장음표시 사용
91쪽
tam termino cuidam respondentem significat g. 84. . Igitur & definitio ἱ sive ut mere nominalis, sive ut jam reali aequipollens s . 86.
schol. I. in spectetur, praesentem termini si- mificatum ita explicat, ut nullus de eo pi uindentsr dubitandi locus auditoribus, sive lectoribus relinquatur; sed hoc est terminorum significationem figere : ergo patet propositum. Schol. Atque inde est, cur nonnulli eum, veteribus definitionem nominalem eam e se. putent, quae significationem termini exst iplicat. Ceterum quanti momenti sit, fitaxos, ct constantes vocabulorum significatus habere, vel ex iis pater, quae supra c. 5. copiose diximus. Sed . & alia quoque est donitionum utilitas in omni omnino di- sciplina latiSSime patens. Definitiones im- primis nominales prima Praebent ratiocinandi principia, ut inde deducantur quae jerebus. cognosci poSsunt; nam ubi natura ideatis per definitionem. vocabuli statuta
est, variae inde consecutiones de)ucuntur, ac veritates deteguntur , quarum omnium collectio persectam completamque scie tiam una. hac definitione, tamquam iunda- mento, 1nnixam .constituit.: ut v. gr. ESt. geometria, quae omnis initium ducit a. de- . finitione puncti, & lineae; unde ea tamen a d sublimissimas veritates, quas evidentissime demonstrat, progreditur: idem quoque magna ex parte in metaphysica obti- net, ubi ea, ut oportet, methoὸo scient, sca pertractatur. Id untim tamen Cayendum hac in re, ne veritates, quae Ex Sola essentia ideati per definitionem expressa profluunt, ad rerum exiitentias, realesque earum naturaS anto. transferantur , quam rei non modo possibilitas, sed ipsa quo-oue exiStentia demonstretur. Definitiones deinde reales, cum modum, quo reS quae-
92쪽
' De Divisione. .. s libet oriri possit, caussasque distincte e plicent β. 86. , ad id conducunt ut e
Tum, quae rei insunt, Zuz inesse possunt, rationes inveniantur: At vero licet definitiones in quavis scientia usum. PraeStene maximum, non ideo tamen nimium accumulari debent, ut est ingens ea in re nonnullorum libido; nam praeterquam, quod ideae simplices alioqui definiri nequeant. q. 84. cor. 5.x multa de se eam praeserunt Claritatem, quae. definitionis ope magis o scurari , quam illustrari possit: re profecto, si non darentur quaedam, quae a plius definiri nec debeant, nec possint, necesse foret, ut absque ulla . verum Se sum umquam assequendi spe ia infinitum
LXXXIX. Dromo est vel ideae complexae Mi Min uas partiales . s. schol. , vel ideae in universalis in sua subjecta sq. 62. cor. 2. distributio. Id ea, quae distribuitur, diuisum et illas vero, in quas ea si distributio, membria dividentia dicuntur. Sic divi in philoso- .phiam in theoreticam, is practicam: toga
cam in naturalom , is artificiosam. ri . . XC. Idem div1sum sub diverso re ec avi consideratum varie quandoque distribu1 trini est; id si fiat, habentur condiDisiones, at que memhra condividentia: sic idea respectu habito ad modum repraesentandi dividitur IucIaram , & obscuram : in relatione vero ad objectum in universaIem, & singularem,
tem in abstractam, & concretam. . -
XCI. Quod si membrum dividens rursus λη .uisviri alia distribuatur, oritur subdiυisis, quae quan .io 'doque diutius continuari potest , Σ εα
93쪽
nu I. Cop. VII. clara iurium dividitur in distinctom, & comsumm ; distinctu, porro in adsequatam, &in aequatam e item universaιis in gene ricam, specifcom, dc sti ferent talem. duae ia-Schos. Utilitas divisionis major est, quam a. multis existimetur: numquam enim res.' ' '' ipsa melius pernoscitur, quam si Singulae, ejusdem partes successiva meditatione perlustrentur. Prosecto inde fit, ut mens n stra clare, ac distincte pervideat id in sin- gulis partibus, quod in objecto integro pro- . pter nimiam eJus compositionem obscure . solum, aut confuse intueri posset. Quid. quod, dum objectum ex omni sui parto contemplandum offertur, via praecludatur vitio, in quod homines quotidie sere ruere videmus, cum id, quod nonnisi uni , aut alteri. parti convenit, ipsi tot attri- buunt. Universim deniquΘ, ut recte cohite- mus, aut loquamur, frequentissima divisione utendum est: sermones enim nostri ut .
plurimum sunt de objectis admodum complois, quae multis ex partibus considerari debent, quodque de illis relate ad unam partem cum veritate assirmatur, frequenter falsum est, relato ad aliam partem .. Ut porro haec nobis commoda adferat ' divisio, 'ε ε certis ea isgibus adstringi debet, quas ipse - ' oratorum princeps praescribit: has . ubi retaleroh ad alteram . facultatis cognoscitivae
operationem β. 48.ὶ exponendam gradum faciam. q
i. Divisio hclbeat bret itatem, quae vetat, ins ad partes minimas descendatur; sicut e- nim maxima , ita mi ima difficulter comprehendimus, nimiaque partium quamplurimarum enumeratio ita repente Obruit mentem,
ut claritatis loco, quae unice per divisionem
94쪽
De Divisione. 93 quaeritur, permagna obscuritas, dc confusio
rando nimirum Omnia membra, quae sub diviso continentur, ita ut ea simul sumta examquent divisum, atque cum eo reciproca sint Ifinis Enim divisionis, qui in eo consistit, Re ope successivae partialium idearum contemplationis tota idea complexa melius pervideatur, omissa; una, aut altera parte minia me attingeretur : sic male dividis homines in musicos et poetas 3 dantur enim, qui in neutram classem referri possunt; vel notus objectorum in essentialis, et attributa, omi
tis enim modos et relatimnes. -
consistit, ut nullum membrorum otiOSe, ae . superflue adducatur; id vero contingit, quando membra dividentia se invicem. Compl. .ctuntur, ut unum de altero assirmari possit. Necesse est igitur, ut ponantur membra, quorum unum non contineatur in altero, secus enim unum bis, adeoque superflue pο-neretur , nempe. una vice explicite, & altera implicite : sic mala est divi io entis in is simplex, compositum D cogitans: cogitans Enim in simplici jam continetur. Item si is globum terrestrem dividas in Europam, Germaniam Asiam , Africam , Amisicam ; Euroea 9uippe contineι Germaniam ρ.Vitio porro huic facile medemur per subdivisiones sy. 9 i. : est scilicet distributio primum iacienda in membra maxime generalia; tum vero, cum ad quod vis eorum Ventum fuerit, evolvenda eru0tea , quae in illo includuntur: sic dividatur primum ens in Simplex, & compositum; tum simplex subdividatur in cogitans : & non co-yltam : aut ,, globus terrestris in Europam, Λ-siam, Africam , Americam; Europa dein in Germaniam, Galliam, Italiam ccc. ruri Germania dcc. in suas P obluctus.
95쪽
.ia XCII. Quodsi duas ideas menti obversantes
adis inter se comparamus, & quamdam inter il- las convenientiam, aut repugnantiam. detegi, mus, fit persaepe, ut huic convenientiae, aut repugnantiae mente annuamus, atque convenientes quidem ideas per affirmationem, quae' in ipso hoc annutu consistit, conjungamus, &repugnantes per negationem separemus. Tum vero judicare dicimur. Iudicium proinde est ille actus, quo mens duas ideas annutu COn-i venientiae visae praestito' per affirmationem .conjungit, vel annutu repugnantiae Visae. praestito per negationem separat. Sic judicio cogitando, is anima humana est spiritus, vel M'nima humana non est Corpus. . . ' Coroll. r. Iudicium a simplici repraesentatione, sives idea discernitur; haec enim nihil laffirmat, aut negat g. 48. 5o. . coroll. a. Iudicium non est sola. perceptio convenientiae, aut disconvenientiae duarum idearum, ut vult Lochius, & ejus compilator Clericus ; etenim cum mens judicat, , quasi decidit perceptam idearum convenientiam, aut repugnantiam re ipsa dari, atque ideo per ipsam hanc decisionem. aliquid quodam modo addit huic perceptioni: &nonne frequenter, mente ad alia conversa, judicio abstinemus, etsi ea idearum inter se relatio nobis clare reduceat λCorolt. 5. Quodlibet judicium veI affirmati- lvum, vel negativum eSt. Schol. Quod in primo, & Secundo corollario dictum est, nihil quidem difficultatis patitur, ubi negotium est cum ideis: simplicii bus aut non admodum complexis; verum iu catu opposito incauti facile in errorem
96쪽
inducuntur. Sciendum igitur: quantuncum quo idea sit composita, lateque patens; ut si mihi repraesentem ,, hominem, qui pri mum rei domesticae angustiis pressus animum ad litterarum studia applicat, tum facto insigni in iis progressu egregiae. doctrinae famam, ac splendidum in republica munus. Consequitur : non propterea ipsa in iudicium degenerat, sed manet, quae fuerat, Idea cum nondum aliquid affirmet, aut -- get : sed solummodo objectum pluribus adjunctis vestitum repraesentet. Ipsum alte rius hominis judicium, quamdiu duntaxat
menti meae repraesentatur, comparate ad
ad me nihil. nisi . idea est: audio exempli caussa ab aliis dici, ,, dari impios,. qui ligionem revelatam exstincta' cupiunt , quamdiu mihi hoc aliorum judicium solum
repraesent , quin annuam, vel abnuam, nihil in mea mente, nisi idea existit . . at ut . Primum cogito: ,, ita est: sunt imeii, qui religionem revelatam extinctam cupiunt ;judicium. ferro. Animadversio haec cum invita civili, tum in morali magni est m menti, Servitque ad excludendas animo a
xietates, quibus ii obnoxii sunt, qui, dum ejusmodi taeas sibi quandoque nec liberas in judiciorum loco habent, de admissa culpa frustra anguntur.
XCIII. In judicio duae ideae vel per . assimum i
mationem conjunguntur, Vel per nogationem separantur, idque visa earum vel convenien Ταtiat Jel repugnantia g. praec. r igitur ut eruit judicium rite formetur, requiritur, ut prae ter duas ideas conjungendas, aut separandas,
quarum illa, de qua aliquid affirmatur, vel
negatur subjectum, altera pra dicatum audit, non apparenter tantum, sed reipsa adsit, mentique reluceat earum inter se vel convenientia , vel repugnantia. Sic ut rite judicem, debeo non tantum ideas animoe huma
97쪽
ηω, & spiritus, sed earum quoque conve niontiam menti praesentem habere. unae se-Schol. Atque hinc fluit lex universim in serendis iudiciis accuratissime observanda ἐut videlicet numquam judicium sermemus,
antequam id earum convenientiam, aut repugnantiam intime pervideamus : quare eleganter. Tullius praecipit: se ne incognita pro incognitis habeamus hisque temere aSsentiamur, quod vitium effugere qui volet mnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res & tempus, & diligentiam . Quoties hoc monitum negligimus, gravissimo errandi periculo non absque insignis te meritatis nota exponimur. Est equidem hoc adeo apertum ut non facile a quopiam in dubium trahatur; pauci tamen interea Sunt, qui illud ipso etiam uso comprobent. Ex una nimirum parte magna ad judicandum aviditate rapimur, cum haec sit species quaedam judiciariae potestatis, ac jurisdi-Mionis, quam amor proprius quam qui ma xime exercere ambit; verum quam pote stas haec est scenica, similisque. magistratui comico, qui incognita potISsimum caussa pronunciat sententiam λ Ex altera vero parte naturalis quidam animi torpor, desidia, ac vanitas laboris impatiens nos avocat a sedula earum rerum contemplatione,
de quibus judicare aggresdimur. Quid aliud
faciunt ii, a quibus novellaS, ut 3junt, aC- .cipimus λ Nonne judicant de negotiis regnorum, provinciarumque gravissimis λ . De consiliis. in aulis Principum occulte agita
tis Quid vero de his satis exploratum habent λ Quis est enim infima de plebe homo, qui belli tempore, licet artis bellicae
i meeritus, adjunctorum praesentium, machinationumque ab hoste susceptarum ignarus, non tamen ausu prorsus temerario de igna
va belli ducis tarditate, aut inconsulta prae
98쪽
cIpitantia, aliisque sententiam serat λ Judicia , quae in rebus litterariis fiunt, non magis a temeritate quandoque absunt; judicatur enim frequenter ab illis, qui eam scientiam vix supremis degustarunt labiis. Quid
jam des illis cogitandum. qui de ipsa religione,
de cultu Dei externo,. aliisque rebus Sacris temeraria, & absurda in vulgus judicia spargunt Θ Noverit igitur philosophus naturalem hanc ad judicandum propensionem sibi omni vi eSSe coercendam, si solidum in litteris progressum facere, plurimaque incommoda in civili, ac morali vita a se avertere velit: numquam judicet, nisi convenientia, aut repugnantia idearum clare, ac distincte cogni
De Enuntiatione is ejusdem variis speciebus.. XCJV. Enuntiat is, vel propositio est ora- ., tio, qua judicium mente conceptum aliis si-gmncamus, ut si dico: Gnιma humana est tiot SpirituS. . . coroll. i. Quaelibet enuntiatio duos requirit terminos, quorum unus ideam Subjecti, al- pie- ter pr edicati exprimit, quique propterea testν
eadem sortiuntur nomina : accedit copula, quae annulum convenientiae visae praestitum denotat.
Coroll. 2. EnuntiatIo omnis quatenus ad logicam pertinet, tribus solum partibus absolvitur; nimirum subjecto, praedicato, &copula ; quidquid praeterea in eadem occurrit, Vel. ad subjectum, vel ad praedicatum, ut ejusdem Gectio resertur, & no 'misi idctam Eam complexam esse ostendit β. 75. & schol.): ut si dicas: mens huma-
. na niatura Sua immortalis est avetens bonorum aeternorum, quae Sola Gus deside-
99쪽
rium Satiare possunt, in hoc exemplo mens est subjectum: humana natura Sua immortalis est affectio subjecti; appetfnS vero est ejus praedicatum, cujus affectionem constutuunt omnia ea quae Sequuntur.
hol. Copulam solum verbum substantivum,& quidem in praesenti tantum tempore a- .. gere potest; debet enim ea assensum, quem actu mens convenientiae duarum id earum nunc sibi praesenti praestat, indicare, unde haec propositio: hoc marmor fuit rotundum, hunc sensum facit, hoc marmor est
illud, quod fuit rotundum ; in qua verbum. CSt copulam agit, illud praedicatum,. quod1uit rotundum, affectionem praedicati. Νecesse tamen non est copula Semper explicite ponatur, sed quandoquo omissa subintelligitur, quandoque in apposito verbo adjectivo latet; ut si dicam : mens Cogitat; resolvi debet, mens est cogitans. Idem quoque de subjecto, dc praedicato notandum ve- nit, ut cum dico: cogito, id est : ego rum cogitans. Nunc diversas propositionum spe- XCV. Propositio simplex est, quae unicum subjectum, & praedicatum habet; ut anima l. humana est subStantia Spiritualis. Composita l
' Plex, & vero quae aut plura subjecta, aut plura prae- , , ,'r' dicata continet; ut anima humana est spi- ritualis, et immortaliS. . . uuid pu- XCVI. ProP0Sitio Simplex vel enunciat si- .ia, re mul modum, quo praedicatum Conveniat, aut Mod ii t repugnat subjecto, vel non : in primo caSu modalis ; in altaro pura audit. SchoL Modi, quibus praedicatum subjecto convenire, aut non convenire posSunt, sunt hi quatuor : nfCeSSU , ContingenS, . FOSSibilo, rmpossibile. Erunt igitur propositiones modales hae, aut similes: Circulux necessario est rotundus: mundus contingenter existit: possibile eSt, ut alter munduδ exiStote im-
100쪽
posSibile eyt, ut circulus sit quadratu3. Purae vero Propositiones erunt , CirCuIus est rotunduS: mundus existit dcc. XCVII. Propositio composita , quatenus ad Quoti)usum nostrum pertinet, est quadruplex, vi- Plς .det icet conditionalis, cau3SaliS, Copulatiza, tioeom disiuncti a . posita
XCVIII. Conditionalis, vel etiam hypoth -
. tica propositio ea dicitur, quae praedicatum de isubjecto sub quadam conditione per particu-J φηδ 'lam Si expressa affrmat, vel negat; ut cum dico: si in ius in litteras sedulo incubuerit, eruditus ei adet ; vel si anima humana est enS Simpleae, ea est incorruptibilis. Coroll. I. In conditionali propositione duae , u
sunt partes per particulam si conjunctae, partes tquarum Prima conditio, vel hypothesis, vel iantecedenS: altera conditionatum, vel cora Sequens appellatur. Coroll. 2. Ipsa conditio continet in 'se rationem, cur in conditionato praedicatum Subjecto conveniat, vel repugnet; Sic ,, Cur incorruptibilitas animae humanae competat, ratio est, quia ea eSi en3 Simplfx. Schol. Propositio simplex, quat'nus Specta
tur, ut opposita conditionali, id est, quatenus absolute, dc nulla adjecta conditi ne aliquid affrmat, vel negat, dicitur ab-SOIum, sive catemrica, qualis foret haec :Gnima humana est incorruptibilis. Igitur Eadem propositio simplex sub alio respectu GbSoluta, sub alio pura esse potest conf
XCIX. caussalis propositio ea est , in qua alii tr3tio, Cur praedicatum subjecto conveniat, vel φλR -- repugnet, effertur per particulam causSalem, quia: ut anima humana est incorruptibilis,
quia non COnytat eae distinctis partibus I α-jus est eruditus, quia egregiam OPeram Iitteris impfudit. U. Pulativa, vel comuncta est propositio, pulativa.