장음표시 사용
161쪽
16o Pars II. Cap. IV. re mentem Cl. P. Busser, ex cuius praestantissima de primis veri alibus. doctrina in commodum tironum, quorum egregiis hisce principiis solide imbui quam maxime interest, complura desumam. Si quis dissentire velit, atque ad inanes de verbis contentioness deflectere, non morabor; id
solum peto, ut pacato animo, ac veritatis unice studioso, positisque omnibus anticipatis opinionibus serio conscientiam suam
consulat, dispiciatque attente, quid illud sit, . propter quod de aliquorum iudiciorum veritate prorsus: non dubitet λ Nae is semper unum ex his indiciis, neque ullum umquam aliud, quod ad ea reduci nequeat, adesse deprehendeL.
De sensu intimo, et sensu Naturae 'Communi,
sen/us CLXVIII. Osepsus intimus est Indicium sun 'x ' ' ficiens veritatis internae nequit enim ulloc'su fallere. Per sensum 'uippU intimum indi- percipimus convenientiam, sive repugnantiam elum' idearum Inter se, existentiam, actualesque mentis nostrae affectiones β. 75. , atque aὁeo id, quod nobis intime praesens est, & quidem ea evidentiae claritatΘ, ut . majoris per naturam nostram ne capaces quidem simus ;nihil enim datur, quod nos propius, cerisus,' ac emcacius convincat de convenientia cogitationis nostrae cum suo objecto: ipsum siquidem objectum, nostraque cogitatio, atque sensus hie intimus, quem de ea habemus, aliud reipsa non sunt, quam nosmetipsi , qui cogitamus, e sis Imus , atque intimum ejus sensum habemus. Iam vero qui fieri 'ueat ut in iis fallamur, quae tanto nobis splendo- Te sese manifestant λ Est profecto id ita cu- jusvis menti id pressum, ita per se clarum,
162쪽
De sens. Int. et Sens. comm .. effut qaidquid in confirmationem adduci posset, non tam ad declarandum . quam ad obscura dum serviret; qu*erat quispiam rem ieso wsis lumine clariorem, nae is, densissimis sese
coirolis Per sensum igitur intimum a nobis m. vigenter cognoscitur veritas. propysitionum universalium per se evidentium, seu axio . Matum abstractorum , quale est illud: ,, impossibile est idem, Simulli. eSSD, .& nou es so cum . in his nihil consideretur eraeter . convenientiam id earum, id est, actionum nostrarum; eorum item, quae in anima nostra contingunt, ut eam existere, cogitare, dolore, laetari, libertate pollere &c. Et: denique eorum, quae ex his legitima demonstratione deducuntur, ut sunt conclusiones pure 'ge Seric ,. ac metaphysicae; quin in 'his omnibus ullum respectum ad realem ob- jecti extra mentein nostram existentiam
&hoI. Qui nullam aliam evidentiam, praeter-. quam eam, quae in sensu intimo sundatur, admittunt, eumquce hac de caussa unicum omnis veritatis. criterium esse autumant, coguntur, si sibi concordes . esse velint, O mnem certitudinem evidentem eorum negare, quae nec in se experiuntur, nec uxinterna experientia legitimo ratiocinio concludunt. Iam vero sunt quam plurima prae- . torea quorum evidentiam nemo ullus, qui quidem Sana ratione utatur, in dubium vocare sueat. Investigantis igitur nobis. sunt. indicia. sufficientia Uritatis externae, qu ' rum nimirum ope de reali objecti extra nos existentia judicia certa, ac evidentia consormare liceat, & praecipuo quidem loco de iis, quae maxime at nos attinent,
atqu* ad. usum, vitaeque nostrae rationes cumprimis necessaria Sunt. CLXIX. Sensus naturae communis est quin Ovid
163쪽
n turae dam animi comparatio ipsius naturae habit φ.'mm 'cunctis hominibus indita, per quam illitionis usum ConSecuti circa res quasdam ;quae non sunt objecta sensus. intimi,. suaeque Sub omnium captum,. atque mtelligentiam Cadunt, commune, & in universum consentjens,
atque a nullo alio. principio pendens judicium ferant ; ejusmodi judicia sunt existundpraeter me alii homines in mundo ' omnes homines non conspirant ast me fallendum, '&decipiendum , in iis, quae concordi judicio
asserunt: ex 'fortuito partium concurSu non
potest exsurgere totum aliquod ordinatum, ruod constantes, ac determinatos motus eat . CLXX ,, Existila sensus naturae communis 'M cum 2nim, experientia perpetua omnium Saeculorum isa contestante: deprehenda titub anter homines, ceteroquin aetate, gΘnio, tem peramento,' educatione, affectionibus, m4ri-Dusque inter. se infinitis. prope modis discrepantes, judicia quaedam. constanter conSBntientia de rebus. compluribus, quae sensu intimo non percipiunt, etsi reliqua eorum judicia sint diversissima, necesse Protaus est, ut sit commune quoddam omnibus principium,
in quin Pa innitantur univωrsim Θnim quivis
effectus generalis generalem quoque caussam requirit, sicut ab opposito ex divorsitate es.sectuum diversitatem caussarum, & ex diversitate judiciorum diversitatem quoque principiorum rite colligimus . Iam vero quod puer ese aliud esse, ' vel cogitari commune omni bus hominibus principium, nisi natura ratio natis, ob quam sunt, & dicuntur homines Licet enim. naturae diversorum hominum' inquamplurimis differant, ut sem' eorum 'facies, Semper. tamen in eSsentialibus, quae naturam nimirum humanam ,. & rationalem Constituunt, perfecte conveniund ut iterum
diversae hominum facies in praecipuis parti-
164쪽
De Sens. Int. et)Seny. Comm. i63bus haud discrepant: extat igitur principium quoddam in ipsa natura humana, & rationali sundatum, id est, quaedam animi comparatio, Seu propensio naturalis, ex qua ejusmodi judicia omnibus communia proficiscuntur. Et profecto sine hac potior hominum pars deficientibus principiis, sive neceSsariis adjumentis nullum judicium verum, ac certum serre
posset de rebus Extra se existentibus, quae tamen ad vitae consuetudinem apprime sunt necessariae; quod qui aSSerit, asserat quoque, necesse est, maXimam hominum rationalium partem ratione, actionumqu2. u Su destitui. Schol. Etsi vero haec naturalis animi propensio ad rite de objectis quibusdam judicandum omnibus hominibus indita est, noct tamen in omnibus incorrupta permanet cum enim homines libertate polleant, fieri' potest, ut quis distortis animi affectionibus nimium indulgendo contrarios habitus contrahar, Suamque naturam magnopere depravet ; atque ind2. fit, ut numquam. sere omnes prorsus homines in idem judicium
Conspirent, neque Sit opinio quantumcumque absurda, quae non aliquos saltUm fautores nacta fuisset. At vero nemo propter- ea inserat consentiens ceterorum plurium, atque magis proborum judicium non esses naturale; sensuS enim hic naturae, qui nos
ad recte judicandum impellit, conserri debet cum alio naturae sensu, . Di noS ad amandum, ac desiderandum incitat: prosecto quis negaveri z naturalem esse parentum in proles suas amorem λ Interea tamen novimus parentes suisse, in quibus sensus hic naturalis prorsus Suppressus, ac extinctus fuit. Ita igitur non minus commune quoque plurimorum in unum consentiens judicium inter naturalia reponi debet, tametsi nonnulli ab eo dissentiant. QuamviS VI
delicet natura regulariter, & ordinate ii
165쪽
x6ό . Fara H. Cap. IV. - . suis operIstus procedere soleat, possunt i men ea quandoque deformia, Oc ex parcinimperfecta esse ;& sicut in corporibus nox α, numquam monstra, & abortus deprehendimus, ita pariter monstra subinde, & ani .
morum abortus inveniuntur, quae tam&- non tam naturae tribuenda sunt, quam Ipsis
hominibus, qui ob perversum libertatis Ἀ- . sum lumen illud a natura insitum extiα-guunt, ac frena pravis affectionibus laxando propria culpa in monstra degenerant Porro depravationis hujus praecipuos sentes detegere non erit inutile,
Fontes corrupti communis naturae sensus.
i. Cupiditas quaepiam sciendi inordinata , ac Iustos ultra i mites provecta, quae nos impellit, ut curiorius ea perscrutemur, quae mentis humanae captum longe excedunt; unde conse3uitur, ut tenebriS, ac obscuritatibus involuti, omnisque ductu luminis privam ii in gravissimos errores caecorum instar pr
gloriar studium , quo fit, ut ab aliis, ac praecipue quidem ab indocio vulgo discerni cupiamus: inde a judiciis.communius receptis idiscessionem facimus, aliterque de rebus mnium captui expositis, quam vulgus seseat, spronunciamus; simul vero, dum elatione ani lmi aliorum sensa rejicimus, communem na
5.ὶ ,,Insita quaedam iam ante menti opinio , ia& fortuita quasi adhaesio ad sectam quam- η piam, quae se novitate, falsoque doctrinae, 'lac veritatis splendore aliquo tempore com- lmendat; cujus rei exemplo Academici olim, l& Sceptici suerunt. Cum enim se solos Sa culi sui eruditos, ceterorumque magistros νjactarent, omnes ab ea doctrina allevos
166쪽
De sens. Init. et Sen'. comm .perbe prae se despiciebant, & quasi commiseratione dignos intuebantur, ab iisdem ipsis interea jure merito derisi. . . K ),, Studium proprii commodi , quod fre-.quenter, repudiato communi naturae senSu, nos reperturos speramus; sunt nimirum veritates quaedam in sensu naturae fundatae homi- inibus voluptatum studiosis per quam mole stae, propterea quod, si iisdem assintirentur, ex. Parum praescripto vitae suae rationes insti, tuere , moresque etiam suos ad eas consor- mare cogerentur; quare, ut gravissimum huc ab humeris suis jugum avertant, veritatem etiam clarissimam contra communem Omnium sero hominum consensionem agnoscere --
lunt . Ita olim I picuretis ille apud Tullium D. nae. adversus Dei providentiam depugnavit. ,, Im-ρς' posuistis in cervicibus nostris sempiternum ' δ' dominum, quem dies, & noctes timeremus . Habet quippe voluntas ingens in intellectum imperium, eoque frequenter effcit, ut reje ctis veritatibus evidentissimis opiniones quam
maxime absurdas, praesertim si suavem Sen-
Sui. voluptatem polliceantur, ambabus quasi
CLXXI. se Sensus naturae communis num- Auum. guam fallit ; cum enim haec animi compara- μ' i , seu propensio ad judicandum 'de rebus μέ 'quibusdam, quando ear menti debite propo-auntur, sendetur in natura rationali, si ea anquam falleret, ipsa natura rationalis nos ster seSe in errorem induceret; atqui hoc fie si nequaquam potest: foret quippe eo in ca- tu natu a rationalis, eodemquΘ tempore non 'ationalis , quod contradictionsm implicat ; ationalis quidem; est namque natura humara, quam qui ratione Uxpoliat, hominem belui aequiparat: non rationalis vero, cum enim irror rationi, ratioquct errori adversetur, ne , esse Est, . ut Ea, quae nos per sese in fal-um judicium impellit, natura ratione Careat.
167쪽
ι. r. OS OSophorum. .s magio confirmata. Audi Tul- ῶν. ret. tium, omni autem in re consensus omnium gentium lex naturae putanda est. is Multa dare solemus, inquit Seneca, praesumtioni omnium hominum : apud nos venitatis argumentum est, aliquid omnibus videri Coroll. Nullum igitur judicium, ad quod sommandum a sensu communi inducimur, ullo . in casu potest esse falsum, atquct adeo fieri nequit, ut quis vere. judicet de re, quae sub omnium intelligentiam aequaliter cadit,
quando a communi plurimorum sana rations utentium judicio dissentit: aut comprobet , necessct est, in se solum, ac in parvo ipsi similium manipulo residere naturam rationalem, reliquis vero omnibus, ac, proinde toti sere generi humano eamdem deesse Schol. r. Profecto ut tanta in diversis hominibus circa res qW amplurimas indiciorum diversitas non potest non esse evidens fal-
si tatis character; ita ab opposito in ipsa hac ingeniorum, affectionumque diversitat B perpetuus omnium, aut sere omnium in idem judicium consensus summa cum ra-' tione pro certissima veritatis nota accipiendus est, quique eam reposuit, ab insania
ProCul abesse . non potest. Veritati huic, posita jam Dei existentis demonstratione, maximum lyde robur accedit, quod haec na-
turalis animi comparatio non provenire queat nisi ab ipso naturae auctore, cujus veriloquio,
providentiae , & bonitati nullo pacto congruit, ut eas nobis facultates naturales indat, quibus etiam bene utentes directe in Drrorem impellamur: talis enim error in ipsum redundaret, ipseqυμ nos fallerct dicendus foret, quod vel cogitare absurdissimum est. I x his manifeste conficitur, judicia ex sensu communi profecta non mi-
168쪽
nus certa ESSe , atque , ea, quae EX SEnSuintimo feruntur : est tamen inter illa nonnullum evidentiae discrimen, haec quippe evidentia claritatis maximae pollent sy. 368), ut ne umbram quidem dubii admittant, quod de illis ex vero dici nequit: cum enim judicia in sensu communi fundata respiciant, objecta extra nos existentia non posSunt Vivacem adeo in nobis impressionem efficere, ut illa, quorum objectum ipsum intra nos existit. Inde tamen nemo inserat, judicia
dentia : nam seque naturaliter, infallibiliter, & necessario intellectum ad conSensum determinant, minorque ejusdem luminis vivacitas efficit solum, ut objectum mi
nus clare, non auten o ut minuS Vere ac
realiter cernatur. Prique proinde insipien tium in numero collocari meretur, qui judicia sensus communis serio negare, aut in dubium trahere tentat, atque is, qui judiciis e sensu intimo prosectis: aSSensum abnuere praesumit, hoc solum discrimine; quod hic a se ipso quodam modo discede re: ille vero rationi, ipsique naturae rationali renunciare censendus foret. Schol. 2. Verum ad hunc disputata non omni Quom bus Omnino probantur; contendunt enim 'φ . 'b nonnulli, complura judicia omnibus sere hoc bu. minibus communia falsa suisse, ac Erronea, oecuris cujusmodj fuerunt de polytheismo, in quem rendumtomnes olim nationes, excepta solum Judaica, conspirarunt: de motu solis annuo circa tellurem; de non existentia antipondum: &denique, nonne ajunt, commune fere O mnium. hominum judicium est solis diametrum Vix duos pedes aequare, ac nisi a philosophis contrarium evidenter demonStrarertur, Omnes ad unum homines sibi relicti id firmissime judicaront At vero haec, &similia judicia ex sensu naturae communi -
169쪽
prosecta esse vehementer nego; nam ut ab eo, quod postremum est, exordiar, hunc esse sensum communem eorum, qui, ut de
magnitudine solis judicium serant, idonei sunt, aperte falsum est. Etenim quis. Est, etiam Oe rudissima plebe, qui hac in re
mon philosophorum potius, ac aStronomo Tum, quam Suorum Oculorum testimonio fidem habeat λ. Quis umquam. Seria mente inrmavit, . solis diametrum Sine ratione. 2.
pedibus majorem haberi λ Aut fingamus suisse talem: an. non uno quasi momento Errorem dedoceri potuisset provocando ad experientiam, qua certissime constat, obje ctum. quodcumque pro ratione. majoris di- Stantiae minus apparere prosecto vel imperitissimus novit plerumque suis se oculis de vera rerum magnitudine decipi; quare quo tempore absque consideratione censent solis diametrum duos duntaxat pedes complecti, ita simul comparatus est animo, . ut tantilla attentione accedente in contrariam 'partem judicando abeat, priusque judicium erroris condemnet.: illud igitur primum ju- dicium non proficiscitur ex sensu' naturae i. communi, cum evidenter erroris convinca tur, per ipsum communem, & puriorem quasi naturae rationalis Sensum, qui per at tentionem paullo. accuratiorem obtinetur. Atque idem sentiendum est de reliquis e roribus popularibus, qui ratiocinii non: ad eo sublimis, aut notae alioquin experien tiae ope nullo prorsus. negotio resutantur,
Ut polytheismo contingit, qui longe clariori, ac evidentiori ratione aὸ rudium etiam captum reselli potest; quamquam & is non ubique receptus fuerit, & ubi viguit, consociatus erat Cum aliqua notitia unius, supremi, & praepotentis Dei, Deorum, hominumque parentis, ut suo loco in meta- physica demonstratur.
170쪽
De Sens. Int. D Sens. Comm. IS9Addunt deinde axioma pervulgatum: υf- Ck. deritatem non esse in multitudine quaerendam; not. D. vel cum Cotta quaerunt: num reS tantas ο- 'Finione StuItoruim placeat judicari ξ Sed his alio quoque axiomate occurri potest; videlicet et Usae Populi, vox Dei. Ut igitur superiori dicto sua constet veritas, id ita accipiendum est, ut intelligatur ea veritas, ad cujus investigationem singularis attentio, major ingenii vis, dissicilius ratiocinium, aut exquisita experimenta requiruntur, quae omnia utique frustra in multitudine desiderantur. At veritas, quae sola mentis applicatione, absque longiori ratiocinatione cognoSci potest, aequΘin vulgo, si is naturae ductum sequatur, quam in sapientissimo quovis philosopho residere potest: judicia proinde vulgi in sensu natu-xae sundata nequaquam inter stultorum opiniones, ut . disputationis gratia contendit Cot- ea, referri possunt .. Denique, ut similibus objectis penitus satisfiat, ride advertendum est, non agi hic de quocumque hominum singularium, sed de ipsa naturae humanae, ad rationalis auctoritate, neque hanc per qualemcumque majoris hominum partis in aliquod judicium consensionem, Sed per eam solum, quae ex ipsa .naturali propensione omnibus indita proficiscitur, constitui: quare philosophi quam maxime interest, notae ea, quorum ope duplicem hanc hominum consensionem accurate discernere queat: eam , in Tem sequentes ei suppeditamus
. characteres Consensionis in sensu naturae fundatae.
I. . Consensio ex sensu naturae communi proficiscitura si nullam habeat aliam originem quam quae est ipsius naturae, ac Spon- in prorsus, α naturaliter,. sine ulla institutione, ac doctrina in hominum animis exa-;.