장음표시 사용
131쪽
Diniis non esse s Δεates aere aliens Livendo. vel pto. Ecelesiae reparatione , quan de facto lassicerent , n Rector , vel P atus in mmovitates non exigerem . Dein emo exa minari, an annui proventus superiint oecenti, non superfluae , λnimis c unoda sutlantationi . M pura decenti sustentationi non superant, iure allegatur necessitas; lacus si non suseisint sustentationi mementi statum , di conditionem Rectoris e. T. Multmies etiam Rectores , A Praelati Me inarum gravant suam constientiam in addueenda causa utilitatis pro obtinenda liniratione satienda in gratiam alicuius Amici ste. Repraesentatu exiguam utilitatem, quam habet Ecclesia ex alicuius praedii possessione . quod de iacto edit multo magis utile , s illius evitis. ram non negligerent. Hinc fit, ut nova possenbres illud inemenis do non exiguam percipiant utili tem , cum interim Melesia trulud permutando vei in emphyteusim tradendo , non recipiat nisi ad mensuram illius exigui frustra quem ricipiebat , dum
p. um niten vi . Aliquando in addurenda eausa utilitatu solum mentio fit de maiori e pia fructuum . quae ex alienatione promitti rat tam cetur di meultas e exigendi ab iis, in quos fit alienatio , i commodum, quod subibunt laccessores eatendo praediis sibi μα-ximis, A nabenuo praedia latea Melefiae, R Canoniis fere eo germina. Haec . & timitia stemio occultantur non sine gravi pra iudicio animae Rectoris alienantis c. xl. Aecidit aliquanda post aliquod tempus ab alienatione facta rerum Ecclesiasticarum, dubitari ab Emptoribu , vel eorum Su cessoribus, an omnia rite suerint facta , vel potius , an omissa uetit aliqua solemnitas se. Contestarius igitur , ut eonsulit ipliarum conseientiae vertat primo, quod elapsi fuerunt 3α an ni a paei fiea possessione , omnia praesumuntur rite facta . Si ve-- nondum elapsam fuerit tale tempus , & aliunde Ecclesia nouappareat graviter lata, potest sequi eam opinionem, qua dicitur talem alienationem, etiam solemnitatibus omissis , in foro eo scientiae, subsistere atque ita in foro conscientiae suum Poenitentem tutum ine. XIl. Notet Consessarius. Rectores Ecelesiarum non raro, ne displictant Potentibus, vel ne aliquas faciant expensis, neglige re re perationem bonorum, quae non sine gravi Ecclesiae detri mento fuerunt alienata. Hi Rectores facillime graviter mecant ine etenim humanos sau res amittant , vel ut propriae avaritiae
seu ignaviae morem gerant , n ligunt sibi restitui qum Eecie suae sunt . quia autem , nisi ipsi Raetores , id praestare tenentuν XIII. Non statim ae Confestarius nouit Rectorum λα aliquid Ecclesia alienasse, ipsum cogat , vel ad rescissionem alienati inas, seu pmnunciet in exeommunieationem incidisse . Quamuis ipse opinetur illinitam fuisse talem alienationem . videat, an contra propriam opinionem sis etiam apud DD. opinio probabi. is in contrarium; di si esse adinveniat, desinat suum taenite
De in integrum r stitutione Minorum , Ecelasa, G. ua NB. IJ Estituere in integrum est reducere aliquem
I in eum statum, in quo erat ante laesi nem. Nam Praetor hominibus in contractu laetis , na- aut ali aequitate motus , coenita causa subvenit , resti tuendo eos in integium. Conceditur autem benefietum
restitutionis in integrum , si nulla alia actio competere; sit: rium se aliquis communi auxilio , O mem Jure ivili munitus sit , non debet ei tribui extraordinarium Praetoris auxilii . Nee si laesio modi ea st: Nammianima Non curat Irtior.
1 Beneficium restitutionis in integrum eompetit Mi motibus, id est, qui annum a . aetatis non eo pleu runt , si ex contractu laesi sint . Ratio I. r. & toto rit. T de Minorib. Cum inter omnes constet, fragile se , atque infirmum hujusmodi aetatum consilium , O multis captionibus f postum . Exeipe . I. Si Minorante eonti actum veniam aetatis impetravit, tanquam aetate maior reputatur, ideoque restitutionis benescio privatur . 1. Si major factus mstea ratificet ea , In minore aetate gelia sent . Uontractus alienationis aminore factus sine consensu Curatoris ipso iure irritus est , & a Iudice rescindendus , nee opus eli beneficio restitutionis in integrum. Exempla re titutionis sint . I. Si Minor rem alleuius momenti etiam eum conse
su Tutoris alicui donavit , eensetur laesus. a. si MisDOr emendo rem tutio pluris, quamvis insta dimidium Iretii justi , aut vendendo rem minoris justo , laesus uit, rellituendus est in integrum. Si Minor in iudicio laesus fuit ob neglige xiam Curatoris , non in ducentis probationes necessarias. Idem locum habet in Eeclesia. a Minor repudians haereditatem sibi utilem , aut
adiens haereditatem minus lucrosam , itemque Ecclesia non tantum in damno emergeate, sed etiam lueroeerusante restituitur. N B. Ecclesia contra Ecclesiam, quippe pariter privilegiatam, non restituitur , si ex tali restituticine altera Ecelesia pariter, aut magis ledenda sit. Praeterea benefietum a Minore repudiatum ante eoi
lationem restitui potest , si in Ecelesia utile videa
N B. Minor in delictis non restiniitur, si dolo minmissa sunt: Seuis, s per culpam , nam malorum mini es infirmitas animi non excusat. Non eensetur autem dolo commissum . si aetate insans sit , aut proximus infamiae. Deinde, si Minor erimen in iudicio eonseia ius fuerit, cum sola indicta , aut semiplena probatio adesset, adversuε propriam confessobem , veluti laesus, in integrum restitui debet.
in restitutionis beneficio . Quod si personae Leesesiasticae in propriis bonis laesae sint , non competit eis restitutionis beneficii : Quia cessat timc com unis favor Ecclesia. Quadriennium eontinuum c incipiendo a tempore laesionis apparentis hoiae conceditur ad petendam re-ltitutionem in integium. N B. In his causis ctiam post ε. annos tempus restitutionis eonceditur . I. Si laeso valde enormis se . . Si inculpata ignorantia a aliudve justum impedimen tum obstitit, quo minus intra quadriennium testitutio petereturi Quia legitime impedito non currit te pus Jure definitum. B. Minor iuramento contractum sponte firmatis non admittitur ad restitutionem . Si autem Praelatus iuravit , tune Beelesiae non Praeiudicat , quo minus possit peti restitutio in integrum. Respublica, Princeps, Academiae , Communitates etiam Minorum jure gaudent , idc=rue auxi tum resitu rionis implorare possuης , etiam post quadriennium. Ratio i Quia favor publicus , qui causa est rellituendi
Communitatem, semper manet . 6 Etiam majores natu interdum restituuntur , id
est , si absuerint in eausa Reipublicae tempore laesi nis, vel si in vinculis , aut si aliquis enormiter lae sus sit propter ignorantiam juris valde obseuri , de dubii. Adde , quod Ordinarius ex ossicio suo Beelesim suae
graviter laesae lac trete debeat per reliitutionem in integrum , etsi nemo petat 3 quemadmodum de Iudex Minori graviter laeso 3 idque ratione utilitatis p blicae t At vero restitutio natu majoris potius tonceditur ad inliantiam partis , quam ex ossicio Iudicis. et Rescisso contractu emptionis, & venditionis, qui iusto pretio celebratus erat , fructus interim percepti ad emptorem spectant: Secus , si eontractus pretio non fuit celebratus.
navis in pros o ervo a. Pro praxi a deertere debet fessarius , quod dum quis reti aliquid ex aliquo contrae ii, quem plures Theologi sustinent esse validum , non debet strum Poenitentem ONigare ad restit tionem , suamvis ipse Confestat ut sequatur opinionem stantemzo invaliditate contractus . Secus si e tractus sit rescindibilis .: de sim Iudieis sententia rescindatur. Hine fi quis habeat aliquid ex contractu inito ob errorem, mve dolum circa qualitates accidentales , non est cogendus ad restitutionem, etsi error dederit causam contractui; nam, ut diximus, valde prohabile est tales e tractui esse .alidos , quamvis restindibiles a Iudice ad petitionem decepti . Bene tamen debet oblitare leceptorem ad rela ciendum decepto eamnum . si larte diuu . item qui habet aliquid ex contractu . in quo non intercesse runt omnes solemnitates iuris, non est obligandus ad tertituti nem . si alias scit naturaliter validus , nec plenissime attritatus . Item hibens aliquid a Pupillo , vel Minore , absque eo quod intercesserit authontas Tutoris, vel Curatoris , poterit illud re tinere , dummodo non si ex iis, quae non pomunt alienari sina Iudicis authoritate . Quando vero contractus alias nulli iura
mento firmentur . dictum est i a primum Decalogi m Pium . eum sermo fuit de iuramento.
1 distinctim a promissione gratuita ,
Promissio gratuita addit proposito denuntiatam v Iuntatem , se gratis obligandi alteri , si ipsi acceptum sit i V. C. Promitto me donaturum , mutua
Promissio i improprie dicta θ ex DIa fidelitate obli
gat sub veniali : Per accidens ratione damni sit moris talei Si V. G. alicui promittas , te pecunias ei mutuaturum ad frumentuin emendum , de pinea dictis non stes.
Proprie vero dicta promissio est, eum intentio pr mittentis est ex iustitia se obligare , ita ut alteri , promissionem accellianti , jus , & actio tanquam Vere debitum promissum exigendi saltem in foro conscicntiae acquiratur: Obligat sub mortali. malis vero suerit
132쪽
rit animus promittendi . eolligi ex vobis pro
a Dianatici quasi doni datio una verbalis est . V.C. Da tibi equum s qui tamen absens est . Cujus m di , licet rei donatae dominium non transse. rat lege ita disponente , tae cum consensu etiam reisquiratur traditio rei γ, parat tamen oblitationem , de actionem perlonalem , etiam in externo civili soro . Altera eli donatio realis , & persecti , in qua res , cuae donatur , etiam traditur , ut statim accipientis
3 Donatio alia est inter vivos; elim is, qui don it,hraxsit habere illam, tui donat, quam se . Λ licca v io est cauli mortis ; cum habere se manust , citur , cui mat , magi faue eum , cui donat , :iam haeredem suum , l. I. it. de mortis causa dona
4 Donatio mortis eausa partim eum pastis eonvenit, id eli, secundum formam , sive modum eonstitii-iionis suae. opus enim est , ut donatarius donationem mortis causa sibi iactam acceptet vel per se , vel per alium . Si enim nemine acceptante donatio causa mortis sat in telis mento , vel eodicillo, censeri debet legatum . Partim convenit eum ultimis voluntatibus scumlum est dictum. Nam in donationibus causa mortis, perinde ae in legato, locum habet Falcidia, item utrinque eapacitas dcinantis & lcgantis tempore mortis consideratur. Adde , quod eo ipso mortis tempore dominium rei donatae sine ulla traditione donatario acquiri censeatur . Denique , sicut omnis alia ultima voluntas , ita & donatio eausa mortis ante donantis mortem omnino firma non est, quo minus per donantis poenitudinem , vel ob donatarii praevenientem mo eum revocari possit, iuxta illud l. Senatus as . in sine. I. 32. F. eod. 2 cu ridetur perfecta donatio mortis causa facta, antequam mors donatoris insequatur . Diu rezamen mortis causa donatio a legato, quod legatum a teli amento pendeat , tanquam accessorium a principa-Ii r Quare infirmato testamento eorruit etiam legatum; stante autem testamento legatum ab haerede praestandum cli non ante , quam is haereditatem adiit . Sed donatio eausa mortis a teli amento independens , ipsaeonantis morte perficitur , adeo ut si res mortis causa donata a donatore donatarior tradita suerat , ejus dominium plene , Ac irrevocabiliter ipsi tune aequiratur, ut nulla actione opus sit, cum ante mortem donantis acquisitum quidem ipsi dominium esset, quamvis revocabile. Alia tamen ratio est in donatione inter eonjuges lacta . Sin vero res causa mortis donata sit verbis tantum, sed non tradita, tune donatatio post mortem donanris actio in rem veluti domino compeiatit adversus haeredem . N B. Ad donationem causa mortis requiruntur quinisque testes, perinde atque ad ultimas voluntates: Quia in ea eausa de isti agitur , qui eum se i plum defendere non possit, facile esset , dolos , ac fraudes eomponere .
Porro donatio inter vivos eoniuges absolii te Dicta ,s sit tantum impulsiva c U. C. si tali pacto fiat , ut donatio nunquam revocari possit, causa moriendi cenisseti debet tantum impulsiva P subsistere non potest , neque ex tali donatione Falcidia detrahenda.s In dubio potius praesumitur . donationem factam
inter vivos, quam causa morti et Tunc autem donatio centetur facta causa mortis, si donator mortis mentio. nem fecit in dispositione , adeo ut donatio dependeata morte donantis.
N B. Donatarius , etiamsi nulli testes sint adhibiti , tutus eli in conscientia, si sciat , deiunctum animum donandi habuisse.
6 Uxor eleemosynas , aliasque donationes arbitratu suo sacere non potest ex bonis dotalibus , aliis, e , Qti tum administratio ad maritum spectat . Exeipe rNisi maritus absens, prodigus, aut mente captus sit, ita ut ad ipsam administratio sit translata , & nisi necessitas postulet, ut fiant donationes remuneratoriae , si maritus tam impudens , dc avarus sit , ut ne. gligat. Potest tamen simpliciter sacere eleemosynas ex paraphernis. Imo etiam invito marito potolt facere ele mosynas moderatas , spectata qualitate sui status , &allatae dotis. Ratio: Quia uxor non est anelliae mariti, sed socia, de administrationis domesticae partieeptiae quasi compar , ut proinde maritus ea in re invitus merito esse non possit . Quia tamen marito ut capiti subjecta esse debet , ideo non potest arbitratu suo su perfluas eleemosynas Beere.
od si maritus nimis prodigus sit in largiendo ,
vel magna profusio bonorum eedat In iniuriam uxoris, tune maritus, ejusque haeredes uxori ad restitutionem
obligantur. Filius familias etiam ex bonis suis eastrensibus , etiam invito , donare potest , cum plena eorum administratio ipsi competat.non item ex bonis adventitiis . multo minus profictitiis . Nemo tamen tenetur ad restitutionem, qui accepit t. lia a filio , nisi pater repetate quia raro prasumendum est , patrem tam severum esse in filium , ut damni usus fructus ex adve titiis bonis sibi compensationem fieri pollulat. Danationes vero ex bonis prosectitiis omnino irritae sunt i Studioso tamen ex I O. aureis a Patre missis permitti tur U. C. ut in eleemosynas expendat, aut ad ii nestam recreationem , etiam quoad meretrices, eo quod pater tune invitus non sit quoad rem insumptam, sed
quoad insumendi modum ca . ,, ca) Hxe sententia nunquam mihi arrisit 3 nam is pater dans filio pecuniam, semper praesumitur dare,, cum illa rae ita eanditione, ut absumat in usus lieiis tos, ergo filius dans meretrici non adimplet condi. ,, tionem, ideoque dat. quod suum non erat , unde , , PeccM contra tultitiam . Censeo tamen patrem , , , cum data est pecunia consentire , ut non repse
Si magnus excessus commissus sit a filio in studii, quoad prodigalitatem, tune, quae filius in Academiis in Iulos insumpsit , mortuo patre in part cm haer ditatis legitimam numeranda sunt. 8 Minores natu donationes pro statu suo , & su priis moderatos iacete non prohibentur , quamvis C ratores inviti sint .st Religiosus donare non potest, nisi in extrema necessitate: Nisi administrationem aliquam habeat, vel licentiam a Praelato. Praelati possunt: Sed si excedant nimium quoad consanaui ncos , invalida est donatio . Religiosi Paroelii possunt donate ex bonis parochia libbus, seu reditibus. io Si alleui personae habenti administrationem bonorum prohibitum se donare , tali prohibitione non censetur prohibita donatio remuneratoria. it Donatio simplex, eoniugi saeta a coniuge , noustatim firma , & irrevocabilis est , sed morte donantis confrniatur; tamen Falcidia detrahenda eth , & requiritur consensus Iudicis , si oo. solidos , sive Io aureos excedat. Exeipe: Nisi in morte confirmet comiux, aut legatum sit , aut nisi intercedat venditio i
Valida tamen est donatio inter eoniuges Prinei pes illico i Quia Imperiales contractus legis vim obtinent . Item , valida est donatio inter coniuges , ex qua donans non redditur pauperior 3 veluti si maritus prodigus, quod certo prodigere decreverat, uxori donet. Item, valet donatio inter coniuges statim, quando donatatius non fit ditior , etsi donans fiat pauperior , id est , si donatio fiat ad reparationem aedium incendio absumptarum, vel eausa honoris adipi Icendi. Item , si vir uxori dotem remittat , vel si uxorem dolet causa remunerationis, puta , quia iuvencula seniminsit i Alioquin non ei h eoneessum , ut vir uxori dotem post nuptias constituat , quia haee dotis eonstitutio species donationis est . Uxor autem hoc potest sacete , eum haec non sit donatio mera, neque omni no dominii translativa. Denique quaevis donatio facta inter eonjuges firmatur iuramento.
ii Donatio simpliciter facta filiosa milias a patre
sub potestate ejus eonstituto ante mortem revocari potest; tradita tamen res a patre , de nunquam Ter eata , morte patris confirmabitur . Dixi autem : Simpliciter . Nam quae ob causam fit , puta , in beneficii remunerationem, ad nuptias, in clatem, ad militiam, ad Saeros Ordines , statim valet i Etiam statim valet donatio patris iuramento firmata , vel si detur usu fructus filio ex honis adventitiis . Item valet statim donatio facta stio emancipato, etiam ea , quae tibias
i3 Donatio a patre facta filio emancipato , item donatio filio sub potestate eonstituto facta ob eausam poli mortem patris eonferenda est : Nisi donans e presserit, velle se , ut tilius hanc partem praecipuam haberet, tamen sine diminutione legitimae estis liberis debitae . Idem iudieium esse debet de donatione fari filiis , vel nepotibus ad Religionis ingressum , vel hi
patrimonii titulum ad Sacros Ordines suseipiendos . Simplex tamen donatio facta liberis in potestate P tris constitutis post mortem patris non est cons renda ἰ quia censetur ut praecipuum a patre filio reiictum
133쪽
1. Quae pater filio donavit ad malitIam, ad studia,
ad creentem sustentationem , vel beneficii remunerationem, ea conserenda non sunt , etiam quae pater ad
convivium Doctorale largitus est , ad Primitias , adeomparandum beneficium . Ratio : Quia haee omnia pertinent aliquo modo ad decentem sustentationem, &alimenta, quae pater filio debet , & uni filiorum eo piosius , quam alteri . Quod si pater expressit , ut , ruae filio propria hona non habenti V. C. eausa stu-iorum transmisi, in cumulum haereditatis eonferre tur , vel in portione testitima num Tarentur , deduceniada nihilominus erunt necessaria alimenta . quae ipsi etiam in domo paterna degenti naturali Jure debita
N B. Pater filium propria sussicientia bona habentem
non subsistit, sistum quoad excessum : Nam utile non esset per inutile vitiari , ou do utile ab inutile fem- rari potest, iuxta l. saneimus. Ratio constitutionis est: Quia non expedit Reipublicae , ut cives facultates do. nandi ad paupertatem redigantur. Excipe: Si donatio sat ad causas pias ; quia letes civiles Ecclesiasticis causis nullum praejudicium adierre possunt . Similiter valet donatio facta a Principe , vel Prineipi a privato a item donatio sacta militibus a Belliduce ex sp liis; item donatio , quae fit ob causam ad militiam , ad nuptias; item donatio remuneratoria beneficiorum rAd probandam hane ne reste eli , ut in Instrumento
donationis speciatim exprimatur praestitum oblequium, aut meritum, tali remuneratione dignum item valet donatio ultra scio. solidos saeta stio iniremissionem usus fructus ex bonis adventitiis. N B. Tamen donatio ultra oz. solidos in soro eonscientiae valet , donee a donatore revocetur , aut per Jucleis sententiam.
tum suturorum irrita est : Quia liberam testandi facultatem aufert , quod Iure eivili indecens est , de Reipublieae perniciosum existimatur . Quare , si haec ratio et flet, donatio valcbit 3 veluti si omnium bonorum donationem iacias , reservata iii iacultate donat irinem revocandi . Omnium tamen bonoriim donatio lacta Ecclesiae, vel pauperibus consistit juxta Mari. ty. Nam Ius civile pietatis officia impedire , & rcltrinia pete non potest . Item donatio omnium bonorum iuramento firmata valida est. Ratio: Quia omnium b norum donatio in se spectata peccatum non est 3 alioquin ab Ecelasia non acceptaretur: Ergo poterit juramento firmati.
ingratitudinem revocari potest i V. C. Si manus impias in donatorem inserat I si atrocem eontumeliam in eum effundat ue si vitae ejus insidietur ; si do. natatius magna inopia pressum donatorem sublevate nolit. Porro donatio nihilominus ob illas causas revolati poterit , licet iuramento confirmata sit . Nam iuramentum sortitur consitionem actus , cui adiungitur iDonatio autem ex Juris dispositione hane tacitam eonditionem habet ; nisi donatarius ingratus fuerit , vel nisi donatori libet is orbato proles postea nascatur Euque hoe jus remeandi donationem personale , neque transit ad haeredes. Sed nee ab ipso donatore contra haeredes donatarii ingrati actio moveri potest eumst una ex iis , quae cx dclicis descendunt , atque adhaei edes delinquentis non transeunt , nisi lis cum d Iinquente conicitata fuerit. Nee seudum filio est aula rendum ob ingratitudinem patris, si patri quaestio M. ta non fuit, aiunt GIolsae.
N B. Donatio facta Ecclesiae non botest revocari Ingratitudinem Capituli , vel Di liii ι quia censti ursacta non intuitu personarum , sed ex piet δ ς ς gὴ
ipiis adimese , vel minuens , etiamsi iuramento C n sim ta sit , revocati obteit . Ratio : Cum cn m De Dςsicium revoeamiae donitioni, in favorem littorum in ductum sit , non potest patris Iuramento tollι . TR s ς' plerumque inoffetosa donario per querelam apudi adicem institutam te. atur solum , quatenus modum V c ait, & lestitimam portionem dim nult. N s. r. Ite et parentes gratuitis dCnationibus liab rorum legitimas minuere non possint , possunt tamen donationibus remunc a tora S, & contractibus one
a. solum descendentibus liberis , sed ei.
iam ascendentibus parentibus ius competit instituendi querelam eontra inolliciolam donationem liber crum lumrtim . Nam querela iii ossiciosae donationis introducta Hiit ad smilitudinem qiterelae incissiciosi testanκnti .
Hanc autem non minus alcendentibus , quam descen-dcntibus competere certum est.
39 Iulia causa revocandi donationem tria anae partis bonorum est inopinata susceptio prolis. Est enim pia, de iusta Iuris pra sumptio , donatorem Iiberis orbum donationem magnam sccisse eum virtuali , scu tacita conditione ; nisi liberi nascerentur et Quia nemo ce flatur alienos posteritati suae praeferre velle . Quod si Ecelesiae , vel ad causam piam donatum sit ; revocari non potest ultra legitimam liberorum, non minus , quam si donator de tutura liberorum nativitate cogitans donasset . Etenim , si in lilium donatio fa Aa fuit , de postea aliis natis inossiciosa appareat , revo. eatur tantum usque ad legitimam . Causa autem Ecclesiae non minus lavorabilis est , quam filiorum .
Accedit , quod Ecclesia donat oti inliar filii esse ee
aci aequitas interdum postulat , ut ad populi aedificationem donationem Ecclesiae factam Ptae latus ob
at Renuntiatici haereditatis nondum aditae , quamvis delatae . nativitate liberorum non revocatur . Ratio : Quia lex illa ei vilis , cum exorbitans sit , de donatione semel facta revocanda , stricte interpretanda est de donatione proprie dicta , quae est iuris acquisiti.
Reguis in praxi puervosae. I. Quando Poenitens repraesentat Gnsessario aliquid sibi dona
tum fuisse donatione a Llae reprobata , non statim lium Obli-set ad restitutionem, sed tequentia animadvertat . Primo ergci videat, an res donata talis sit , ut nullo pacto Potuerit aliena.ri ut sunt res iuratae , vel donationes sae AE ab 1mpuberibus . qui non habent Iiberam suarum rerum administrationem . Res igitur 1ta donatae itatim sunt restituendae e iam ante rudi eis senistentiam ἰ nam cum non potuerint a donante alienati , semper pro Dominoe suo elamant. Exeipe modicas donationes , sive et iam eleemosynas , q4M e iam filiis familias, Uxoribus, Impub ribus competit facere secundum suum statum . Si vero res donara potuerint alienari, & solum a iure politivo invalidetur talis donatio; ut sunt donationes iacta inter Comiuges , Parentes , A filios et tunc advertat Confessarius , quod ii-eet tales donationes prohibeantur a iure, non tamen irritae ipso facto redduntur . nee laciunt Donatarios inhabiles ad recmendum, di retinendum. Quoad has igitur donationes Confessariu non debet cogere dona arios ad restituendum nisi post sententiam judiciu , di tune habent etiam restituere stinus perceptos a di latis conteilatae . II. Debet etiam in praxi Consessarius valde advertere, ne Vi duae sibi conscientiam gravent oecultando, di retinenda quidquid Marito aceeperunt . Si ervo maritus exprest e donavit aliqua uxori, non sum haeredibus conserenda, utpote quia morte Mari ii donatio fuit convalidata . uuae vero exoresse non fuerunt e nata a Marito, vel data non fuerimi causa remunera ionis α manifestand sunt ab uxore Haeredibus Mariti , utpote qui praeiumuntur donata, nisi qua pertinent ad usui quotidia . Ill. Aecidit etiam non raro in praxi calvs , in quo dissolvuntur sponsalia . di restitu tur mutuo tradita inter ponsos, Ut bteindantiit iurgia , di immicitiae , in his casibus advertat Cori sessarius illum . sine cuius culm diabluta sunt sponsalia , retinere ovi Luid habuit ab eo . cuius culpa dissolvuntur a ri urestituat ad remouendas inimicatias , posse fbi occulte compenia tiro Oood si casu, & etiam sine eulpa sponsi dissolvantur, pro- v. g. . propter ingressum in Reti icinem e e. tunetas fius secreto littere et stransam , an pxia sit ab eo ose uisnam tune potest tuta conscientia dimidium spotis litia laris
p. 'ini re p. iter debet Consessitius a quod si Donatarius et
iam Maeceptaram donationem adeo fuerit ingratus , ut sum cientem proverit causam revocandi donationem,' tunc donans .fi nondum tradidit rem donatam, potest in laro conseientiaeeanx sibi retinere t nam qui ius habet repetendi postquam tradidit . ius habet di retinendi, iisut solvere non teneatur.
De Dote , Parapbemis, Donatione propicr nuptias, σ sponsalitia Largitate. I in t quae eomparatione mariti sortitur rationem I eontratius reciproci datur marito ad onera matrimonii sui linenda , soluto matrimonio restituenda
Maritus dotis dominium non habet . sed administrationem , & stuctus ejus: Unde res dotales alienare non potest a potist tamen cas a qllovis poliessore tua lietiam actione vindicare , & de iis in judicio contendere. Dotis tamen dominium plene ad maritum transit, si din eonsistat in pecunia , & rebus usu absumptibilibus: Tune enim quasi mutui contractias intervenit , ut soluto matrimonio tantundcm culdcm generis , α qualitatis restituatur.
134쪽
3 Duplex est dos, adventitia; e prosectitia . Haee
est , quae a patre, aliove per viri lcm Icxum ascendes
te , filiamque in potestate habente proiecta e It . Po estque pater ad dotandam filiam Iudi eis ossicio compelli. 4 Pater debet filiam dotare , licet propria adventiati a bona habeat , id eli , materna r Avus tamen non tenetur dotare nepotes ex propriis , si aliunde bona habeant. V. C. ex haereditate patris , vel matris. B. Licet nulla sat mentio dotis , tamen pater tenetur filiam dotare ; nam tae ite intelligitur dos immis promissa , eo quod pater non solum obligatus sit ad providendum filiae maritum, sed etiam ad dandam
dotem. Nam mulier indotata facile contemnitur . Et Reipublieae interest , dotes mulieribus dari . Eade rue tatione , si mulier dives , non facta expressi neotis , ducta sit , tacite censentur eius bona , vel faltem pars bonorum pro conditione, de dignitate viri in dotem constituta; quae si non solvatur, justam eausam maritus habet, alimenta uxori negandi. Porro , licet sita invito patre contraxit matrim nium , tamen debetur illi dos a patre . Ratio : Quia pater hoe easu aegre serce non potest matrimonium secundum se , cum utiliter eontractum sit s licet aegre ferre possit , quod attinet ad modum . quia ipso inconsulto eontractum fuit . Excipe : Nisi municipalibus constitutionibus aliter decretum sit , & nisi filia ex adventitiis bonis sussieienter dotata sis nimis enim durum eli, patrem compellete ad filiam habentem prese suffieientia dotandam, quae sine ejus licentia nupsit. Dod si nupserit viro indigno genere, non tenetur dare dotem, sed solum alimenta, quae patet etiam Iib ris ingratis Iure naturali debet . Id vero ad Judicem pertinebit, arbitrari, utrum delictum dotis subtracti
. Praeterea patre etiam dotem fiIiae Religiose debet i ta eausa Religionis favorabilior est matrimonio cat
3 Mater, imo frater , etiam Clerieus, si dives se, in deseetum aliorum , filiae , aut sorori inopi dotem dare debet. Nam dos suecedit loeo alimentorum 3 fra
ter autem, di mater tenemur alere in necessitate: Ergo. Et mater obligata est liberis legitimam relinquere 1 dos autem, sicuti & donatio propter nuptias , in legitima computatur, conserenda post mortem matris.s Dos adventitia est , quam vel uxor ex propriis bonis aeteri , vel extraneus aliquis ei conseri , non parens, nee avus . Disirimen eli inter utramque dotem , quod Prosectitia soluto matrimonio , nin aliter conventum luerit, revertitur ad dantem , qui est parens per virilem sexum ascendens, di filiam in potestate habens, iuxta l. dos a patre . Iure Decudum tu patri , ut, plia amissa tii loco cederet, si redd
retur ei dos ab ipso p ecia , ve oe filis amisse , O
pecuniae damnum Antiret. Sed etsi matrimonium solvatur per mortem mariti .
dos in potestatem patris revertitur, sie ut & ipsi filia; cui deinde iterum nubenti eandem dotem nihil immia
N B. Si filia moriatur liberis relictis in potestate
patris constitiita, dos prosectitia revertitur ad patiem:
Q ita filii non succedunt patri in prosectitiis ianis ,
viveme adhue avo . Quod si silia emancipata fuit , dos non revertitur ad patrem, sed fit adventitia , d
sinitque esse prosectilia , di est filiae pleno iure acqui
sita . Unde insertur e Quibus locis statuto , vel con suetudiite receptum est , ut liberi utriusque sexus per matrimonium emancipentur, e s. vel donatio propter nuptias , soluto matrimonio , non revertitur ad patrem dotantem: Censetur enim adventitia , quam maritus lueratur duobus modis soluto matrimonio per mortem uxoris . I. Si pactum intercessit de eote i
eranda cexemplum habes in filia D. Uaii Nam eontractus ex conventione legem accipiunt; de nominatim
contractui dotali specialia pacta aditet possunt, di si quentiis me selent. 1. Si uxor intestata deeedat , demetentibus liberis, & propinquis.
terium uxoris , & econtra nisi inter se reconciliati
fuerint Intellige; post Iudicis sententiam i Est enim
poena. Potest tamen maritus , s certus sit de adultorio uxoris , in conicientiae soro dotem retinere , d sendendo se contra uxorem repetendo , per exceptio nem. Quia, cui competis actio, eidem multo maris emceptio competere debet. Reg. 7 t. in o.
iu B. Si dos propter inopiam mariti , aut prodigalitatem perielitari incipiat , potest uxor eam repete. se applicatis fructibus familiae , imo' compensatione
8 uxor habet tacitam hypotheeam in bonis marit I,
done: ei dos restituatur . Et praesertur uxor in repetenda dote omnibus aliis personalibus ereditoribus e iam tempore prioribus , tacitam quoque hypotheeam habentibus, imo etiam habentibus hypothecas expleiasas , sed posteriores , id est , Post dotis constituti nem appositas . Vide Tradi. R. C P. II. Assen. s. ea su 6. N B. Exeepticinem dotis non numeratae soluto matrimonio , maritus apponere potest intra annum , si matrimonium ultra biennium non duravit , alioquin intra tres menses , si amplius biennio, dummodo non integro decennio ; hoc enim casu exceptio nullo modo admittitur. o Parapherna sunt omnia bona uxoris praeter d rem, quorum administratio nullo modo eompetit marito , nee fructus , nisi ita conventum fuerit , Eeiune mulier habet tacitam hypothecam in bonis mariti .
Io Donatio propter nuptias c Gerereriden θ ad similitudinem dotis constituitur , adeo ut si pactum
interce sit de dote lucranda post mortem uxoris , i telligitur etiam interpositum de lueranda donatione propter nuptias post mortem mariti. AEqualitas in d te , de donatione propter nuptias constituenda hodie
ii Sponsae a sponso interdum arrha id est , don
tio in remunerationem virginitatis , dotis , flee. constituitur , quae post mortem mariti pleno iure una eum dote uxori exhibenda est . ain autem contingat , eam ante maritum decedere, jus habet , de tali donatione , sicut de dote adventitia , arbitratu suo disponere, vel haeredibus ab intestato relinquete . Sponsalitia largitas dicitur , quam unus sponsus alteri Reit causa secuturi matrimonii . Rato , de eo sumpto matrimonio confirmatur . Resiliens eulpabiliter. ad restitutionem istius largitatis innocenti tenetur. N B. Si uxor ad nuptias secundas transiit , de breliberis in primo matrimonio conceptis relinquere lucra dotis prosectitia prioris , item donationes , t
De Commodato, Precario. i 'ommodatum est rei alicujus ad forum Uum re tuita concessio . Diciturr . V. C. Domi equus , vestis . Nam Pecunia , & vinum eommodat, possunt non nisi ad ostentationem . solum usum In quo differt a pignore , & deposto , quod eorumulus non conceditur. Et a mutuo , in quo transfertur dominium , non in Commodato. . Dicitur : Gratuita
concessio ; ad differentiam locationis.1 Comi datarius etiam levissimam culpam praestare debet, si in elus solius gratiam commodatum suit. 3 Res commodata ante tempus revoari non potest, nita praeter opinionem grave aliquid eveniat t Alias
aniuriam inseri repetendo ante tempus oraescriptum . . f Imart quive nos , non decipi benisicio oportet . l. in commodato . s. sicut , T eodem . Et mutare qms consilium non potest in alterius detrimentum. Reg. in s. γ
m atum repetere pollit , patet 3 quia non censetur te obligaue ad inopinatum eventum , qui gratis commodavit : Quandoquidem cuisque praesumitur ex re tua magis sibi ipsi , quam viteri prospicere velle . xrecarium ferme venit eum Commodato . &ricte tamen loquendo in eo disserunt , quod commodationat ad certum tempus , vel certum usum , ita ut an-rct commodata a domino repeti non possit, eo a tem mito restituenda sit , licet non repetatur . Nam
dies statuta pro domino interpellat. l. magnam C. de contrah. stip. P Precarium est, quod precibus petenti utendum eon. reditur, quamdiu is, qui cone est, patitur. y In Precario non praestatur culpa , nisi lata st ,
quae dolo aequiparatur. NB. Precarium non solum in rebus eorporalibus . sed etiam in Iuribus eonstitui potest ι veluti si me precario Togaveris, ut per fundum meum ire tibi liceat. Solvitur Precarium .. I. Expressa voluntate conceden- . o untate tacita. 3. Μorte ejus , eui concerulum fuit , cte non transit ad haeredes , eum sit veluti gratia personalis.
6 Precarii contractus est, de quo Lib. I. ineri per
135쪽
quem aliquid utendum eonera itur in perperiiunt, i et
ad tempus pro annua pc Psione, aut grat 14 ob remune-iationem beneficiorum i idaue ante tempus revocari non sotest et Preserquam si a Praelato Ecclesiae irrationabi iter concessio suetit; tunc successur ςjus revoc;
Matiis is prata observandae, I primo. ad. ertat C sestarius contra iustitiam multos solet:
dimite restitutionem rea precario habitae . Nos est enim pluismum . qui aliouam rem sta usum e petierunt , adducere multa ei uiationes is disterentam re titutionem, quoties Dominus rem suam exposcit. Si erς rea pre rio habita fuit , statim est restis tuenda, quo aes Dominus eam exposcit, quamvis qui eius usum obtinuit. adhuc necessc haberet aua uti . Solum ex dictis , dii .etri nosset restituti. , quot ira revocatio precarii, nulla cogente meeel ite, facta esset ita intompestive . ut ex ea damnum alio
it. Item advertere debet in praxi Consessarius nequaquam po
se eommodantem contra volantatem Commodatarii , & maxima cum eius damno rem commodatam repetere , durante ii su vel
tempore concesti nam commodatarius ius habet ad usum . &αd tempus sibi concessum. Hinc sit commodans aut ritate , seu
vi rem commodatam ante tempus repetit, di exinde commodi. amis patiatui damnum, tenetur illud compensare, utpote acti ne injusta causarum . ita potest evenire , si aliquis ad tempua opetat instrumenta artis alteri commodata . equum commoda. rum pro aliquo itinere faciendo, boves commodatas pro arandocte. Solum excusandus esset comm an . quando cum non antea praevidisset tuam necessitatem , non repetendo rem tuam a ae tempus constitutum , deberet inse simile damnum subire anam non censetur voluissc cram dare rem suam cum proprio cetrimento; ut enim dicitur e p. cum MN 13. q. s. quilibet si-hi magis. quam alteri obligatur. Ill. c ommodatarii muli tres Parum attendunt ad obligati mem . quam habent non utendi re commodata nisi ad eum usum,
ad quem concessa est , & nisi pro tempore fibi concesso et imcirem commodatam aliquando aliis etiam tribuunt utendam . Iahoc posistit peeeare praviter , ni eum tu damento praesumant 1 ominum non esse in Witum , vel nisi excusaret a graui culpa Brevitas temporis . vel modicus usus , quo ea uterentur contra voluntatem Domini . Attendant item Confessarii commodat .vium solvere debere commodanti quanti valet usus, vel tempus, qu contra Wol.n atem Domini usus est re commodata , ni iste re mittat . ves rationabiliter praelamatur nolle Pretium talix usus . Exemplum sit in eo, qui commodasset intitumentum ad aliquem dcterminatum usum, vel equum ad aliquem determinatum iter. 'et te fi erem datarius ad alia etiam eo utatur instrumento , vel equo a longius iter , debet ibivere pretium maioris , seu lenaioras usus ta instrumenti. ' equi. iv. Cum multoties evenire soleat vel quod pereat. vel quod deletioretur res eon inoctata, diligenter examinet Confessarius tu e culpa intercesserit Commodatam . si detericie laeta est , vel periit , quia ea Usus fuit ad alium usum quam concesserit commotans , tune teneretur utique istius damna compensare , cirra res culpa com modat arx perari , vel deterior fana eit. Ita si moria ur equus, quia aliquis eo usu tuerit ad longius iter , in tam cc aans praeseripserit , prenum equi tenetur latvere . Si veto res commodata petiit, vel valde deterior facta est promer usum concessum a eommodante , tunc videat Consenarius , cua dilbeentia ea usus fuerat commodatarius , multoties en in ca a xliena utenda param dil.ςcntiae . & discretionis, uti diei Siet. adhibetur, quanda alias m una esset adhibenda. quia graissis res commiuatur. si erget alinveniat rem deteriorem m,vcl de 'rditam, quia commodatarios talium non adhibuerit eam
diligentiam , quam adhibuisset refluebi rei propriae ; ve quam adhibuisset Dominus, si re sua usac esset ς certe debet illum ad damna compensanda condemnare , utpote quae ex ipus culpa
' Diiuno in prixi eonsiderandum ipsos commodantes obligamdm eme ad restitutionem ex damno, q*- paria lunt commodavinarix ex re eommodata. id eveni . quando non monuerunt eom. modatarios de vitici rei commodata, quando id non ignorabant, nee taritim a riui seielint. Si v. gr. commodent vasa, ex ouo xum vitio vel vinum, vel oleum corrumpantur , vel tant stet
mora et si commodent equum ess taenem, si bovem eornupetam, ii seruum non fidelem &e. debent compensare damnum, quod p tiuntur cinninodatarii.
I Uiuiim consistit in rebus, quae sub eodem ge-1 1 nere iunctionem recipiunt , videlicet quae Innumero , pondere , aut mensura consilliant , id est , Pecunia numerata, vinum , oleum , frumentum . Illa
enim dicuntur sunmonem recipere , quae Iub eodem geners adeo similia sunt, ut in commutationibus, vel solutioniblis alterum alterius vice sungi possit i Et debent reddi vel eaedem omnino , vel ejusdem n turae, de qualitatis, & bonitatis v. C. vinum vetus
a In mutuo rei datae dominium transfertur non item in commodato . A permutatione , & emptione
differt mutuum, quod in illa non idem, sed aliud ge-ms recipiamus; ut pro vino pecuniam.
N B. Si mutuo reddendo certum tempus praescriptum fuerit, & mutilatarius in mora culpabili Extiterit sidest , sine gravi nec pilitate in utroque soro omne damnum mutuanti compensare debet . Si autem nullo
dcsinito tempo e mutuatum fuit , solutio seri de t ,
quamprimum mutuator postulaverit , dummodo non lutim postulet.
iure Caesareo non obligatur , ob SC. Macedonianum si tathen suis amilias non opposita exceptione re ipsa solvant, solutum repetere non possunt , quia naturalis obligatio manet. Causa autem, cur filiosa milias, ejusque iidejussoribus repetitio debiti solitu non concisa rur, ea dari debet, quia hoe SC. non. principaliter otis avorem personae , sed magis in odium somoratorum introcluctum fuit , iuxta Ulpianum . cuare etiam id consequens est, quod mulier c cum sidejubens naturaliter obligetur ; & tamen , si solverit , conceditur ei condictio, seu repetitio vesini Iure civili indebite s
litti J renuntiate pollit benefleto SC. Velleiani; quippe
quod in ejus gratiam constitutum fuit : At vero fi liussa milias exceptioni renuntiate nequeat 3 quia non ipsius causa, sed in odium creditoris introducta fuit.
B. Si ex pecunia mutuo accepta situs , aut paterditior factus est , eatenus naturali Iure in conscientia ad restitutionem obligati sunt. Praeterea NH. verba M. solum loquuntur de pecunia . & non de frumento 1 nisi fraus SC. adhibi
ta suisset , ut ejusmodi distractis fructibus pecunia
4 Aliqui ea sus sunt , quibus Senatusconsultum Macedonianum locum noen habet sic dictum ι quia ociaeasione sceneratoris Macedonis latrina fuit , qui . filiis pecunias numerare solebat, reddendas post mortem patrum et Unde illi ansam ceperunt , patribus mortem machinandi, ut haereditate parentum potiti haberent, unde se aere alieno lihetarent I. Si filius, cum pecuniam mutuo accepit , pcculium castrense , vel quasi
calfrense habeat ; siquidem in eo quasi paterfamilias censetur . a. Si filius lamilia, miles sit, cum pecuniam accipit . si illius pro altero sui juris existente , Zemutuum accipiente seriussi , tenebitur r Nisi id factum fuerit in fraudem SC. q. Si filio in studiis ere
ditae suetunt pecuniae ad neces larios sumptus , quos ipsius patris pietas recusare non patest . Si pecunia in rem . patris versa fuit. s Probabilius est , etiam in foro conscientiae exceptionem SC. opponi mile , modo mutuator in culpa aliqua suetit . ut poenae locus esse queat 3 nam aliud est, si mutuator probabiliter credidit, filium patre familias esse . Ratio : Quia cellum est , quod lex ei- vilis in poenam sceneratorum , de Reipublicae cominodum statuere potuit, ut in ut ue foro exceptio creditoribus opponi queat ad filiisamilias liberationem . Ita patet ex l. sed si , s. sta etsi ubi αbsolute dicitur , filium familias pcrpetuo tutum esse contra erre ditorem , adeo ut, ct si non opposita exccptione a Iudice condemnatus sit . nihilominus SC. exceptione uti
liceat e mod vel Lalsum , vel iniquum foret , nisi
etiam in animae iudicio exceptio illum tutum redderet .
N B. Filius familias licet exceptioni SC. rc nuntiare non possit , potest tamen , si iuramento confirmet ,
eum omm jutamentum servari debeat , si possit linedispendio salutis.
6 bi Administrator , vel Curator aliculus Perlonae . videlicet Minoris , Hospitalis . eivitatis , pecuniam mutuo accepit , mutuans ostendere debet, pecunias iri utilitatem eius personae , aut loci versam esse , idquo in savorem Ecclesiarum , de piorum locorum statutum est . Ratio et Cum enim Administratores valde pron esse soleant ad pecunias mutuo accipiendas , IK ea cs in favorabilium perscinarum, vel locorum dctrimentume edat . Iure ita provisum fuit . . 7 Si constet , aut ostendatur , Administratorem vel alium quemvis mandatarium habuisse plenam sa- cultatem mutuo accipiendi, probari non ecbct, inutilitatem illius versam fuisse, pro quo ste ceperat. N B. Praelatus debita Ante cetaris solvere tenetur , uuae pro necessitate Eeelesiae eontracta sunt ,
Glossam: Successor ad id tenetur, qued Praedeces Or facere debuit.
8 Qui spe mutui aecipiendi chirographum ecdit .
intra biennium opponere potest exceptionem numeratae pecuniae , eo fine , ut in creditorem acimem onus probandi redietat, pecuniam a se numeratam inritaser Qui si in probatione deficiat , absolvitur mutuatarius conventus. Ratio: ita desiderans rem aliquam
sibi mutuo dari , fiducia hujus he fieti consequerid facile inducitur ad anticipandam consessionem accepi ,
quod nondum acceptum est . . .
Similis porro exceptio inter 3o. tantum dies c ccItoribus convenit in quocunque debito , si opponant ,
136쪽
spe mira reeipiendi se Instrumentum consessionis , seus pocliam maturius tradidisse . Cautici vero est ad exclusendas eiusmodi exceptione, , si Tabellio in publico Instrumento seribae , in praesentia sui, & testium pecuniam numeratam fuisse.
De UDra. I T TSura est luerum ex mutuo et Quare , ubi mi tuum reperitur, usurae loeus non est . Vel est timus vel potius fretus pecuniae, id eli, infelix, spurius 3 cum tales res suapte natura parere non debeant.
a Luerum usurarium est , quidquid temporale , ac pretio aetii bile ultra sortem mutuo datam aedipitur, quasi ratione mutui ex jullitia debitum sit. N B. Temporale e Si enim spirituale , erit Sim
3 Usura non est, nolle mutuare alteri , V. C. p cuniam , nili is vicissim mutuo det frumentum i Sed usura est, dare alleui mutuo, obligatione ipsi imposita, ut & iple suturo tempore mutuare , aliudve ossi. cium praestare debeat. Ratio i Quia ultra sortem suo tempore reddendam, mutuatario onus , seu gravamen imponitur, quod pretio aetiimabile est. ND. Ratione mutui. Nam si alicui pecuniam ad Pompas concedas . pollulato pretio usura non committatur : Quia non aeeipis ratione mutui , sed ratio
ex iustitia debitumst Nam si speres , vel
etiam roges mutuatarium , ut memor beneficii ex spontanea gratitudine remunerare velit , vel etiam
eiusmodi gratuitum donum accipias , usurarius non es ca).,, ta) Rogatio tamen est sus cta in eo ea se: nam is mutuatarius fie rogatus non cabit spὀnte aliquid su- pra sortem , sed quasi eoactus , ne ingrati nomen
N B. I. obligatio remunerandi in pactium iustitiae propter mutuum dedit ei non potest . Et pactiam repugnat gratuitae, ac libera i remunerationi. Unde illud: in Messitate libera is existit. Item: Qui dat in . hid ex nee sit.rte, n u dicitur donare. N B. Quod ii mutuatarius ultro promissionem saeiat . V. C. si mutuo mihi des l . aureos , ecce αντίδεψω istud tibi do, vel daturus sum, non eris usuis rarius, si spe accipiendi mutuo des , alioquin non mutuaturus, modo apDareat, animum mutuatarii esse donandi, seu libera. iter danai , non veluti ex reciproca obligatione pro mutuo . bὶ Deinde eertum est , si mutuatarius liberali animo promissionem fecit . aec plante I tuatore , exinde obligationem illum contrahere. non vi mutui, sed vi gratuiti pactil. - bb Drbee tamen ex omnibus circumstantiis ain ,, parere , quod illa oblatio facta est mere spontanea,& ex liberalitate ossetcntis , quod vix , ae ne vix,, quidem accidit, nec mihi satis probaretur id, quod is hie addit Layman in hoc rerum eventu id quodia oblatum est liberaliter , dc acceptatum , redden- dum esse ex itistitia rum vi mutui , sed vi pacti ;,, hie enim moaus esset sal Uandi omnes ustiras ι pon,, set enim dicere ille . qni usuras recipit , da mi-ia hi eentum . & ego dabo statim , vel γ,st haee ti- is hi quinque in donum . Ulterius comprehendi haeeri videntur in propositione damn. 61. ab Inn. XI is Usura non est, dum ultra sortem aliouid exigiturri tannuam ex benevolentia , ex gratitudine desitum , sed ,, Ahia si ex atur tanquam ea justitia debitam.1 Usuta alia est realis, in qua lucrum ex mutuo in pactum dedueitur , seu expresse , seu taeite . Alia mentalis, si mutuans in pactum non deducat , speret
tamen . atque intendat lucrum non gratuito offereniadum , sed quasi ratione mutui debitum sit. Item alia usura est aperia , qtiae 1n mutuo formali , de expressio fundatur . U. Q Do tibi mutuo a . ut post annum reddas mihi ron alia palliata , quae non eommittitur in eontractu mutui expressi , sed alterius contractus non me, veluti pallio occultati. U. C. Mercator, qui ob dilatam solutionem pretii earius mercem distrahit, V. C. stoi epis oo. cum valeat tantum m. florenos . Non enim is aliud agit, quam quod pI, storenos, qui velut iustum pretium statim solvendi essent , emptori mitiuo det ea lege , ut eas post annum reddat eum auctario: Nisi , ut postea dicam, mercatoris iniet sit, seu ratione tueri cessantis , aut damni emergentis, s P. Lauman P. I.
Iutionem pretii non differri , neque Iateat em κ rem ob solutionis dilationem mercem eatius vendi . Alrudexemplum habes in emptore , qui ob antieipatam pretii solutionem minoris emit , quam res empta Dat . Exeipe a Nisi existimetur accidere posse . ut tempore solutionis res plus , aut minus valeat t Quia uterque eontrahentium aequali periculo subjlaitue a Aliud exemplum i Si deponas apud alterum Meuianiam , data ipsi facultate utendi', eo pacto , uepropterea obligatus si pretium aIiquod solvere . In eritate enim talis contractus non est depositi , sed
6 omnis usura illicita est non solum EcelesiaRieo . sed etiam divino, ae naturali Iure . iuxta Luz μμ Dum date, nihil inde Derantes . Ratio : Quia iustitia
commutat Iva non permittit , ut pars eontrahens Plus reddere cogatur . quam accipit.
Nec refert, qutra mutuatarius data stit me unia utuatque lucrari possit, cum ius utendi. sicut de luerum, Pertinet ad dominum , qui pecuniam' suam adhibee ad lucrandum t Mutuatarius autem statim essicitur dominus pecuniae ipsi mutuo datae . Confirmatur . P eunia , vinum , frumentum &ta in quibus mutuum consistit , me se sterilia sunt 1 Ergo iniquum est proe earum usu , aut fructu alteri eoncessis quidquam
et Usurarius non eomparat dominium rerum per usi ram aceeptarum. Nam deest titulus , sue iusia eausa accipiendi; absque titulo autem rerum dominia non
N B. I. Prinei pes eum pacto non instant Iudaeis
permittere uiuia ς 1 possunt tamen permittere sine p1cto maiorum tributorum , majoris mali vitandi gra
NB. a. Iudaeis in veteri Testamento permissum fuit
extraneis foenerari, tanquam minus malum , ut a m
jore malo fratribus foenerandi arcerentur . od si Caesareo Iure usurae appmbatae sint , iure Canonico ce
Pro labore numerandi notabili prethim exigi potest, n veluti ex mutuo , sed tanquam ex opere mutua
N B. Obligatio , quam qui, in se suseipit in alte
rius gratiam, quod paratus esse debeat ad mutuandum ipsi, pretio aestimabilis est. Quo modo defenditur praxis aliquorum locorum , secundum quam nummularii seu a Republiea , seu ab ipsis mutuatariis mercedem accipiunt pro ejusmodi obligatione mutuandi peeunias quibuscunque petentibus .
8 Mutuo alii tituli iusti adjiei passunt . quibus ultra sortem accipere licitum se, videlicet lueti eelsantis , damni emergentis , pcenae convcntionalis , &e. Primus titulus est ex parte mutuatoris, si eius vere intersit non mutuari . Id autem interesse duplex est .
Unum dieitur tueri eestantis , si mutuatori ideo , quod mutuo daturus est, luetum abscedat: Ueluti si merea' ex Ioco. quos mutuo tibi dat , aestimatis omniabus, lueraturus sit 8o. hos ipsos a te stipulari γ, test, ut luo tempore una cum sorte ipsi restit s. ce) Ratio: Quia spes tueri , qua se privat mutuator. in gratiam mutuatarii, pretio aestimabilis est: Ergo ejus eoinpensatio in pactum deduci potest. , , ce9 Cum tamen stra luerandi 8o. interdum nonis sit adm certa ; ideo in eompensationem lueti celsa
is iis repeti non possent M., sed quasti valet spes j is dieio viri prudentis. . Prq sola carentia pecuniae, eum sit intrinse ea, de essenti is mutuo . non potest quidquam aeeipi . Alterum interesse est damni emergentis , quia duplex est. Vel enim est damnum intrinsecum, quod in ipsa
re mutuo data inest ut si tempore veris mutuo dis frumentum restituendum autumno , eum minoris val bit . Vel est damnum extrinsecum p ut si pecuniam . quam mutuo das, destinaveris ad emendum frumentum tenviore abundantiae, postea vero earius emere de as, ejusmodi damni tui compensationem merito in stip lationem deducis.s Et ob perieulum probabile sortis amittendas ad homine non industrio , & pluribus debitis obstr aliquid iuste exigi potest : inia quivis prudens
mallet Io. storenos donare , quam Icio. tali homini credere. Unde talis ereditor se subiicit perieulo per contrarium in nominatum . Ut si quis mercatori in syriam naviganti dedit Ioo. aureos , ita , ut , si navi periret , nihil recipiat ; sin vero salva rediret , Ias. consequatur . Confirm. Quia etiam fideiussor pro pe
137쪽
Ouinis illieita est. io Necesse tano est, ut luetum cessam, &damnum emergens , Vel sortis riculum in pactum dedueatur
expresse, Aut tacite . seque eontractus innominatus ira tuam gratiam desistam ab De luero; vel damnum koe, aut periculum subibo, si des mihi bio. ii Mos in Italia dictus pistatis ab usurae iniquutate defenditur ι v Helicet aerarium publi e constitutum
ad mutuandum indigentibus , ea lege , ut Pro mutuoms dato pignus relinquere cogantur, & inita tempus definitum recepto pignote Pecuniam mutuo datam re stituere , insuper vero exiguum aliquid adjicere proministronim sulf ntatione et Sin autem intra tempus
definitum solutio facta non sit , pignus distrahi possit .
ut, detrauea sorte , exiguoque illo adjecto , quod i liquum est, mutuatario restituatur. Idquo approbatum
Alter iustus titulus ultra sortem acet piendi est ex par te mutuatarii ἔ Si poena eonventionalis adiecta sit , quam is solvere cogatur , nisi ad tempus praefinitum
mutuum rellituerit. Neque opus tunc esse videtur, utereditor exigat, sed dies statuta pro homine interpellat. Multo minus requititur Iudicis sententia, cum exmtua eonventione, , pacto debeatur ca . ,, ca Haee tamen poena tunc iusta est , Ae debet ,, solvi, si sit moderata ad proportionem culpae , seu morae reddendi mutui; stlterius si mora illa sit euiu, , pabilis, puta si mutuatarius tempore stabilito possit, , reddite, esto cum aliquo suo incommodo , & non
,1 reddat.1r Poena alia legalis est . quae lege decemitur propter erimen. Alia iudicialis, quam in particulari causa Judex imperat. Alia conventionalis , quae partium contrahentium consensu statuitur, solv da ab eo, quia contractu recesserit.
Tertius titulus ultra sortem aecipiendi est pacti ae-
cessorii: Si V. C. pecuniam mutues auream, ut rellia turtur in materia minuta . Accedit mutuo contractus
Cambii, juxta cujus laxam conluetam amplius, quam datur accipere licet. si mutuans navigaturo periculum sortis in se suscipiat , ratione huius gravaminis aliquid aeeipdie in conscientiae foro non prohibetur.
ia Lletium est miluare frumentum in autun do, ut remtuatur tempore verno, si aequale dubium sit, p ustune, an minus valiturum sit . Qila uterque eontra.
hentium aequali sortunae sponte se iubieeit . bet is c ,s quali certum sit, ejus pretium auctius Mic Nil niuis tuator intendat , licet postea non comingat a ueteri e hoe enim ea sui adscribi cubet . Nili in fine ea su ratio lueti cessantis excuset, quia V. C. ipsenici mutuator frumenta elat servaturus in vernum tempus , quo
is Si moraliter certum sit. va orem monetae extrinsecum secundum se audium iri, non. est ii itum incinia redimibili paeis ei, ut pretium emptionis calem monetae specie restituatur. Quod ii vero per accidens tantum auςeatur propter intrinsecam diminutionein mia tiorum monetarum, tune ta e pactum lustum, & naturae contractus censualis contor me est : Quandoquidem in redemptione census idem . seu aequale prctium ena
moti redhiberi debet . si autem thaleris mille , qui
tactus tempore conficiebant Izota florenos Rhenenses, emisti annuos O cnos 6 . postea autem propter depravationem monetarum minutiorum thalerus earum comparatione crescat, ut flore nos sesqui valeat, aut duos, non satisfiet restituendo thaleros S . aut quia ta
n pretium in veritate non aequivalat acemis thalaris mille , sed so)um externa nominis impolitione quat rara totidem storenos Rhenenses continere dicuntur , sed lo e alios, ae deteriores.
I 6 Si mereator mercem , quam pretio summo vendidit, postea pretio naanore redimat, interdum ab usura ex fari potest, dummodo mereator bona fide , &ne usuraria intentione pannum vendisset pretio summo, videlicet Io8. eonstituens in emptoris libertate revendendi , eni vellet , emptor autem rogaret mercat rem, ut ipsemet pretio ininore , vidzlicet aureis cen
tum , redimeret is a. ,, b Abest ab hoe easu usura contractus Mohatraeis ab Inn. XI. proposita' ., damnati in eo enim reia, rquiratur iactum inter illum, qui dat mercem, di ii ,, tum, qui recipit, ut prior det mercem pretio sum- , , t , & alter ac beat illi revendere pretio infimo.
tus, S usuratius est , vIdelicet si ere litor ex pi
gnore lueretur, don Ecbatum ipsi ulli tutum iit. Ratior crota alioquin creditor ultra pecuni-m, quam credidit, aliquid luctabitur causa solius mutui; quod ulura est . Aliis tamen titulis cohone ilari potest . I. Si
fructus ex pignore percepti non supcient quantitatem pensionis , quae iure census sci undii in morem Patriae constituti exigi potest cum pacto redhibitionis. 11. bicreditor fundum , qui pignori destinatus erat . certo pretio emat, cum pacto revendendi . Tune enim pignoris naturam , realemque obligationem amittit , de possetari tanquam vero domino imicta sicat , eiusdemisque periculo perit. Nam licitam est e vcnditionem eum pacto redemptionis apposito , constat ex l. a. C. de pactis inter empl. & vcndit.,, cc Nos vocamus .anetis lassicos .
18 Venditio cum pacto redemptionis licita est , de potest pretium emptionis minui , vel aueteri propter
obligationem imi ostiam redimendi, aut revendendi. Nn. Usurarius contractus praesumtuur , in quo cmptus est fundus eum pacto, ut majore pretici ad albitrium emptoris rceimatiir , fructibus in partem pretii computatis ς quandoquidem duo in illo pacto continebantur aliena a natura talis contractus, videlicet, ut di pretium majus eiice redemptioni, , quam primae emisptionis, & ut fructus inter en Prionem, S rcdempti nem percepti ad venditorem pertino ent . Praesurreb ty igitur , fuisse mutuum ulu atium cum traditione pignoris, erius fructus in sollem computari consueverunt, praesertim eum emptor solitus ctiam fuerit ulu
19 Maritus , donec ei dos solvatur , fructus ex pia
more sine sortis di in murione percipite poteli , ut 3nterea habeat , unde onera inatrimonii sun inere pol.
, Id ci: am dicunt DD. de dote assignata a
D patre filiae Sancti ourali , ud nondum soluta s,, potest enim ex inere annuam pensi , , nem a cra m do , quia Porcii maritus , de quo in
et o Prodr: e alius ex oppignerato sbi scudo, uel em phy.culi fructus ablq re stariis exoneratione percipit . Ratio : Quia tali pacto contracius isti seu primi ins , seu per diuturnam consuetudincm colini tuti sunt, ut,
si res laudatis, scii emphyrcutica oppignerata st d mino directo, ipsi fructificare debeat. 2i Poenae usuratiis Canonico, de civili Iure deeretae sunt. I. I plo Jvie infames sunt. Si Cleliei, inhabiles
sunt ad bcnt seia , de irregularcs . Episcopus talven post poenitentiam potest dii tantare . a. Non admittendi sunt ad Cornmi inionem Sacram , ncque lepuia tutae Lectelialticae tradi debent . Usurarius tamen Publicus, antequam denuntiatus sit , non est vitandus , etiam in Sic ris. Testamentum , legatum ii iurari publici iplo Jute irritum est , nisi ame mollem rc:li- lucrit, quae P r umras acquirita sunt . vel de eorum restitutione idoneam cautionzm dc derit per pignora ,
rellitutionem tum , non Auent mutuare . ni aliquia, lupra Ditem a mutuatarias exigant , etiamsi nil de hoe Mi contiactu paci exutur. Sig dem cum mutuatarius serat i satum conluetudinem exigenti uturas , petenda ab illis ιν ituum , videtur tac iate promittere se tu ta morem uiuias soluturum uia te ractum tacitum adesse videtur. Idem dicas de ii ci, qui in mutuo principalitet intendit amicitiam mutuatarat . milius vero principaliter intendit lucrunt tamquam pretium mutui. II. Si nullum intercesserit pactoin ulur. - inter mutuatarium . & mutuantem , non italum explicitum, sed neque e iam tacitum . di nihilomitri mutuatarius aliq il lolvat supra lar. em, censetur, ut supra dictum est , ille excessus x liberalitate. A amicitia datus . Porro tune interligitur aliqua res data absque tacita, quando per lana dantis eit dives, liberalis, grata, leu vinculis Ru cItiae, consanguinitatis , & familiaritatis conjuncta cum dona ara . E coentra vero, si dans luerit pam per, extraneus , avarus die. Praesumitur solvisse coactus . α ex vi alicuius pacti taciti , quod in contractu intercesserit . Idem praesumi potest de mutuario solvente xliqv.d supra sortem mu- -nti . qui latet dicere nil praetendere ratione mutili ; a hilominus sperare mutuatariuna tibi suturum gratum, remunera uintum bene Mium &c. ἔ si haec etenim ad aures perveniant mulua intarii , valde timeri poteti non dare aliquid suνra sortem ex νratitudine . sed veluti eoactum ab iis , quae dixit mutuam . maxime si lilius intersit habere gratiam ipsius, di posse iterum mutuum petere &e. III. in dubio quando mutuans mortaliter certo sibi miluadete non potest id , quod tibi datum eit ultra sortem , datum fuisse
ex mera liberalitate , tenetur restituere , quia praesumitur M. tum ex aliqua obligatione , cum donatici non Praesumatur .
supra dictum eit. lv. inligandus est ad restitutionem mutuans non solum quari eo pactus ea cum mutuatatio se aliquod me pruium ab illa
138쪽
titulo gratitudinis A liberalitatis: sed verbis tantum exei.
averit . di induxerit mutuata mim ad remuneraturiuin exhinen
dam. Ratio est , quia licet , speculatrie loquendu , videatur mutuans in hoc cala μα imponere uti m obligationem . seu relinquere in libertate mutuatarii. si aliquid veri , leu nolit confer re, adeoque u quid dedit . pratis omnino dedisse eideatur . m-hilominus in praxi obligandus est ad restitutio m . quia Mnesti inice probabile mutua ain m plene voluntarie is movi te ad dandum illi aliquid supra sortem, eum Potius censeatur indu Mus ex alinua verecundia de timore e quamdata autem tmest ceristum . quod mut tarius dederit aliquid omnino liberaliter, num. quam ii ratur mutuans ab onere restitutionis. V. Hec doctrina extendi Obet etiam ad catum , in Odi m tuans uetbis alliceret mutuatarium ad remunerationem mutua tione iam iacta, quia semper videtur mutuatarius dare quasi coacte. & ne ingratitudinis nota moratur . . . vl. Cum quaecumque obligatio pretio digna, vi mutui imp sita mutuitatio, importet labem usurae , caute observare debet Confessarius, maxime inter per nas rudo. mn paucas interve. nire pactiones usur tias. Aliquas adnotabo. Uiuratia eit obligatio im lita mutuatatio, ut emat ex ossic Ra mutuantis . ut eat alsuum molendinum , vel Pistrinum idi ut solummodo a mutuanteamurrat boves , aliasque bestias i inandas ut teneatur ipti proprias operas locare tie. Idem diras de obligatione impolita mutuatario , ut pro mutuante fide iubeat ἰ ut pecuniam , vel aliam rem mutuatam alibi restitu 1t. ti id non possit laeete sine suo gravamine a ut mutuum , vel partem mutui recipiat indito, quod a tertio haberi non possit line expenus & gravi labo Te ut mutuam recipiat in mercibus, dum aliun mutuatarius indiget pecunia, maxime si vendenda merces , debeat eas ve dete viliori pretio , ac habuerit a mutu3Rto Vi I. Dum aliqua ex pactis recensitis intervenirent, ut let sarius hene se gerat 1ii obligando maenitentem ad restititendum, Quaedam debet observare . Si is tae quae gessit mutuatarius ex obligatione illi imposita , iuilo pretio iatisfacta sunt a mutuan- e , ex hoe capite nullam illi imponere debet restitutionem ἔ ut si mutuans iam iecit iusto melio operas mutuatam ; si austa Pretio Wemlidit , dum ex obligatione emit ex ipuus orneina . αata de altas . solummodo oblicare debet ad aliquid dandum adocompensandam obligationem ipsi impolitam. idem dicas quoad Obligationem , ut pro mutuante fideliabetet . Si vero ex talibus Obligationibus aliquod damnum passus est , quia e. s. poterat mal ,r1 prelio operas suas locare , viii ri pretio in alia ciuicin mete, tune lotum damnum est recompensandum . Idem dicas, si debuit viliori pretio merces vendere. quas mutuo habuit i cime iniae . Si vero mutuum recipit in debito ab alio tertici exiis vindo, tune si in exigendo non subiit grave incommodum , di audicari potest nil ex tali incommodo velle, ut gra um se citiendat. Meus si incommodum fuit Mave. & multo magis si nece se 1 ait expentas iacete ad illo exigendum. Vil . Ex tituloe damni emetuentis non ita facile interesse exi. gi potest , maxime in diuitibus , qui etiamsi mutuo aliquid decerint , tantum tamen dami retinent, quantum sufficit ait rei, randum d mnum . si occurrat . Addatur non omne periculum clamni emergentis siliscere ad salvandam usuram, sed requiritur eamnum , quod prob. aliter eventurum timeatur. α sit in cauis a pr xima , non vero remota . Hine si quis haberet doemum , quae nullam ruinam minita retiar. non passet aliquid exigere tatione damni , quod sibi proveniret . si domus illa eorrueret ;nam hoc periculum e t remotum, & non in causa proxima. lx. Ad exigendum interesse ratione tueri oestantis non sumet tin praxi, ut detur Measci exponendi suam pecuniam negotiatio. niluetoiae, quod lucrum deperditur, si eadem pecunia mutuo detur; sed requiritur, ut mutuam antea habuerit animum vere exponend itiam negotiationi . si enim istum dieat se habuisse , quando requitatus fuit a maluatario de tradenda sibi pecunia, videtur sab e titula usuram palliare. x. Interesse ratione tueri e effantis noci potest esse tantum , quantum sperabatur futurum lucrum . sed quantum valet spes illa. quam habet mutuans de luero in sutura ne otiatione perci, iencio; lpes autem lucri eo minor cit ipla lucro, quo magis illud expositum mi periculo . laboribus , di intertitudini . Hines quis habeat spem lucrandi Ioo. in negotiatione , non potet exigere icio. ratione tueri cessantis. sed quanti valet in eommuis ni aettimatione spes huius lucri . Hinc vides quod si Measio ex ponendi pecuniam negoti ricini eit imminens . aliquanto plus exigi potet . Si vero non sit imminens , sed adsutura speretur , minus existi potest immo etiam nihil , si nulla sit pro bilis spes, uti de sana nulla est in civitatibuς, quae mereantiles non siint , nee adest iacile c si Pecuniam in emptione agri , vel alicuiuet rei fructiferae collo anti.
xl. Quam vit dixerimus possie aliquid existi ratione perieuli
sortis inittendae, in praxi tamen lite titulus raro extulat conistrahentes ab usura palliata . Siquidem hoe perieulum . ordinarie loquendo , vel nullum est , vel leve nemo enim sanae mentis creditur daturus suam pecuniam alicui cum periculo probabili , ut ille postea non sit solvendo. xl l . Notet Consessarius non semper eamdem summam exigi posse a mutuante ratione practatorum titulorum , sed quandoque ma torem , quandoque minorem , iuxta spem maioris , vel nunoris ueri , ut dixi , seu iuxta maius , vel minus periculum . Item notet, quod si intercerint diversi lituit, potest ratione utriusque aliquid ultra lartem Meipere . Hinc si mutuans non latum septi vel spe tueri aequirendi . sed ulteri u suam pecuniam vero periculo exponat , potest ratione utriusque tituli supra lartem accipere, quanta aestimatur spes, se privat mutuaris, & pe riculum , evi exponit suam pecuniam . Xul. Animad.ettere praeterea debet , quod licet mutuans empere non possit mutuatarium, ut potius paeistatur aliquid supra sortem danti pro damno, si eveniet, vel pro luero, si testibit. q iam pro periculo vere probabiti talis damni . vel pro eatentia spei lucri aequirendi a nihilominus, ordinarie loquenda. potest accipere aliquid supra seriem , etsi damnum non eveniat, vel Iucrum non cesset . Pritio est , quia in ius mutuis non taetpae ita de aecipiendo aliquid susea sortem , nisi pro perieulo , quod timetur vel damni emergentis, vel lim cessaturi . Non solet, inquam, pacisci nisi ratione talis perieuli, & ita videm mutuantem quamvis speret e. g. luerari decem pro sngulix ee tenariis , lalummodo de tribus, vel quatuor aureis obtine
pacisti . Caeterum si pactum esset de lalvendo lucrum , si cessa-P. D man P. I.
hit. vel damnum. nemem ti non cetrante luero, vel damno n- interveniente, nihil posset mutum obtinere, ut de se patet. xlv. Notet Consessarius quod ν mvis non possit mutuans aliquid exigere supra lartem p obtigatione non repetendi mutuum ma post longum tempus . nihilo nus sit prudenter timeat intra hoc tempus damnum emersurum. Vel lucrum te tutinum, ut de is to iacile intra longum tempus haec possunt evenite . 1 raterit ex his titulis aliquid supra istiem accipere. - Ἀ- mea de hoc monere mutua arium, di illum retinquere in liberistate eei compensandi damnum , si emerserit. A lucrum, si OGiaverit , vel potius dandi aliquid mutuanti pro tali pineulo et hie etenim aliud ius non habet, nisi ut seruetur indemnis. XV. Caveat Omlanarius ab illa quorumdam eratia ignora tia, qua dicunt mutuantem nil posse obtinere, semper eum pignus obtinet a mutuatario. Utique nihil posset tune obtinere ratione periculi istis amιttendae; at bene posset aliquid percipere ratione tueri cessantis , vel dimni emergentis , si vere huiusmodi tituli interveniant.
xvl. Dium e eontra sit Coniassarius in huiusmodi titulis
examinandis. Dantur e . se calas, in quibus mutuantes pecuniam ex timare illius amittenua nolebant nec negociationi exponere , nee dare mercatoribus ad societatem &e. nec rusticis sa bestias emendas . Si interim aecedat aliquis mutuo pecuniam petens . mutuam paei scitur de lueto cessante, dicendo quod poterat eam dare mercatoribus M. At vere istud lucrum non cessat ratione mutui . eum mutuans vere nollet pecuniam dare mereatoribus . nec expone te allevi neeotiationi.
xvi I. Deniqua semper animadvertat Consentius quod ubieestant iusti tituli aliquiti supra sertem extundi , raro praela
mendum est aliquid dari a mutuitario ex liberali donatione ; de maxime fi praelamptiones sint pro ea exeludenda. Tune praecipuae dantur tales praelamptiones, quando mutuatatius vel est pauper, vel non latet esse liberalis i quando aliquid daretur mutuant quia noetum est non solere mutuare sine interesse et si detur aliquia mutuanti, quando instat tempus istutianis , quia praesumi tur dari ad tale tempus prorogandum ἰ quanto datur postquam mutuans conquellux est de ingratitudine mutuatam , vel dedit aliqua signa, quibus insinuavit se aliquid a mutuatario desiderare ; quando mutuatarius , qui aliquid tribuit mutuandi , magnam habebat Mee statem ab eo mutuum obtinendi, nam tunc praelami potest dare non ex liberalitate , sed ut urgenti provideat necessitati . Caterum si e contra praelamptiones pro adstruenda liberali donatione sint sortiores , tune praetani potest donatio.
De Emptione, aut Venditione. I Ontractus emptionis , aut venditionis mutuo consensu datini mercem pro pietio substantialiter eonstituitur: Potest etiam institui inter absentes .
Utraque tamen parte tendit ad traditionem, & eonsequenter ad dominii translationem. Contractus autem iste introductus est euso nummo , utpote commodiore modo I nam olim res aliae inter se permutari solebant , vinum pro frumento , dee. Sed quia non semper , nec facile concurrebat , ut, cum tu haberes, quod ego desiderarem , pariter haberem, quod tu acei pete helles, ideo electa est materia, eujus publica, ae perpetua aestimatio dissicultatibus permutationum aequalitate quantitatis subveniret. a Contractus iste . quo pretium intervenit , emptio, quo viro merx, venditio dicitur. s. I. De Pretio rerum venalium.
I Uplex est pretium rerum venalium . Unum Iegi
timum, id est, publica lege taxatum, ad cujus taxationis observationeni omnes venditores obligantur
sub virtute justitiae, praeterquam si manifeste injulta siti
veluti , s pistoribus laxetur pondus panis non secum eum proportionem valoris tritici ; aut si lex iubeat ,
ut frumentum superveniente sterilitate eodem pretio vendatur, quo ante, cum esset copia Nam propter ei meum itantiam accidente mutatione pretium quoque a Magilitatu mutari convenit.
Tempore sterilitatis non potest Magistratus solis
agricolis pretium mimenti taxare , aliis mercibus non taxatis; alioquin iniustam laesionem agricolae patientur. Esto , palmetibus hoe modo consultum esset , tamen ille secetiistis non ab uno hominum genere , V. C
agricolis, sed omnium fieti debet. Alterum est pretium naturale , quod , seclusa Iesis
desinitione, ex ipsarum mercium natura simitur , sdisque cum habitu ine ad humanum usum, affectionem , voluptatem. Sic panem pluris aestimamus , quam mures , ob majorem illius utilitatem M.
Discrimen est inter haec duo rerum pretia , quod pretium legitimum e)nsistat in indivisibila ἰ natura Ie autem latitudinem habeat, pendens ab hominum aestia matione, & affectu i siquidem varii homines de rebus v. rie iudicant. inare triplex pretium a Doctoribbus statuitur, supremim, mediocre, infimum: inam latitudinem pretii justi, dum venditores non excedunt, I a a pecet
139쪽
. precato Iniuritiae immunes sunt, licet aliis summα, alii, mediocri, aliis infimo pretio vendant . Qiare etiam empicuibus concessum est licitari, sive pretium ossetis, sed intra latitudinem justi .s Unde Pomponius dixit , in pretio emptionis , orinitimis naturaliter licere c trahentibus se circμm-νenire . In conscientia tamen omnis venditio , in qua iusti pretii latitudo exceditur , dc omnis emptio , in qua iusti pretii quantitas non attingitur, iniquitatem continet ; ideoque pcr militutionem a s aequalitatem reducenda est, nili liberalis remissio, saltem praesumpta, ejus , qui deceptus fuit , accessierit : Aut si uterque sciat valorem, praesumenda est donatio a . Nam universim, si quis sciens, se non debere, aliquid solvat,
donare censetur : Quare tanquam indebitum rςpetere non potest.
. cain Excipe tamen si venditio , vel emptio non
,, sit coacta s accidere enim potest , ut venditor neces ,, sitate coaetias, licet sciat pretium mercis suae , ad
is hue tamen det insta valorem ivlli pretii ; id vero
is mulioties ab emptore e sentiri non potest. 6 In externo foro ob vitandas lites non laeeurritur
contrahentibus, nisi ultra dimidium iussi laesi fuerint, id est, nisi dimidiam iusti pretii partem alteruter ac eeperit . V. C. Si met x, cujus julium pretium vendi
tionis tempore ad minimum erat Io. aureorum, vendi ta sit minus I. aureis, competit venditoris actio adve sus emptorem, ut vel rescisso contractu mercem restimat, pretiumque suum recipiat , vel justi pretii desectum suppleat. Pari modo, sicut in decepto venditore, ita etiam in decepto emptore dimidium iudi aestimandum est Quia aeque est laesio enormis, δέ damnum . Id etiam
valet in aliis permutationibus. 8 Reseisso contractu emptionis , ae venditionis pro pter laesionem enormem fructus temporis intermedii ademptorem tanquam dominum spectant '. sicuti de periculum rei as eundem pertinebit . Alia ratio est , si venditici rescindatur propter pactum adjectionis in diem, id est, si intra tempus eertum pretium solutum non sit, res inempta esto. Tune enim fructus temporis intermedii sunt venditoris , quia reteisso ejusmodi co
tractu propter pamm, perinde est, ae si nulla emptio,
B. Licet jure Canonico deceptis infra dimidium
justi denegetur actio iudicialis , conceditur tam ea eis denuntiatio Evangeliea, per quam deceptores . de iniquo damno resarciendo frustra admoniti, tandem Praelato denuntiantur, ut ad id , quod sub peccato mortali praestate debent, compellantur. 9 Justum me reis pretium est, quod loci consuetudo approbat secundum communem hominum aestimationum. Unde ille non peceat, qui , sciens copiam frumentorum brevi tempore superventuram , suum pretio consueto vendit . Nam te rura Pretia non ex privata
unius , vel alterius hominis notitia , aut affectione . sed, ut dictum est , ex communi civium aestimationeaeeipienda sunt . N B. Quaestor , eui dominus seripsit , frumentum fore carum . ideo debere vendere , potest solvere , de post unam septimanam , aut alteram vendere, I uera n
do si V. C. pro Io o. scaphis dedit sum. & postea
valeant 6 o. Io . Siquidem antea pretio currente frumentum, quod vendendum erat, ipse emerat, postea vero tanquam suum effectum carius distraxit. Io Variae causae sunt, ob quas rerum venalium P γt a augeri , vel minui solent . i. Penuria mercium , multitudo emptorum , paucitas vendentium , augent rerum Pretia .. . Pecuniae abundantia effeti , ut rerum pretia crescant f ejusdem inopia , ut deerescant . Eu modus vendendi. Nam merces , quae sub hasta venduntur . vel in soro scrutario . minoris aestimari solent . quam quae in propria ossicina quaeruntur . 4. Est singularis commoditas , quam venditor ex re vendita habuit , eaque in gratiam emptoris se sp Iiat . . si emptori eommodum non sit emere , sed a venditore rogetur 3 ob hane circumstantiam aliquantulum minuitur pretium mercis : Sicuti de pre .
tium locatimn , si conductori commodum non sit
conducere. RQuia in stram o servanse. I. Cum non Ileeat vendere nisi intra Ixtitudinem iusti pretii.
e pariter tierax emere nisi eodem justo pretio . invertere de Consessarius em tutos in conscientia illos . qui a vendit re ignorante emant aliquam tabulam pictam , -mam &e.
Pretio valde modi- , dum alias essem multi vainu , nin iustum pretium illius rei non eammensurandum est ex particul riaestimatione vendaoris is tantis : led et e mutuni R. tituatione illorum , qui sunt periti circa illas res. Nec pariter tutus est in minisentia venditor , qui ex emp oris inconsideratione . passione , animi levitate , seu nimia aue. ctu ad rem , quam emit, exi it aliquid supra pretium rigor sum . nam excedit limites iusti pretii . Neque potest dici prae-jumendum esse emptorem mare a nam donatio ordinarie nos
praesumitur , nisi id ex aliquo titulo possit probari de de iacto emptor non intendit donare, sed emere, di venditor exigit Pro. Duin tum ut donatum , sed ut debitum. Il. Quia nemo tenetur in conseientia stare pretici lexili , seu tarato a principe, quoties est manifeste iniustum, hinc est quod si vel ex prima taxatione pretii. vel f ex eo quod illud nomiixit mutatum variatis eireumstantiis, nullum . vel fere nullum lucrum reportent venditores , tune non tenentur illud servare ἀSi ergo tum alia via non possint ora de honesto lucro providere , poterunt id facere diminuendo pondus , meniaram die. Poterunt pari et mercibus aliam rem minus bonam immiseere ut aliquid siliginis optimo sumento, aliquid aquae vino die. Haec mixtis aquae vino noti admittitur ab aliquibus . quia emptor intendit emere vinum purum. Nihilominus si talἰ mixtione non efficiatur deterius eo , quod communiter venditur tali preti possum id reprobare, quia larvatur aequalitas inter contra. hentes. Meus si vinum emeretur ad conservandum ; nam vi una mixtum aqua dimelle eonservatur. illi Eo quod res meliores A excellentiores intra eamdem spe mem vendi mssint ultra pretium laxatum a Lege, sequitur vendito posse melictra separare . & vendere ultra laxam . di quod remanet, vendere pretio rarato, fi remaneat eluidem , nitruix ac tu . quod illius hisciet communiter venditur. Aduem tere tamen est , quod id , quod venditur ultra taxam, non de hei exeedere tantum modice alias consimiles merces in bonitate, nam parvus exe estus non variat commune pretium. Iv. Consessarii quoque advertere debent, quod quamvit non1imie augeatur pretium ex eo preci se quod merem cred to ve 'ntur ἰ nihilominus in praxi dum venditio e to fit , foesemper aleii aliquis iustus titulus pretium autendi . Vel enim aderit saltem aliquod periculum pretium perdendi , vel aderit uerum cesians, cum Merca ores soleant praesenti pereunia negra et vel saltem aliqua m estia immutetit in pretio obtineri. . Quoties enim etiam illi. qui possent solvere , nolunt face. , nisi prius malis verbis asst pant venditores, vel etiam mi nix Advertere tamen oporter in his calibus pretium non esse semper aequaliter augendum, sed augendum , vel minuendum esse iuxta proportionem periculi, di m xlestiariam, die. v. Quam maxime attenuere ecbent Coaserarii , ne emptores
vendi totum paupertate abutentes , ab illiu emant res, quas o ferunt vilissimo pretio , memores solam necessitatem venditoris nim eiu sumet emem rationem , ut merx ematur pretio minutinfimo . Hinc sepe debent eos coῆere ad resarcienda damna illata miseris venditoribus , cum saepe ex ea solum exiguo emant pretio , quod venilitores rati ne necessitatis vendere coeuntur.
vl. ln praxi attendere debent Confessarii, ne praecise propter anticipatam solutionem emamur res pretio minus infimo . id Deete solent multi hveme emendo a Ruiticis faenum. folia propter bombyees , trumentum tradendum tempore mems cte. Aquia anticipato emunt , preti tam vili emunt , ut sere semper cesti sint se lucratur . Vel. Non raro iniustitiae interueniunt in publieis licitationibus. Selat proinde Gnis mari s non Ileere omni bos iis, qui aliquid emere volunt f b hasta, convenire de non offerendo nisi
tali pretio . idem dieas quoad volentes emere vect. Lalia , vel alios proventus p hoa etentia redueitur ad lpeciem monopolii , quo in auitia committitur adversus venditores. Non per hoc tammen illicitum est rogare amicos . ne isciant nimis pretium ascendere , ut ipse rogans possit rem iusta pretio obtinere . Altera iniustitia est, ' unda alii fraude di dolo prohibentur huiusmodi emere . Ipsae etiam preces fi 'veniant a viro potente in his circumstantiis , in quibus , u quis illi non aequiescat . possit timere aliquod malum, ut aqui parantur.
. II. De re vendita, seu merce . ii TN dubio censetur venditor fidem habere empto-I ti de pretii solutione , idet Uue mercis eoint.
niuiti transferre: Alias dominium mercu emptori non aequiritur, nisi vel soluto pretio, vel cautione pignoris , vel venditor alia ratione emptoris fidem 'secutus fuerit. Ratio: mia , dum ex parte emptoris contractus nondum completus cst, merito venditor rem vel
ditam sibi obligitam tenet . ta Res in specie empla , si etiam ante traditionem absque venditoris culpa pereat, emptoris damnum eae e V. C. grex ovium , vim dolium , hie equus , hu; vaeca , ligni plaustrum 1 Meus , si res inde terminate , seu in genere empta suit a V. C. ex grege IO.
Venditio interdum si ad numerum , vel mensuram , V. C. in singulas vini amphoras certum Pro lium statuendo , Ae tune periculum ad venditorem pertinet , donee mensuratum suerit , eo quod venditio ante non persccta eenseatur , sed quali sub condiatione facta , si dimensio , numeratio &e. aeeelserit . Quod si venditio sat ad eorpus , id est , ut totum sui ut 'venditum fuerit . U. C. plaustrum vini . que actum , ut degustaretur , vini periculum emptor praestate debet . Sed si expresse , vel tacite ae tam , ut dEustaretur , antequam omnino persccta venditio
140쪽
essct , periculum ad venditorem spectat. mod si eertum tempus praefixum fuerit 'ad gustandum , aut mensurandum, post eulpabi cm moram emptoris periculum ad ipsiim spectabit. I Venditor mereis vItium occultum significare tenetur ι alioquin rescindi potest contractus , si dolus causam contrahendi dedit . Ratio i inia ad ossicium Venditoris pertinet , mercis naturam , de qualitatem mani sellare , quatenus id scire emptoris intereti . De vitio autem manisello non est necesse emptorem mone re; ipse enim sibi imputare debet. Q 1od si vero dolus , sive dissimulatio vitii occulti caulam emendi non praebuit , quia nihilominus emi ias et emptor , lieet minore pretio , tunc non competit actio ad restissionem contractus , sed ad restituendam pariem pretii , quando minoris res empta fuisset , si ustium ignoratum non esset.
is Si merx vitiosa aliqualem usum habet ad eum sinem, ob quem emitur c v. C. calcei ex corio debilisa. ii) interdum necesse non est vitium occultum mani cliare . Nam alioquin magnum fortunae discrimen mercatores subire debebunt . quando non nisi melio res merces diltrahere potuerunt , iplimet autem omnis eneris , ae qualitatis emere solent . Debet tamen in
calu dictumque uercator mercem minoris vendere ob eius vitium . od singulariter notandum est equorum venditoribus , licet secundum munier pa-Ies constitutiones non nisi certa vitia crie Hau m vigil edicere teneamur , si tamen equus venalis alio quocunque vitio laboret , ob quod minus utilis exiliat , nec elsario remittendum est de ipsius pretio rAlioquin in conscientiae soro iniustitia committitur
cum relli tuendi onere propter inaequalitatem rei datae.& rei acceptae . Ita mereatores statim damn ri non possunt . si vino aquam , cerae picem admisceant , Inodo exinde emptoribus nullum damnum inseratur ,& merx proportione pretii , quo venditur , satis id nea iit ad consuetum usum . In specie tamen innopolae . si vino aquam in quantitate immodica admisceant , plerumque damnum in seiunt , & peccant . luia vinum aqua dilutum ne ilius acescit , & tamdiu ni,n conservatur . Qilod si ad vini meliorem colicoctionem utile si modicum aquae infundere , aut e plores abhorreant a vino ob ejus meracitatem , nisi aqua parum temperetur, non crit necesse ideo de pre
tio remittere . ca Imo si a Magistratu iniuste taxentur oenopolae uti & piltores ) 3e damnum p ui de
beant , nisi admisceant aquam , possunt admiscere.,, Hoc tamen vix admitterem 1 ex admixtioneri enim aquae etiam in eo casu fieret , ut aqua prox, v Ino venderetur , seu vinum venderetur plut quam
Denique , si venditor ignoravit mercis occultum ilium , non tenetur praelia te damna . quae exinde emptor accepit e V. C. Si pecus morbosum gregeminiscit , venditio valida est , sed compulit emptori actio , quanti minoris emisset , si id ita esse seivisset. i 6 Actio, suanto minoris tin soro ei vili intra annum duram, in soro conscientiae etiam ultra annum durat ad petendum pretium iustum. N B. Actio redhibitoria , tendens ad rescissi neni contractus , solum intra anni dimidium du.
I Peracta venditione partium consensu fructus mnes pendentes, tum maturi, tum immaturi, ad emptorem spectare debent. Ratio: Quia fructus penden tes censentur pars fundi , percepti ante sunt venditoris. Emens equum eensetur etiam emisse ornamenta , phippium, fraenum. Uendita domo etiam serae, eἰ avicitem, mas Vagelbast ill emptori cedunt.
N B. Si domus vendatur , quae alteri elocata est . pensio pertinet ad venditorem proportione temporis elapli usque ad eelebrationem contractus . Pensio. Des ex re frugifera , agro , vinea , dividendae sunt secundum rationem , ac proportionem setactuum . qua tenus ii vel ad emptorem , vel venditorem spectant .
Ratio et Quia pensio selvitur ratione filictuum t Erinjure illi debetur , cui alias fructus rei venditae debe
18 Peracta venditione etiam fructus producendi , seu postea exorti ad emptorem spectare debent, etiam. si pretium solutum non sit . Nam fructus naturalitee consequuntur substantiam rei frugiferae r Ergo . cum emptor iusto pretio rei frugilatae substantiam emit, si mul etiam emit ius, atque potentiam fructuum . D in te aequi im est , ut ad eum spectet commodum , ad P. Lauman P. I.
quem spectae 'riculum . Contrarie leges ei viles ita intellectae sunt iniquae. io Ulurae pretii non soluti exigi possunt , si eo
pensatoriae sint , V. C. quia venditor pecunias negotiationi exposuisset, si tempestive solutae suissent. Ratio : in ta quicunque naturalis causa alieni eamni existit , illud restreire tenetur . Usurae vero lucra oriae non possunt exigi : Quia pecuniae suapte natura steri les sunt. dio Si venditio ita fiat, ut perieulum rei venditae interim, donee pretium solvatur, ad venditorem pertineat , tune fructuum aestimationem is exigere .po erit. iste autem contractus omnino damnandus cst. U. C. Vendo tibi, tradoque agrum , vineam . ea leget . ut pretium apud te sit in deposito, quoad aequalis bonitatis vinea mihi emenda offeratur ; interea solvas mihi annuam pensionem proportione perceptorum seu ctuum . Ratio r Cum enim penso a venditore exi si non possit ratione fructuum , quippe qui emptionis iure ad emptorem spectant , s equitur , eam exi-
si ob dilatam pretii solutionem; quod usurarium est.
het maenitentes venditores , qui non salam non manifestant vitia suarum mercium . sed omni arte di dolo eo ntur illa Mincultare , quamvis alias essent mam sesta. lnerepet, inquam . eo ua iniustitia . δe moneat de obligatione reitituendi . saltem excelsum illum pretii . qui correspondet me rei perfectae , non vo in vitiosae . ita solent facere venditores frumenti . aiiorumqu. seminum , ponendo sub oeulos frumentum persectam , dum tamen intra taeeam est imperfectum . di inserioris conditionis . Item vendentes pannum. vel quid limite ostendunt partem, qumnalici vel modico vitio laborat , occultando alias partes valde deterioris e litionis. i. Quamvis permittere possit Consessarius venditoribus , ut aliquid dimi uant de quantitate , quando pretium tax tum est evidenter iniustum; nihilominu et in hoc debet esse valde cautus. Primo . quia multoties dicunt venditores non reportare ex sua me me honestum luerum , quando de facta sissicienter lucrarentur . ni vellent plux aequo consumere in victu . vestitu , aliisque non convenientibus reereationibus. Meundo, quia dum conceditue aliquid detrahere ae pondere , & mensura , eo quod ex preti taxato eonveniens lucrum non reportant , plus iusto de
trahunt . unde dinus Consessarius illis taxare debet quod fine iniustitia pomunt detrahere . Ii I. Pariter advertere jebet Consessarius in Nundinis maxin
me heltiarum invaluisse hunc errorem , quod putant vendit rex iteata se posse ad invicem circumvenire , vel tali facere propriae conscientiae , eo quod asserant se vendere hanc vel illam rem , hane vel illam hestiam ut omni .itio laborantem . At cum de facto multo plus exigant de pretio , quam aestimarIIosset illa res , quam vendunt . si ut vitiosa manite taretur , Hie satis patet ipsoriam iniustitia ; adeoque tenentur ad re nitutionem ex e essus pretii. vel damnorum , quae passus suit e Pior propter vitium, quod sciebat venditor, at non manifestavit.
eiis , sciit etiam periuriis , quae iaciunt ut sua merces ue dant , afferendo ex. gr. ipsas tanti emisse , advenisse de tali re-xione . esse persectissimas die. Et quidem n lateant graviter me care salso periuranda . vel disterenda , vel deneganax est ipso. rum absolutio usque ad emendationem . Si ver non pravi et peccent , advertere debent Consessarii mendacia , aliasque non graves fraudes venditorum non esse. ordinarie loquendo , mar viam sussilientem pro abistutione, cum in ipsis quoad haec desit verum propositum emendationi .
Ptores , postquam inter se eonvenerunt de re vendenda re emenda . ita ut contractas posset diei completus , retardare . seu impedire venditicinem , vel quia res vendita erevit in Pretio . A ita venditor et nolunt ampliuς eam tradere vel quia res em pia deterior sana est . seu eius pretium diminutum , & ita emptores nesunt tradere pretium , nec curant sibi rem vendi tam tradi . Tam igitur venditores , quam emptores injuste saperunt ; nam eum post contracturn venditionis melioramenta ,3 rementa . seut etiam deterioramenta rei vendi ae pertineant
ad emptorem , non potest venditor nolle tradere rem , eo quod post venditionem illius creuerit pretium ; nee potest emptor nolle stare contra mi , eo quod doreverit . Id passim iseiune rusti ei & rudes, nam posteaquam vinum , oleum , bestias, sive quid aliud vendiderunt, si maius pretium reperiant , statim altera vendunt . & a conversa nolunt sibi tradi tem emptam , iaminori pretio illam emendare reperiant.
postquam fuit res vel ta , sed nondum tradita, solent venuit res . seu illius familiares ab ea removere quidquid potant . aEmictus pendentes dilapidare . Nil ergo potant removera de re vendita , neque aliquid fibi sumere de fructibus pendentibus . cum etiam ante traditionem ad emptorem pertineant. Ita inteneticere, qui aliquem iundum vendiderunt; nam antequam trado. tur emptori . tibi sumunt , vel pertamini suntliaribus sumere uvas, olivis, castaneas, herbas dic.
S. III. De Venditis re rei aliena, ejusque nrictione.
at TEnditor ex ipsius contractus narirra emptori V obligatus est de mereis evictione . V. C. Si aliquis rem emptam ab emptore actione reali Intent ea evincat, de auferat , quia videlicet Omonstrat , se