장음표시 사용
101쪽
ioo Pars T. cap. IX. in qua plura subjecra, vel . praedicata per particulas copulantes, se, atque, n C, neque conjungunturi uir intelIectus, re Volunta3 Sunt attributa animae humanae ; vel, nec intellectus nec Doluntas est attributum animae belluinae. Qui J dis- CI. Disjunctiva denique aut disjuncta il-δ in xιν - la dicitur propOSitio, In qua per particulas disjunctivas, vel, aut, Stoe, plura subjecta, aut praedicata colligantur; ut notae Obje t mm vel Sunt ConStante Det mutabiles, anima humana vel est substantia Spiritualis, Deἰ materiali3..... Mncti. DiSjunctio est completa, cum omnia 1unctio membra dividentia enumerantur, ita ut prae- comple- ter allata aliud non sit possibile, ut anima rat tet Perit Cum corpors, vel POSt mortem corporis est superstes. In casu opposito est in completa', ut illa Ciceronis: vel animus perit cum corpore, Del post mortem Corp&ris est beatusi potest namque etiam Perpetuo in selix esse.
De diversis enuntiationum Proprietatibus.
CII. Proprietates Enunciationum hic exa- minandae sunt qualitas, quantita S, & On ritis, de quibus ordine agemus .. QualitaS propositionis est ejusdem assirmatio, vel negatio; eSi autem omnis propositio, uti judicium g. 92. cor. S. , . vel afirmativa, vel negativa, prout videlicet ea judicium amrmans , vel negans significat; ut anima est
spiritas, Gniuia non Cyt corpuy.
usa ἡ CIll. In judicio uegativo assirmatur repu- nuntii gnantia inter praedicatum & subiectum, sius,
tio nega- quod idem est , n gatur convenientia inter , δἰ praedicatum, dc subjectum, ut ex natura judicii . 97. patet: cum igitur copula denotet afrensum convςnientiae praestitum f.
102쪽
De Dioersis Enunt. Prop. IOI9s. cor. I. & schol. ); non potest - assensus repugnantiae idearum praestitus aliter indicari, nisi negando. copulam: hoc est, ad hoc ut propositio judicium negativum exprimat, seu sit ipsa revera negativa, requiritur, ut particula negans , vel aperte, vel implicite referatur ad copulam ; ut anima non CSῖ pus : nuItus homo est Sine defeCtu . . Coroll. Propositio igitar, in qua particula ne-Quid in .gans non ad copulam, sed vel ad praedica- siniis tum, usi ad subjectum pertinet, in negativis haberi non debet ; sed speciem habetis' negativae reipsa assirmativa est, & a philosophis dici solet tinnita. Ut si dicam: yudicium potest esse non negativum: item homo est non bellua, vel non bellua homo; faciunt enim hunc sensum, homo est
aliquid aliud, quam bellua ; aliquid, qu0d
non est bellua, est nomo. CIV. In omni propositione assirmativa piae Quantum
dicatum non secundum totam suam extensi O-inen ut
nem, sed solum secundum aliquam ejus partem accipitur ἱ adeoque in omni prop0Sitio 'tiva praene assirmativa praedicatum denotat ideam dicatum particularem β. 63. schol.) Ut ratio est, quia ad hoc ut assirmatio sit vera, non requiritus, ut omnia , & singula , quae ad exten*ionem praedicati peltinent, conveniant subjecto, sed sussicit omnino, si aliqua sub extensione praedicati contenta connectantur cum subjecto. Sic si dicam: anima humania est viri ιuS
vel temperantia egi Dirtus, sensus est: Uni mam esse aliquem spiritum; temperantiam 'esse aliquam virtutem'. CU. Coretra vero in omni propositione ne uuantulugativa praedicatum sumitur Fecundum totam in nega - suam ExtΘngionem, quam habet, ac proinde rivalideam universalem denotat sq. 65. coroll. . Nam ad hoc, ut praedicatum cum veritare negetur de subjecto, necesse est, ut nullus prorsus inter utrumque nexus. sit: id vero
103쪽
I 2 Pars L. Cap. X. tum tantum contingit, quando nihil eorum quae sub extensione praedicati continentur , a subjecto convenit; sic cum dico: otium non
est Dirtus, sensus ust, otium esse nihil eorum, quae Sub praedicato virtus continentur, adeoque nec esse Pietatem, neque 1Ortitudinem, neque temperantiam, neque ullam alium Diritatem.
Quae lex Coroll. Quantitas igitur cujuslibet praedicatide Nan a qualitate propositionis pendet , hancque sine exceptione legem sequitur: in omni citit rmatione praedicatum particulariter iin Omni negatione universaliter accipitur. Quid e- CVI. Quantitas propositionis est ejusdemnunt extensio, pendetque constanter .ab ea tensiones subjem. Curta itaque haec vel unioersalis, ias Vel partιCulariS , Vel SIngulariS, ESSE POSSIt ββ. 75. 65. cor. schol. 6 . cor. I. , Omnis quoque propositio ratione suae quantitatis in Quid e- hanc triplicem classem distribuitur. Univerea est, in qua subjectum, quod de . SE
' 'ς ido et in univercalem denotat, secundum to m suam Ext2nsionem. sumitur , ita ut ii praedic
tum singulis individuis sub illo subject0 con-
tenti g, etiam Seorsum acceptis, c veniat: id quod denotant particulae, Omnis, nulluS, uerno subjecto praefixae, quae propterea notae '
uniuersalitatis audiunt; ut Om Gisi Dirtus est appetenda, vel nullum Ditium est honestum. Et quo. Muol. I. Ejusmodi propositionesn dicuntur uplex l complete uni Dersales, ut distinguantur ab iis, in quibus praedicatum non singulis individuis, sed tantum singulis speciebus sub subjecto contentis convenit, quaeque propterea inmmPlete universales sunt; ut si
dicas: omne animal fuit in arca Noe ; vel omnia munia ab infimo ad summum in republica a α administrata Sunt. SchcI. a. Sed est & alia propositionum universalitas, nimirum moralis, sive in sensis . GCcommodo, quando enunc lans propositio-
104쪽
. De Diversis Enunc. Prop. IOI
nem Ceteroquin vere univerSalem non ita
. stricto intelligi vult, ut praedicatum Singulis prorsus individuis subjecti attribuatur,. quin unum, vel alterum inde excipi possit, Oc harum respectu superiores β. Io6. dici possunt metaphysice universales, cum '. earum universalitas secundum omnem rigo- rem metaphysicum accipiatur. Sic , cum . dicimus : omnes homines Sua Solum C mPSI quaerunt, . non volumus significarct nullum prorsus hominum ab hoc vitio immunem esse, sed tantum de plurimis id cum veritates dici posse. Utimur similibus propositionibus perfroquenter in vulgari cum hominibus consuetudine, & mos jam ita obtinuit, ut sere, quod plurimis convenit,
universim omnibus tribuamus ; nemo tamen est, qui propterea mentem nostram minus aSSequatur, si modo. quid usui tribuendum - sit, non ignoret. Qui ii propositiones ejusmodi saepius in libris historicis, aut etiam dogmaticis occurrunt: unde ne CUSSO EST, ut vel ex adjunctis, vel ex collatione alio- ' rum locorum , vest denique adhibitis aliis adjumentis suo loco suppeditandis es terminetur, utrum auctoris propositio, quae universaliter enunciatur, metaphySice, an mo - raliter accipienda sit. CULI. Particularis propositio ea est, in qu/ uuid νae- subjectum, quod de se ideam universalem ex- tisularist primit, secundum partem tantum Suae extensionis sumitur; ita ut praedicatum non omni-
bus , sed aliquibus solum individuis seorsum acceptis conveniat: id quod denotant particulae adjectae , aliginis, quidam , . nonnulluS , quae ea. de caussa notae particularitatis ap- .pellantur, ut quidam homines sunt erudiri ; vel quidam pullosophi doctrina sua ad stabiliendos errores abutuntur. CVII. In propositione particulari vel illa i utabi, individua subjecti, quibus praedicatum conve deterim ,
105쪽
ηva, & ni res aggeritur, in se jam determinata sunt, i vel non, sed aliqua tantum ea Omnibus POS-
sibilibus disjunctive accepta intelligi debent.
In priori casu propositio est determinata, Sive ut ajunt, Supponit determinate; ut est haec : aliqui philosophi negant immortalitatem animae humanae, aliquis litato indiflcio ignem supposuit. In posteriori vero ΘSt, propositio indeterminata, seu Daga, vel SUPO-nit indeterminate . Ut aliquis calamus requiritur ad scribendum; aliqua navis est necesyaria ad navigandum. o.6ἡ.. Quotieεcumque praedicatam actionem, ita indi. δ' ξ psssionem quamquam denotat, propo-cium t Sitio est determinata; cum enim actio &passio proficisci. nequeant, nisi a re acta
existente; omnis autem res existens singularis sit, ac individua 59. se hol. , -- cesse est, ut objectum illud, de quo propositio enunciatur, in se certum sit, ac Omni modo determinatum. Quod Si vero praedicatum necessitatem aliquam, exigentiam, debitum, aut curiditatem exprimat, non requiritur, ut objectum illud sit existens , ae in se jam determinatum, sed unum aliquod. Vage , ac in determinate sumptum ex omnibus possibilibus duntaxat denotabitur, ut patet ex exemplis supra allatis. id insuper advertendum, aliud esse: objectum in se non esse deisrminatum, & aliud obj cium quoad nos. non Esse determinatum ;hoc enim posterius toties contingit, quOties non illud objsctum defectu notitiae de-tΘrminare, seu potius designare nequimus; sic etsi in se jam determinatus sit ille, qui aedificio ignem supposuit; fieri tamen potest, ut mihi nondum constet, atquct adeo ut a me nondum designari queat, non tamen propterea propositio illa erit minus
Quid G CIX. Singularis propositio ea est, quae in
106쪽
De Diuersis Enunt. Prop. IOS subjecti loco habet terminum singularem β. nuutiatio
Id ut Plato fuit discipuIos Socratis ; vel liscindificium est secundum Omnes architectonicae Ieges extruCtum. MnOI. Dantur quaedam propositiones , quae . speciem quampiam universalium prae se serunt, reipsa tamen in singularibus haben- dae sunt. Nimirum vocula omnis vet. Sumitur distributioe, si nemps omnia singula- tim accipienda esse denotet, tumque .se nota universalitatis . ro6.ὶ: vel vero COI- lectiDe , ut totam omnium Summam , Si Vct
collectionem per modum unius individui. accipi debere significet: tum vero ea efficit propositionem singularem, ut cum dico: omnes partes totum inciunt; vel omnes Iitterae Iaciunt a habetum; omnes Apostoli
sunt duodecim e in his vox omnis . latatum
adhibetur ad hoc, ut ' intelligatur, totam partium, litterarum, & Apostolorum collectionem simul esse accipiendam , ut illis praedicatum cum veritate attribui possit. CX. Notae .llae, omnis, nullus, d C. Otiqui auidd. dcc. hic definiunt propositionis quantitatem finita. α β . I . I 7. ro94; unde propositio, cujas indςfim subjecto harum notarum aliqua praefixa est, tdicitur donitu ; ut omnis virtus est aneten da , taliquis homo est eruditus. Cujus vero subjectum tali nota affectum non est, indes-nita audit; ut virtus est appetenda, homine3 sunt eruditi.
Schol. Reducuntur hae tamen ad definitas, & aliae Sexquidem ad universales, si praedicatum sit 1 ά d. nota constans g. 5a. y subiecti; ejusmodiqua tit
enim nota singulis individuis sub subjecto te inde- contentis convenit. Ita haec Dirtus est ap- finit ipetenda, aequiparatur universali: omnis Dirtus est avstenda. Ad particulares vero reseruntur, si praedicatum sit nota mutabilis subjecti; nota enim mutabilis num
quam in singulis individuis deprehenditur.
107쪽
io6 ParS I. CGP. X. , sic haec: homines sunt eruditi, aequiparatur particulari: aliqui homines sunt erudili uuid ae CXI. Oppositio propositionum est Pugna , ' kb, sive diverSita S duarum propositionum, quarum positi bi idem est subjectum, dc praedicatum, inter ερο comparatum quoad quantitatem, vel qualitatem, vel utramque simul; hinc tres oriuntur oppositionis species. Ouid. CXIl- Propositiones, quarum sola quanti nuncia tas diversa est, dicuntur subalternae, & intiones Specie earum universalis Subalternan S parti- i ub/i ei' cularis vero subalternata audit; ut: OmniS
' desnitio constat genere, o disserentia : quae' ldam desultis constat genere, is disserentis ;vel nullum Ditium est honestum ; reliquod vitium non est honEStum. Quid CXIII. Propositiones, quarum sola qualitaseontrariae diversa est, sunt vel ambae universales , & l ββ QR contrariae; ut: Omnst vitium eSt fugiendum, i nullum vitium est fugiendum: Vel ambae p8r ticulares, & subcontrariae appellantur ut,
aliquod vitium est fugiendum, aliquod Ditium inon est fugiendum. ltio; CXIV, Propositiones denique , quarum &co uradi quantitas, ct qualitas diversa est,' contradi- ctoriae ctoriae nuncupantur; ut: nullum Ditium est honestum aliquod vitium est honestum ; vel lomnis Dirtus est petenda, aliqua virtus non est appetCnda. u a Gr0ἰι. I. Cum id ,.quod universaliter de quo- leontra- dam subjecto difirmatur, vel negatur, affir- dictioi 'nietur hoc ipso, vel negetur deiquovis individuo in extensione subjecti contento, ut lex natura propositionis universalis patet β. I . , sequitur, per duas propositiones . la G. contradictorias idem simul affirmari, & ne- lgari, & quidem ita, ut si utraquΘ vera foret iidem simul esset, & non esset: Hinc, contradictio dicitur esse simultanea amrmatiose negotio eju3dem de eodem Sub eodem
108쪽
De Dicersis Enunc 'OP. I UT . Coroll. a. Duae propositiones singulares qualitate pugnantes assirmant idem simul esse,& non esse ,' igitur merito ad contradictorias reseruntur; ut Cicero est princepS eIO-quentiae Romanae, Cicero non est princeps eloquentiae Romanae.
De Munctationibus in . Methodo Scientifica
CXV, Propositio, quae duntaxat neXum Sub ous t sejectum inter, ac praedicatum indicat, tum . n.ncia- retica : ut anima humana. est immortali S. tio heo- uuae vero aliquid posse, vel debere fieri aD firmat, aut postulat, practica cognominatur ;P-δ tkς-- ut, ad beatam immortalitatem conseq-Π-dam opus est magno virtutum GPparatu.
Utraque vel ita per se, & intellectis solum auic
terminis manifesta est, ut nulla prorsus de demon monstratione egeat, vel non: in primo ca- strabilis,sa indemonstrabilis, in altero demonstrabi- in te iis dicitur sCLVI. Propositio theoretica indemonstra an id bilis axioma: ut, quod cogitat, existit; vel axioma, impossibiIe est ιdem simul esse , non eSSe. Practica vero indemonstrabilis postulatum ap- pellatur; ut, ex Ie mentem s cum necenitate noἰi pugnare. Vel eae puncto dato adstIiust datum ducere Iineam rectam. Schol. Philosophi omnes, propositiones, quae unica nituntur definitione, in axiomatum loco habent; ut si dicam : qui pollet logioca, pollet scientia dirigente facultatem Cognoscitiuam. Item illas, quae oriuntur, Si definitum cum sua definitione per copulam conjungatur, ut: togica est scientia dirigens facultatem cognoscitiam. Porro a io-matum usus in omni scientia est amplissimus I id solum magna cura carendum, ust
109쪽
prohositiones dubiae, aut incertae pro axi o- . matis jactentur, quod merito multis veterum vitio damus. Sed de hoc alias. CXVII. Propositio theoretica demonStrabilis theorema audit, constatque propositio ne, & ὸemonstratione; ut si sit propositio anima humana est immortalis; si jam adjungatur sjus demonstratio, thctorema erit Completum . Vel popositio: quaeIJet enuntiatio conficit duobus terminis, fas copula. DΘ- monstratio : quaelibet enuntiatio indicat judicium mente conceptum, in quo duae ideo de Se . Intur, veι negantur ; sed lisCst, si duo termini per copulam conjungan star r ergo quaelibet enuntiatio constat duobus terminis fae copula, q. e. d. Ein theore
CXVIII. Propositio practica demonstrabilis praesem dicitur, componiturque ex tribus zrtibus e prima aliquid , faciendum postulat ;zera modum suppeditat, quo id fieri. d
beat 9 tertia hoc modo rem petitam obtineri demonstrat; in exemplo sit problema : COndere bonam definitionem cujuspiam rei. Haec vir pars prima, quae dicitur propositio. Enumera tot, non plures, rei ustres, quot requiruntur, 6ν suffciunt Md sam rem Omnibus aIiis discernendam. Haec est pars secun da, & vocatur resolutio. Tum conditur bono definitio, cum idea distincta, ε, complet enuntiatur: sed hoc fit, Cum tot, non plures rei notae entamerantur, quot requiruntur, O sussciunt ad eam rem ab omnibus aliis discernendam r ergo hocs conditur desnitio, Si tot, non plures, rei notae enumerantur, quot sussciuui. O requiruntur ad eam rem ab -πibos aliis discernendam. g. ae. f. Haec est tertia pars, ipsa videlicet demonstratio. En problema absolutum CXIX. Lemma, vel PorismG vocatur prO
l positio quaepiam, quae ex alia sciencta, vel
110쪽
Ds untiat. in Leth. sdic. ros Scientiae parte quasi mutuo accipitur, ut illius ope propositio nunc occurrens demonstretur; sic ut in jure naturae demonstretur: hominem esse eo flue Conditum, ut Perfectiones Dei manifestet, assumitur propositi ex nietaphysica: Inem toti mundo praesaeum esse gloriam Dei externam. 'Schol. Hae vero propositiones lemmaticae quan auomodoque supponuntur suo loco demonstratae, do eo vel demonstrandae ; quandoque tamen st- 't v in
iam, si id breviter, & commode fieri posse sit,ubi assumuntur, demonstrantur; sic physici, dc astronomi plurimis propositionibus, ruas geometria demonstrat, utuntur ad suas
CXIX. GroIIarium, vel consectarium est stata propositio, quae vel ex definitione quapiam, eoisIIa- vel alia propositione jam dsmonstrata ita Riψη profluit, ut alia domonstratione amplius no indigeat; sic ex hac demonstrata : pietas est ad omnia utilis, sequitur pietatem et
iam ad profectum in litteris faciendum
Sobol. MDIis denique cuilibet propositioni, uald prout res postulat, subjungi possunt, in qui- scholion/' bus obscura, aut dubia elucidantur; usus doctrinae praesentis indicatur; aliorum seu v verum, seu recentiorum ea de re opiniones enarrantur; argumenta. in oppositum resolvuntur, aut denique quidquid ad praesentem rem commodum, utile, aut non in- jucundum visum fuerit, adnotatur. Haec de . secundo exercendi facultatem nostram cognoscitivam modo dicta sussiciunt ; ad tep-