장음표시 사용
111쪽
CXXI. Cum idearum. inter se comparat rum habitudo menti non relucet, judicium rite formari . nequit . 95. & schol.); ea proinde convenienter investigari debet: id quod
hoc modo praestatur. Assumimus ideam quampiam tertiam, quac tim successive duas priores conserimus, ac visa earum convenientia, vel discordia colligimus eas quoque inter se vel convenire, vel non convenire: hoc dum facimus, ratiocinari dicimur. - CXXII. Ratiocinatio igitur, sive ratiocinium est assensus, quem mens convenientiae, vel repugnantiae duarum idearum praestat propter cognitam earumdem cum tertia idea assumta convenientiam, vel repugnantiam. Sicut sciam, num idea incorruptibilitatis. conveniat ideae animae diu manae, assumo ideam tertiam enti3 simplicis, & cum hac successive duas priores comparo; depreheodo igitur primum, maximam esse convenientiam interideam entis simplicis, & ideam incorruptibilitatis ; dein etiam eamdsm convenientiam esse inter ideas entis simplicis, & animae humanae: visa igitur utrjusque hujus ideae cum tertia assumta convenientia, assirino eam- dem quoque later ipsas dari, & judico : igitur etiam anima htamana est incorruptibilis. Hoc judicium erit ratiocinium. . Coroll. Igitur ratiocinium a . simplici judicio β. 9a.ὶ non differt, nisi . in eo, quod judicium sit assensus praestitus convenientiae . duarum idearum ex sola earum collatione,& quasi ipsa intuitione cognitae, quare etiam judicium intuitivum dici solet; contra vero ratiocinium sit ille assensuS, qui praestatur convenientiae duarum idearum ex
112쪽
De Ratiocinatione. Iι ἔ- earum cum tertia quapiam comparatione
cognitae, unde judicium discursivum appellatur ; ratiocinari enim, & discurrere philosophis idem sonat. -
Scho . Tertiam illam ideam, quam assumimus, mediom posthac ex usu recepto vocabimus, dea me- sive, quia medio inter utramque loco collo- dialcari debete si naturalem cogitandi modum sequi velimus; sive quia illa mediante in notitiam convenientiae, vel repugnantiae aliarum duarum pervctnimus. CXXIII. Cum duas ideas inter se vel convenire, vel disconvenire colligimus ex com- 'δ'
paratione Earum cum tertia, ratiocinamur raites
β. rai. h. igitur quodlibet rati cinium duntaxat tres ideas admittit. Et quia porro haec comparatio unius ideae cum altera sine judicio non fit, tria semper concurrunt judicia: dumi quibus idear illae seorsum cum media consuuntur, simul sumta assiciunt antecedens ratiocinii; tertium, quo ideae illae inter se conserunt ux consequens dicitur , ac in eo, proprie loquendo, actus ratiocinii consistit
CXXV. Cum in ratiocinio convenientiam, vel discordiam duarum id earum. colligamus ex 'oo, quod eae cum quapiam tertia conmutant, vel nun 12 4, neceMΘ est, ut detur Connexio inter consequens, & antecedens, . ill--.que ex hoc profluat. Connexio haec vulgo com sequentia audit, estque requisitum adeo necessarium, ut absque eo ratiocinatio omnis il--
Schol. Natiocinatio, quatenus haec tria ludi-
-ia se completaitur, speriari solet a philosophis, ut quoddam compositum, cujus unam - partem, quam materiam vocare placuit,ὶ - . tria judicia absolvunt; alteram Vero par--tem, quae forma cognominatur, consequo tia constituit.
113쪽
rix Pars III. cap. VII. CXXV. Si consequens verum sit Mopisrantecedens, id est: si ratio, cur consequens verum sit, contineatur in antecedente, nullus potest esse dubio locus, quin detur nexus inter consequens, & antecedens. Patetigitur, in quo conrequentia consistat, atque inde universim legis instar obtinet: toties habetur in ratiocinio consequentia, adeoque forma, quoties consequens verum est propter antecedens, & talct consequens ajunt esse Nerum formaliter, sive ratione, aut vi forma', quod unicum est legitimum; cum Sic D. gr. ratiocinor: omne ens simpleae; est incorrupti-Bile; at anima humana est ens si Iez; ergo anima humana est incorruptibilia : datur con- Sequentia, ac conSequens est legitimum, id Θst, formaliter verum; nam anima humana est ideo , incorruptibilis, quia omne ens Simplex, quale quoque anima est, est incorruptibile. Hinc quoque ab opposito, si consequens quidem v rum sit, sed non propter antecedens, ratiocinatio carebit sua serma, ac proindo vitiosa erit. Dicitur hoc in Gasu consequens esse D rum materialiter, sive ratione materiae, qua tenus nempε id praecise in se spectatur. ut
est aliquod judicium, & aliis de caussis co
tingit, ut rid dia re habeat, quod in eo enuntiatur: sic hoc ratiocinium nullum est : anima humana est materia, et omnis materiaeu ubstantia, ergo anima humana est su nantia: nam licet verum isti animam humanam esse substantiam, id tamen non Propter antecedens; quis nempe omnis materia est substantia, oc anima humana Est materia, sedalus ds caussis ita esse contingit; est proinoe an hoc casu consequens tantum materialiter verum, Fon vero serinaliter. oueti L V--is igitur formaliter varum; dc materialiter falsum, est: illudi quod licet in se spectatum falsum sit, . ta
men cum antecedente connectitur , uret
114쪽
De Ratiocinatione. Due omne vitium est fugiendum, at temperan- νη m. κtia est vitium: ergo temperantia est fugienda. Et contra consequens tam forma' iam ttiter, quam materialiter falsum est, cum Quid &illud neque connectitur cum anteced9ntes , form li-
neque ut m Se praecise speciatum verum
est; ut: aliquis homo est fruditus; Sed liter tal- Cujus est homo: ergo Cajus est eruditus, sumtsi eruditione caret Coroll. a. Universim facillime agnoscitur, Unste Mnum ConSequens sit formaliter simul, ac f . materialiter verum , adeoque legitimum , si illud resolvatur in propositionem Caussa
lem M ὶ quod se . si ipsum antecedens
per particulam quia conjungatur Cum Consequente : quod si tum tota propositio caus- salis vera suerit, etiam verum erit conse-qsiens tam formaliter, quam materialiter ἔsic in superiori ratiocinio tota haec cause salis vera est: anima humana est in seruptibilis, quia omne ens simpleae est incorruptibile. , at anima humana est enssi leae e dc ideo hoc in casu etiam consequens ratiocinii: animihumana est incorruptibilis : formaliter, & materialiter verum est; contrarium contingit in altero . ratiocinio, in quo, quia falsa ratio assignatur, conclusio est formaliter falsa, eis materialiter spectata v9ra sit. Quod latio in antecedente inclusa in se falsa quidem sit, attamen, si ex hypothesi interea pro veraasSumeretur, legitima foret ratio consequentis, tum ipsum consequens erit forma liter Derum, sed veritate materiali desti
tum, yed spiritus est Corpuae : ergo Spiritus est ens compositum; ubi resolutio fi ri debet: spiritus est eny comp93itum , quia . Spiritus est corpu3, ω omne cory Sest ens compositum . cit. . a
115쪽
m Purs I. GR. XII. Coroll. 5.. Veritas materialis consequentis le- l' gitimi nexu perpetuo, ac indissolubili consociatur Cum veritate materiali anteced tis, ita ut una absque altera nullo simpli- citer in casu dari possit. Istud & inde patet: cum ratio , cur consequens legitimum Verum sit, contineatur in anteceden- te β. ia5. , ipsum quodam modo consequens in anteceden de . includitur , atque
adeo illud ipsum, quod in consequente ex- plicite, ac aperte dicitur, jam prius in antecedente implicite & occulte dictum est, si ratiocinium vitio careat; sic dum dico: omne ens Simplex esse incorruptibile, is . animam esse ens simpleae, jam implicite dico, animam esse incorruptibiIem, quod, deinde in ςonsequente apertS Enunci O . I Iam vero, si aliquid verum, vel falsum sit, dum implicite dicitur, etiam . verum , vel
falsum esse debet, cum explicite enunciatur. Inde autem profluunt Sequentes canones, quorum tam in inquirenda, quam communicanda veritato usus est frequentissi
u. ωγ . 3-ὶ in vero antecedente non potest legiti ina- time Sequi falsum consequens. tionis le- 2.3 Si consequens legitimum falsum sit,1ς- t antecedens quoque falsum sit, oportet.. s. in Ex falso antecedente non potest legitime sequi verum ConSequens. 4.) Si Consequens legitimum verum sit, antecedens quoque verum sit oportet. :5. Quidquid stare potest, aut non potest cum veritate antecedentis , stare etiam potest , aut non notest cum veritate legitimi consequentis, & vicissim- . l. . CXXVI. Quando duas ideas cum tertia veta conserimus, tres nobis casus, nec plures, nec nando pauciores, Contingere possunt : vel enim I. ea uit utraque idea cum media convenit; vel a.)alterutra tantum; vel 5.ὶ neutra . In primo
116쪽
ve Ratiocinatime . . MI casu concludendum est eas quoque 'inter se convenire in altero, eaS inter Se non convenire; in tertio vero nihil . concludi poterit. Haec porro nituntur propositionibus quibusdam adeo per sct clari S. ut in a iomatum lo
co ii 6 tuto haberi possin P, suntque
sequenteS. r. in Si duo conveniant cum uno tertio, ea tuae a- quoque inter Sct conveniund . . . . . xiomini. a- Si ex duobuS unum conveniat cum tertio, alterum non, ea inter Se non conveniunt. 5. Si ex duobus. neutrum conveniat cum tertio, ea possunt inter se vel convenire, vel non Convenire. . CoroIl. I. Quando concIudimus, proprie ratiocinamur ia3.): igitur in duobus tantum primis casibus ratiocinatio est possibili m
. tertio namquam , Sed . tum oportet . a1rymideam medi Sm e quirere. - . ... he.
Corsiti. a. In psim Θ casu deae comparatae cum . media is ex Se conveniunt, eaquΘ convenientia in conclusione Tyr a firmanda i .in' incundo ear nter Se non convctniunt,: adeoque in conclusio Θ conveni'ntia est negan- 'da 1 igitur in casu primo sanctusio est in r-- mativa, in altΘro negativa.
coroll. 5έ, Qualitas ratiocinii desumi debet a. qualitate tua.) conclusionis cum in me praecipue actus rati inii consistat s 1 II ) :
igitur ipsum et iami ratiocinium . in primo, casu est rmativum, in altero negativum; ac consequenter omne ratiocinium vel .r-
corold. 4. In duobus tantum casibus ratiocinatio fieri potest: igitur omnis ratiocinatio alterutro ex duobus primis axiomatis niti necessario debet; quare duo haec & requirunt , &sussiciuat etiam; ea proinde, quae - ab aliis congeruntur, tuto hic negligimus. SehI. Utor vocabolo conoeniunt in sensu latissimo, ut intelligatur qualiscumque con-
117쪽
venientiae species ; sensus proinde est quocumque modo duo conveniant cum tertio, seu sint eadem seu SimiIia, Seu quacumque ratione vel ad partem, vel ad totum quampiam relationem habeant, eodem promsus modo ea inter se quoque Convenire. Haec porro axiomata simili a ponderibus petito tironi sere ad oculum illustrari possunt. Sint duae massae, argenti una, auri altera: ' cupis scire, num argentea in pondere conveniat cum aurea λ accipe tertiam quamdam massam cupri noti jam ponderis v. g. duarum librarum. Si jam successive aurum cum cupro, argentum cum cupio ponderes, deprehendasque argentum , & aurum cum Cupro Convenire, nonne indubitanter concludes argΘntum quoque cum auro l convenire, hoc est: aurum, & argonium tuter se convenire quoad pondus, propter- ea quod quoad idem pondus 'conveniunt cum tertia massa cupri asininta λ Εn casum pri- 'nium, qui in proximo axiomate innititur . Pone porro argentum convenire cum cu-Pro, non item aurum: nonne illico inseres,
aurum Cum argento non convenire,' pro- .pterea quod unum tantum, non item alte- rηm quoad pondus cum cupro convenit psin casum .alterum, qui in secundo axi
male olani ritus . Finge denique , facto
convenire cum cupro, quid jam inseres aurum quoad pondus convenire cum amgento λ At hoc non constat; & contrarium est possibile: si onim aurum sit 'u- nius, argentum trium librarum , profecto non convenient cum cupro, quod ponitur esse duarum librarum; sed nec tamen in- ter se Hii, instent. Inseres ne igitur aurum quoad pondus non convenire cum a gento at neque hoc constat, & contra-xium rursus est possibile ; vir enim aurum
118쪽
De Ratiocinatione. . I, 7 trium, & argentum pariter trium librarum, neutrum cum cupro duarum librarum conveniet, convenient tamen inter Se. Cum igitur utrumque sit possibile, ac quod eorum sit, ex sola comparatione instituta non elucescat, jllatione abstinendum erit. Ea CaSum tertium, qui in tertio axiomate . in
CAPUT XIII.. De Argumentatione, O nominatim de
VIIogismo SimPti t. tCXXVII. Argumentatio est omnis ea orat P, qua ratiocinium mente conceptum alias significamus. Coroll. Argumentationi igitur omnia ea ap-
plicari debent, quae de ratiocinio dicta sunt, ut quod sit vel .rmativa, vel negGtiυσὶ
quod constet antecedente, consequente, b - . ConSegue ia velut sorma ; quod consequens Contineatur in antecedente Sc. &c. Schol. Argumentatio est genus quoddam, ut uuae eius versasquct sub se species ςontinet, SyllogiS- speetest
mum vidflicet, enthymema, epicheremo, dilemma, soritem is inductionem. Princeps in his locus dari solet syllogismo : igitur de hoc primum , tum de, reliquis R
CXXVIII. Syllogismus est argumentatio, Quid de quae tria judicia totidem propositionibus ensin yzi,1 tiat 9 ut: Omne ens Simpleae CSt incorrupti lai,-bile, sed anima humana est ens impleae : mus tergo anima humana est incorruptibilis. Dicitur simpleae, cum ejus propoSitioneS .unt simplices; compositus iero quando una ejus propositio' est composita: nunc de implici ouis piser
CXXIX. Partes syllogismi simplicis sunt mitηrmini, & propositiones praeter consequen- l: P M'
119쪽
ratiocinio occurrentes β. Ia .) exprimunt, proptereaque non nisi tres esse possunt , duo, qui ideas duas comparandas cum media denotant, & hi extremi: unus, qui mediam il- lam ideam , quacum , reliquae comparantur , significat, & hic medius vocatur. Extremorum unus est major, ille videlicet, qui in ultima propositione praedicatum agit : alterminor, qui eiusdem propositionis subjectum l
uula CXXX. Propositiones, quae alteram Syllo-
proposi- gismi partem Constituunt, pariter non nisi tres io mRr esse possunt . Ia8. , variamque sortiuntur Tyri denominationem. Ea, in qua terminuS ma cωielu jor consociatur cum term Ino messito, major , latot vel propositio sine addito: ea , in qua terminus minor cum termino medio conjungitur, minor, vel assumtio; utraque simul praemis-SAE : ea demum, in qua ' duo termini extremi inter Se Copulantur, ConSequens, conCIusto vel complexio dici solet. 'Schol. Nimirum cum ex tribus tantum terminis I. ro9. tres propositiones EXSurgere debeant facile patet, quemlibet terminum bis esse ponendum, ut sic tria subjecta, & tria praedicata ad totidem propositiones construendas necessaria Obtineantur; id autem consequimur, cum quemli-' bet terminum extremum seorsum cum me
dio, & deinde duos illos extremos. inter Se conjungimus ; ut si sint tres termini: anima humana, incorruptibilis, ens simpleae, quorum duo illi sint extremi, hic medius:
conjungantur igitur primum unus extremus cum medio dicendo : omne ens simpleae eStincorruitibile ; tum alter cum eodem medio : anima humana est ens simpleae : denique illi duo extremi inter se i anima humana est incorruptibilis. Hinc petitur re-
120쪽
De Argument. D Nom. de SyII. ris gula. universalis, cujus ope tiro promptissim E in syllogismo quocumque datos terminos dignoscat : attendenda nimirum est primo loco propositio tertia, sive conclusio ; duo
termini in ea occurrentes Sunt Extremi,
ita quidem, ut qui praedicatum agit, major, qui vero subjectum, minor dicatur; tertius deinde, qui in utraque praemissa,
deprehenditur, erit terminus medius. Denique hoc quoque tironem ignorare non oportet: etsi propositio major in sensu stricto ea sit, quae in se continet terminum majorem , sive conclusionis praedicatum jam sere tamm usus obtinuit, ut semper sine attentione ad terminum majorem primam in syllogismo propositionem majorem, vocitemus, etsi ea quandosue reipsa minor sit ; laque ideo, quia potissimum alias ob majorem Cum naturali nostro cogitandi modo convenientia major primo loco pro-
CXXXI. Syllogismus, cujus conclusio esta firmativa, pariter .rmativus egi; ut: Omne ens simpleae est incorruptibile; sed anima humana est ens Si Ieae : ergo anima humana est incorruptibilis. Cujus vero conclusio est negativa, negativus est; ut: nullus corpus cogitat; Sed anima hum Gna cogitat: ergo anima num re non eSι corpus. Proinde omnis syllogismus vel afrmativus vel negativus cons. g. 126. Cor. 5. est. Schol. Etsi cujuslibet syllogismi bonitas, sive formalis veritas conclusionis ex univErsali illa lege g. ia5. cor. a.) allata semper, & pro omni casu facillime detegatur, adeoque ea Sola omnino & construendo,
& dijudicando syllogismo cuilibet simplici
sussiciat, ne quid tamen , tironum Commo
do desit , praecipuas dialecticorum leges jam adducam. Harum aliae ad terminos; aliae ad propositiones pertinent. Illae sunt Quid syia