장음표시 사용
221쪽
Alexandro Imp. repreliensium: ut mirari non 'debeamus, Constantinum suam prohibitionem 'ad praeterita quoque haec pacta commissoria, ct ipsa iam commissa trahere: praesertim cum nullum creditoribus damnum inserat, sed iniquum lucrum tantum auferat. Excipi se iasiis ea possent, quae iam vel transactione finita sunt, vel iudicis sententia decisa. Haec enim iam proprio quodam iure silo nituntui Porro & illud huc pertinet, qUDdndem COΠ- .
stantinus augens poenam plagiariorum nova quadam sua constitutione: tantum eos eximit,
qui iam iudicati erant, & veterem poenam subierant: ut intelligamus alioqui novam, quam statuit, poenam pertinere etiam posse ad vetera S praeterita aliorum plagiariorum crimina, de quibus nulla adhuc esset lata sententia. Constantinus suam illam de pacto commistario, Seius iniquitate iustissimam legem edidit altero jpost Nicaenum concilium anno. Caeterum paulo ante legem tulerat de usuris: quam
quidem ut Nicaenis patribus Vix placuisse, aut probari omnino potuisse, puto: sic facile patior, ab Iustiniano suum Codicem colligente esse praetermissam. Si quis tamen eam desiderat, extat lib. 3I. Cod. Theodosin haec verba: sescunque fruges humidas
vel arentes indigentibus mutuas deacrint,
222쪽
i 9 et F. Balduini de Legibus Const. Μ. consequanthr o id est, ut si summa crediti iu
duobus modiis fuerit, tintium modium amplius consequantur. Muod si conPentus creditor, pro- . 8tre c*mmodum usurorium, d bitum recipere, noluerit: non flum usuris, sed etiam Abitii quantitate privandus est. sua lex ad Alas pertinet fruges. Nam pro prcunia ultra centes, mas singulas creditor vetatur accipere. l. eoKC.de Iustinianus scribit, veteres leges non solum se . in conti Mibus traiectitiis, sed etiam cum species Gnori datentur, maiorem centesima usuram stipulari permisisse. Quorum fuerint eae leges, non narrat. Nam & earum memoriisam, non minus quam Vim S usum, exolesce. re facile patitur. Ne quis eas tamen statim Constantino abscribat: multis ante eum annis Philippus Imp. qui tamen Christianum se ungebat, L oleo C. rescripserat , ,Oleo Vel quibuscunque fructibus ῆς usu . mutuo datis, incerti pretii rationem suasisse, ut additamenta usurarum eiusdem materiae adis; mitterentur. Caeterum qua fini & ad quem usque modum admitterentur, Constantinus expressit: quanquam creditoribus plus aequo indulgere videatur, ct infelices debitores, onerare. Itaque nec illud placuit posteritati. 'Sane Iustinianus in quadam sua Nov. const. XXXIS XXXII. permisisse saltem Videtur, ut qui mutuo fruges daret agricolis, octavam earum partem usurae annuae nomine stipuletur. Ea paulo etiam maior centesima est: & tamen in ' hoe ge*ere valde se favere agricolis profitetur.
223쪽
Favet certe in eo, quod si pecunia detur, non . nisi vigesimam quartam eiuS partem usurae nomine quotannis eos pendere iubeat, quae non multo maior est usura triente. Sed cur in frugibus partem octavam 3 Certe propter incerti pretii rationem, magis interesse creditoris, ve- iteres iudicarunt. Porro innstantinus alia te 'δ ψ'v'
sed & pro veste, licitas usuras ct stipulari nos posse, & promissas solvi debere. Atque illud quidem tolerabilius est, quam quod paulo ante
Diocletianus rescripserat, loco pecuniae nume-l. si proratae alias species testimatas mutuo dari posse, mutu , eiusque aestimationis tanquam sortis usuras Riv
promissas peti. Durum id prosecto & acerbum
esse videtur. Ueteres Iurisconsulti fatentur, νogasti. mutuum contraictum videri, si speciem tibi ali-Si cert. pet. quam do, ut eam vendas, & ex eius pretio profi- ciscentein pecuniam habeas mutuam. At captiosum esse videtur,.& iniquum, non modo velle contractum mutuum intelligi, statim at- que res aestimata data est, etiamsi nondum ven-
dita sit: sed etiam usuras statim deberi, perinde atque si pecuniam debitor iam accepisset. An
tales conventiones comprobarit Constantinus, equidem certo adfirmare non pollum. Certe Nicaenis patribus non potuisse approbari exi- stimo. Ad illi quidem valde damnarunt clericos, qui usuras exigerent, quas appellant 1 φολιας vulgo interpretantur sesquicentesimas, quas certe ne veteres quidem Romanae leges toleras-
224쪽
194 R Balduini de Legibus Const. AL
sent; nam ad summum tantum centesimas tolerabant. Ouid vero si interpretemur ηνολύας hoc Nicamo decreto damnari, quas stipenor Constantini constitutio admittebat ' nempe, ubi usurae nomine tertiam sui loquitur partem superfluam credi or exigit: vel uti pro duobus modiis frumenti, illes. Νam & ηαίολον & se- seuplum hoc significat, nempe assem, S semissem praeterea: hoc est, totum quoddam, & praei terea eius dimidium. Quod quidem in Ductibus mutuo datis interdum exigebatur, non prinprie tanquam usura, sed confuse ut auctior modus. Quanquam Nicaena sy nodus in universum clericos suos revocet ab omni Gneratione turpi: quam quidem S ab reliquo populo Christiano alienam esse velim: usuras tamen legiti- .mas, ratione eius quod interest, ad eum exigi modum, quem Iustiniani constitutio praescri' psit, vix quisquam prohibere potest, qui rati
nem commerciorum & usum non interturbet.
, Uerum id alias viderimus. Sane Constantinus, cum etiam in illa Nicaena mi qui ad synodo versaretur, siaeque enim rerum civiliUm 'φ' ' ..propterea curam abiecerat prudentissime edi- 'ri 'xit nec esse tolerandas, nec ratas sere causidico-
rum pactiones, qui quidem ex iis quae tUendat ne quie selaeperunt negotiis, certam aliquam partem
quam. s. sibi dari stipulantur. Dignos potius esse tales circa flavο- litium redemptores, qui ct soro eliciantur, &ω ab ossicio postulandi removeantur. Qua quidem ' inreseeutus est prudentum veterum respons
225쪽
Nam & hi non esse serendum iudicarunt, ut cause patronus, certe. aliqua litis parte in eventum iudieii collata, & ea conditione promissa redima teir: uneatur: vel tali lege suas operas ut ille locet. Vi-randi. g. derunt enim eam fore quandam ad fraudes & leg. calumnias tanquam illecebram. Quid enim' Rod fraudis non excogitabunt, quid non facient causidici, quorum S salarium & spes tota ex eventu .
litis & victoria pendet Sed & si non paciscantur certara quandam sibi dari partem eius quod ex lite. evinci poterit: sed lite iam mota & ad- huc pendente, de suo simpliciter salario pactum cum litigatore aliquod interponant: inutile id
erit. Metu enim potius a litigatore extortum, quam aut conventum, aut liberali voluntate .
promissum esse videtur. Quid enim ille, qui iam in advocati sui maeis quam in sua potestate est
sti P i ci Α i. cautum. deipulanti patrono nerare auderet Ante ii remekirans lmotam, vel post eam iam finitam, potest causidi-eogn. l. Gcus de suo salario pacisci. Sed iure prohibetur, C. de pael. cum adhuc illa pendet. L quisquis.
Ut autem conventiones instas observari, ini- quas Vero uescindi atque infringi, sic & donationes diiudicari voluit Constantinus. Extat eius i. donatIo constitutio, edicentis, donationem cum suis de donis Mis, quae quidem legitima honestaque sint, es Ie servandam. Idq; etiam supra ostendimus,cum de donationibus propter nuptias,vel inter sponsum atque sponsam contractis ageretur. Quid
igitur, si ingratus sit is, cui liber liter donatum N E est
226쪽
8 Ingratum nune appellamus, qui non modo gratiam non habet, vel reseri, sed etiam beneficio maleficium rependit. Romanae leges tam indignum accepto beneficio esse iudicanti ut hoc illi adimant, & actionem ingrati adversus taeum dent. Eas Constantino placuisse dubium non est, cum quidem & ingrato liberto liberib temauserendam esse iudicarit. Sed sino utaris quaedam exceptio atque moderatio extat, quae I. his solῖs. Constantino, aut eius certe filio Constantio C. do revo. ascribitur: ut matri, quae secundis nuptiae con -RRx tractis & ineontinentiae significationem dare, & filiis prius susceptis iniuriam facere videtur, g non temere adversus filios, si sorte ingrati sint Iust n ''V inio illa ingrati concedatur; quanquam Im 'μ ' stinianus fortasse iustius deinde statuerit, neques tantum huic matri detrahendum, neque filii illis tantum esse propterea indulgendum. Sed l . reliqua audiamus, ubi matri est integrum actione ingrati, donationem rescindere, adiectum est, quod aliis donatoribus etiam commune est, rseindi areo demum die, quo actio haec mota est: ut intelligamus, fructus ante perceptos non Γm lstitui: neque quod ex rebus donatis sine fraude in alium iam translatum fuerit, aut bona fido alienatum, posse revocari. Quid praetereaΘ Hane inquiunt actionem matris ita personalem esse volumus, ut vindicationis tamen habeat est ctum: nec in haeredem detur, nec tribuatur hi redi. Νova certe & insolens huius actionis con.
ditio est. Tam esse dicitur personalis, ut ni
227쪽
modo possisserem rei non sequatur, sed neque - ad haeredes vel donatoris vel donatarii perti. neat. Quem igitur vindicationis effectum, qui illi nihilominus tribuitur, habere potest Z in ea saltem aliquem habet, quod extorqueat quicquid ex reipsa reliquum ingratus donatarius habet. Multae sunt aliae de donatione leges Constantini, quas non describo, quia nullam inter. pretis operam requirunt. Sed illud dissimula re non possum, Constantinum, priusquam donationem persectam esse pronunciet, eique vina obligationis tribuat, inulta desiderasse videri, quae tamen postea Iustinianus remisisse videatur.
Dixi de conventionibus, quae inter vivos in- '' euntur. Proximum est, ut de ultimis volunt
tibus aliquid dicamus: sicuti& de utroque Iuris civilis summo capite Constantinus leges edidit. Ac in primis quidem illa eius occurrit constitutio, Supremae voluntatis liberum stilum =- f es se debere: & licitum, quod iterum non redit, ' βῆ arbitrium. D hi hae tota de re latius, cum illam. . explicarem XII. Tabularum legem, tali quisque legasse, ita ius esto. Sed hic praetereundum non eis, quod Eusebius scripsit, Constantinum sublatis quarundam veterum formUlarum am gustiis, liberiorem facilioremque testamentis eiendi rationem reddidisse. Quae tamen hae de lAuonIam. re leo es extant, filiis Constantini ascribuntur. C. dotesta.
Itaque plura nunc de iis non dicam. 'lega Caeterum illam nemo nerat Constantini no-
228쪽
198 FBalduini de Legibus Const. M'. ulti c- stri constitutionein esse, ut patris, bona sua lim
ter liberos dividenti S, voluntas Patallt: eamque
liberi observent, tametsi ab intestato succedant. Sed neque, ut divisionem illam aut convellant, aut infringant, causari posse imperfectui fu isse testamentum, in quo perscripta est. Et qua tandem illi fronte patrem familiae suae erciscundae arbitrum recusabunt i Sed recusent licet: Con- stantinus tmen hoc arbitrium patri defert, & quod ad fratrum quoque concordiam tuendam L eum pa p*rtinere iudicat, constanter tuetur. Laudat ter . 3.dulaeOS tastatores Papinianus, qui ut discordiis proelii mis. de pinquorum sedandis pro biciant, quas commu-i 8-x. nio excitare solet, bona ipsi sua, quae iis relinquunt, etiam dividunt. An non multo etiam magis Constantinus faveret paternae divisioni, fraternae concordiae rationibus projicienti at- constilenti Θ Ouid 3 Receptum Scaevolae leg. r. l. quoque iuGiemm ruit, conii antis .voluntates Lucius. Ad testatorum, aliquam inter haeredes bonorum TrebeIl. communionem imperantium. At multo profecto magis praeceptum divisioni observandum est. Quid vero Iustinianus propterea etiam statuerit, Constantinum secutus, ex duabus eius
Graecis constitutionibus, XVIII. &CVII, facile intelligi potest: ct de iis suo quoque loco di-
Inter testamentarias Constantini leges, duae in primis, quae ad querelam inossiciosi testamenti pertinent, considerandae sunt: quarum altera de veteri iure aliquid immutat, altera iu-4 φ in-re novo nonnihil immutatur. Primum constat
229쪽
stat, fratribus saltem & sororibus exhaeredati3 ose A.
permissum fuisse te inossicioso queri: neque in Mis. C.eod.
hae causa distinguebantur s ratres uterini a consanguineis. Constantinus, cum liberaliores esse vellet testatorum voluntates, praesertim ubi ne- 'que liberis neque parentibus iniuria fieret, iniquum estἡ iudicavit, tantundem tribui fratribus omnibus atque seroribus, cum quidem alioqui nihil hie tribueretur reliquis cognatis, ac ne fratrum quidem filiis. Itaque edixit, uterinis fra-l. anc. da tribus vel sororibus exhaeredatis, aut praeteritis, ioossis. de inossiciolo queri non licere: consanguineistaena demum licere, si alii seripti sint haeredes turpes. Valerius Maximus narrat, Pompilium quemdam Rheginum testamento fratris turpia iter praeteritum, noluisse tamen de inossicioso agere: etsi iis in testamento postpositus esset, quorum alioqui praelatio poterat ignominiosa
videri. Hic vero Constantinus voluit, ut tum
saltem, si vellet, agere posset, si modo sonsanguineus esset. Rim Paulus, eum de parente ma- i. a. Si a
numissore ageretur, Paconium dixisse ait: . Si parmuis. Eurpes personas, Veluti meretricem, a parente emancipatus & manum issus haeredes secisset,lotorum bonorum possessionem parenti dari: i in aut constitutae partis, si non turpis haeres esset institutus. Huius distinctionis ratio- nem quodammodo secutus in fraternae quere-- la Constantinus videtur : & fratri consangui- neo hoc reliquit, ut si turpibus personis har. redibus scriptis exhaeredetur sine iusta cau- . . . N 4 sa,
230쪽
, etoo F. Baldui e Legibus Const. M.
Nam& tum non solum S improbum, ut Cicero ait, est. Caeterum amicos, si honesti etiam consanguineis praeferte in . testamento nos posse, itatuit Constantinus. Nam plerumque amicos habemus fratrum locQ,bi i 'd iurisc sulti quoque veteres fatentur: &de nobis melius tape merentur, & nos iis pluribus beneficiis obstringimur. Porro in eadem illa sua constitutione Constantinus adiecit, dari quoque querelam inossiciosi exhaereditatis fratribus consanguineis, si iis praelati, lueredesque scripti sint liberti, perpe- ram & non bene merentes, maximisque beneficiis patronum suum assecuti Iis utitur verbis Constantinus, quae insolens & durum dicendi genus continent: sed hoc tamen significant, quod elegantius olim dixisse videtur M.Tullius. Is quodam loco ait, etiam veras haereditates non honestas νideri, si sunt malitiosis blanditiis, Sossiciorum non veritate, sed simulatione quaesi-rae. Ergo si libertus talibus non tam beneficiis, quam inani beneficiorum simulatione, obsequiis, munusculis, assentatione, & captiosis huius generis illecebris callide patronum sibi conciliat, ut hac arte in eius testamentum irrepat, ct patroni fratrem depellat: iniuriam ferendam non esse, Constantinus iudicavit. Aliam esse causam necessarii servi instituti fatetur. Hunc instituere solemus, cum alioqui hiae- reditas damnosa futura est, nec alium V