장음표시 사용
141쪽
considerantur at falsae, ac absurdae, fr' ad realem materiae existentiam reserantur. Nota
foret difficile, complura ejusmodi exemHa, si res poscisi et , hic adducere, praesertim . si decantara illa Leibnitii, Wolfiique principia rationis sinicientis , ac indiscernihi-tium in examen paullo accuratius vocare liberet; sed de his alias erit dicendi locum. - CL. Cum cogitamus, vel 'ideas tantum, vel judicia etiam, ac ratiocinia efformamus g. 8): igitur, quae de veritate cogitationum i in genere adhuc dicta sunt, jam nominatim ad triplicem hunc cogitandi modum, adplicari
ve veritate id earum, ndiciorum, as
uuid . CLI. Cuην omne idearum objectum vel pos- veritas sibile tantum , vel actu .existens sit g. si idς in cor. I x istudque vel in ra nos , vel em ra' , Oxt. nit nos tale esse cons. g. 75. ), perspi- cuum est, ideam ad triplicis gEneris objecta referri posse. Idea est interne, seu forma Ii-- ω Dera, quando objecto vel tantum possi- bili , vel actu intra nos existenti , ad quod
resertur, convenit. Idea Est - 'aenerne D seu objeCtiUe . Dera , quando objecto extra nos reapse existenti, ad quod resertur, convenit. Haec porro convenientia habetur, si notae, quas idea ut cum objecto conjunctas repraesentat revera in , & cum objecto conjunctae sunt; ut idea solis, cum eam magnitudinem, cum Colirem, Splen rem, motum, reliquaS- que notas, quae in sole insunt, repraesentat. n dasu opposito idea ObjectiDe falsa est; nimirum si notae, quas repraesentat, non sint in objecto rea li: ut idea, quae turrim quadratam longe distantem, ut rotundam, vel xemtam aquae immersum ut curvum exhibet.-
142쪽
De Verit. Ideor. , IudiC. OC. I ICLII. Omnis idea est interne, seu forma- An id liter vera. Fieri enim absolute nequit, ut R 'idea objecto. solum possibili, aut actu intra
nos existenti, ad quod Fefertur, non- con e- falsa t.
Biat, non certe istud , quia non potest id non esse in mente, quod ipsa in se percipit ,' sed neque illud ; nam hoc in casu mens ' e '' ipsa sibi notas quasdam componit, . quae, quia inter se non opponuntur, in uno, eodemque objecto simul consistere pOSSunt, a ἴ-que adeo ipsa sibi suum objectum simul, & ideam conformat, quae propterea inter se discrepa Fe minime possunt. Omnis igitur idea, quamdiu non refertur ad objectum externum actu existenS, vera est. Tales sunt ideae fgurarum a geometreis formatae; ita Etiam in . - . moralibus sormatur idea D. gr. pcn ricidii coi jungendo notas, quae sibi non opponuntur Sine attentione, utrum notae sic conjunctae umquam exstiterint; sic.item primi legislatoresideam poenae, qua parricidae mulctandi essent,
Schol. l. Si quis notas, quar, quia sibi op- ponuntur, simul in uno objecto congis terου nequeunt, in unam ideam. componere tentet, is obtinet ideam. deceptricem β. 77. Schol.), quae, cum reipsa nulla sit β. ciz. 'c β. 5 i. cor. 5. Cum Schol. , nec vera,' nec falsa dici potest: quales sunt: Dei cre&
ti ; creaturae LMnitae ; circuli quadrati; ligni ferrei dcc.
Schol. 2. Est aliud idearum genus, quas uuiis iai minarias vocand: cui videlicet ob quam- dea i-piam similitudinem nobis fingimus , quod n)agio 'non est, ut quasi per imaginem objθctum I.
oculis praesens sistamus, ut cum nobis me- , cita, rnoriam ut idctarum receptaculum r2prae- ac falsi Gentamus; uti enim in receptaculo quodam
reposita alio, quando lubitum fuerit, tempore resumimus, ita quasi ideas in memo- aia reponimis, & alio iterum tempore
143쪽
veritas, et falsitas inisterna
sumimus. Putet autem ejusmodi ideas imaginarias, quatenus fingunt, quod non est, falsas : quatenus vero id, quod est, sub aliquo quasi involucro designant, veras eS-se ; unde a Wolfio Dicariae reaIium Compellantur: ctarum usus in metaphysica padebit. CLUI. Iudicium a firmativum interne, Sctu formaliter Uerum est, cum idea predicati convenit idear subjecti; ut: circuluS ESi rotundus. Negativum: cum idea praedicati non convenit id seae subjsecti; ut : circuIuS non est Quadratus. Si oppositum obtineat, utrumquθfalsum erit: ut: circulus est quadratus, Ci
Schol. Est videlicet veritas, interna judicii
quaedam connexio, aut repugnantia unius ideae cum altera, quarum utraque simul PraeSens ESt menti, quae varum Convenientiam, vel repugnantiam percipit, quin ne- Cesse sit, ut aliquid extra mendem judican-,tem reipsa existat, quod sit realiter tale, quale illud est, quod actu in cogitatione. eidem obversatur. Consistit porro haec convenientia id earum relate ad judicium amrmativum in eo, ut idea subjecti in se includat ideam. praedicati, ita ut nequeavdestrui idea praedicati, quin hoc ipso destruatur idea subjecti; ut cum judico : Circulus est rotundus, id ea circuli continestideam rotunditatis, & si nulla daretur rotunditas, nullus quoque daretur circulus. At falsum est hoc judicium: circulu3 est guadratus possum enim destruere ideam quadraturae, quin destruatur id ea circuli, cum possit dari circulus sine quadratura. Ab opposito, in judicio negativo requiritur, ut idea subjecti non contineat, sed a se excludat ideam praedicati; sic verum 2Sd e circulus non est quadratus; falsum contra: circulus non est rotundus. AtquΘ hoc universim obtinet, 'neque circa judicia , quae
144쪽
De Verit. Idear., Iudic. Dc. i 43; in materia contingente versantur, ulla est exceptio facienda; sit enim hoc judicium marmor est rotundum ; videtur quidem idea rotunditatis tolli posse, quin tollatur idea
marmoris: at eo momento, quo hoc judicium sermatum verum est , ipsa idea ma moris includit omnia adjuncta, ac notas marmori tum convenientes,atque adeo ipsam quoque rotunditatis ideam, quae hoc ipso destrui non potest, quin simul destruatur ea marmoris idea, quae tum subjectum agit. Generatim igitur judicium assirmativum veritate interna gaudet, quoties idea praedi- Cati repraesentat notam vel constantem
vel mutabilem g. 5a. γ in idea. subjecti
tum inclusam; & judicio negativo eadem veritas competit , quoties idea praedicatirΘPraesentat notam vΘl . constantem , vel 'mutabilem in idea subjecti tum non cun
CLIV. Iudicium externe, seu ObjectiUe ver ubiarum est, cum idea praedicati ita affrmatur, veritas, vel negatur de idea subjecti, ut res ipsae rea- &falsitas liter existentes per has ideas repraesentatae congruunt, Vel non congruunt: sic verum est y-ςφε. hoc judicium: tellus est minor sole. In casu opposito erit illud objectioe falsum e ut, te Ius est major mle. CLV. Omne judicium vel verum eSt, Te I . JGlSum cupa enim Ialsitas contraditaOTIO Opponatur veritati β. 147 cor. 5.), fieri nequit, elum ut aliquod judicium simul verum sit & fal- Vςrum Sum, aut nec verum Nec falsum; veritas hujus Per se patet, nmturque duobus axi Omatibus notissimis: impossibile est , ut Gliquid simul sit, se non sit: quodlibet est,
vel non ESt. CLVI. Judicium est necessario Uerum, si Quid ju-Ve, ut 3jundi, in materia necessaria, cum ita die ium erum est, ut sino Contradictione falsum esse neeei a . nequeat; ut Circulus esι rotundus: Deus
145쪽
r. ista. existit - Contra necessario falStam , sive Iaaut sit. -t tu impossifili, cui veritas pro omni ca- ,-ι su repugnat; ut : circulus est quadratus, Deus pendet ab alio. Cum autem judicio veritas ita cΘm petit , ut tamen pro aliquo casu sine contradiction falsum esse possit, aut vicissim, exit illud in materia contingente, atque Contingenter verum , uir mundus Cael-
seit ; vel falsum, ut: tellus est major Sole. rou. Cum propositio judicium internum eRunciet . s .in , quae de hujus Veritate , . aut falsitate adhuc dicta sunt, ad eam quoquo applicari debent. 'Schol. Non est tamen s m per pronum tironi . de cujsislibet propositionis veritate, aut falinate judicium ferre, qua in . re ne offun dat, leges quaspiam suppeditabimus.
Leges de dijudioanda Propositionum Veritate , aut FGISitate. uando I. Propositio, quae non est Gera Secundum ii solii Q η'ς P0 t , ω r SyfCttay, quoS ex usu re--. aut Pt' GJrmrere, vel negare intelligitur, sim-veh, ε Pticiter luter falsas reponi deben Inde falsa - ζ 1. o propositio modalis g. 96. , si prae-
dicatum non conveniat subjecto eo modo, quie Dunciatur, etsi ceteroquin convenientia da- recur; ut: circulus est contingenter rotunduS,a , --δ Πιuydu3 neceSsario existit. a. Propositio cauS-
tur ejusmodi propositio vera sit, requir.eur' primum, ut utraque pars sit vera, deinde etiam ratio per particulam quia prolata debet USSO Vera , ac legitima ratio, . cur in altera Parte praedicatum conveniat subjecto, ut V: a- copula uituta litamiana est incorruptibilis, quia est ens
146쪽
De Verit. Idear. , Iudic. etc. I 45 falsa est, si vel unum illius membrum falsum sit; ut : anima humana est spiritualis,& mortalis, Del pietas, castimonia, otium laudes ac praemia merentur ; ejusmodi nempe Composita propositio est quasi aggregatum tot simplicium, quot sunt. ejus subjecta, vel praedicata, unde qui compositam dicit veram, affirmat implicite singulas quoque simplices ESSe veras, quod utique falsum est, si vel una ex iis falsa sit. 4.) Contra vero ad veritatem disjunctivae s. ior.ὶ propositionis tantum re- etiva' quiritur, ut una disjunctionis pars vera sit, una enim solum disjunctarum partium in ea
affirmatur; sic vera est haec :,, vel animus perit cum Corpore, vel post mortem corporis est Superstes . Falsa autem erit, si nullum qiS-junctionis membrum verum sit, quod contia
git, cum disjuniatio est incompleta I. cit.
schol. ; ut: vel is animus petit cum Corpore, . vel Post mortem corporis . erit beatus. 5. Pa- Condi-rirer, ut propositio conditionalis . min ve-ta n lintra sit, non riquiritur, ut id, quod in conditione, & constionato ponitur, verum Sit ;sed. solum, ut in conditione, ratio conditionati contineatur, id est, ut ea detur connexio inter conditionem dc conditionatum, ut , unius . veritas ab alterius veritate pendeat.
affirmat, abstrahendo, utrum conditioni, aut conditionato per Se veritas competat; Sic Verra est haec: ,, si anima humana ' est corpus, ea est corruptibilis; et folia haec . . si anima bu-mana est incorruptibilis, ea est spiritus - , nam adhunc posset esse ens simplex materiale.
a. is Si vera est propositio subalternans c .
II a. , Vera quoque est ejus substernata ; Subal. quod enim universaliter omnibus convenit Remis necesse est, ut etiam quibusdam sub iis con- lentis conveniat; ut: se omnibus virtus est laude digna, aliqua virtus est laude digna. Si sub-
147쪽
alternata salsa sit, subalternans quoque erit falsa ; praedicatum enim, quod aliquibus non . competit, multo minus omnibus competere potest . ut: is aliquod vitium est honestum
omne vitium est honestum ' . In materia contingente i56. γ is potest subalternans esse 'falsa, quin ejus subalternata falsa sit ; potest enim nota mutabilis convenire aliquibus, quin conveniat omnibus : ur, , , homo est eruditus, aliquis homo est eruditus . Non vero in materia nece Saria, vel impossibili : ut is omne vitium est honestum, aliquod vitium est honestum M. Ob eamdem ra- tionem potest in materia contingente ,, vera esse subalternata, quin vera sit ejus subaltem nans; ut: is aliquis homo virtutem colit, omnis homo virtutem colit M. Non vero in materia necessaria ; ut: ,, aliqua virtus est honeSta, mnis virtus est honesta CoroII. In omni igitur materia valet conclusio a veritate subalternantis ad veritatem subalternatae, & a falsitate subalternatae': ad falsitatem subalternantis: sed a veritate subalternatae ad veritatem subalternantis ,& a falsitate subalternantis ad falsitatem subalternatae tantum in materia necessaria Concludere licet
dieroia neque simu P verae, neque simul falsae esserie ' possunt μὴ si enim primo simul verae essentidem de eodem cum veritate simul assismaretur, & negaretur, adeoque idem simulesset, & non es,Et quod fieri nequit ob axio, ma nodisSimum : impossibile est, ut aliquid simul sit, & non sit ; sic si utraque vera foret: ,, Omnis virtus est honesta, . aliqua virtus non est honesta tum aliqua virtus esset simul, & non esset honesta, cum prohositio universalis praedicatum affirmet implicite des singulis sub subjecto contentis io6. . Si deinde simul falsae essent; tum aliquid simul
148쪽
De Verit. Idear. , Iudic. O . 147.
nec esset, . nec non eSset, quod repugnat axiomati: ,, quodlibet est, vel non est . sic si falsa est haec: ,,omnis virtuS QSt honesta , tun aliqua virtus non est honesta , & si iterunt falsa est haec :,, aliqua virtus non est honestas , tunc, ali3ua virtus non est non honesta , id'ESt, is aliqua Virtus nec ESSet, nec non esset honesta r idem clarius patet in duabus Singularibus , quae contradictoriis aequi pollent Cit. Cor. a. ἔ. Sit enim utraque vera : , , Cicero' est eloquens, Cicero non est eloquens r erit
igitur Cicero simul eloquens, & simul non eloquens; sit jam utraque falsa: erit igitur
Cicero nec eloquens, nec non eloquΘns. . coroll. r . In omni igitur casu a veritate unius
contradictariae ad falsitatem alterius, aut a falsitate unius ad veritatem alterius va-
Coroll. a. Ex duabus propositionibus contra dictoriis, una semper est determinare, &in Se vera, altera determinate , & in se falia e & quia idem est, seu propositio si ede praesenti, seu de praeterito, seu de fu-rum,. datur, determinata in se veritas de suturis contingentibus; ut: , , Cajus evadet
eruditus , Cajus non evadet eruditu S s, ha- . , Tum alterutra nunc jam, cum enunciatur, quoad se determinate Vera ESt. 4 , , , Propositiones contrariae l . Ii3.ὶ num-Coa ra- quam possunt Simul esse verae ; si enim versem aer forent, tunc, cum sint subalternantes, Verae quoque forent earum subal ernatae per . L. 2-
Id vero est, quod fieri nequit; nam in hoc
CaSu, eum una subalternata sit alterius sub- alternantis contradictoria, duae contradictoriar fierent simul verae, quod est contra L. S. Sic si vera esset utraque contraria : se omnis virtus est honesta, nulla virtus est honesta D ; verae etiam somni earum subalternatae: , , aliqua virtus est honesta, aliqua virtus non est hone-
sta μ; & sic verae simul serent duae . contradL
149쪽
ctoriae . nam prima subalternata opponitur contraci ictorie secundae subalternanti, & secunda subalternata primae subalternanti. At Vero , , POSSunt propositiones contrariae simul esse salsae in materia contingente, non tamen in materia necessaria Ratio primi est : quia, quod contingenter tantum speciei convenit,
potest inesse. aliquibus individuis, aliis non;
unde tam universalis affirmativa, quam universalis negativa simul falsa esse potest; sic re ipsa falsae sunt hae : se omnis homo est eruditus , nullus homo est eruditus. Ratio secundi est: quid , . quod integrae Speciei. necESSa- . Tium est, singulis quoque individuis sub sacontentis competere debet; sic falsae esses nequeunt hae duae :,, omnis virtus est honesta, nulla virtus est honesta. . . Coroll. Igitur in materia .nece saria rite concluditur ex veritate unius contrariae ad falsitatem alterius, & a falsitate. unius ad veritatem alterius; sed in materia contingente valet quidem illatio a veritate: unius ad falsitatem alterius, non tamen vicissima salsitate unius ad veritatem alterius. subest i - 5.) -Propositiones subcontrariae β. I II.)num- R i*r quam possunt esse simul falsae ς. nam cum Sub- contrariae sint subalternatae , si eae simul es sent falsae, falsae quoque forent earum duae
subalternantes per L. I. atque adeo duae con-
tradictoriar sorent simul falsae, quod est contra L. F. Sic si hae duae forent simul falsae : aliquis homo est eruditus, aliquis homo non est eruditus ; etiam simul falsae essent earum subalternantes: se omnis homo .eSt erudituS, nullus homo est eruditus ; sed inter has quatuor duae semper sibi contradictorie opponuntur scons. L. 4.) adeoque duae contradictoriae foroni simul falsae. Sed tamen ,, Verae possunt simul esse in materia contingente i
non vero in materia necessaria M. Ratio prim 1
quia praedicatum, quod speciei contin-
150쪽
De Verit. Idear., Ddic. etc. . 3 ψganter convenit, potest convenire aliquἱinsin dividuis, aliis non; sic potest utraque. esse vera r se aliquis homo est eruditus, aliquis homo non est eruditus V. Ratio secundi est: quia, quod .necessario convenit, vel repugnat toti speciei, necessario etiam convenit, vel repugnat omnibus, & singulis individuis sub specie comprehensis; sic nequeunt simul esse verae hae duae r se aliqua virtus est sonesta, aliqua virtus non est honesta V.Coroll. Igitur in propositionibus subcontrariis Sempor valet illatio a falsitate unius ad veritatem alterius; sed a veritate unius ad falsitatem alterius tantum in materia n cessaria, non in contingente legitime con-Hudo.
CLVII. Ratiocinium interne, seu formaIiter Quid
verum est, cum conclusio sequitur legitimeveritas ex antecedente,. Id est, cum datur consequen- D itia, seu connexio inter cunsequens, & an-Rutecedens .. 125. , sive dein antecedens 'illud verum sit, sive. falsum; ut: omne eo pus est ens compositum: sed anima humanavit. corpus: ergo anima humana est ens co
positum Hac porro consequentia deficie is illud erit .sermaliter falsum: sive deind singula. judicia vera sint, sive salsa; ut: ,, aliqua virtus est aestimanda; sed pietas eszvirtus : ergo pietas est aestimanda; vel :. ali quis homo est eruditus; sed Cajus est aliquisnomo: ergo Crius est eruditus. CLVIII. Ratiocinium externe seu objectiυe QRid verum est, cum singula ejus iudicia objecti ' μφη ,
ve vera Sunt; ut: se nullum ens simplex: est corpus; sed anima humana est ens simplex: ergo anima humana non est Corpus. Coroll. I. Ratiocinium igitur formaliter simul, & objective verum . est, . quando resingulorum judiciorum veritas habetur, &consequens legitimo nexu ex antecedentE.