장음표시 사용
151쪽
Corollia a. Conserenti. I 25. &cor. in pate- bit toties ratiocinium, aut ejus consequenS esse objective verum,. quoties .illud eSt ma--..terialiter Verum,. atque adeo haec duo pro
ocitam haberi posse. . . . l. 'CLIX. Cum ex vero antecedente. salsum Consequens legitime non deducatur . 125. cor.. 5. can. I. & 2. 7, neceSSe est, ut quando consequens ratiocinit est objective, sive materialiter falsum, etiam alterutrum, vel utrumque judicium. autecedentis objective falsum sit; sic quia in superiori exemplo i57. consequens ): anima humana est enscomposilum o objective falsum est, falsum quoque est aliquod antecedentis judicium, nempe hoc : anima humana est Coreus. ν ' roli. I. In omni ergo ratiocinio sermaliter vero valet illatio a veritate objectiva consequentis ad veritatem objectivam totius a tecedentis, id est, utriusque judicii, - : sua antecedens constituitur vicissim ii. item a salsitate obiectiva consequentis aa falsi talem saltem unius judicii in antece dente, ac vicissim. Coroll. a. Inde numquam in ratiocinio legi - . tima concesso jam antecedente negari pol
Coroll. 5. Cum argumentatio sit ratiocinatio . verbis explicata .iz7. , adhuc dicta ad eam quoque, & praecipue ad syllogismum , in quo p)riter concessis praemissis conclu- .. sio negari nequit, extendi debentia
De Indiciis Veritatis, Certitudine, γ
CLX. Veritas cogitationum: nostrarum per certa indicia, quae rationem in se continent
solet; haec sunt a cientia, si nullo in casa
152쪽
.. - De Indico Verit., Cert. etc. ISi
Fallant: inae cientia vero, si quandoque fal
Schol. Gm 'in inquisitisne veritatis, ad quam tironem philosophum 'praesenti hoc labors' aptum essicere cupimus, totum denique negotium eo delabatur, ut judiciorum nostrorum, sive, quod idem est, propositionum veritatem detegamus, jam fere dct hac sola ita futurum nobis sermo erit; quae interea ad veritatem quoque idearum, ac ratiociniorum pertinebunt, facile a quovis dijudicari eoterunt. 'CLXI. Qui indicia suffcientia, quae scit
nullo in ' casu . fallere, adesse cognoscit, itar judicat de cogitationis suae veritate, ut ne . suspicionem quidem, etsi vallet, de opposita eidem falsitate prudenter in animum admittere possit, tumque 'dicitur eertus esse deveritate; ut cum judico: totum maius 'est, sua parte. 'Qui Iudicia solum insufficientia perspicit, habet se modo opposito, estque incertus de veritates ut cum Iudico: dantur in planetis incolae. Certitudo igitur est affectio. quaedam, sive 'status mentis sines omnisollicitudine, aut formidine de opposito veritati per indicia sufficientia cognitae adhae
CorOII. r. Cum fieri possit, ut unus indicio- . Tum, quae adsunt, susscientiam perspiciat, alter non ; fieri quoque potest, ut de eadem veritat ει unus certus sit, alter incertus; sic olim Incerti erant de veritate hujus
propositionis : dantur antipodes', nos contra jam certissimi Sumus. Coroll. 2. Affectionem meae mentis praeter me nemo cognoscit: igitur praeter me nemo
certitudinis meae, neque ego alienae judex esse possum; cujusliber proinde conscientia de sua certitudine judicat. CLXII. Certitudo ex indiciis susscientibuS εt quo- orta est triplex; vel enim ea indicia sunt tui ex
153쪽
13a 'M II. CV. II. ejusmodi, ut nullo absolute in casu. sallere possint; vel fallere non possunt, quamdiu universales naturae leges obtinent: vel denique secundum leges humanae prudentiae fallere nequeunt. In Primo casu certitudo . habetur metaphysica, sive mathematica ; ut in hac propositione: circulus est rotuncius: in altero physica ; ut in sac: corpus noxi sinu tum cadit: in tertio moralis; ut in nace Caesar Galli, devicit. . Schol. Cum communes naturae leges ab earum auctore Deo immutari possint, ut in meta- physica demonstratur, non est absolute impossibile, ut indicia certitudinem ceter cuin physicam habentia quandoque BIlant. verum non est propterea certitudo haec minus vesai adhuc enim omne prudens dubium de opposita falsitate . excludit, cum aliunde constet Deum, qui mundum Secundum leges universales a se statutas gubem , nat, non nisi ram, & ex caussis gravissimis majestatem suam decentibus miracula
. Patrare, atque illum eo etia in in casu alia suppeditaturum indicia, ex quibus facta I si communis mutatio satis manifeste coruigi possis. Profecto tanta est hujus certitudinis firmitas, ut ad eam quotidianas vi-
tae nostrae actiones indubitanter conserme- muS, neque, contrarium sine maximae insaniae nota agerΘ possimus quis enim ,
exempli caussa dictum sit, ab insania procul abesse eum judicaverit, qui, dum domum quampiam transiens togulam ex tecto decidentem, capitique directe imminentem conspicit, loco tamen cedere renuat, hoc ὸuctus principio, non esse metaphysice cem tum, fore, ut tegula . l/psum ulterius continuet λ Idsm cum proportione de altera, quam moralem diximus, certitudine intel- ligendum est; neque enim etiam humanae prudentiae assensum suadenti prudenter o
154쪽
De Indic. Verit., certit. Oc. in
luctari, aut d s veritate dubitare possumus , ut contingit, cum factum quoddam historicum unanimi scriptorum testimonio confirmatur, vel quando mi oppositum ra- . rissime prorsus, & non sino summa diffi- cultate contingere potest: quae isnim raro,' ' & non nisi difficillime eveniunt, . ex legi hus humanae prudentiae ad impossibilia r feruntur : sic . moraliter eerti sumus , nec prudenter dubitamus de actu ponendo ab homine, qui, ubi mitis jam annis validissimum ejusdem habitum contraxit, rursusi in tam se occasionem immittit, su qua 'vhementer ad eum actum ponendum allici-ς ' tur. Utramque vero hahcicersitudinem nr D . mitate longe superat mstaph sica: .quic qii id
enim finpas, etsi ad ijsa. coniux cyei . efficacissimam potestatum, fieri' tamen --quit, ut ejus indicia u Ilo modo nil set; venumquam essicies, o ut circhla, non sit rotundus , seret enim simul, & Eoiseret
refertur ad mentem, oc vulgo formaIis nun-I ' cupari solet: quod si ea , ut nomiuilis pla malis .et cet, ad ipsa judicia, seu propositiones rese-obieetis ratur, oritur inde certitudo objectiva; quaeva 3 tum habetur, cum pro judicii, aut propositionis veritate tales pugnant rationes, quae , si perspicerentur, indicia praeberent sufficie
hsL Omnis nmirum propositio indiciis sufficientibus ἱnstructa dicitur in se vel quoiud se, vel objective certa. Sed facile patet, hanc certitudinem, nisi cognosςatur, nihil prodesse; cum igitur ejus accedit cognitio, oritur in nobis certitudo formatis, quae so- lum jn vero sensu certitudo est, ac Pr positio compellatur quoad nos vel subjesti- vel formaliter certa; sic propositio illa: is dantur antipodes : etiam suit olim
155쪽
objective certa, sed ubi instituta navigatio ne in certam eorum existentiae cognitionem pervenimus, effecta est Subjecti υe, Seu for mialiter certa. Me porro non monente manifestum est, certitudinem quoque objectivam in triplicem illam classem distribui posse; est videlicet propositio , , metaphysice certa cum absque contradictiones falsa esses nequit; ut 2 D totum est majus sua parte. physice certa με, cum Secundum naturae cursum faIsa esse haud potest; ut: ,, globus Ux. tormento ejectus confringet murum sibi op- POSitum; moraliter certa cum Secundum numanae .prudentiae leges falsum subesse non
quodam quasi lumine collustratur, quod illi veritatem. itae: ὀlare proponit, ut eam quasi oculis intueatur nequeatque ullo modo eidem assensum delasgare : lumen illud evidentitim
Coroll. r. Evidentia Igitur supponit certitudi-. nem, eique suo quasi modo superadditur; atque inde omne judicium , aut propositio evidens est quoque .corta at non vacissim omnis cella est evidenso Corcillo I. Cum evidentia certitudinem comitetur, ea quoque in is metaphysicam phy- Sicam, et. moralem , ratione ipsius certitudinis habita . 161. distribui debet Sohol. Eadem est Tullii opinio, cum perspicuitatem illud lumen mentis appellar, is quod per so Se ea, quae sint, nobis ita, ud Sint , indicat . Est nimirum evidentia menti feres id quod lumen solis est oculis; uti destituti lumino in tenebris versamur, ita sublata evidentia caligo menti onunditur, et sicut apertis oculis objectum a sole illuminatum, atque ante EOS POSItum necesSario,
modo animus majori ad alia attentione non
156쪽
. De Indo. Verit. Certit.. O . i55dIstrahatur, videmus, nec nisi clausis, aut aversis ab eo oculis id impedire possumus,
ita. mente' ad evidentiam appIicata necessario rapimur, neque assensum, nisi intellectu ad alia converso, nugare possumuS. CLXV. Cum mens hoc lumine collustrataet quo veritatem perspicit, consequens est, ut ei- .Pι' 'dem convenientia, aut repugnantia, praedicati sum. subjecto quam clarissime ranceat: duplici id modo contingit; vel enim ex . Sola Comparatione, unicoque quasi intuitu patefit ideam praedicati contineri in idea subjecti, aut ab ea excIudit; ut in his judiciis: , , cir-
culus est rotundus; ens Simplex. non eSt mrruptibile tumque habetur . evidentia immedinta: vel in idea subjecti distincte perspicitur ratio, ob: quam eidem idea praedicati certissime veI conveniat vel repugnet; ut in hoc judicio: , , anima humana est incorruptibilis D , in idea enim animae. humanae continetur simplic tas , quae est istio invicta , cur rei competat incorruptibilitas; tumque adest evidentia mediata Schol. Inde quoque propositio alia est immediare: evidens, cum videlicet intellectis solum terminis clare, & distincte cognoscitur ESSe Vera, ut Sunt omnia axiomata e. C.,, totum est majus sua parte: alia media-
te evidens; quae mediante quadam ratio- ne , sive, ut: aiunt, medio termino , evidentiam obtinet; ut haec: . , , anima est incorruptibilis , ubi ejus simplicitas suerit
Ovicta cons . . III. ). CLXVl. ,, I videntia non reperitur in pro- An sapositionibus falsis. Evidentia non datur, nisiin pro In propositionibus certis, β. i 64. cor. I.)ss' itio certae autem propositiones nec sunt, nee M,s, umquam possunt esse falsae s ..i65. schol. ): igitur evidentia non reperitur in propositionibus falsis. o chol. Veritas hujus theorematis ex eo quo-
157쪽
V que patet, quod falsitas, Cum mera sIt veritatis negatio , sive carentia , si ita loqui liceat 9. 147. cor. a. , nihilum sit; omnae
autem, quod evidenter perspicitur, nECES-sario sit aliquid. Quid quod, si propositiones evidentes ullo in casu falsae esse POS-sent, saltem quandoque inter eas repugnan- tia deprehenderetur , qualis frequentissime inter obscuras occurrit; at vero evidentia evidentibus semper sunt consentanea, hOminumque actiones, experimenta, & artium regulae , quae evidentia reguntur, constan- ter rite procedunt, ut quotidiana docet solvitu, experientia Brevitatem quidem, ac imb d b,-- cillitatem mentis nostrae caussantur nonnulli , eaque putant effici posse, ut ab ipsa
quandoque evidenisa in errorem inducamur: verum inde quidem fit , ut non omnia, aut plura simul evidenter percipia- . mus, non tamen, ut vel prorsus nihil evia denter perspiciamus, vel ut ea etiam falsa, sint, quae evidenter 'percipimuS , quemadmodum sere imbecilla oculorum nostrorum acies in caussa est, ut valde distantia, auti minuta nimis objecta nota videamus; non vero, ut nihil cernamus, aut ut de iis dubitemus, quae, cum debitam habeant comparate ad oculum positionem, clare videmus- Cum igitur praelucente evidentia numquam errum , neceSSe est, ut Spurio quo
dam lumine falsoque splendore deludantur ii , qui, quando quidpiam quam maxime
perspicuum esse autumant, in errores tamen prolabuntur. Evidentiam eo casu so-Quid s. lam apparentem adesse dicimus, quae, cum videntia reapse nulla sit, idoneum veritatis testemh.h, r agere nequaquam potesta. Contigit id Ma- 'μ Iobranchio, qui adeo evidenter se cogno-
. Visse putavit, nos omnia in Deo videre, ut asseruerit, malle se vocari Sanaticum, qua I
de sententia decedere; contigit id Carte-
158쪽
De Indic. Verit. , Certiri ete. II sto, qui manifestam in vacuo repugnantiam evidenter deprehendisse sibi. Visus est; contigit Leibnitio, ac molfio, dum maximam mundi hujus persectionem demonstrarunt. contigit id denique compluribus aliis, ceteroquin doctissimis viris , iis praesertim qui Vel de quadratura. circuli, vel mobili
Perpetuo ab se perspicue inveoto gloriati sunt. Verum haec nos eo abripere non debent, ut in scepticismum delabamur, atque cum Academicis. pronunciemus : falsa itacie. qq. esse finitima veris, ut ne per evidentiam ςς .
quidem rite discerni queant. Quin potius
eo cuiae nostrae dirigantur, oportet, ux, Certos, Constantesque C ha racteres, qui omni in casu evidentiam Ueram ab apparente discernant, detegamuS. Hanc in rem sequentes-tironi philosopho suppeditamus . - . Characteres verae Midentiae. I. Vera evidentia longe visaesus nos as.ficit, sortiusque in assensum rapi , ac appa irens, quacum major perpetuo obscuritas conjuncta est M. Equidem non diffiteor, etiam per
evidentiam veram nos non semper Cren cere objectum omni ea claritate, qua illud in
se cognoscibile foret; unde hoc sensu omnem evidentiam quaepiam obscuritas comitatur. At hoc non efficit, quo minus ipsam eraedicati cum subjecto convenientiam clarissime Perspiciamus, mensque attenta eo in lumine Prorsus conquiescat; haud aliter fere, ac ut nobis objecta diversimode a sole illuminata conspicientibus obtingit; non enim minus Ver. re cernimus objectum sole oriente, quam min meridie constituto, licet tum illud minori longe. cum claritate nobis. repraesentetur. Evidentia contra apparens in ipsa idearum convenientia exhibenda obscuritatem prae se
fert, ne ue umquam menti accurate rem expendenti penitus satisfacit.
159쪽
, i ,, vorae evidentiae claritas mentῖ tr Π
quillae atque ab aifictionibus perpurgatae Semper apparet eadem sucatus contra: evidenaeiae apparentis splendor examen Saepius repetitum haud sustinet ; 'mutatur enim , minuitur, ac evaneScit etiam, ubi rem frequentius, atque diversa ex parte contemplamur, non secus ac colores illi, qui pro mutato oculi
versus objectum situ aut variantur, aut prorsus disparent.
bus doctioribus; eaque in arte versatis, si Iodo attentum praebeant animum Haud qui-r em negavero, POSSe nonnumquam eamilem
propositionem uni, non . item alteri , esso evidentem; sed. id tum solum contingit, cum aut termini ipsi, aut rationes invictae desectu attentionis debitae, quam praemientes animi affectiones, praejudicia, aliaeque cauS-sae Saepuis impediunt, non Sati' perspiciuntur: ubi vero requisita adfuerit attentio , evidentia vera sanum cujusvis intellectum perstrinqere, atque occultN quadam vi in .aS- sensum inclinare dΘbeto. Contrarium accidit apparenti solum evidentiae ; neque enim vamus splendor compluribus aut poteSt, aut solet idem videri id quod tanta discordia ,
quam ineruditorum circa res nondum eviden tes judiciis quotidie experimur , ' Satis comprobat,
. se Evidentia vera numva m praebet. sundamentum falsae conclusion1s inde legitimo deducendae: cum enim evidentia vera non detur, nisi in propositionibus veris . 166.3; ex vero autem falsum legitime non sequatur β. I 25. Cor. 5. , patet propositum. Quare si ex propositione , quae tibi evidens videtur, nihil absurdi aut a te, aut ab aliis umquam deduci posse clare, & distincte appareat, Quae in eam e identiam. VeriSSimam putato. dici, CLXVII. veritas est vel interna tantum ,
160쪽
.... . Te Indic. Verit. Certit. Oc. 139veI etiam externa β. I 49 ). de utraque cer-intern titudinem, ac evidentiam consequi possumus si 'At Igitur necesse est, ut dentur utriusque in-μφ' dicia sussicientia.. Ea proinde duplicis sunt feneris, alia nimirum ae mero objecti possi-ilitate, aut ejusdem etiam intra nos ΘE- stentia: alia de reat i objecti extranos existenti' nos certos Effciunto. Schol. Indicia sufficientia universim omnia , sive, ut ajebant, omne veritatis criterium olim sustulerunt Academici. & qui dein errorem hunc. ad insaniam usque. provexerunt, Pyrrhonici, hoc unum hominibus certum esse contendentes: is nihil esse cer- tum. At vero doctrina haec adeo per se absurda est, ut non tam refutatione, quam me-
dico a*ere vide'tur; quid enim si sceptici
hoc axioma: se nihil certum est : indubitanter ut Verum assumunt. si aliarum sectarum dogmata ut falsa coarguunt, vel habent criterium quodpiam. , pes quod hic falsitatem a veritate, .ibi veritatem a falsitate .
discernant, vel non 3 Si primum : tollendo criterium illud stabiliunt, ac propterea manifestae contradictionis rei tenentur; si alterum: impudentissimae audaciae notam haud effugiunt, cum .ea praefracte jactitent, quae adstruendi .omni prorsus ratione destituuntur. Historim scepticismi copiose, ac erudite pertractavit Gassendus. Sed missis his neque enim logicam inaniter contentiosam ad Stoicorum, aut Peripateticdrum normam conscribendi animus est in 'indicia susscientia quaecumque ad haec quatuor ve-' rissime reduci autumo ; ad sensum videlicet D intimum, sensum naturae communem, testimonium sensuum externorum, auctoritatem denique is Dei, hominumquB, quorum primum veritati internae; reliqua vero externae infallibiliter detegendae inserviunt: de his jam ordine agam, sequarque hac in