장음표시 사용
171쪽
7. . . Pars IT. Cap. IV.riatur; sic Dei existentiae, religionisque naturalis. nullam cauSSam, nisi naturam, nul- . tum initium, nisi natur origine d prehen- . de dimus; nec innim id collocutio hominum, auti p. t. consensus essest, non institutis opinio esu 'ρ consirmata, non legibus contra Polytbeismi, divinationis, Caussas, anilia, praeressus Obβcu- re. Salit m nos inlisi novimus item, ex quo principio orta sint illa judicia: solem motis annus circa tellurem moveri: non dari antipodes: illud nempe. ex sensuum apparentia, quae, nisi .speciali animi attestiolia vulgi ca, ptum potissimum superante Corrigatur, fre--- quenter in errorem inducit; hoc: quod prN- ijudicio quodam abrepti intelligere non potuerint, quomodo homines. qui ob gravitatem suana constanter deorsum tendunt, in. inferiore selluris parte haerere, & ambulare ,
a.) Si ea consensio rit uniuersalis, ac per 'Omnes omnino nationes dictum, non obsta te temporum, ac locorum diversitate, inγ- l niorum, ac morum Upugnandia, propriorum etiam cq nqdorum oppositione; unde Cic. L . e. ro : syminimum hoc argumentum asserri Di- detur, cur Deos x3se. ζdamus, .quod nuIis gens tam fera, nemo omnium tam sit imma- De t*g- nis, cujus, mentem non imbuerit Desorum o- I pinio. Item nulla gens est neque ram immanstaeta, neqμα tam fera, quae non, etiam' si ignoret: qualem Deum habere deceat, tamen. habe dum Sciat. Id si obtineat, haud oberit, si in quavis' etiam nation se nonnullidissentiant, si modo ii, qui reliquos aut do- 'ctrinae praestantia, aud motum probitate antecellunt,3 prae reliquis quoque eidem judicio firmius adhaereant; quid 'enim natura docsazex , ea, desumi' de et, quae ' minimum a naturali sua parsectione recessit. , - 5. Si judicium Communi consensione fumTit receptwm, et retentum sine Speciali rect
172쪽
De Sem. Di. et Sen. comm. 1 r cujusdam commodo, neque impugnatum, nisi ab vo, qui palam praejudicatis opinionibus , . ac sinistris affinioni s agitur, aut principia alias jam a me stabilita, quisuscumque sum tibus, pertinaciter defendere constituit, Op- cponentibus sese fillico omni ex parte melioris
c. Si , sensus ille rit connexus cum aliis r veritatibus certis, a C tib ipsa natura dictatis,' tamque alte 'animo insxus, ut nulla vel industria, vel violentia prorsus extirpari queat, quin identidem etiam invito: redeat, actio-- nosque hominis quotidianas, cessante saltem. affectionum tumultu, clam dirigat, ac gube
5. J Si sensul ille procedente tempore, Cre De nnt.' scente litterarum, morumque Cultura crescat, D. l. a.
roboretur ampliusque inter dromi es dissun- c. a. 'datur; verissimum enim est id, quod ait 'Tul- lius: id nisi cognitum, comprehensumque iam nimis haberemus, non tam StabiliS opinio Psir- maneret , nec confirmaretur diuturnitatei te OriS; nec una cum Saeculis, aetatibusque hominum inveterare potuisset. Etenim Did mus ceteras Opiniones scias, atque DanaS. diuturnitate extabuisse: quis enim hyπο- Centaurum fulisse, aut chimaeram putat Z O-- pinionum enim commenta delet dies, naturae judicia confirmat. sCLXXII. Sensus naturae communiS est in- ci dicium Suffciens meritatis eaeternae. Etenim' 'I sensus hic numquam Iallit V. I I.) , ejusm0- munii. di vero indicium veritatis est sussiciens β. IM.): indicium igitur sensus naturae communis est indicium Veritatis sufficiens veritatis, non internae II. I 68.i6i: Ergo externae. i48. - Schol. I. Sensum naturae communem dico in-Quod dicium sussiciens verita dis externae non0-mia enim existentia alicujus objecti extra nos ta satis demonstratur per solam idearum, quae nis i . - intra mos sunt , convenientiam, sivου Per
173쪽
IIa . . Pars IT. Cap. IV. nudam existendi possibilitatem sensu intimo cognitam; Sed solum legitime .concluditur ex sensu, quem natura omnibus h
minibus indidit ad formandum tale circa eam judicium. At quaeret aliquis et omnesnct. ergo veritates externae sensu communi d
cidendae erunt Cui respondemus, videri. quidem omnes ultimo ad eum tandem reducendas esse, cum ipsum Sensuum eXt Θω norum testimonium, hominumque auctoritas , de quibus paullo post agetur, umn E. suum robur, ac pondus ab eo mutuenturi interea tamen illa solum proprie dicuntur. Objecta esse Sensus communis, ad quae nos
natura instituit, lumineque suo dijudicanda proxime dirigit. Sunt nimirum veritates
quaepiam externae ita alte animo impressae, tit citra maximam mencis aberrationem negari a nobis, aut in controversiam vocari nequeanti quae, licet per Sensum intimum
non reluceant, adeo tamen obviae sunt, ut .
nullo prorsus sublimi ratiocinio egeant sed prona , plane conclusione a quavis elom rudiori, modo sana utatur ratione, faciuli me formanda deprehendantur ; quae denique ad humanae vitae usum, & ' consuetudin s m, ad morum quoque honestatsin vel apprime necessariae sunt, vel Ialism proximam cum HS connexionem habent. Εjus - . modi rudicaa Sunt dantur praeter me in
mundo Glia. entiG, O praecipue homines,
qua It S ego Sum : existit aliquod ens supremum, Cujκῖ providentia tota haec rerum univerSitas sapienti3sime Subsrnatur: --men supremum aIiqua religione coli debet: datur post hanc vitam Vlia, in qua justia erit repraesentatio praemiorum se poenarum occ. m. Quae talia. non sunt i quaeque , quod sublimiorem exigunt ratiocinationΘm,
Inter ea reserri nequeunt, ad quae proximsa natura ordinamur, sensu communi di μ-
174쪽
, 'e MUS. Int. et Sens. C m. 'clicari non possunt; qualia sunt ea , quae Suyra attulimus de motu , ac magnitudine, d incoll3 in America, & hiis simi-
Schol. 2. Restat ad extremum eximendus auomo- scrupulus iis, qui sensum naturae commu-do et Susnem des subsellio' indiciorum veritatis suffcientium idio solum deturbant, quod pu- gendui lient, fieri non posse , ut iis umquam certo, ac infallibiliter detegatur ; qui enim,
Heri potest, ut seiamus, quid circa objectum quoddam determinatum omnes homines Senserint, . cum & sensus iste ipsis snternus, & maxima hominum pars extra
nostrum commercium posita sit λ At vero, etsi omnes homines, eorumque interna Sen- Sa nan pernoscamus, sine erroris tamen
formidine coneludimus, eos habere quoque anImam rationalem I propriae felicitatis desiderio teneri ; alimentis ad vitam sustentandam secundum naturae cursum indigere, Oc quae sunt similia . Ita prorsus de sensu Communi discurrendum et non eget illa an, ur detegatur, se . ipsum cuilibet animum. advertendi manifestat; est enim adeo evidens, atque In quovis reperatur homine, ut ii, qui dissentiunt, ra-,tionem exuisse videantur. Sunt nempe quaedam quasi a natura nobis insculpta, quibus repugnare nequaquam possumus, dc quidem eo minus, quo magis constanti expeWrientia confirmantur, quin ea a quopiam sanae mentis in dubium vocari, aut impugnari intelligamus. Adjumentum igitur praecipuum , latentem circa nonnulla objBcta aliorum sensum pernoscendi est ipsa propensio naturalis, eujus, nobismetipsis con-
Scit Sumus: examinemus nostramet animi
Sensa, Oc positis omnino praejudiciis videamus, num quasi oceulta quadam naturae vi
, ad idem de hoc , vel illo objecto judieiu
175쪽
i 4 Tarsi II. capc IT. semper serendum impellamur hane animi
, comparationem. si ini nobis. deprehenderi- mus, jure eam in aliis quoque inesse pe=Suasum anima habebimus, . cum & ii eam-dem nobiscum. naturam humanam, . & rationalem. sortiti sint: ita desidArium vera 'felicitatis , quod in nobis sentimus, Omnibus aliis hominibus, etiam/ qctos numquam 'vidimus, de quibus nihil legimus , auque ulla haesitationa attribu imus. Aliud non mi-nus efficax suppeditat ipsa aliorum viven-
di ratio. exterius manifestata 2 sensus enim naturalis. vel invitis nobis actiones nostras exvernas. moderari solet inde fit ut ii etiam, qui quo demum cumque motivo im- - pulsi, a communi nonnumquam judicio dis- sentientes videri volunt; factis tamea suis, ac vitae rationibus sesct eidem ad cetero rum . normam accommodent , quo latentem in. animo sensum quantumcumque verbis
repugnent, iugulenter mani stant ; sic olim
sceptici, etsi de existentia corporum .sesct incertos Essct palam simularent, . non tamen Propterea, rebus externi minus usi sunt, . ac ii , qui sis certissimos de ea esse profitebantur; sic illi quoque, qui, libertatem . humanam, funditus. sublatam volunt , non propterea minus acriter injurias ab aliis sibi. illatas persequuntur quod fac're neu . liquam . possent ., si vere , serioque intra Se judicarent , actionem: illam quam: sibi ud injariosam apprehendunt, cum abSoluta ne 'cessitato fuisso positam, Quam ob rationem; damnum ab amente, aut bruto: illarum inter injurias non: reponunt Denique. nec rejiciendi sunt libri, . ac commentarii, in quibus majores nostru animi sui sensa Pomsteris consig0ata reliquerunt. Atquo. ex his, quae adhuc: copiosa allata 'axint, , cuilibet satis patere arbitror, eum, qui Lommunemi naturae tionalis: sessum ia. Sus, i
176쪽
De Sens. Diti et Sens. Comm. I 5ficientibus veritatis indiciis non numerae, ab impudenti scepticismo; aut fanatismo non procul abessoe, quin propemodum monstriim aliquod abortivum naturae rationalis esse, eoque miseriae . devenisse, ne ipsi nullum cum reliquis, hominibus judiciorum commercium esse possit ἔς siquidem' sophistarum argutias, vana mentium aberrantium deliria, vulgi commenta, a 'dubitationes in sola rerum possibilitate fundatas com in uni, atque in universum consentienti totius generis humani judicio an
De Testimonio sensuum externorum. - CLXXIII. Sensus externi, sive Orgam sen' o. , soria sunt emteriores illae corporis nostri pam Ttes, quarum ope, si nimirum in iis mutatio terni t quaepiam accidat, mens nostra object extra Se posita. inscipit videlicet i oculi, aures, nares, pals tum, & fibri PE per totum corpus distusae, quae sensum' incru conscituunt. Schol. In acchptione hujus vocabuli. sensus prorsus hic non recedo a signifieatione usitata, neo aliud Intelliis, quam quod omnes vulg6 indo iligunr, cum des sensibus loquun-' tur : quo vero modo fiat ut sensuum ope mens quidpiam percipiat, explicare non est hujus loci; εa enim rest ad psychologiam
pertiner . ,. ', CLXXIV. Testimoniuris Sensuum exteJ'q Quod ae. rurn est illa idea, quae occasione mutationis stimo- in sensibus externis contingentis in mente nium
Schol. Dicuntur nimirum ex usu rede pio sen- '' sus, quando, ab objectis riternis varie a Dficiuntur, nobis aliquid: de iisdem renunciare, sive testari : testimonium proinde ipsorum ipsa haec est anniunctatio, quae si
177쪽
accuratius expendatur, non in alio consp- .stit, quam quod vi unionis inter corpus, & animam alio in loco exponendae eum determinata in sensibus affectione determina- ea quoque in mente idea coexistata CLXXV. Testimonium sensuum de multis
rebus externis nullum datu 'eten in I. Sen Sus nobis non annunciant naturam Objectorum
interaam, nequo in quo apparentes illae proprietates , sive qualitates corporum . Consi 'stant: percipimus quidem evidenter in corporibus exstare quiapiam seu dispositionem quampiam, Seu vim vocarct placeat, unde in nobis oriatur sensatio coloris, caloriS, &e. &c. sed quid illud reapses in sct sit, ope sen- Suum nota percipimus. 24. Sensus nobis nota annunciant partes minimas, earumque dispositiones etiam in extima corporum superficiΘlatentes quin integra quoque objecta vel ob molis suae exilitatem, via ob nimiam a nobis distantiam acutissimam etiam sen Suum aciem,
effugiunti Patet id ex telescopiiς, & microscopiis; illorum enim opes objecta remotissi' ma , ut stellas libero oculo haud videndas, solis, Junaeque maculas horum minutissima ut minimos in liquotibus vormiculoῖ, in speculis etiam politissimis cavitat , , ac colliculos detegimus, . quarum Omnium- rerum ne
ideam quidem antes habebamus, dc quidem non essicerent tubi, ac mier copia adhu persectiora. 5. Sensus nos non docend impressionem , & affectionem , quam eadem objecta in aliorum hominum sensibus emiunt; idem siquidem pendet ab ipsa organorum conformatione, quae in diversis hominibus, ut eorum facies , divsrsissima est. Inde Cibus, qui uni sapit, alteri dissipit . idem ii quor huic dulcis, alteri amarus I idem odor huic gratus, alteri ingratus accidit: numquam igitur certo mihi constare potest, num alii eamdem, quam ego, Praesentem quopiam ub-
178쪽
De ne si im. sens. Eratero. I 7 lecto' sensationem in se experiant ur. 4.) . Sensus non reserunt veram mutatae quandoque impressionis caussam; cum enita, experientia teste, eam objecta ob perpetuum in partibus minimis motum, quam ipsa s suum organa varias subeant mutationes, Sola SenSuum ope definiri nequit, utri horum ea cauSsa, organo ne. videlicet, an objecto externo attribue da sit CoroII. Ex his canon cl. Μalebranchii manI Reeheresi. festus fit : De rebus, quales in se sunt, Ope de to Vσ- Sensuum , cave, ne unquam judices; iis p solum utaris, ut cognoscas, quomodo res ς' ' mutua relatione sibi invicem respondeandi Schol. Negari tamen nequit errorem hunc x Eesse inter homines pervulgatum , nosque ch. vulgo' tribuerct, ut advertie Iaudatus au- etor, sensationes nostras obiectis, quando ea motu partiam oculos effugientium in nos agunt, non vero, quando ipsa eorumque actio sub visum casunt. Sic lucem, COIOPem, Sonum, O rem in objectis esse putamuis non tamen dolor in acuo , CLXXVI. Testimonitam senstat quando Anquὶ que dubium est; res enim frequenter non ita doquς se habenti ur sensibus apparent : quo in ca- dRNRM Su solum eorum restImonium non omne de reali objectorum veritate dubium nobis. eximere potest, sed necessct erit, ut certitudo aliunde petatur ; sic cum ocuIi remtam integrum aquae immerstam in curvum, turrim admossum remotam ut rotundum, cum tamen quadrata Sit, repraesentant, Spectato Solum hoc oculorum testimonio dubium utique re manet de vera, ac reali objecti constitutio
CLXXVII. nestimonium sensuum in reb An qnaim compluribus est certum, ac evidenS. Nam i- doquepsa experientia teste, ac unanimi etiam, quod certum in communi naturae sensu fundatat, judicio testimonium sensuum ita frequenter nobis
179쪽
. i 3 'Pars IT. Cap. R. . satisfacit, ut non modo omnem animo dubi tationem pellat,. sed ea quoque claritate men ii veritatem proponat, ut ea prorsus conquiricat, nec quidquam aliud, quo amplius confirmetur, indaget ; sic alium quempiam de rei cujusdam . veritate penitus convicturi dicimus, nos propriis eam rem oculis uSur-PASSE, putamusque essicacissi inun, quod iis an adjunctis possibile est, veritatis argumen-- tum a. nobis. allatum fuisse neque falli nos vel ex indes liquido patest, quod alterum re- . sponsione hac, si modo nos reipsa vidisse credat, prorsus. tranquillum, neo aliud quid
requirentem dimittamus. Sed & inductione
quoque veritas praesentis theorematis demon- Stra uris. I δ' SenSus nos certos. reddunt de
sensatione actuali, da qua dubitaro absoluta - inpossibile est; qui enim ambigam me per
cipere talem colorem, aut talem Sonum Occasionem hujus corporis, quod nunc; meos oculos, aut aures determinato quodam modo
assicit, duni id ro ipsa percipio λ a. Sensus fidelissime semper reserunt, . id, quod ipsis
apparet; cum enim sint instrumenta tantum, . caussaeque necessariae, neque vi propria, ne- quo eae arbitrio agerct possunt , . Sed . solus r eam, . quam .ab. objectis. externis recipiunt, affectione mi sive impressionem menti renunciant : haec proinde renunciatio eidem affectioni nequit non essΘ conveniens Sic cum nobis, . dum proDehimur ' Portu, montesque urbesque reCedunt, demonstrant optici, eam
reapso in oculis impressionem fieri. 5. id,' quod sensibus apparet, fere semper congruit veritati obrectorum externae , ac reali, cum
, agitur de rebus ad vitae usus, ac consuetudinem necessariis 2 sic. sensus satis; ostendunt
ea objecta, quae ad corporis nutrimentum praereisquis serviunt; quin, quo res sunt nobis magis Salubres, aut noxiae, eo . potissimum
pluribus objiciuntur sensibus, diversasque in
180쪽
De rastini. Mut. Extern. 9'nobis sensationes, quae ad eas discernendas
Conducunt, excitant an non enim testi m
nio sensuum certissime convincimus , hoc corpus esse liquidum, illud' solidum : panem praebere firmum corpori nostro nutrimentum,
aqua contra illud dilui: certis quibusdam h
ris diem, aliis vero noctem, quandoque oratatem, alias autumnum, veri, hyemem esse, &quae sunt ejusmodi λ. Ea porro quae sensuum ope non' discernimus, ad vitae usus nequaquam Susi neceςsaria sic adeo 'necessarium 'non est ut minimos in aqua 3 aceto , vino vermiculos videamus; ut hoc potius in ' maximum nobis cederet detrimentum. Sensuum igitur munus non est, haec, & similia referre: quodsi proinds hisce in casibus quandoques decipiamur nobis ipsi'; non sensibus error adscribendus est. Quilibet testis verum duri taxat dicit de eo , quod scienti a comprehendit' quod si cogatur de rebu, sibi ignotis
testimonium se ro, errois non ipsi, sed vim 'inserenti tribuatur,- oportet. in Sensus' hos certissimos efficiunt des reali diversorum corporum. exiStentia : etenim primum ipso natu- . rae rationalis. ductiu impellimur, ut judicemus impulsiones in corpore nostro fastiς naturalem cum corporibus extra no& existent ibus connexionem' habere ἔ- deinde' sensatio illa,
quam sensuum opst acquirimus , non est Sim- .plex quaedam, & nuda perceptio intima, sed amplius quid ; quaedam videlicet mentis modificatio quae praeter specialem quempiam Sensus. intimi vivacitatsem menti ideam rei cujuspiam existentis, quam corpus compellamus ingsnerat ν nam ad nosmetipsos ' reflestentes ingsns deprehendimus diserimen. inter
sdeam rei absentis, per solam imaginationem reproductam, & inter eam, quae d6pendenter ab actuali sensuum affectione in nobis excita-rur; sic quant umcumqus mihi vivaciter imagineci ignem corpori applicari, ea tamen ideλ-