장음표시 사용
171쪽
peri rae sunt, aut si dies actionis exiturus est: aut si causa sit, cuius favori omnem moram reiicit, veluti ut tutores cientur, ut alimenta conitituantur, iurisconsulti prudenter tradide-Tunt. Ut vero ad Onera extraordinaria distrahantur agricolae, quo maxime tempore rei
vulticae incumbere debent, vix ulla satis iusta causa esse posse videtur. Id enim si temere fiat, non modo quod ait Poeta abductis squale-hunt arva colonis: sed & civitates contabescent, ct respublica propter annonae inopiam in summum discrimen veniet. Caeterum quia agricolae ruri frustra erunt, ct erunt ocios, nisi si suo instrumento utantur: Constantinus tertiam quandam in hanc quoque rem tulit legemi singularem, quam cum Si mii in Pannonia esset, ad omnes provinciales scriptam edidit his verbis: nectitores, aqiιο-Lexecuto. eundue iudice dati ad exissenda debita, quae ei si qψη
valiter po Duntur, Jervos aratores, aut θoues-- aratorios, aut instrumentum aratorium, pignoris causa, ri possessionibus non abstrahant et ex quo tribretorum illatio retardatur. Si quis igitu intercessor, aut creditor, vel praefectui pagi vel vici, vel decurio, in har re fuerit detectus rotimando a iudice supplicio subiugetur. Haec constitutio proponitur etiam lib. II. Codicis Theodos . non iisdem omnino quidem verbis, sed eadem prope sententia: & paulo etiam liberaliori, cum ne tributorum quidem nomine capi velit instrumenta rustica. Secuti & .
172쪽
r et F. Balduini de Legibus Const. M.
Constantini exemplum. Honorius S Theo- dosius II rescripserunt in universum, pigno- l. pignorii. rum gratia aliquid, quod ad culturam agrita quae res pertinet, auferri non debere. Scribunt autem Ping. t.bli. ad Probum Comitem sacrarum largitionum,' ad quem pertinebat procuratio fiscalis pecuniae, quae liberalitati principum subserviret. Ut tanto magis intelligamus, hoc quoque rescriptum eo pertinuisse, ut ne eius quidem pec
niae nomine instrumenta rustica tenerentur.
Sane Quintilianus ipse lib. 8. cap. 9. significat legem aliquam Romae fuisse, quae vetabazaratrum pignori accipere. Sed & Mosaica lex olim vetabat, molarum, sine quibus annona praeberi non potest, saxum superius, atque inserius oppignorari. Moses hasce duas molarum partes appellat Rachaim dc Raceb. Νostri Iurisconsulti, Catillum & Metam. Sed non minus necessaria sunt ad usum homulum, ct .tuendam humani victus rationem, quae ad agros colendos necessaria' sunt. Quid multis 3 Annis post Constantinum prope nongentis , Imp. Fridericus constitutionem edidit, quae testis esset omnibus temporibus, bonis principibus valde rem hanc curae esse. Illius verba si quis requirat, ascribere hoc loco non gravabor, cum & ad Constantini legem proxime accedant, & edictum Reip. salutare, & sa,pe etiam repetendum contineant, ct vero propterea etiam in Codicem Iustiniani inserta sint. Agriciatores circa rem rusticam occupati,
dum villis infident , dum agros colunt, securi simi
173쪽
yuacamquc parte terrarum: ita ut nullus iu- Liatu tam audax, . ut personas, boves re
orum in strumenta, aut si quid aliud fit,
A ata agrorum operam rusticam pertineat, a crα , aut caper , aut Piolanter auferre prinnat Si quis autem huiusmodi statutum ausu Meraris violare praejumpserit: in quadru-im ablata restituat, infamiae notam ipso iure currat , imperiali animadversione nihilominus
Diodorus Siculus libro secundo suae Biblio-iecte, laudat quidem Graecos antiquos legumitoreS, qui, ne instrumenta rustica pignori aperentiar, etiam prohibuerunt: sed eosdem 1 de reprehendit, quod interea permitterentusticos ipsos & agricolas capi, atque in car-
evem abduci. Constantinus vero cum eo una 'etiam rastris caveret, corporibus certe
mesto magis coisse intelligendus est. Dixit aliquando Cicero, nihil tam regale videri, quam studium agri colendi. Sed multo tamen ut ita loquar) regalius esse sensit Constantinus, studium agri colendi bonis sanctisque legibus tueri atque adiuvare. Itaque & ne aliquando agrorum cultura desereretur, statuit ascriptos colonos a praediis distrahi. etsi id domini velint , non posse. Nam & hi coloni, fundorum magis,quibus adscribebantur, servi erant, quam
ipsorum dominorum. Nam etsi ab his manumitterentur , tamen glebae addicti manebant, caetera licet liberi: cumque filiis agros adhuc eOS-dem ectere tenebantur. visa etiam est veteri- bus
174쪽
14 F. Balduini do Legibus Const. M.
bus utilis in Republ. conditio talium agricolarum, quae rem rusticam bene tueretur. Neque tamen hos praediis magis alligavit Constantinus, quam esse alligandos prudens antiquitas iudicavit. In Pandectis extant Veterum prudentum responsa: inutile esse legatum, si quis in- I. II a. De quilinos inquilinus vocant colonos ascriptitios lςῖβx. I. suae praediis, quibus adhaerent, legaverit. Quid Constantinus 3 Ne ipsos quidem dominos, cum praedia alienant, posse sibi colonos illos retinere, I. si quis statuit. Sic enim ait: Si quis praedium vendo
P M lium, re voluerit. vel donare e retinere sibi transferenti . hs ' dos ad alia loca colonos privata pactione non po sit. sui enim colonos utiles credunt, aut cum pr. diis eos tenene debent, aut prosituros aliis de e-
, linquere, si ipsi praedium Mi prodesse desperent.
Fuit autem illud magnae interea humanit iis, quod alia lege statuit, cum inter cohaeredes v mm R. vel socios bona dividuntur,ne dividutur,ascripti-v μνημ' tiorurn agnatio, aut assinitas: sed apud unum. ' tota & integra maneat. Cum agnationem separari vetat, intelligit & filios sequi patrem' ascriptitium. Assinitatis vero nomine, coniuges
ipsos non divelli significat. Priusquam Constantini leges de re rustiea missas faciam, adiicienda una est, quae quidem in Iustiniani Codice non est, sed extat apud Iulium Frontinum de limitibus agrorum in haec verba: IMP.
175쪽
sIMP. CONSTANTINUS ADUΝIVERSOS PROVINCIALES.
Si fisalis controversia fuerit, tunc a Atim arbiter non negetur, cum intra quinque pedes locum, de quo agitur apud prodem, este confluerit: cum de maiore pacis causa quae ani non βηalis, sed proprietatis, apud ipsum praesidem A. beat terminari. Et si jocius quia petat a socio, ante praeses iudicet an praestari aliquid oporteatre tune domum illaci per arbitrρs restitualtir, quod constiterit esse solvendum. Dat. R. August.
Constantinus hac constitutione non tam ius aliquod novum edere, quam veterem XII. Tabularum Maniliamque legem, sive, ut alii legunt, Mamiliam, confirmare videtur. Cicero lib. I. de legibus ait: In controversia de finibus, usueapionem XII. Tabulas intra quinque pedes esse noluisse. videbant huius legis autore ἐ decemviri, rei rusticae ct agriculturae causam postulare, ut inter agros confines,vacuum aliquod liberumque spatium esset, quo uterque Vicinus non solum ire, agere, sed S aratrum circumvem tere commode posset. Itaque iussere quinque pedes medios ita relinqui communes utrique viis eino, atque ita veluti publicos, ut ne usucapi quidem ab aliquo privatim possent. Secuta est lex Manilia, sive Mamilia,cuius eodem etiam lo- eo Cicero meminit, ut arbiter fines ita regeret: nempe ut cle his quinque pedum finibus contro-Κ versia
176쪽
I 6 F. Balduini de Legibus const. M.
versia non tam iudicis cognitionem, quam agri mensoris artem & operam requireret. Magis enim facti, quam iuris quaestio in ea versabatur. Si de maiori spatio lis erat, iam certe proprietam iis controverita esse de loco, non de fine dicebatur, Sad iudicis cogniti em pertinere. Agge-
nus Urbicus Frontini eius interpres,multo id ' etiam magis explicat. Sed res longiorem inter. pretationem non requirit. Const. autem lex eo tantum pertinet, ut ius hoc vetus Observetur.
Sed videndum est, ne Theodosius, qui secutus est, aliud statuerit. Sed quoniam ad Theodosium magis id pertinet, quam ad Constantimum, S de Theodosio s quem alterum Con- stantinum fuisse dicere soleo dicere etiam aliquando copiosius institui, & me Constantini leges aliae constrictum tenent, intra harum Hunc metas meam orationem continebo. Caeterum quae ratio annonae fecit, ut agricolis valde fave- . Tet Constantinus: fecit eadem, Ut nautarum qui importando commeatu i servirent,bene con-Tultum esse vellet. Itaque edita lege edixit, nullam vim oportere naucleros, eos presertiiri qui annonarias species transferrent, sustinere, Iullas aut eoncussiones perpeti aut molestias, sed Venientes ac remeantes omni securitate Poemi:
statuitque decem librarum auri mu letam Pro- ' ciPODendam esse his, qui eos ut loquitur inqui Q, leui ''tare tentaverint. sane ut res rustica valde in Reputii. necessa, ria ost, & propterea a Constantino adversias omnem vim defensa: sic S res nautica non mi-
177쪽
nus digna fuit quam tueretur,ab eaque omnem iniuriam arceret, pxaesertim cum alioqui multis
exposita sit piratis. Ac quidem lex Rhodia diligenter, quicquid in hoc genere desiderari vide- batu V, Complexa erat: ad eamque solebant Romani Principes reiicere causas navales. Sed aliquariclo etiam suam ipsi curam interponebant.
Nam & Areadius & Honorius edixere, ut qui in i Daucleros praedas egissent, poena quadrupli te- i M'nerentiar. Illud quoque naviculariorum collegio tribuit, quod cohortibus militum singulariit. a. iure tribuerat, ut si quis sine legitimo haerede C. De heia navicularius decederet,haereditas non ad fiscum, Vφd.Dεeur. sed ad consortes deferretur: sicuti& cum unus ex his, quibus communiter a Principe donatum aliquid erat, moreretur sine haerede, socio eius Ge. si . partem accrescere potius, quam ad fiscum redi- haered. de re voluit. Adeo privatorum singulorumque hin cessiminiam maiorem plerumque habuit, quam suisset, rationem.
Sed ut ad rem nauticam revertar cum mulistis in Debus sepe id ostendit, tum vero maxime, cum de naufraatis aeteretur. Haec enim eius lex .est: Si quando naufragio navis expulsafuerit ad Plittus, velfl quando aliquam terram attigerite aἡ dominos pertineat seus meus sese non interponat. quod enim ius habet fiscus in aliena calamitate, tit de re tam luctuosa compendium secIetur RNongentis post annis non dissimilem in Germania constitutionem edidit Imp.Fridericus II. ut bonis seinper principibus cum sui Constantinum imitari, eiusque leges, si quae obso-Κ Σ leviso
178쪽
148 F. Balduini de Legibus Consi. M.
levissent, renovare. Certe tam solicitae fuere Romanae leges, periculis ut naufragiorum Occurreretur, ut etiam mensibus hybernis, quibus periculosa est navigatio, maria claudi voluerint.
Sed & si tempestate facta iactura sit, infelicibus
dominis succurrunt, si quo sorte casu in littus l. false . f. eie, res eorum sint.Ac Ulpianus quidem fatetur, si iactus ex navi factus sit animo derelinquendi, eum qui invenit & abstulit, non modo
furti non teneri, sed etiam suum facere; animum autem illum derelinquendi non temere praelumi, sed non nisi aliquando, ut cum res ita in medium mare abiectae sunt, ut dominus plane desperaret enatare eas posse, & cum perituras Omnino crederet, pro derelicto habuisse intelligitur. Sed nisi si hic animus iacientis fuerit, furti alium teneri, qui eas res in littore inventas abstulerit, nec domino reddere velit. Post Ulpiani aetatem in eas videntur fisci procuratores, manus suaῖ tanquam Uncos avare iniicere,
atque ita finire litem inter dominum es inventorem voluisse. Sed hanc iniuriam prope piraticam esse, sensit Constantinus, & infelici domino, cui mare pepercerat, naufragii sui tabulas colligenti, humanius opitulatus est: neque temere, opinor, obiici illi voluisset, praeter eius spem inventas eas elle: &cum iacturam saceret, animum derelinquendi habuisse. Certe cur l. non pu 'λ re dubia potiUS contra fiscum pro domino re--. de tute spondeatur, magna causa est: neque qui hoc sa-ssci. ciet, delinquere iudicandus est. EX
179쪽
Ex his, quae hactenus dixi, intelligi facile potest, quam nihil eorum praetermiserit Constantinus, qtne in Republ. necessaria esse, tuitaque cognoscebat. Sed multo id etiam magis ex his intelligemus, quae sequentur, S quae no , quam postiuous optimo ordine, subiungemus. Ut necessaria est ad hominum educationem agricultura, sic Sad eorum procreationem coniugium. De quo tanto magis suit Constantino necelle aliquid statuere, quod Licinium videret hoc agere, ut sublatis legibus Rom. novas de nuptiis, & barbaras atque adeo incestas leges si leges dicendae sunt) inveheret. Ergo ineestam huius tyranni barbariem repressitConstantinus, confirmata sui Eusebius testis est) veteris h iuris Civilis, quod de nuptiarum ratione hone- 'sta praecepta continebat, auctoritate. Certe Heliopolitanis, apud quos moris erat, non modo uxores, ut essent communes, sed 'pprogri sae,aminis puellas prostitui, cum religionem traderet,
tradidit etiam ius & legem honesti coniugii,&turpes illas vagasque libidines repressit. Sed quam hac tota in re nihil praetermi serit, quod a Christiano castoque principe requiri posset, disertis verbis a Sommeno proditum est. Sic Lib. I. enim de Constantino loquitur: σαυεται τας
3 Ouae fuerint hae a Constantino latae leges
180쪽
1 so F. Balduini de Legibus Consi. M
. de nuptiis, equidem certo dicere non possunt :sedRomanis atque Mosaicis fuisse persimiles vix enim honestiores ferri possent facile mihi persuadeo. Sed in Oriente usus earum &autoritas, nisi vindex Constantinus adfuisset, retineri vix poterat. Et vero si quid in hoc genere Romani praetermiserant, quod honeste Moses statuisset, non erat negligendum. Certe lib. III.Cod.Theodos . extat filiorum Constantini constitutio, quae vetat nuptias contrahi, ct iustas esse non posse statuit, inter levirum & fratriam, interque sorol. νεηultia, Vyum atquς glorem. Id posteriores quoque Cae ottiae d. sares edixere. Nulla tamen ante Constantini inc. nupt. tempora, Romae lex, talem assinitatem nuptiis impedimento esse dixerat. Sed cum legibus Mosaicis cautum iam olim satis id esset, non pu- , earunt Christiani principes esse praetermittendum a
Illud nescio an excusari facile possit, nisi si
, temporum moribus imputetur, quod adversus concubinas, earumque usum, parum severus fuisse videatur Constantinus. Audierat quidem ministrorum Ecclesiae aedibus abactas atque e pulsas Νicaeno decreto esse συνεur harum consuetudine illis plane esse interdictum.' Sed in alio hominum genere concubinas ita maritis eripit, ut caelibibus relinquere videatur. 1. una. C. Eius constitutio haec est: Nemini licentiam com de concub, eedimus,constante mastrimonis,habere concubina.
Qui coneubinam nihil aliud fuisse putant, quam domesticum scortum atque meretricem, mirantur a Constantino pormitti, ct caelibi ta