; ac eam qui- ζm ita donat, ut omnem omnino donare videa- causam posse C p.-Da
158쪽
trimoni in Fum. De muneribusae hianal in hono xibus f. in philosophis. De
l. una C. De stud. lib. ur. RO,
128 si Baldiani de Legibus Const. M
tur vacationem ab omnibus non solum perso. nalibus ut appellantur sed & patrimoniorum muneribus. Verum etsi beneficia Principum satissane etiam nos interpretari debere dicant Iurisconsulti: tamen non recuso, qUin verba huius constitutionis Constantinae paululum restringantur. . Mitto, quod Modestinus de excusationibus scribens ait. illud tantum dico, capitationem posse facile hic intelligi remissam: at non etiam iugationem. Vior iis verbis, quibus tum Cassares utebantur. Certe cum a publicis muneribus Vacatio genera
liter dari dicitur, Lepius id intelligi solet de
personalibus. Nam patrimoniorum munera, praesertim Ordinariae, non temere cuiquam remittuntur: ac ne Pontificem quidem ab iis e
cusari, in Pandectis legimus. Et quam acriter reiecti sint Philosophi, atque repulsi, qui talem immunitatem petebant, ostendunt responsa, quae in Iustiniavi libris supersunt. Caeterum, ut auditoria ipsa, in quibus bonae & liberales disciplinae docentur, tranquilla, g ab omnibus procul turbis semota esse Leges volunt: se etiam aequum fuit privatas prosesserum pedes non interturbari. Ergo Constantius sua etiam constitutione est iomplexus, quod Arcadius seribit, Vespasianum, & deinde Adrianum, testatos esse proseissioribus datam eta
immunitatem , ne quem hospitio excipere cogantur : quodque Paulus ait, angariarum
159쪽
Comment. Lib. I r. I 29praulationem, reciuiendique hos Ditis necessita. i. vlt.
cuti S Constan tinum hac in re secuti stant Ho-
norius atque Theodosius: ct alter deinde cum De vaeat. suo Valentiniano Theodosius. n. Secundum in Constantini constitutione privilegium esse notavi, in salario sive honorario Rprosellorum. Extat libro duodecimo Codicis L a,chia. Theodosiani quaedam Constantini conici tutio, tros. C. de in haec verba: Nulli salarium tribuatur, nisi ei mςtati qui iubeutibus nobis loci aliter fuerit consecutus. Neminerat sapientissimus hic Princeps, Alexandrum Severum graviter sepe dixtile, malum pupillum esse Imperatorem, qui ex provinetalium visceribus homines non necessarios, ne- . que Reip. utiles pasceret. Sed rursus intelligebat, improbum ingratumque se fore, si eos, qui necessarii S utiles sunt Reipubl. non pasceret. Ergo specialiter iussit; praeceptoribus liberalium studiorum salarium dari: aliis adimi; imitatusque est Antoninum Pium, quem Capitoli nus ait, salaria multis subtraxisse, quos ociosos esse videbat, ac dixisse: Nihil esse sordidius, crindeliusve, quam si Rempubl. ii arroderent, qui
nihil in eam suo labore conferrent. Interea vero bonarum artium doctoribus, per omnes provincias iussisse ' honores & annua falaria deserri. Si extaret vetustissima lex illa Charondae,qua Diodorus narrat hunc apud suos primum con- silmissse, publice dari mercedem literarum magistris : eam nunc ego lubenter cum Romano- I runa
160쪽
rao F. Balduini de Legibus Const. M.
xum sarum legibus conserrem. Sed ut in eorum, & quidem posteriorum temporibus nunc consistamus, memorabile illud est, quod Cassiodorus significat: iflos etiam Gothorum reges, qui in Italia imperabant paulo ante Iustis ianum, voluisse, talarii tardius persoluti professoribus, etiam uturas deberi. Neque dubito, quin Constantino ea lex placuisset, ipsique etiam Iustiniano. Certe memoriae proditum est, eodem prope tempore Leonem Imp. cum Eulogio philosopho tesseram si umentariam dari iussisset,& quidam submurmurarent, eam in litibus potius esse dandam, exclamasse: Utinam is sit aliquando temporum meorum status, Ut militum quoque stipendia in literarum magistros transferre possim. Sed cum de honorariis professorum quaeritur, imprimis occurrere debet, quod Ulpianus libro 8. de omnibus tribunalibus seripsit: & est in Pandectas relatum, ubi de extraordinariis cognitionibus agitur. Ait, Priesidem provinciae de mercedibus ius dicere olere, sed praeceptoribus tantum studiorum liberalium: Philosophis tamen non dicere; non quia non religiosa res sit philosophia: sed quod hoc primum profiteri eos oporteat, me cenariam se operam spernere. Proinde ne Iuris quidem civilis professoribus ius dicere. Esse quidem rem sanctissimaria civilem sapientiam: sed quae pretio num arto Non sit aestimanda, nec dehonestanda, dum in Iudicio honor petitur, qui in ingrestu sacramenti osterri debuit. uia redam