장음표시 사용
131쪽
i5o - Pars L. cap. XC. 5. Non Sit αντιπε φον, sive reciprocam, quod tum contingit, quando adversarius eadem enunciatione disjunctiva uti , atque ex ip ius membris aliquid contra argumentantem in serre potest; sic quispiam probare voluit munus in republica suscipiendum non esse, usus hoc dilemmate: Dei bene, DeI male adminiStrabis munus susceptum s si bene, offendes homines; si male , Deum. Quod inverti potest hac ratione; Dei bene, vel male adeministrabis munus susceptum ; si bene ' placebis Deo; si male, hominibus . Ejusmodi quoque est pervulgatum illud Protagorae contra Euathlum in jus vocatum : Del pro mctyronunciabunt judices, Det pro te Si Prome , mercedem solves eae sententia judicum; Si pro to, eamdem Solυes ex pacto, quod ingeniose Euathlus retorsit: Dei pro me pro
nunciabunt judices, vel pro te. Si pro me nihil soluam ex sententia judicum ; si pro
te , nihil solvam eae pacto. Protagoras nempe, reser tu Aulo Gellio, Euathlum in Jure instruxit eo pacto, ut ubi primam caussam iosoro vicerit, alteram mercedis partem dependat ; callidus vero discipulus, ut ne ad solvendam. mercedem adigeretur, nullius caussae patrocinium suscepit CXLI. Sorites est argumentatio , in qua plures propositiones ita copulantur, ut Semper praedicatum praecedentis fiat subjectum se-9uentis, donec formetur conclusio, in qua Sub , jectum primae conjungitur cum praedicato uxtimae ; ut: anima humana eόt ens Simpleae; ens simpleae uon componitur eae diversis partibus', quod non componitur eae dioersis Pa
tibus, non eόt resOIubile in parteό; quod non est reSolubile in partes, est incorruptibile: ergo anima humana est incorruptibilis ; vel φquodlibet corpus est in aliquo IOCO ; potest etiam esse in alio IOCO; quod Potesς eSse in Ilio loco, p0te3t mutare locum; qu0d poteSL
132쪽
De Reliet. Argument. Dec. s 15 r mutare locum, est mobile: ergo quodubet corptas est mobilo. . . . Coroll. Naturam hujus argumentationis inspectanti facile patet, plures syllogismos Constrictos, ac velut truncatos. in ea latere ;unde etiam soritos semper in eosdem resolvi potest, & quidem uni ersim in tot,
, quot sunt praemissae, una tamen demta; sic Superior, sorites resolvitur in hos syllogis-mOS : ens SimpI non componitur eae di-- Dersis partibus ; sed anima est ens simpleae: - Ergo anima non Componitur eae diversis par-- tibus. Quod non Componitur eae diversis Partibus, non est resolubile in partes; Ieda- nima non componitur eae dwersiis bartibus ; Crgo anima non est remitabilis tu parte3. : . . Quod non eSt resoltabile in partes, est in- ,
corruptibile; sed anima non est resolubilis in partς3: ergo anima est incorruptibilis
, Leges legitimi Soritis. I. Nulla praemiὀsarum dubia sit, aut falsa ; cum enim ex falso antecedente non Sequatur legitime verum consequens . Ia5. cor. 5.) conclusio in sorite falsa sit, aut dubia, necesse est, si vel una praemissarum talis sit, ita peccat sorites Velleii Epicurei apud Ciceronem : Dii sunt beatissimi, beatus quis non CSt Sine virtute, Dirtus non est sine ra- ἶς ἴρ tione, ratio non eSt, nisi in hominis figura : i3itur Dii habent hominis Iguram ; ostendit i. i. c. vitium Cotta: nempe falsum esse, quod ratio 30 non sit nisi in hominis figura. . a.) OmneS praemissae non sint negativae; talis enim sorites resolvsretur in syllogismos, quorum omnes propositiones serent negativae, quales vitiosi sunt β. i5r. L. 5.). Sic nihil inferres dicendo: anima non eSi corpus, Corpus non cogitat, quod non . Cogitat, non est nece3sario ens Simpleae &c. &c.
133쪽
l3a Pars L. Cap. XV.ρος- vhoI. Sorite3 graec Θ, Iatine Acerualis vel Lae L riuu er i cui plurimum capi sa, atque a I salloniam instituta argumentandi ratio, ut nempe minutissimis additionibus, aut subtractionibus ab eo, quod evidenter verum est, ad aliquid aperte falsum adduceretur adve rius: ut si quis asserat, eum aucto-xem Inter antiquos jure habendum esse, qui ante Ioo annos scripserit,' Si jAm quaeram, . q. uid vero, si ante 9 in nos, pariterne antiquus dicendus , an non 8 HocquΘ conGES-so urgeas : quid si ante 98 & sic porro, instando ad triennium, vel biennium deve-mri. nias, quaerasque iterum, an is inter antiquos cai. t. reputandu S, an non Cicero, Epicuro hoc g. c. 6. viti uri vcthementer exprobrat. Chrysippum
quoque hoc argumentandi genere delectatum, misso ex Laertio constat.
. C LIL Inductio est argumentatio, in qua, md in ις' quod des singulis sive generibus, sive specie bus, si vo in ividuis affirmatum; vel negatum,
est, universim de toto genere, aut specie conm eluditur; ut si dicas : aurum, argentum, cu
Prtam, plumbum, femum, stanuum, PIa tinuigni injecta liga sunt r. coeo omns mota litam igni injectum lique fit. Vel: infans, puer, ado IeSCCns, Dir, Senex suis Subjecti Sunt Ditiis Iergo nulla hominum aetas a vitiis exemma DSt, uao- CXIlII. Inductio est completa, si omnia triduo i 'dividua, stut Species, aut genera.subjΘcta e -' tib t numereatur . incompleta vero, si quaedam omittantur.
uod Schol. Inductio completa robur habed in Sictum, cum fieri simpliciter nequeat, ut id,
veniat . Minus firmiter concludit incom-- pleta magnam tamen, si rite adhibeatur . vim obtinet, itaque rem persaeps confieid, ut non nisi imprudens de veritate per ejus-
134쪽
Ve Relig. Argument. Dec. IIS modi inductis nem stabilita dubitare possit
immo quandoque etiam eo pertingit, ut se- Te absolutae demonstrationi sequi polleat. Repor inductionem inducimur, ut putemus. Eum, qui nobiseum loquitur, habere animam rationalem,' ut nos ; vitulum, quem Coram vivum intuemur, habere jecur, lienem, reliquasque internas partes ita dis in sitas, prout in dissecto conspiciuntur; &quidem ita haec tenemus, ut, non obstan te absoluta in eontrarium possibilitare, ab que insaniae notae haec, & similia in d ibium vocare nequeamus. Est haec inductio; quae etiam frequentius argumentum ab an Rogia petitum denominatur, physicis pr. Cipue in usu, servitque ad investigandas ge
sales naturae leges constabiliendas, quibus in casibus inductio completa frustra potissimum desideratur. Eam in rem elegantissi- mma monita suppeditat Cl. - Ρ. Boscovieli, quae in compendium redacta hic exhibeoι- eon
Leges de legitimo diductionis usu.
'ν. Si existentia generalis cujusdam in na tura legis per inductionem probanda Sit, ne
eesse est, ut ea in omnibus omnino casibus, qui in examen vocari possunt, iisque numero non paucis obtinere deprehendatur, si ephyueici, cum in omnibus corporibus, quae ε ab experientiam cadunt, deprehendant unc mab altero loco excludi, hane proprietatem, quam impenetrassilitatem vocant, omnibus - .mnino' corporibus, quantumcumque vel ob distantiam, vel o, exiguitatem a sensibus nostris remotis absque in haesita dione , attribuunt. Hoc porro in casu non oberit, si i quandoque contrarium fieri videatur, si modo illud examines accuratius instituto, neque melius perspecta cum lege stabilita certo quodam modo
135쪽
154. Pars L cap. XV. . conciliari possit; sic non obest, quod saepius' unum corpus in alterum, et aqua in spongiam, olea in marmor, penetrar. videatur; cum
haec & similia cum impenetrabiljtate generali facile concilientur, dicendo : id ob vacuos
corporum poros fieri debere.. a. Si quaepiam proprietas absoluta, quae videlicet mulum ad sensus nostros res pectum habet, universim in majoribus, ac sensibilibus corporum massis deprehendatur, ea quoque insensibilibus, dc quantumcumque exiguis corpusculis attribui debet, nisi . manifesta ratio obstet; magnitudo siquidem, & parvitas re- Spectu rerum, ut sunt in se, nihil mutant,
totumque a nostrorum sensuum acumine pen- ldet. Sic ex eo, quod omnia corpora sensibilia gravia, se impenetrabilia sint, concludendum est gravitatem impenetrabilitatem minimis quoque earum partibus, ac corpusculis in- , sensibilibus competere.. 5. Proprietas respectiDa, quae . nempe SO . tum comparate ad sensus nostros . talis est, 'a majoribus corporum massis ad minima corpuscula transferri non. debet ; id enim magnitudinis discrimen, etsi respectu Corporum sit accidentale, non tamen in relatione ad eas proprietates tale est; sic non est inserendum minima corpuscula esse sensibilia, colorata dcc. ex eo, quod id in majoribus corporum massis deprehendatur. 4.) Proprietas pariter, quae rei cuipiam solum ratione totius, aut compositionis convenit, a toto ad partes, a composito ad simplicia, ex quibus illud consulit, transferri nequit; sic omni toti competit habere partes,
sed non propterea quaelibet pars suis iterum partibus constat: item de ratione cujuslibet extensi est, ut habeat partes extra positas, sed non propterea debent in quavis extensi parte rursum plura diversa. esse, quorum umnum extra aliud positum sit.
136쪽
De Reliq. Argumlent. Spec. ita CXLIV. Polysyllogismus , sive argumenta- Qui stio stolysyllogistica oritur, cum plures syllo- tria
gismi inter se Connectuntur, ac velut conca- sinus' i Enantur. Fit id duplici modo ; I. ut conclusio praecedentis fiat praemissa sequentis, Sic D. g. Omne quod cogitat, est spiritus ;anima bumsna cogitate ergo anima humana Est spiritus. Omnig spiritus est ens Sim- Pictae . sed a nim I bumGua f3t Spiritus: ergo anima humana est ens simpleae. Omne ens simpleae est incorruptibile; sed anima humana est ens sιmplex : ergo anima humana est incorruptibilis. . a. Ut una praemissarum praecedentis fiat conclusio sequentis syllogismi; ut si invertas dicendo: omne ens simplex est incorruptibile ; sed anima humana est ens simpleae ergo anima humana eSt incorruptibilis Omnis spiritus est ens simpleae I sed anima humana eu Spirittas: ergo anima humana est ens Simpleae. Omne, quod Cogitur, est spiritus; sed anima humana cogitat: er- go anima humana est spiritu S. . CXLV. Argumentatio, quae vitio laborat,' Quid atque adeo forma sua . ias.ὶ destituitur, εophi Parcti glymus, vel sophisma audit ; sic sophi-sta evadis, cum argumentaris: quod non perdidisti, habes, sed non perdidisti centum aureos ergo habes centum aureos. Schol. De variis sophismatum generibus, Θο-rumque resolutionibus copiose antiquiores, ac praesertim Peripatetici ad' exemplum ducis sui Aristotelis -disseruerunt; verum fructu permodico: nec videtur e re di- 'scentium esse, eorum memoriam tanta copia praeceptorum, quorum usMs in praxirarissimus est, obruere: praecipue cum, . ut erudite observat P. Bussier, generalis omnium fere fallaciarum sons sit aequi voca- Log. I. tio, quae attenta mentis applicatione non P- δ
dissiculter detegitur. Suppeditavimus quoque I. Lab. cor. a. normam universalem,
137쪽
i 0 . Rura L. cap. XV. . . 'ad quam tiro cujuslibet ratiocinii conc Iu
sionem exig're, ejusque cum ' antecedente nexum detegerct possit, quod si tamen plura desideret, haec observet; cum cujuslibet syllogismi dati vitium, quoa quaeritur, Vol. in terminis, vel in propositionibus latere . debeat, inspiciat primum tentas nos, Videatque, Dum plures Sint, quam tres Num medius conclusionem ingrediatur, aut bis particulariter sumatur Num aliquis extremorum Sit universalis in . conclusione, qui particularis. fuit in praemissis Tum inspiciat propositiones, videatque, num utraque praemi Ssa sit particularis, aut negativa Num una praemissarum existente particula . Ti, aut negativa, conclusio quoque ratis sit ΘΙ aec uti uno veluti intuitu mente percurrere potest; ita quoque uno quasi momento vitium syllogismi. cujuslibet laxi assignare poterit,
CXLVI. Facultas' cognoscitiva mentis no-
ΩR0d stiae per operationes suas veritatem attingere nihil, nititur, eaque in re a logica directionem ex- seeun- pectat g. 45. ): quare, expositis jam natura, proprietatibus, legibusque universalibus operationum ab ea facultate elicitarum, ordo rostulat, ut, quid veritas sit, quibusque ea in- diciis ab inimica sibi falsitate dignoscatur, &spiciamus β. 46.3. Haec esz. Summa alterius hujus partiS.
138쪽
De veritate, Iosaismate in genere, eorumqua diuersis speciebus.
CXLVIL Veritas, quatenus adl logicam'.. spectat, est convenientia nostrae cogitationis '' ei, cum suo objecto; fa Isitas contra eSt diSCOn- et . falsi
venientia nostrae cogitationis cum suo Ob -tas logi-cto. cacor II. I. Veritas igitur est affectio quaedam, sive modus g. 5a. 3 nostrae cogit aetionis, ab eaquB pendet, nec per se Sinem realiis r subsi Sis re e deSt. Esrol . 2. Cum pore, ipsa cogitatio alius non sit, quam affectio quaepiam mentis cogitantis, palam est, veritatem realiter Bxtra mendem cogitantem non' exi Store. .
C OIl. 5: Falsitas contradictorie opponitur veritati, & consistit in ipsius negatione dcogitatio enim, quae non convenit objecto,
Schol. Neminem latere potest veritatem Oula hoc modo intellectam, solum in abstracto veritas ββ. 70. 71. in considerari, quae Si in con- In ton Creto accipiatur, erit ipsa cogitatio suo ob- ς to jscio consentanea. Haec porro veritas Iogica compellarur, ut discriminetur ab ea, quam metaphysicae, ac illae, quam philosophia moralis in contemplationem' vocata Veritas 'meta vj icI im eo consistit, ut res actu ''
Oxistens. habeat om nra, quae ad eJus realem, physi ac naturalem constitutionem requiruntur; ca, et sic enim dicimus verum esse aurum, cum mor-li Pres omnia habeat D quae' ad y realem a uri. naturam' per se requiruntur π hule veritati nihil opponitur ; nequit enim res non esse id, quod esc. Veritas deindει moralis esteonvenientia sermonum cum mente, . &sensu' loquentis; nam veracem eum dicianas, qui , ut sentit, . loquitur , etsi forte
139쪽
i 8 Pars IT. Ge. Tres se aliter habeat: huic adversatur mem
. CXLVIII. Cogitationes nostrae reseruntur vel ad objectum, quod realiter extra nos tale non existit, quale a mente. nostra Conci
pitur ; vel ad objectum, cui Existentia etiam
realis extra nos, ac independenter a nostro
conceptu competit. cons. ββ. 5 I. cor. a. 75. Oritur hinc duplex veritatis species maximi in recta cogitandi methodo momenti. 'CXLIX. Veritas interna, sive formalis Bst
convenientia cogitationis nostrae cum objecto , quod realiter extra noS Saltem tale nQn sexistit; ut cum cogito : circulus est rotun- dus: vera Θst mea cogitatio, etiamsi nullus existeret circulus; tales sunt veritates omnes pure geometricae. Veritas externa, sive ObjU- ictiva est convenientia nostrae cogitationis cum objecto, quod repliter extra nos existit; ut, cum cogito : te us est minor sola ' datur etiam veritas externa , vel objectiva; ut cum cogito: mons auretas praeruptus dissicuIterscanditur : haec cogitatim erit quidem intemne , vel formaliter , non vero externe , aut objective vera.
Corylia Quamdiu veritatem solum internam lpossidemus, non possumus judicare de exi- stentia reali objecti extra mentem; at per veritatem externam certi reddimur, objectum, quod est in nostra cogitationse etiam extra eamdem realiter ita existere. Schol. Veritas interna est clara, distincta,
simulque. indefectibilis; clare enim, &. di
stincte discernere possumus, num una ideas id conveniens alteri, cum hae ideae sin ripsa mentis nostrae actio, per quam illa intime de so ipsa, ac de suis operationibus judicat . . Contingit id in geometria Pura, quae aliud non iere, quam systema quod dam, sive collectio veritatum internarum, i . in qRa, remota omni cura, ac sollicitudi-
140쪽
De Veritate, ac Falsitate. I 39ns de reali . objectorum extra noS existentia, ex hypothesi quadam in mente posita - deducuntur consecutiones diveriisSimae, quae totidem veritates internas, ac irrefragabiles Constituunt; sic demonstramus : glabum etiam integrum terraqueum, si perfecto in aequilibrio constitueretur, in minimae acuSCuspide sustineri posse; parum solliciti, num hoc aequilibrium reipsa detur, aut datari possit. At vero veritas externa frequenter admodum obscura, dubia , ac fallibilis Θst; persaepe enim scire non conceditur , an cogitationes nostrae ipsis objectis, quae
que inde Est, quod praestantissimi etiam logici, ac geometrae ingentia volumina aegre iis quidem veritatibus internis , at Simul gravissimis erroribus impleverint; cum
enim veritas interna sine externa Subsi Steres possit, facile contingit, ut ea cum fal- .sitate externa , Ic oojectiva qdandoque Conjungat tar. Exemplo sit Cartesius : posi
teriam, necesse omnino erit, dari ubiqus materiam , ubi extensio concipi potest :jam vero, cum impossibile sit, ut extra hunc mundum . non concipiatur extenSio , extra mundum quoque materia dabitur, atque adeo mundus erit absquε limitibus in infinitum extensus : porro cum quoque ante creationem mundi aliquam extensionem Concipere queam , oportet ut materia jam ante creationem mundi extiterit :quae, cum extensionem eam absque initio concipiam, nec initium habuit, nec creata suit, unde sequeretur materiam non a Deo factam, sed a se ipsa exstitisse. En veritates internas cum gravissimis errori' bus , ac falsitatibus objectivis copulatas :omnes hae conclusiones sunt veri SSimae, ac