Sigismundi Storchenau ... Institutiones logicæ

181쪽

dum li8o . ' ParS IT Cap. V. semper in immensum differet ab ea: sensatione, quam igne reipsa applicato percipio. 5.

Sensus denique evidenter testantur esse quidpiam in corporibus , quod vim vocamus , ac per quod ea in nos agendo sensus nostros hac, vel illa ratione assiciunt, dc immutant, etsi

neque ejus naturam, neque internam corporum constitutionem nobis annuncient

Coroll. Numquam igitur, si quod res est, fatea-' mur, Sensus nos fallunt: ipsi nos decipimus occasionΘ eorum, quae illi nobis fideliter an- nunciant; neque enim a sensibus exigi debet, ut mentem admoneant de eo, quod est , munerique ipsi suo satisfaciunt , si id reserant, quod ipsis apparet mentis porro erit rem .ulterius invΘstigare, atque dijudi-Care. Hinc verissime ait Malebranchius :non a sensibus, sed a mente ad judicandum. nimis propensa nos decipi. Schol. Veritas hujus theorematis nullo 1 modo infringitur ex eo, quod saltem per absolutam Dei potentiam testimonio sensuum possit subesse falsum. Fateor enim lubens , certitudinem hanc , ac evidΘntiam esse S lum in ordines naturali, physicam proinde, non metaphysicam g. issa. dc scsol.), neque vero major m objecto certitudo cum ratione desiderari potest, quam ea Sit, Cujus ipsum per essentiam suam capax est. Sed neque majorem vΘl natura nostra Admittit , vel conditio requirit cum enim sensus nobis solum dati sint ad praesentis, vitae usus satis utique serviunt, si nobi&res eas , quae naturae nostrae vel conveniunt, vel adversantur, certo, et evidenter

Cognoscendas praebctant : et quis id ab iis fidelissime praestari negabit an de . ignis existentia ambigere poterit, qui jam illius

vim quondam expertus est Est igitur CS titudo haec tanta, ut sit sΘcurissima aclionum nostrarum regula: tanta, ut nos in

182쪽

. De Te1tim. Sens. Extern. insacquisitione boni, aut suga mali, quod a

rebus externis in nos derivari potest, optimes deducat: tanta denique, quanta Volu- 'ptas, aut dolor, quem ex earum rerum usu percipimus, atque inde tam parum quili de . existentia aliorum entium extra se, quam

de ipso illo sensu, quo se ab iis . interne assici sentit, serio dubitare potest : ex quo Patet veram utrinque, licet non aeque .vi- vacem, dari evidentiam. Ceterum etsi Deus in uno vel altero casu per mirachium essescere possit, ut id, quod sensibus apparet,

non existat; ut tamen hoc constanter evenire a)mittat, quin . hoc ipsum alia nobis ratione. patefaciat, id enim vero illius dc bonitati, & sapientiae, & veriloquio omnia

. no adversum esse dubitari vix. potest.

opponunt hic alii imaginationes phreneticorum, ac suriosorum, qui res, quae nus uam Sunt, . tamquam praesentes sntuentur, Inde -- que consequi putant, ut prudenter ambigi queat, num sensationabus nostris objecta . . reapse existentia respondeanto sit vero ejus rei ratio in aperto est, eaque dilucido in psychologia explanaturia Interea, quod pro . praesenti efficiti tam csara, tam manifesta. Est differentia inter ideam ope imaginationis reproductam, &. eam, quae actu Ope' sensuum in mente. excitatur, quam clare

sentimus differentiam, quae . inter duas ideas realiter distinctas intercedit. Prosecto diversissimas habemus ideas, cum de die solem intuemur, & cum noctu de eo cogi-

. tamus: cum rosam Odoramur, aut rem

quampiam dulcem gustamus, & cum praeteriti odoris, . aut gustus SOlum recordamur; neque . enim imaginatio tam vivaciter nos. assiciti neque voluptas, & doIor, quae . potissimum sensationss nostras comitantur, si sui cum iduis per phantasiam reproductis re- phiι.con-deunt. Eleganter hanc in rem ait Lockius

183쪽

huma

18s Pars II. Cap. V. . Scribens nunc video me posse hanc chartam ivarie modiscare, atque etiam praedicere, ' lquae nova idea occasione earum figurarum, quas ope calam, in eo depinxero, momen-U subsequente sit in mentσ excitanda: Pr secto si id mihi tantum imaginarer, hae β-gurae in charta nusquam apparierent. Ditur non est merus imaginationis lusus, cum deprehendam characteres secundum metam. Phantayiam Priur formatos, jam non amplius α, eddem pendere, neque CeSSare, quomodocumque mihi imaginer illos non es' se, immo permanere se constanter re gulariter, atque meurn, edi aliorum, qui . legerint, Sensum parit rations assectumS. At, somnia confugiun aliis voluntque evinceres, vigilantium ideis existentiam rerum actualem nequaquam' certo colligi pos- . Se . quemadmodum 'nequis ex somniantium T imaginationibus ejuς generis conclusio fieri potest. Ae istis quidem respondere parum refert; si enim res ita sct habeant, objiciendo somniant; SC si mera. sint somnia, nulla ex isti t veritas,' nullaquae est cognitio ; vanae proinde fune omnia ratiocinia , inutilia omnia argumenta, quae Seu ad Sta- Misendam, seu ad resutandam eam' rem ad fgrri posse viderentur. Sed tamen ne ni- hil dicamus valet huc primum responSio supra data; differentia enim' immensa est inter imaginationem, quam fmnians habe- re possum, me esse in igne, & inter actualem sensationem, quam eo in casu experi- Ter; nequae voluptas, aut dolor ea, qua vigilantes solet, vivacitate somniantes um- rquam assicit. Deindo cum vigilamus, cla- rissime agnoscimus absurdami, quae . in Somniorum phantasmatibus perpetuo occurrit, confusionei' : somniantes vero eam non discernimus : denique cum vigillinees de somnio cogitamus, optime perspicimu3 ta

184쪽

Πe Testim. Sens. Exterre. i 83 tum eum magnis esse tenebris involutum ; m. vero somniant ibus do vigilia sorte cogitatio venit, eamdem ut statum clariorem, vel saltem aeque clarum percipimus. CLXXVIII Testimonium sensuum exter- An festinorum certis arctatum limitibus est indicium monium

a Ciens Peritatis eaeternae cum enim hoc edi μ' 'testimonium de compluribus rebus certum suffeiens

sit, ac evidens i 7ὶ , in quibusdam ad- veritatis junctis numquam Allit 6. 16 i. , ao proinde quς iis recurrentibus. infallibiliter indicat .adessct Veritatem : atqui hoc est esse indicium veritatis sussiciens i6a. L ergo patet propo--

si tumo '

Schol. veritatis ajo eaeternae', sensu Buim ex- terni nobis nihil annunciant de objectis intra nos existentibus : addo, certis arctatum limitibus ; cum enim testimonium sensuum

ruandoque nullum sit, etsi sertassis adesse also videatur β. 175. γ, quandoquΘ, Ver dubium g. i 76. , patet illud certos intra

fines concludi debere. Verbo , ut rem brevissime absolvam ; sensuum ope eae nobis ve-ritates patefiunt, quas obtinere possumus de 'rebus ad vitae usus, . nostrique conservatio nem necessariis , utilibus, aut noxiis , quo 'actiones nostras , communisque vitae Socier.

tatem regamus,. ac tueamur Deus quippe optimus ,, uti nobis magnam hac in tellu- rΘἰ rerum usertatem concessit ; ita etiam iisdem in bonum nostrum nos. uti voluit 9 jam vero si sensus vel prorsus nobis deessent, vel constanter salsum repraesentando 'nos perpetuo. deluderent, omnium harum rerum cognition , commodisquo inde pro fluentibus d sestitueremur. Atque indΘ manifeste consequitur nobis hominibus so fine a supremo A ucto re sensus datos esse, ut iis in examine rerum nobis utilium, aut

noxiarum. uteremur, neque iis nos constanter decipi posse, nisi summa sapientia si-

185쪽

bi ipsi quodam modo adversaretur, utpote quae vellet, ut iisdem mediis, quae nobis ad Cognoscendas, quibus utimur, res dedissoc , in errores inducamur Ronf. g. I77. schol. Verum ut in his ipsis rebus testimonio Sensuum absque errandi periculo fidamus, necesse est, ut discamus certum a dubio quo

vis in casu in fallibiliter discernere ς id porro ad sequentia attendendo haud dissiculter

AEdjumenta discernenia testimontium sensuum

1. I Spectandus est finis , ad quem sensus nobIs ab . Auctore concessi sunt; dati nimirum nobiS sunt sensus, ut supra dictum est Pprimario ad nostri conservationem , ususque vitae necessarios, . non ad comparandas scientias pure theoreticas, quantumvis eae ad. meliorem animi. culturam plurimum faciant: huic porro fini aptissime semper sensus con-'gruunt nam & summa. pernicitate, tot luctmodis divesrsis, dolore videlicet, aut: voluptare, jucundis, vel injucundis affectionibus mentem de rebus, quae ad conservationem vitae vel neeessarias, vel utiles, vel noxiae sunt, admonent, . & aliorum cum nostro corpore convenientiam, sive discordiam evidenter edocent. Inde quo corpus. nobis est propius, eo fortius; quo vero remotius, eo debilius nos assicit; remutiora quippe. universim minus prodesse, vel obesse nostri corporis consere tioni possunt. a. Spectandum est objectum peculiare cujuslibet sensus 2 Quilibet namque sensus ex. naturali sua institutione ad res duntaxat aliquas , easquct determinatas nobis . exhibendas ordinatur; unde decipi nos mirum non

est a cum illius ope res alias, ad quas ille

186쪽

dirΘcte ςμ' non extendit, Cognoscctrct volu mus. Multi cum Malebranchi in acerrime con- tendunt, ab oculis nobis perpetuo imponi , atque argrementum ducunr lib eo, quod eo .rum. renunciatio de objectorum magnitudine, ac distantia potissimum falsae sit. At vero, Si rSm accurato expendamus, deprehendemus urique proprium oculorum objectum solos esse colores, licΘd, ut consuetudo Hesrr, ex Angulo per radios luminis in o ut, retina

Drmato de ipsa' etiam objecti Oolorati ma gnitudine , aut distantia judicare sero sole mus; verum hoc: judicium non magis ad vi-Sum, quam ad auditum. pertinet, si quidem ex diversa quoque soni intensione' aut remissione de magnitudine, & distantia corpγrisi sonori perfrequenter judicium ferimus . - Quodsi jam ejusmodi judicia falsa esse contingat, nullo jure oculi g, aut auribus culpa attribui poterie, cum ea organa simili in ca-- non suo, sed alieno, tactus nimirum m nere fungi propemodum invita cogantur,' di giti nempe, pedes, ' palmi, cubiti, quae Pro rerum mensuris universim adhibentur, sunt partes corporis humani, in quibus' sensu S tactus praecipue viget, atque: ad eas spectar explorare magnitudines, & distantias obie ctorum, mensurando videlicet per suam pro

priam ΘXtensionem eam , quae est in Objecto, . ad quod applicantur. Nisi; igitur testi

monium oculorum de rei cujuspiam magnitudines. confirmetur per testimonium manus, auCalterius partis mensurabilis, certam fidenti non meretur: neque tamen propterea oculi

sunt fallaces, aut eorum functio imperfecta, cum ex te ipsis, & ex directa naturae' institatione ii nobis solum. concess, sin P ad indi- Candos Colores, solum per accidens' ad discernendas magnitudines, re distantias adhi

B Ipsa ratio consulenda est, quae vetue

187쪽

. I86 S u. cap. R. judex Sensuum externorum renunciationem Ioel examen vocare debet : quodsi ea ex aliis aliunde certis principii ς contrarium judicet, testimonium sensuum absque haesitation rejiciendum est. Sic cum nodiis Oculi Solem finhibent, ut 'discum, cujus diameter duo3 Cir- , citer Pedes Complectatur 'H: hoc visita testimonium nullum obtine: apud nos momentum, quia nempe ratio nostra ex eridentissimis aliunde argumentis invictae colligit solem esse corpus sphaericum, & in immensum tellure

-. 4., Sp.ctandum est testimonium sensuum

praecedenS: quod so sensatio quaepiam praesens pugnet cum iis, quae alias ope sensuum Pem cepimus, gravis adest suspicandi caussa, vel .objectum non esse debito modo collocatum, vel mutationem quampiam seu in objecto, seu

in Organo nostros evenisse : est proinde testimonium praesens dubium, atque ageb iudicium eo uique retinendum, ddnec veritas clarius

f. Spectandum est testimonium Praesens senStas.allexius nam si duo testimonia actu Ita diversorum sensuum inter se opponantur, manifestae pater, alterutrum eorum dubium esse : quod vero illud sin potissilinum ratio

ne objecti habita i. a. decidi poterit. Sic

cuni Oculi remum aquae immersum exhibent coerυum, eodem Simul tempore tactus eum re PraeSentat rectum; credimus vero huic prae illo, quia partium iii corpor6 distinitas, cohaesionem toti usque' magnitddinem' explorare proprie ad- tactum pertinet I Sic quoque in fans primum MNipsum im speculo, . aut aqua

videns. alium, intus latere judicat infantem sed ubi speculum . aud a Inanis saepiuς conti- gerit, emendat judicium, 'contra oculorum testimonium tactui fidem habet. 60 Spectandum csenique est testimonium ensuum. aliorum dominum ; si enim aliis '

188쪽

η De Testhri. Sens. Eaeter . ' . I 87 surimis, ac 'ferae omnibus, quoS Organis aequ2 rerfectis instructos, esse tuto, credero licet,

illud appareat, atque mihi, sana ratio exigit, ut m Θ potius unum prae ioc aliis falli judicem secas enim natura ipsa potissimam hominum partem per se se, in errores induc ret, quod sine absurdo ne cogitari quidem pot-

SisioI. Non attuli hic criterium , quod com- plures in debita organorum. constitutio

reponunt ajentes 2 attendendum; esse Felmaxime , num sensus nostri' valentes, . AC

vegeti sint; id siquiderm. ipsuma est, quod fere semper nos latet, nequae praeter dicta 'adjunienta ulla datur certa norma, ad quam 'nostrum ea de re judicium exigi pOSSit. Re . fert P. Bussier fuisse hominem, cui ad an- ,

num. aetatis fere trigesimum. Omnia. Objecta mie. ve-

alio , ata ceteris hominibus, colore imbuta rit. p. r. apparuerunt, quin tamen id a quoquam ani- imadverseretur : in valetudina oo circiter tempore corte pio albuginis quaedam species ex oculis decidit , simulque glaucoma , quo

adhuc ignorans laborabat, dis earuit; ex eoi vero. tempore longae diversos in. iisdem re- sus, quas toties, ante viderat, colores deprehendit . Iam quaeso potuit no hic ante suam aegrotationem de recta oculorum Su rum Constitutione certus esse λ censuerit id sane V. at non sine gravissimo errore:

deinde annon idem ipsumν quod homini Auic

per aliquod temporis intervallum contigit , ', quodque toto. facito vitae. spatio: perdurare potuisseri aliis etiam nonnumquam accidet Patet igitur, quemadmodum, ut ' testimonium Sensuum sit. certum, requiritur, ut ii sinu ritis constituri, ita quoque ad id ipsum ita casu quovis singulari discernendum opus Esse aliis rursus adminiculis, quae thndem ad supra allata reducentur .

189쪽

De Auctoritate.

in . , CLXXIX. Auctoritas est testimonium a etoritas, teri u S, quatenuS nos movet ad aliquod Juaist quo- cium serendum , & quia testimonium vel axqPἰςηt Deso, vel ab homine proficisci Potest, ea d plex est ii ina, & humana . CLXXX. Auctoritas constituitur per Scis tu, ebri nσm , , verilaguium testantis , sic enim astituti- natura comparati sumus, ut ante moveamur, vum t quam firmiter persuasi simus narrantem neque decipi, neque nos decipere velle, illud autem scientia res, quae narratur hoc veriloquium, seu veracitas praestat: 4gitur auctoritatem quamclimque per scientiam, & veriloquium testantis constitui in apereo est GL. Quo igitur quis certior est de scien- ' tia, oc veracitate testantis, eo major CUI- parate ad illum erit alterius auctoritas. ' .

luim CLXXXI. Auctoritas dioina earit certi-eeita au- tudinem mstaphysicam; cum enim in Deum ctoritat, nulla cadat imperfectio, ut in theologia natu φνιδελ- rali demonstratur, nullo pacto fieri potest, uris ves rei alicujus scientia, vel veri dicendi voluntate umquam destituatur et quare Dei au ctoritas, quae per haec constituitur s. praec. , nullo in casu salictre potest ; sed ejusmodi indicium parit csrtitudinem metaphysicatri 162.): igitur auctoritas divina parit certitudinem metaphysicam. coroll. I videns igitur est auctoritate Dei lo- ω 'ii. Mentis. esse indicium veritatis omnibus nurndietum me iis absolutum, in iis videlicer rebus spe- veritati P ctandum, quae per Revelationem Divinam nobis innoteycunt, atque assensum Ob' eam' demi- praestitum metaphysica' quoque certi

190쪽

idini homo jn se consideratus ob intellectus Horritae ita mani brevitatem errandi. perlaulo exposi- hQm Πηus sit, fieri potest, ut quis de iis rebus, quas e

2Statur, non Sic Satis instrlictus; cum item libi2 toluntas humana in malum propendeat, vatisques affectionibu&, ut spe, metu, CommO-orum, aut partium .studio &c. persaepe aga-ur, , fieri rursum potest, ut quis consulto et-ὰm . falsum . O Vero . opinando nobis impo-at .' quare cum ex alterutro horum' fonte con- Equi necesse sit, ut assentientes ejusmodi autoritati 14llamur, manifestum Pst, auctorita-3m humanam in se spectatam quandoque fal-

CLX em. Auctoritas humana certi3 in An non uuGιs e3t tu μIlibilis, paritque certitudi-nung iamCνὶ, GC evtaenusiam moralem; etsi enim qui- ini vibis bomo Seorsum acceptus errori obnoxius ii tc Ozeurrunt tamen ea quandoque adjuna, ut nemo eorum testimonio refragari de-

at, quin ut id homini sana ratione utent inpossibile evadat: suadetur namque ea eff- ὶ citate veritas, ut de ea nullo modo . dubire pOSsimus, etsi tota, quae in objscto in-t, obscuritas non tollatur; sed hoc ad. Certi-idinem, JG evidentiam moralem sussicit s .i62. schol.). Quod si plura requirat, nae is vetatum, ac judiciorum naturas confundit, aut vanam lomachiam declinat. .hoL Et profecto si oculorum, aliorumque

sensuum testimonio scia constet firmitas , ac Certitudo, AEur Eam testimonio hominum

certis in. adjunctis denegemus λ aequalem enim utrinque ipsa nobis natura suadammodo necessitatem imponit, ut iuni aeque, ac alis ri testimonio veritatem sub Se nouis persuadeamus. Indidit nempe natura , omnibus hominibus eam animi com aratio-lem, ut veritatem discernere poStirit, quan-

ea ipsorum captum, .ac , it a ligenti am