장음표시 사용
121쪽
illius. Illi omnes Irregularitatem Ineurrunt ob des Ouin pcrsectae lenitatis . Item lictores , si capti dein- 'de oecidantur. a Necesse tamen , ut cooperatio ad mortem n
tabilis lit , & non admodum remota . Unde opifices, facientes scalas , patibula, noen sunt irrcgulares . sed , qui applieant funes , di statas , irregulares fiunt i hi enim censentur causa propinqua . Item, si Titius litteras tibi missas continentes Mandatum eapiendi ma-ksactorem γ Cleti eo det ad Iesendum , non fit irr sularis Clericus , eo quod sit causa remota . Non irregularis fit , qui imperat , ne Reus per viam publicam eum suo, & familiae maiore deseeore ducatur, sed via breviore, etsi per accidens contingat, mortcm accelerari. Nec Clericus spectans Reum, supplicio arusciendum 1 indecens tamen est ob curiositatis vitium. B. Si Consessarius hortetur Reum , ut in via procedat , non sit irregularis, nam parum pro nihilo
reputatur: Si autem cooperatio, vel acceleratio nota
biliter facta sit , Irregularitatem contrahit. 3 Praelati absque Ietegularitatis perlauio Reum veluti incorrigibilem saeculari potestati tradere possunt . Ratio 1 mia ipsi mortis sentcntiam non pronuntiant, imo generatim adhortari pussunt Magistratum , ut
Si Episcopi , Ze similes Praelati temporalem et
iam iurisdictionem obtinens , leges adversus malesa.ctores condere, Iudices creare, iisque causas erimin tes committere non prohibentur , adjecto mandato , ut Iuris ordo servetur . Postunt tamen etiam poenam ignis mutare in leviorem l Quia hoc modo non causa mortis, aut supplicii existunt, sed potius, ut pars suppIieii dematur, qui misericordiae , non severitatis,
N R. Clericus sit irregularis , si suadeat ex Iure .
aut consulit . etiam generaliter rei veritatem aperiendo, posse talem. & talem aecusari. & mutilatio, vel
mors sequatur . Consessarii possiunt Iudicibus in tan- fessionibus denegare Absolutionem, nisi Rcum noxium
Reipublicae morti adiudicare proponant f item potIunt hortari Reum, ut crimen lateatur. Nam Ecclesia noluit Irregularitatis obicem ponere , quo minus Iuris
riti , & Consessarii scientia, ac munere suo salubriter fungi poliant.
iii in persona etiam Cleriei vel rebus suis ,
aut suorum donate iliarum , eoniunctorum i non aliquCrum CXrmacorum iniuriam pastus eii, absque tr- regularitatis periculo malefactorem Magistratui denun. tiare , de ei viliter contra ipsum agere pol cli cuin cX- pressa prole aticne , quod sanguinis vindi un non intendat . Ratio : Quia alioquin daretur inoctia p:erisque trucidandi eosdem . & eorum bona libere depraedandi . Imo etiam Ecclesia licus pote t nutela et rem suum , si ne eesse sit , eo fine ea; ete , detinere a de Iudici tradere r .aia , cui conee: Ius e t finis , ei etiam media necessaria ad talem finem eoii celsa sunt a NB. Talis protestatio non prole it Iudiei, aut Ad Vocato : Quia tales non prcipriam , sed aliena cau sam prosequuntur . Quae etiam ratio eli , cui CleΠ-ci ordinarie compelli non possint ad serendum telii monium in eausa criminati s quia illis per Canos prohibitum est . . . 6 Canones rion instigunt notam Irregularitam pro pter ossietum debitum ex teste charitatis , alteriusve virtutis . Unde lieitum est absque Irregularitat Is pe-xiculo , aeculare malefactorem , si ita necesse iit ad Micndendam, vel liberandam Rempublicam, aut Inn
eentem a gravi PCriculo. e . . a
NR. Irregularis non fit , q' - 1glda Infantem baptizat , risi contingat ideo cuius mori . Nee incurritur irregularitas ab eo , qu3 elamat , ut surdeprehendatur suspendendus: Nu charitatis exem
De Irregu tete ex Homisidio contingrateia bella osse Wrra. 1 in bello ostens vo hominem propria manu. occidit , vel mutilat, irregularis ellieitur. in bello susto ex defectu persectae lenitatis , in iniusto
vero ex Inlusta deformatione .
a Qui bello justo intersimi , opemque adserunt si
neminem propria manu mutilant, Irregularitatem non eontrahunt, idque ideo , ne homines metu Irregularitatis a bellando absterreantur . secus est in bello inlusto, In quo ob unius occisionem, vel mutilationem omnes, qui auxilium attulerunt , irregulares effetu Iur, Ianquam una causa moralis.
defensionem . x necessariam corporis sui defensionem miseidit , vel mutilat hominem , irregularis non fit, nee insantes , nee dormientes, nec Clericus, nee eidentes invasores suos
a Qui ob necessariam Reipiiblieae . vel hominis innocentis defensionem ex oblieatione charitatis pugnant , Irregularitatem non contrahunt : Ratio : Ir- regularitas non incurritur , nisi ex homi ei dici spontanea ; hoc autem , de quo Ioquimur , non omnino sponte , sed eogente necessitate letis patratum est iNB. Judex , Carnifex , sponte assumpserunt ossi-eia sua. NB. Cleriei in Maioribus pugnantes propria manu in bello desentivo incurrunt Irregularitatem , quando per laicos vis , di injuria depelli potest . Meus , si per lateos patria ab iniquis invasotibus liberari ne iaqueat .
dii iniquum aggressorem c siuem etiam ob fa
redii laris effieitur ob dc 'riri mansuetudinis r Quianis Vis cupii ,rme est Christi. nae charitati ad imitati nem mansuet .idulis Christi iniussam sistinere . Secus est in de eliden .la vita : Hanc enim ea sum Canones execyomini , quod tanto minor in ea eernatur man suetudinis dest rius, quanto major , de naturae consor mior vitae defendendae nec Tias .
actio eriminalis O quo , vel 1 tiIationem meretur 'ς sine peccato , & periculo It regularitatis Π Π pnica institui : Nee iuvat protesiatio , ut poto inutili , & facto eontraria.
Di,i i Cum evrcssa protestatisne . Nam qui denu tiat, vel aecusat etiam civiliter de crimine, quod
sest dignum mone , vel mutilatione , is indirecta voluntate censetur esse causa mortis 1 quippe ad quam decernendam Iudex ratione ossicii sui moveri solet occasione ejusmodi denuntiationis. Verum talis indirecta voluntas secundum Canonum eonstitutiones re tractari censetur per protestationem illam , eo saltem
casu , quo quis suam , vci suorum injuriam prosequi cur . De Iri C: laritate ex LI micidio voti niaris ,
I R Homitidium mure ea sua te i ae sortuitum
non incurritur Irregularitas , sive aliquis dederit operam rei lienae . sve i lieitae : Quia Irregularitas non incurritur, n: si in calibus Jure exprς sis.
-hregularis essicitur, si occasione adulterii homicidium , occidendo maritum agere ilarem , secutum est 3 modo ille tale periculum praeviderit : Quia indirecte causam praebuit ieeuti homicidii propter Vita defensionem. N B. Irregularis esset tur , qui aubet aliquem Verbera i , prohibens , ne mutilet , v I occidat, ille vero mandati fines egressus mutilarit , vel occiderit iuxta decisionem e. ult. de homie id. in ε. ubi ratio additur r tam n indaudo in culpa fuerit , O , hoc evenire posse, debuerit e tare. 3 Clerieus in Saetis irregularis e seitur, si exercendo artem Chirurgicam me ineisionem , vel adusti nem, quamvis omni adhibita diligentia . hominem -- cidat, vel mutilet, iuxta Reg. 19. in L 2 n es me culpa, qui rei , ad eum non pertinet , se miscet . Excipe casum necessitatis , ubi Chirurgus haberi non potest . Nee Clericus fit irregularis , si praeter intentionem in venatione occidat hominem r Quia perraro cum venatione eonjuncta est hominis Meisio.
Ad contrahendam Irregularisatem ex homicidio indirecte voltimario requiritur eulpa mortalis, si quis operam dedit rei lieitae: Sin vero rei illicitae, sumce
te videtur culpa ηenialis . Excepta prioris habes in Iudiee, praeter intentionem Reum , ad Carcerem damnatum , ita victus tenuitate Premente , ut fame conficiatur ; in Iodice Reum torquente, & praeter intentionem Meldcnte, in Magistro disti
122쪽
discis,lmae eausa pi rerum ea rigante , & Praeter nimistionem occidznte ; in Medico , ves Clii mirgo perne ligem iam , vel imperitiam respectu aegroti ; in i iirmario movente aearum in lecto , & praeter intentionem mortem aecelerante a in patre paupere pro Iem praeter intentionem in lecto opprimente , In patre lamilias scrocem eanem alente , & incaute liga te . Excepta posterioris habes in Clerico in venatione hominem praeter intentionem occidente 3 1n Cle rieo saltante cum gravida , unde abortus prolis animatae eontingit . In praxi tamen nemo nisi ob mo tale censetur incurrere Irregularitatem: Nam utrum homicidium secutum sit ex operatione secundum letis ita , an illicita , pertinet ad lorum externum tantum , in quo praesumptio fieri solet contra tum ,
Qui rei illieitae operam dedit , non sine lata eius culpa homicidium accidisse , praesumptio autem cedit
s vulneratus vulnere Mn lethali mortuus est o Chirurgi penuriam , aut imperitiam , inique vulnerans irregularis e Seitur . Nam hoe eam solum vulnus causa physica mortis existit. Eademque ratici est, s occasione vulneris alius morbus accelsit , mortem inserens : Nam causa ca a censetur etiam causa ωΗ- Leontra . si vulneratus eonvaluit, & re incidit, vulnerans ab Irimularitate, & obligatione homicidii immunis erit; idque iudicio Medieorum relinquendum ,
an mors accederit ex vult ere, nec ne .
De Irregularitate ex Mutilatione.
ex maioribus amputavit , videtur Irregularitatem iniscurrete nam de minoribus dubitat Suareχ ὶ Ratio imi a Cationes intelligunt quamlibet partis organica abieissionem , ob quam eorpus humanum notabili tecsua integritat Pri Vatur . .
a QM sibi ipsi digitum, aliudve membrum Per iniequitatem abscidit, irregularis est .
I. In praesenti materia semper prae oculis habeat Pnse tutiugillud prineipium , quod nempe in dubio iuris non est admittenda Irregularitas , atque hoc dubium utique e sumere , quando Din pro parte Mistiva , non sine rationabili fundamento , suam sustinent opinionem . Ex hae ratione re nexa certum et non esse Irregularem . qui abscindit membrum alterins , quoa
peculiare non haMt officium . ut si digitum abicin t via r .
teri as membrum peculiare haben officium non abscindit , sed inutile . & mortuum reddat qui omittit defendere Inno iatem . ad euius de sentionem ex iustitia tenebatur ἔ q occideret iniussum invalbrem rerum temporalium gravis momenti , quia alia pacto non posset illas liberare die. In his casibus, eum non sine traui fundamento sustineant m. non habere loeum Ine eularitatem ex homicidio sive voluntario , 1 ve ea uali , ut di tam est rapite silperiori . verum dubium iuris consurgit , an inducenda sit Irresulatita adeoque omni est exellidet nis . nee Confessarius , attenta hae ratione reflexa , debet Poenite tem inquietare propter aut ritatem , & ratioram eontrariae senistentia . Idem dicendum in omnibus particularibus casibus , in
quibus hine inde gravi ratione disputatur . an inducenda st Ilia cineat Consessarius sacerdotev . aliosque Ueriem .Infirismis assistentes . ne propter timorem Irregularitatis , Infirmo e. t. siti aestuanti aliquid bibendam denegent ; neque renuant il- um revolvere . sive in aliud latus vertere, ut sesatium aliquodaeeipiat . Non desunt vel ignorantes , vel serapolosiores saere dotes , qui ex eo quod timeant mortem Infirmo accelerare . ae seipsos irregulari ate innodare , omnino abhorreant a praestandis his Chariistis ossiciis . Cum igitur hae praestando incumbant rei licitae , di quando etiam sequeret ζ aliqualis mortis accelera tio iubeat citarit ax , ut tu tanto angore Infirmi non relin quantur , hine est . non esse ab eis pertimescendam poenam It regularitatis . Immo non derunt Theologi , qui dicant nee ha hete iocum Irregularitatem, etsi huiusmodi fierent animo motistis accelerandae , nam astra externa . cui correspondere debet Irrexularatas ex delicto . mala non est . E contra Conismarii moneant Sacerdotes , & Clinem. ne te mere e lao cerebro medicamen a praebeant Infirmis , vel ea va ment contra piaeriptum Medici nam tune darent rixeram rei illicitae ἀ unia facilli ne fierent Irre lares , si sequeretiar mors vel notabiliter acceleraretur. Idem dicendum, si Infirmo litie ei tribuerent immoderatum haustum aquae , quanda ob eius de hilitatem timere quis posset illi graviter nociturum. III. si accidat aliquem occidere suum Invasorem , non omni. Dct i servato mi ramine inculpata tutelae , Consessarius non statim illum pronunciet Irregularem . Diligenter illum interim et . di vi raviter e noverat octis me nam si ex irae impetu . vel inopinato eventut non cognovit prauiter ex cedere , cum non peccaverit gravitat , neque u cidit in linea
De Dioensatisne super Irregularitate G
NB. r. HRivilegium Episcopis a Tridentino mis L eilio eoneessum est dispensandi lupee
omni Irregularitate proveniente ex delicto occulto , excepta ea , quae oritur ex homicidio voluntario .
Dico : Privileaium . Alioquin enim Episeopi non possunt dispensare in lege pontificia. N B. 2. Qui me ultum homicidium perpetravit ἰnullo tempore ad Sacros ordines promoveri potest Inee ad ulla beneficia . Si vero vim vi repellendo mo
dum exeessit , Iure ipsi quodammodo dispensatio deis
1 Cum homieida voluntario, quamvis Oeenitus sit, solus Papa dispensare potest. a Probabile est, Episcopum dispensare posse in I regularitate ex mutilatione illieita , si occulta sit . Ratio Quia Concilium tantum exprimit homicidium . Quate haec exceptio firmat regulam in aliis 2 Et licet in Iure aequiparemur homicilium , & mutiis
latio quoad causas incurrendi Irregularitatem , non tamen quoad caetera . Item Episeopus dispensare potest in homicidio Meulto , facto eausa defensionis , sed excedendo moderamen inculpatae tutelae . Ratio i ita tale homicidium non censetur simpliciter volu
N g. r. Probabile etiam est , Episcopum dispensare posse cum homicida oeeulto , oui tamen hominis necem non intendit directe , sed solum indirecte , & in causa , V. G. Si quis mulierem gravidam percussit ,& abortum procreavit : Si quis tegulam improvide ex tecto dejiciens , hominem oecidat i si quis alterum
inique verberari mandavit prohibens, ne occideretur; mandatarius vero fines mandati mressus omnino occidit . Nam talia homiei dia , eum non sint ex proposito directo , ae formali , ncm sunt simpliciter , ae persecte voluntaria , sed veluti mixta ex voluntario ,
α ea suali : Idcirco eiusmodi oeeulta homi eidia indinpensabilia non sunt , nee eomprehensa sub exceptione Concilii Tridentini. N B. a. Parochus potest absolvere homieidam o eultum , si asserat , se non .habuisse propositum oecidendi . sed solum rixandi , postea vero necessitate
compulsum fuisse , ut occideret , ne ipse occider in t 3 nam hoc non censetur reservatum , nisi sit --
N B. Licet is , qui ex eommiseratione infirmum
vertit , ut liberet tum angustiis mortis , graviter cet , Se accelerando mortem irregularis sat ; tamen
pinest Episcopus eum tali dis; sare r ia homicidium voluntarium indispensabile intelligitur , quod
animo ou seli , & inimi eo fit. a Cum homieida indirecte voluntario, quamvis no torto , Episcopus dispensare potest , saltem ad ordi nes n.inores , di beneficium smplex.
Nomine homieidii indispensabilis intelligitur si
micidium tantum directe voluntarium injustum i Unde cum Cleri eo in bello iusto oecidente potest dispensare Episcopus r Regulares tantam habent potestatem solum in foro inter .s Episeopus per saeuitatem in Tridentino Conei lici
eonecffam cis pensare non potest super Irregularitate ob lenitatis desectum eum milite a Iudice , accusatorire , teste , dee. & similibus Irremuritati,n abs delicto contractis . Ratio i nia talis Irregularitas non provenit ex delicto. 6 Irregularitas non ligat eum gravi perieulo vitae δaut famae . U. C. Sacerdos , oui occultum homicidium eommisit c etsi statim dedeat solieitare dispensitionem sed nisi Missam eelebret , in suspieionem
sceleris veniet , potest post poenitentiam cedebrare ad vitandam infamiam . Ratio : uutiet lex nutuaratis , Odisina , inquit Navarrus , de defendenda propria fama praestas legi humanae de abstinendo a Sacro in Irr Iularitate . Eadem ratio est in aliis Itregularitaliabus , de Excommunicatione . Et si in tali eam disia
ficilis sit aditus ad Papam , potest Episcopus dispendi
123쪽
t c Tuprum virginum illicita defloratio9 nono eontinet distinctam speciem peecati a simpli
ei sornieatione , si absit dolus , vis . Unde etiam in consessione non est necessario manifestandum . Ra tio 1 Cum enim stupriim , sνe sornicatio cum vim gine modo naturali concubitus fiat, praeterquam oui extra legitimum matri nium , non potest habere intra genus intemperanciae , & luxuriae aliam deformiatatis speeiem , quam cam , quae est smplieis fornicationis .
Nee testitutionis obligatio oritur virlini , si libere consentiat r Quia nulla is i uria , quae in v I utem fiat . lib. a. s. usque adeo , ff. de in uriis . Nee parentibus : Quia puella libertatem habet in corpus suum , quo vel nunquam uti , vel uti , vel abuti potest . arare , licet peccet , si abutatur , t men non facit ulIi injuriam , quia utitur jure , aesacultate sua . Alia ratio est , si filia volens , patre invito , domo abducatur , aut venundetur: Tune enim iniuria patri insertur , utpote cujus ius , aepotestas patria violatur , ideoque ci actio injuriam proprio , non filiae consention is , nomine eom
1 Stuprator virginis , libere consentientis , ad nullam damni restitutionem in conscientiae soro obligatur . Ratio e cnia nullam iniuriam intulit . Etheet intulisset iniuriam patri , non tamen damnum ;quia damnum eorporis filiae volenti illatum non redundat in patrem , eo quod filia non sit pos
sessio patris , sed liberum sui corporis usum ha
Exeipe r. Si stuprator occultum facinus puel-Iae non sine injuria infamavit , tenetur damnum industeritum sitae , de parentibus eius resarcire. Meundo . Si Judex in externo foro , scrutus Sententiam probabilem Molinae , ct e. qund injuria inferatur parentibus , quorum filia etiam volens constupratur , stupratorem condemnet ad scenam litis solia
3 Stuprator puellae per vim , fraudemve , debet
eam dotare , aut in ux arem ducere 3 cum in alte
nativis debitoris si electio . Lex Lxodi I a. de vir ei-nibus supratis dotandis , & ih uxorem ducendis est poenalis , non obligans ante Judicis sententiam .
4 Si puella oeculte per vim stuprata nullum aliud damnum palla fuit, de aeque vitum hone lum accepit, non videtur ille , qui stupravit , ad aliquam damni
compensationcm in conscientiae soro obligandus . Ratio : Quia pro iniuria , Leluso damno , nulla debet fieri restitutio 1 puella autem nullum damnum passaeli , R ela ultri virginalis violatio non est pecunia
Retuis in praxi observanda. I. Quamvis dictum sit Dessor torem Uirginis eonsentientis ,
fine ulla praevia promissione , non esse obligandani ad aliquam restitutionem , mhilominus advertat Confestarius , quod is deflorator sit valde nobilis , & dives , di i mina pauper , vid tur obligandus ad aliquam restitutionem , nam licet non inter. merit pactum expressum . videtur tamen implieitum interces.sisse , eo quod enim mulier pauper tonsentiat a viro nobili , vel divite denotari . censetur in id e sentire , quia putat de. foratorem sibi postea provisurum de opportuno remedio die. Hinc communiter etiam illi Theoloes , qui non admittunt dari ea rustitia talem obligationem, nihilominus monent Consessarios ut imponant diviti denotarenti aliquam poeiram pecuniariam solvendam deforatae. II. Cum extra praefatum casum , deflorator virginis libere consentientis nihil ex iustitia remi uere teneatur , debet Conses. amas cogere mulierem ad veritatem die dana , si ipsa , veli us Parentes agerent contra ipsum in iudieiis , ut eam dot Tet . vel duceret . verum utique est . quod a. Iudiee cogeture1m dueere , quia pratamitur sua se deceptam π a. - .lare. DA. Mutc. m M partu i nihilominus quia nae leges fumstantur in presumptione deceptionis si eut non Chii ant in L n
sei ita , si salsa sit mariumptio , ita tenetur mulier detegere eritatem , ne deflorator propter salsam praesumptionem cogatura Iudice as id , ad quod non tenetur. ill. Item advertat in praxi Conlatarius non esse exeusandum ab obligatione vel batandi . vel ducendi Puellam illum . qui m vi , A fraude cognoWit , quamvis certo reperiat non effe imi em , ut inmmuniter iudicabatur . E enim aecedens ad eam vi , ct fraude . modo intuito eam exturbavit ab opinione irginitatis , di eonsequenter temetur compens re damnum , si sequatur, uno ex modis praelatis.
rem laborantes morbo gallico tenera ad reparanda damna , quRexinde obveniunt illis , cum quibus peccant , quando isti illam rant tali morbo laborare . id ergo hene notet cinfestarius , ut uantum fieri potest obliget maxime divites ad reparationemam eum , quae puellis , praecipue honestae famae, ex hac cauta obvens e
I Λ plerumqne non tenetur Onisi stare , L . prolem esse spuriam , quae publice legitiam a censetur . Esset enim haee obligatio valde dissicilis , parum utilis , fle plus ntaxiar Uxor enim odium exeitaret , se , & filium infamaret . Atqui Diuorcs
alunt , restitutionem bonorum fortunae ordinarie faciendam non esse eum detri nento altioris boni , videlicet famae . Nee s ius tenetur eredere matri , nisi indubiis probationibus ostendatur , tune maritum tempore conceptionis abfuisse : Nam mater semper certa est, pater vem Iuris praesumptione est is, quem nuptiae demonstrant. Idem etiam locum habet , licet muli r circa tempus eonceptionis in adulterio deprehensa suerit: cum enim possit este filius utriusque , potius praesumendum , mariti esse , quam adulteri . nisi graves con-
Iecturae sint in contiarium ι ut si maritus sit sterilis .
N B. Si agatur , V. C. de laceessione in Regno , Ducatu , & illius selirius sit haereticus , vel peismus
moribus a quo Respubliea grave nocumentum acceptura putatur , legitimus aotem filius , cui re ipsa haei editas debetur , Reipublicae utilis sutii rus speretur , tune adultera posthabito famae suae , imo etiam
vitae dispendia , rem palam sanificare debet , si spes sit , illegitimi succestonem tali ratione impediri
a si adulter sibi persuadeat , vel merito persuadere debcat , prolem ex te genitam vise , debet com- pcntare damnum patri putatili , , & liberis lagitimis . quatenus id licii pOtcst c a st . Ratio i Quia
adulter ejusce damni causa moralis extitit, quando mi. tui modi injustam actionem exercitit , ex qua suapte natura prolis generatio co. sequi solet , ut plurimum coniuncta cum damno mariti , de libetorum . Saepe ta .rien adulter excusatur , ea quod restitutio
fieri non possit absque vitae gravi dispendio , & ia-
,, c a st Temp. 3 e tamen lactis , idest trienn o tene- ,, tur ipsa a 'ultera compentate , quae toto eo spatio,, Obvenire potuerunt marito ; si tamen ipsa id potari fit , vel laborando ultra id , quod debet . vel ex
is bonis paraptae natibus , si quae habeat ; dummodo,, tamen ipsa sponte consentetit in adulterium , &
3 In dubio , utrum proles ex adulteri γ genitast , adulter obligandus videtur ad restitutionem sal tem se eundum dubii proportionem : Nam , sit constet , delictum admissum fuisse , 'praesumptio esse solet
contra nocentem . Et in dubia causa potius savendum cst innocrati , quam nocenti . Quod autem
filius illa itimus in dubio se testitimum reputare Pol- sit , adulter non , ratio est 1 inia innocentia, & favor filii omni iure id meretur , ut legitimus censeatur , donec probetur il itimus , eum hactenus suerit in ponestione filiationis r At adulter suit causa i iusta , ut maritus praebeat alimenta filio tanquam certo , qui tamen dubius est. Fas est . filios illegitime natos interdum opinnere , si ita necesse sit ad gravem infamiam vitandam , adhibita tamen ea utione , ne frigo: e moria tur , & ut prius haptiaentur ι apposita schedula INec cum periculo infamiae tenetur parens filium sic expolitum sustentare.
Reguω in praxi OHeruandae. I. Solet diei Matres debere suadere filiis eone eptis ri adulterio , ut in Religionem ingrediantur . Advertat tamen messa. mus non licere Alatribus vim, ne ae preees adhibere nimis molestas, & importuna et , eum unusquisque debeat frui mena liberintate in electione sui iratus . Si ergo adhibitis moderatis precibus , & eontiliis , filios nolit Reiicionem 1ngredi , neque alia suppetat via ad reparandum malum oliis usitanis i tinens , ad mhil amplius tenetur.
124쪽
Lib. III. Trach. IV. Pars III. 1
II. Noa milia fit Consessarius in obligando mulierem . qua
mepit ex adult- , ut si praemoriatur Mariis , det Conselmrio , vel alteri licentiam matus ei andi post ipfius moriem illi crimem ad avertenda damna , qua ex ili itinis legitimis pr venerint . Ut erro mulier teneatur dare linae lic tiam . debet primo certa esse ex hae manifestatione damna esse reparanda , uia 4 ex dictis utile esssitate est . Meundo, debet pruderis Con. ressarius anio doture , an nranifestando moribundae hane obli gationem , illa mile adnuet . si etenim Consessarius putet is tasse non consensuram in huiusmodi manifestationem , nec verinbum debet de ea iacere ; nam eo quod uinrufestatae obligatioci uel ut ducere, in pe-to moreret . .
I Hem, videlicet ad aliquid laetendum , vel non faciendum , vel ad aliquid dandum .a Essectus pacti est obligatio , eui ex altera parte rei pondet actio , seu ius petendi . id eli, jus pers curari quod sibi debetur: Iuxta Reg. 8 . ff. Is natura debet , quem Iure gentium dare oportet , cujus Demsecuti sumus. 3 Promissio , nisi aeeeptata sit , obligationem nul
Iam parit i Alia ratio est de voto , qum a Deo uecordium inspectore aereptatur. Exeipei Nili prominsio facta sit civitati propter incendium 3 tunc enim
obligat ante acceptio m . Ratio : Quia Pςinceps generali lege, propter bonum publicum lata, talem pollicenti obligationem imponere potuit, ac voluit. Quod si donatio sit facta ad pias eausas, revoeari Potest, eo quod omnis promissici suapte natura sit respectiva, c jus proinde vis , & obligatio ex alterius partis consensu, tanquam a forma sua, dependet, nee aliud Iure spee ali positivo in Melesiarum favorem statutum
est . Iuramento tamen firmata valet ante aeceptionem .
Ratio i iuramentum servandum est, quotiescunque
sine diisendio salutis ferarari potes, e . si vero . de iureiur. idque Alinat non ex virtute Iustitiae , sed ex
virtute Religionis i a . ,, Iuramentum additum promissioni, quantum
,, capio , videtur esse accessorium , quod eorruit pri H eipali eorruente; ideoque eenserem ante acceptati
, , nem promissionis. sicut ipsa promisso revocari potis is est. & eadere , ita etiam ea re iura mei tum
4 Non permittitur. ut quis pro altem pacisci, seu stipulari possit, nisi sit persona subiecta , puta , filius Pro patre . servus pro domino , Regularis pro Praela is, aut Monasterio. Prius probatur: mia certi Iuris est , iactum alienum promitti non posse . l. inter stipulantem, in princip. Et et t. l. stipulatio ista, s. teri sipulari nemo potest. Poster. probatur: Quia propter arctam eoniunctionem quodammodo eaedem perlonae censentur eum iis , pro quibus stipulantur 1 tari en ante acceptatam stipulationem a Capitulo, patre, domino, &c. si pactum reciprocum sit, puta, mutui, commodati, &α elaudicae circa mandatum . N B. Donatione aeeeptata a donatatio , etiamsi d nator ante rem traditam discedat, tamen haeredes non liberantur, sed tenentur .s Si donator misso nuntio ad donandum, antequam donatio aceeptetur , e vivis excedat , exspirat ius a ceptandi , & tet donationi destinata ad haeredes donatoris spectat. Ratio: Nam vel donatatius in hoc ea suhaberet jus Meeptandi donationem ex vi pacti , seu donationis. vel ex vi mandati . Primum dici non poteit x Quia omne pactum requirit consensum duorum
in idem ante mortem autem donatoris donatarius nee per se, nec per alium consensit , aut accepta it , per mortem autem extinguitur eonsensus donantis . C. si gratiose . de reserim. in 6. Ergo utriusque eonsensus in pacti obligationem eo urrere nunquam potuerunt. Nec secundum : Quia mandatum extinguitur morte
mandantis si exemtioni nondum dari coepit , juxta
6 Specialiter deeretum suit in provisionibus bene- seiorum , dispensationibus , & ejusmodi gratiis , quae ex debito ossicio Ecclesiasticae potestatis procedunt , ut ea ex parte concedentas valida , de irae- P. Gyman P. I.
voeabilia renseantve , licet alter ius p 8e dominium
non ante aequirat , quam re intellecta consensum praebeat . Unde etiam collatis , ut absenti fiat . non
requirit personam intermediam 1 Meus autem est in pactis , de eontractibus. Et gratia facta a Primipili debet executian mandari etiam post mortem Principalis : Non a tem facienda , U. C. a Gai illario , si res adhue sit integra.
i O Actum aliud est nudum , quod in elvili is
L ro actionem non parit . licet pariat exceptionem . V. C. Si alimi volenti , Se acceptant nude promisisti , mutuo te daturum , dicitur nuda conventio , eius naturalem , sive in conscientiae soto ortam obligationem Ius eruile quidem non tollit , nee prohibet solutionem eius rei , de qua comventilin sitit 3 tamen ad uitandam multitudinem ei vilium actionum . de litium ejusmodi simplices comventiones non confirmat , id est . non vult , ut
iudex ad earum executionem debitorem eompellat ἰihilominus exceptionis beneficium eontra actorem , ex simpliei pacto , sive conventione obligatum , tribuit. Exemplum . Titius ex vendito debet tibi Io autem solvendos in die S. Georgii ἰ tu autem eidem promisisti mutuo daturum aureos leo. Hoe easu ρο- tentem te emam Iudice Ioo. aureos debitos Titius exceptione promitti mutui repellere potest : Idque ob remanentem obligationem naturalem , quae Iure civili non penitus extincta est . sed aliquos effectus retinet , V. C. tribuens ius excipiendi , de compe
Pactum vestitum . sive Iure ei vili eonfirmatum dicitur , quod ei vitem actionem parit . V. C. Exemplo competit emptori actio aὁversus venditorem ad mereem sibi tradendam , numerato Pretio , qua actione instituta , de eausa eognita Iudex eompellit venditorem secundum iustam petitionem acto
a Pacta . seu eonventiones sex modis eonfirmantur , ut ex iis actio civilis oriatur . I. Pacta naiatura , ae suo nomine sunt vestita , V. C. emptio , venditio , Ioeatio , conductio , societas , eom modatum , de positum , See. 1. Vestiuntur pacta interventu rei datae si causam . quod aecidere solet in contractibus in nominatis . V. C. Convenisti tu , Ac Titius . ut dares ei lo. oves pro uno lisve
Uterque eivili Iure non naturali , de Canonico
altero etiam invito , resilire potest ante rei traditi nem . Postquam autem tradidisti oves Titio , mmis petit tibi adversus eundem aetio civilis , sive ea cquae dicitur treminctis , seu repetitio dati ob eausam , causa non secuta ; sive ea , quae dicitur actio in f ctum , seu verbis praescriptis , per quam compellitur contrahens ad praestandum iu , de quo eon minium est , id est . ad dandum bovem . D vestitur pactum adlectione ad aliud pactum Iure eixit firmum . U. C. Si aedes Titio vendidisti , atque in eontinenti pactum adjecisti , ut inquilinum te r eipiat , pactio ista , alias me se insemis , adjectione ad venditionem eonfirmatur . . . Confirma tur pacta per stipulationem . U. C. Promittis decem oves pro bove daturum Promitto . Unde Ae verborum obligatis dicitur . Hodie vero pacta eo simantur publieo tabellionis Instrumento , vel e
iam simpliei seriptura , propria manu promitaris subscripta , aut obsignata . s. Confirmantur pari legis auxilio. Nam Iure novo, C. de donat. ex sim pliei donatione actio eo editur ad rei ita promissae traditionem . Item ex simpliei dotis promissione . s. Confirmantur pacta iura naento , ut etiam civili Iure
3 Si tractum simplex initum si eum expressione ea usae , in soro Canonieci actio ex illo institui potest , quod attinet eausas , quae vel ratione is
teriae , vel personae ad tribunal Melesiamum Pe tinent . U. C. Si manu Titii seriptum reperiatur , vel testibus probari possit , aut Titius ipse fateatur se tibi promissis donaturum O . Pro pter praestita obsequia , eo ellitur tibi fidem seris vare . Si vero nihil aliuo eoram Iudice ostendi possit , quam simplex promissio , Dure Titius ex
125쪽
cipere potest . se promisisse quidem , sed eum eausa ,
seu conditione pendente in futurum , V. C. si apsi o simia praestiteris, quae praeli ita tamen nondum suoxunt; ejusque contrarium probandi onus in te actorem rhielet. Nam neque Iure crvili ex stipulato actio conceditur contra promitarem, nisi constet, vel probita furit eauu promissionis 3 sicut constat l. a. s.
eirea prima in speciem, E de doli mali, de metus e
De Ibilitatibau contractuum ..r Uod pure . Ee sm ester promissum est . I festim peti debet , in
Quid sit contractus, O pudituplex
x ontractus idem est , quod pactum . Pactum
aliud est gratuitum, quod ex una tantum pa-eiscentium parte obligat . U. C. promissio stipulata , vel nude acceptata secundum Ius naturale , vel Can nicum sine reciproca obligatione . Item danatio simia plex etiam sine traditione , modo sola liberali volu tate declarata sit, actionem parte . Huc pertinet aetempulatio, me quam debitum a creditore debitori gratis remittitur &quas acceptum habetur. Aliud est p.ram reciproeum, sive onerosum , quod ex utraque pacisce rium parte obligationem parit. a Contractuum Hii solo consensu perficiuntur 3 ut emptio , venditio, locatio , &c. donatio , ex )utis privilegio hypotheea , sponsalia matrimonium . Quamprimum enim emptor , v. C. & venditor de
merce , ac pretio convenerunt , ratus in contractus ,
ut actio . ac obligatio Jure ei νili utrinque oriatur . Alii perficiuntur verbis ; ut stipulatio. , & obligatio verborum. Alii scriptura, Instrumento , quod neeerusitio requiritur ex Iuris utriusque dispositione ad soris mam , di substantiam alleuius contractus , scripturam requirentis . U. C. ad donationem soci. solidas exce. dxntem , ad em 3Teulin Ecclesam eam : Alias saepe Instrumantum constitur non ad substantiam , sed ejus prolutionem. Alii re . sive traditione , qui ipso luci nomine dationem , vel factionem signiscant . Tales.sunt mutuatio, commodatio, depositum .
lis est , qui in nomine generali pactionis non sui .
sed transiit in proprium , & speetheum nomen contraiactus , ut emptio , venditio , locatio , conductio, s
cietas, commodatum , depofitum e mandatum, mutuum , pignus , hypothlea , seudum , emphyleusis , sponsalia , matrimonium : si contractus late accipia- Iur, etiam donatio , gratuita stipulatio , & acceptu tio . Et in innominatum, qui proprio , ae specine Domine caret . V. C. Do, ut des . Id est i Do telaurum , ut des argentum. Do , ut facias . Id est r Dotibi pannum , ut colas mihi agrum . Fuis , ut des.
Id est i Colo tibi agrum , ut des mihi pannum . Facis, ut facias , Id est : Colo tibi agrum , ut vehas
mihi frumentum. His omnibus contractim commune est , quod per poenitentiam recedere possi L pars contrahens , etiamsi ex sua parte eontractum im verit , si ex altera parte impletum non sit. U. C. Deia1 pecuniam tibi , ut Romam tres , Iure civita repetere possum pecuniam. antequam ivisti ν nisi tua Intersit non reVocari , quia te ad iter parando aliquid expe disti, aut luetum omisisti r Tune enim te 1ndemnem servare debeo. At vero in contractu nominato non est locus poenitentiae , sed , qui ex sua parte amplevit , gere debet, ut etiam pars altera impleat , nisi pI ceat contractum mutuo consensu dissol ere .
Alii contractus sunt honae fidei, sumptae non ut opponitur dolo , sed ut idem sit, quod benigna i terpretatio secundum aequum , &-quales sunt
tra , venditio , depositum , conduato , negotiorum, gestorum, mandatum, & caeteri omnes, numerantur s. actionem . Reliqui omnes, qui ibi non numerantur , sunt stricti iuris, uz olerique eontractus innominati , irem mutuum , & census , emphyleusis ,
Marcita stipulatio , donatio c vota , & legata ad pia, causas γ iuxta l. n. ff. de ver b. obligat. sui vid
-- , omissum inresistendum s r ac fere semper socuadum stromissorem inter retamur.
N B. principis donatio , de beneficium , si nemini iudicet, latissime interpretandum est; idque Ob Iilitatem, quae de Principe praesumitur,
iuxta Reg. ff. de rea. Iuris. In omnibus instationibus , in auibus dies ponitur, praesente die debetur , arbitrio prudentis . Deinde ex caare plerumque potest debitor . donee promissa. rius, seu ereditor exigat, s nullum solutioni tempus. aut conditio apposita erat . Unde sponsus ad nuptias non obligatur, niti alter petat ἔ Si enim taceat, censetur esse contentus mora , modo tamen sicile petere
possit; secus si ob metum reverentialem , aut ob deruperationem obtinendi . aut per oblivionem petere
omittat. Quod si vero promissio facta sit in diem certum , id solvi non debet , antequam diey iIle transa eius sit. de potest debitos uti exceptione, si ante determinatum diem petatur solutio : mia allectio d ei in favorem debitoris facta est , non stipulatoris. Smvero annua quantitas, V. C. decem anni eleemosynae, vel alimentorum nomine pmmissi sint, videtur solutio sapienda in principio anni a Quia ita de legatis au innuis decretum est in l. r. C. Quando dies legati. a Si promissio facta est in diem incertum derasenit conditionalis, ide ue obligationem suspendit . U. C. Cum naves ex In)ia appulerint , dabo tibi Ioco. Nam si non appulerint , non teneris . Quia si vir
Terro coAstet diem suturum , licet ineertum , quando V. C. promitto, eum pater meus morietur , non die
eausa obligationis suspendendae appositus censetur, sed solutionis differendae: mapropter tale legatum ad haereses transmittitur. Ita habetur l. haeres meus, ff. de
3 Conditio de praesenti. vel praeterito, V. C. Pr mitto me daturum, si pater meus vivit, si mater mea mortua est ; si .era est , statim eonfirmat actionem , di obligationem 1 lin falsa est, statim infirmat. Conditio de futuro impossibilis seeundum natu
ram reddit contractum . seu promissionem irritam ,
juxta re g. I s. g. Impossibilium nulla es oblitatio s Conditio de futuro possibilis , & honesta . pro. missioni adjecta. ejus obligationem suspendit, Ac trans
it ad haerede . N B. Pactum conditionale , mortuo paciseente , adhaeredes transit . sed non legatum mortuo legatarici . Ratio diseriminis est: Quia in contra . vel stipulatione intervenit factum stipulantis , seu contrahentis ,
volentis sbi, & heredibus tuis prospicere i id legato
autem nullum iactum legatarii intervenit. ε Modus promissioni adiectus, puta , Promitto tibi centum, ut homam eas; licet eam non suspendat, tamen promissario vicissim oblistationem affert, qua non
impleta interdum revocari potest . quod iub tali modo datum est . Ratio e Quia donatio , vel legatum sub modo suum esse substantiale habet absolutum , quodammodo independenter ab acetabrio modo , seu ara. vamine. Unde sequitur , quod promissum . legatumve sub modo statim pet, iratest , etiam nondum implet modo; quamvis legatarius satisdare debeat pro eo implendo ca . ,. ast uitie si maritus leget uxori annuam prae- ,, tiationem ab haeredibus implendam , si illa non
,, transeat ad seeundas nuptias, debetur illi legatum sis at si illa post aliquot annos ad nova vota transie
,, rit, restituere tenetur praestitas solutiones.
7 Dinatio lacta Gelasiae sub eonditione suspende
te, ea non impleta, eorruit. Sed donatio facta sub modo, eo non impleto, re ri non potesti Quia induis bio praesumitur donatio principaliter facta propter Deum, AE pro remedio peccatorum . Quod si expres.sum fuit, ut , si modus non servetur U. C. si su dus Ecelesiae donatus, de alienati prohibitus alienetur)revoretur facta donatio , non nocebit Eceles ae . si s lux Praelatus sine Consensu Capituli modum donationis transgrediatur . filia ratio est, si donatio facta fuerit sub eonditione suspendente , eamque Praelatus , qui res Eeelesae administrat , non adimpleat ἔ corruit tune donatio . Causa discriminis est : inia Praelatus
Ecclesiae nocere potest in iure acquirendo, non acqui- sto. Atqui res donata sub eonditione ante ejus eVc tum non aequiritur donatatici , sed donata sub modo statim aequiritur, antequam modus impleatur . U. C. Titius promisit Eeelesar, se donaturum pro Anniver sario I . aureos , sed Pastor Ecclesiae postea recusat conditionem implere , proariissor est liberatus obligatione . sin vero jus suadationis legato , aut dona-
126쪽
tione Titii aequisitum est Ecelesiae cum modo , fleoblii 'tione , ut anniversarius dies celebretur , landatio revoeari non potest ob non impletum prestea m
dum . sed aei debet ad eius impletionem : Quia res semel Le esiae aeqiii sita sacra facta est , & in speciali dominio Christi constituta, ideoque revocari non potest . Et Administiator Ecclesiae obesse non poteli in
iure iam aequis to . . Nn. Licet donator eonditionem apposuerit, ut res lienati non possit , tamen non censetur prohibita in casu necessitatis . Praeterea promissio rei impossibilis secundum mores ipso It ire irrita est , Iuxta reg. 6'. in 6. In malis promissi; sdem non expedit se mari. Fieri enim non pot-elt , ut aliquis ex iustitiae virtute obligetur ad id , quod vel nullo modo , vel sine peccato praestari non potest . Ratio : mia impia est promissis , reae scelere
adimpletur. Etiamsi iuramentum accesserit: 'Non enim est oleatorium contra honos mores proiiam Iaramentum . reg. 38. in 6. Neque iuramentum potest esse vinculum iniquitatis . e. quanto . de juramento . U. C. Si iura lux promisisti puellae aliquid daturum . ut turpiter agat , nulla obligatio oritur 3 & quod a puella ob eam causam nondum impletam aeceptum est . in isto conseientiae eli restituendum . Idem est de seario .
8 Sed , quod promissum est , postea impleta semicatione , vel homicidio, retinere potest puella, & s- eariti iure exigere : Quia periculum , molestiave , quo 1 in tui gratiam susceptum, pretio aestimabile est . In externo autem soro talium sceleratorum hominum
9 Pro eo , quod jam ante ex justitia debitum est , Pretium, seu merces aeeipi non potest . V. C. Si Iatroni aliouid dederis , ne oeeidat, vel Iudiet , iustum salarium habenti, ut justam sententiam ferat. Ratio rQuia Iudex V. C. nullum aecipiendi, vel datum re tinendi titulum , sive ius habet . Non ex pacto gratuito 1 Quia suppono, non esse tibi animum donandi, sed tanquam pretium dandi. Nee ex oneroso et Oner si enim patii conditio est , ut utrimque obligationem
patiat. Unde illud : Opera Hlitia non possint steri
N B. Judex, Medieus, Prosessor, non habens stissiciens ilipendium, potest exigere mercedem p item piscator , qui nautae naufragio ex charitate suecurrete
Ecbet, lab is sui pretium omni tute exigit Etiamsi etiam Iudex, Prosessor , sufficiens salarium habeant . tamen ratione extraordinarii laboris possunt aliquid
Si plures adsint . qui aequali iure gaudent , ut in Judie is arbitrio potitum sit, quem cui praeponat, Jure naturali Judex non peceat unius causam ante alios cxpediendo ex pacto obtati muneris. ia ea in re aliis injuriam non infert a . ,. a Cave tibi . Lector, a sententia damnata . ,, Ita enim fert propositio 26. censura inusta ab Ale- xand. VII. : bando litizantes habent pro se opinio. nes aeque probdiles , potest Iudex pecuniam accipere,, pro ferenda senten ta in favorem unius prae Mero. 1o Judices, aliique officiales, licet nequenter peeeent , munera accipientes , Exod. 23. acceptorum tamen dominium eomparant, modo liberaliter oblatasne , N: non ad injustam vexationem redimendam . Esculenta , & poculenta tamen moderata , quae mitra liberalitate offeruntur , excipiuntur . Tenetur tamen
judex ad restitutionem, si aliquid ratione s illi ae ei. Piat contra eonsuetudinem permissam , aut D, h b i,, sbJ Vix tamen praesumitur datum liberaliter; de ,, in dubio donatio non eli praesumenda. it Pro opere debito ex sola eliaritatis lege, si pretio aestimabile sit , pretium exigi potet , si non lieite . saltem valide . U. C. Si in graviis ma necessitate cum paupere cui gratis succurrere debes pactum reeiprocum ineas , subfiitit i cum enim sola charitate obligatus sis , paciscendo sti scipis novam obligationem iustitiae , quae pretio aestimabilis est e ) . Sed pretium pro Baptismate accipere quod opus Religionis ex charitate praestate debes 3 est Simonia , si agatur quasi ex obligatione pro re temporali data , vel promissa r Secus , si liberaliter aliquid donetur absque promissione. , , c e 9 Recte tamen Layman posuit in gravissima,
,, non in extrema , nam in extrema paesum dandi
, , pauperi sub onere restitutionis cadere censetur , id ,, enim , quod pauper aceepit , sit eius , nisi tamen ,, pauper suetit indigus re lotum, fle non spe. ia Promisso facti alieni nullam obligationem parit. P. Immo P. I.
De Contractibus ob enorem, aut dolum initis ERror eiret rei substantiam i V. C. Si emas viatrum pro gemmm; si beneficium conseras De tro , quem putat esse Ioannem omnem eontractum naturali Iure irritum reidit i inia errantis nullus es misensus, i. s. C. de Iuris, facti ignorantia. Sine
consensu autem non eonsistit contractus 1 quippe a libera voluntate pendens. 2 Error ei rea obiecti quilitatem, licet dolo alterius contrahentis proveniat, si tamen eoneomitans tantum sit , non reddit contractum infirmum , aut infirma dum . Ratio : Quia error iste non aulait consensum substantialem, ideo naturali Iure eontractum validum relinquit 3 3e eum non existat eausa contractus qui dicitur error antecedens γ ideo non est ratio , cur re moto errore contractus infirmari debeat . V. C. Si emisti vinum Alistriaeum , persuasus, esse Rhenanum,uod tamen emissies, etsi non ignorasses. Interim vero ecepto adversus decipientem actio competit , ut sol vat, quanti interest, dolum adhibitum non fuisse. Error es rea obiecti qualitatem , non proveniens ex dolo contrahenti , etsi si causa operis, non infirmat contractum . Ratici r avia , eum error non sit eisca obiecti substantiam, permanet consensus substantiali quo contractus per se itur . Unde, qui ex talieontractu rem aliquam a te consecutus est , non tene tur ad restitutionem , eum nullam tibi iniuriam intulerit . Si tamen a tertia persona deceptus suisti , competit tibi adversus eam actio de dolo. inios si intentio eonditionalis sit , non aliter promittendi, aut eontrahendi, nisi existente tali ei reum flantia, tunc infirmatur contractus. V. C. Dono tibi. quia consanguineus meus es . Quod si autem consanguineus non sit , de donas i , potes revocare donati nem non autem . si aliter non voluisti dare eleem synam, nisi pauperi sancto, tu autem experiaris , esse
fallam. Nam in priori casu finis principaliter movens est obiecto intrinseeus , & substantialis: In altero autem casu est finis tantum secundarius , objecto acci dentalis.
Desectus eausae principalis tribuit donatori ius repetendi , puta, si alicui donatum si in dotem propter mi ptias, quae postea non sequuntur . sumitur exl. I. ff. de eondictione , ob e. iusam data , causa non seeuta . Non item desertus causae impulsivae tantum . V. C. Si alicui absolute dones, ut tecum inrnicetur, matrimonium ineat, &e. statim valet donatio, nec revocari poteth, etsi voluntati tuae non satisfiat . Tametsi enim haee fuerit causa impulsiva ad donandum , non tamen sub tali causa, tanquam virtuali eonditione . donatii, set simplieiter, & absolute . N R. in dubio , qualis fuerit intentio donantis , contra accipientem praesumendum est , si rei possessio. nem mala fide nactus sit , ideoque ad restitutionem obligatur.3 Contractus alii ne ilius ditatuuntur . V. C. gratuiti . sonandi, mutuo dandi, votum simplex : Nam primissio gratuita desilit oblieare, si, re adhue integra. notabilis mutatio accHat . Cum enim talis promisso ex sola libera voluntate promittentis dependeat , ideo benigne interpretanda est, noluisse in omnem eventum se obligare, sed rebus in eodem statu permanentibuν. Di melle antem dissolVuntur eontractus reciproci emptio, venditio a Ratio: Quia hi contractus vim suam, dc mensuram obligandi non ex unius tantum voluntate accipiunt, se ut gratuiti, sed etiam ex alterius pamtis consensu ; Nemo autem vendentium facile consentiet, V. C. ut, si aliqua mutatio superveniat, venditio irrita sit. Excipe sponsalia. quae magna animi libertate contrahi debent, ne infellera exitus consequa tur. Renique omnium firmissimus est contractus matrimonii apitis nos, ut ob nullum et rorem, vel do Ium oualitatis , quamvis eausam dederit contrahendi , r
se indi possit: Quia ita existit tum institutio huius S
cIamenti, tum bonum prolis . ae Reipublicae propaga dae , ut pro valore matrimonii prae lumendum sit , nisi eontrarium ostendatur. 6 Si error , vel dolus , dans eausam contractui ἀproveniat ab altera parte eontrahente , non sine inia ria, valet quidem eontractus propter consensum abs lutum, tamen re seindi potest. Prob. prius ι Quia, lucet dolus, & error eitea qualitatem, dans caulam contractui, faciat involuntarium se nnm quid, non ta-
127쪽
inen voluntat simpIisitςr , quando relinquit consensum , qui proindo suseiens est id
producendam obligationem e tractus, V. C. matri-
minit . Intelligς id , si eonsensus in rei substantiamst absolutus: Nam, si actu , ut virtutς eunditionati, sire, & dependens ab exit instea e usu, ca non ex
stente corruit omnis contractus. Porro e tract us, qui
sunt lvicti Iuris c v. C. qui Hr modum stipulationis
eo ipiuntur Iure civili validi sunt . actionemque pariunt: Ergo lignum est, naturalem oblig tionim in contractus sublunti permanere et Quia nunqu m civilis actio comeditur, ubi nulla naturalis , sive sun. dimentalis obligatio ibi ii . Posterius prob. ia do. lo alterum inducens iniustum pi damnum inlatii Quam obrem ad restitutionem oblig tur , si deceptus velit. Te eadem ratio est de metu injusto incusso. N B. Sponsus tonitur indicato sponsae graves desectus suos. V. C. leprae, morbi gallicii quia alioquin gravis injuria inferretur sponsae i Sicut si quis mercem , dissimulato occulto tarnicioso vitia , v dat, V. C. lien e risu, quae aedificio . ad quod emantur . cς t in ruinam alutura sint.
De contractuus ob metum initis .i II lomissiones. ω Contractus ex metu initi, pro
1 veniente ab intrinseco , omni Iure valent . V. C. Si puellam in matrimonium ducere . aut Religi nem profiteri sp me elig4s . ut mortis tibi deereium supplicium effugias 1 aut si calutatem Deo voveas , ut naufragio libereris I item si metu Excommunieationis contrahas matrimonium . Ratio : Nam . qui
ob merum contrahit . is habet ab olutum , te smpliueites dictum coniensem : Ersa obligatur , metui ille omni inintia caret. x Promissiones , de contractus directe extorti me
metum gravem , provenientem ab extrinseco , licet
valeant Iure naturali , & ferme etiam Iure positivo , tamen pro albitrio mitum passi reicindi possunt, iurata Sententiam Panormitant , de aliorum , qui dicunt,
quod renuntiatio benestrii per metum facta valet ; licet reti sosῖς restitutio in interra ab infirmo in gravit iecessitate compulis a Medico ad venditionem cele-hrandam ) actione , suod metus causa . Et traditur in j. dolo, C. de imitii. stipiti. Si metu eoactus adii h4- reditatem , haeredem esci , quia quamris , is liberum esset , noluissem : tamen eoatius volui . Sed per Praetorem rictiturno; sum , ut abstinendi mihi di tistas tribuatur . Ratio Assettionis est : Quia di, limali , & metus injulii eadem ratio eli 1 quandoqui dem neuter tollit voluntarium simpliciter , α absol te . sed uterque injuriam eontinet. N B. In scisci conseientiae non obligatur ad restit
tionem . aut rescissionem contractus , qui bona fide contraxit cum metum passis , priusquam is actionem intentet , quae ex Iuris pisuiui beneficio ipsi competit : Ea autem actione intentata in externo soro coniatra quemvis rei per metum gravem alienatae possesi
rem a Julice restituendus erit i quia rei meta iniusto extorta, veluti vitici quadam affecta, ad alteram per sonam transferri censetur ca in . - a 1 Excipe tamen in iis , in quibus eontractusa, per gravzm nictum extruitus irritus est a tunc enim, ille , qui hunc metum inflixit, tenetur a eontractui, recedere etiam parte innocente non postulante his quamvis ipsa pars innocens velit sponte renovarei, contractum , hoe essicere potest. N B. Reg. is. ff. Iunct. Glossi Quι actionem habet ad rem recuperandetm , itfam rem habere videtur. Et Loemo, st. de in integri restit. Nemo videtur re exclusus, quem Praetor in integrum se stituturum pollicetur. a Matrimonium , & lponsalia juxta RodriqueΣ , per consequens Religionis Prosessio , de votum profitendi . vel ingrediendi Religionem , per metum gravem infirmamur positivi Iuris eonstitutione . Prob. de matrimoniis . Nam . qui metu directe incusso re-Iellitur , is saepe non habet animum vere eontrahen i , sed tantum ad redimendam vexatior em c qui au. tem errore accidentali ad eontrahendum inducitur , plerumque habet substantialem consensum). Ne igitur valor nutrimonii in dubium revocari posset , expcdiebat , certas de ea re leges ferre . Prob. de sponsa
libus . inia , licet in Jute Ecclesiasti eo nihil statutum sit de sponsalibus irritandis, tamen indirecte, dc per eonsequens dicuntur cassati , eo ipso , qu- ma-uirmatum , tali metu celebratum , ipso Iure uritum
pronuntiatur 1 siouidem fieri non potest , ut aliquis promissione sua obligetur a 1 actum , seu contractum invalidum . Etiam vola simplicia per metum gravem
non infirmantur. Nam metus eonsensum absolute v luntarium non aufert , de adest internus animus se oblicandi. Deinde Iuramentum, gravi metu extortum,
ob sonorem divini numinis servandum est Ergo &Vorum , non minus spectans ad reverentiam Dei. Quae metu levi directe , de iniuste incusso exto ta sunt , aeque in soro conscientiae , & secundum legem naturae obnoxia sunt rescissioni , ae restitutioni 1 sicut supra dictum de metu gravi injusto . Ratio ιQuia metus c ut principalis causa contractus injuri m in se continet , ae vim directe intentatam ad ex orquendum contrahentis consensum, se eundum quia in voluntarium. Quod vero in externo soro levem tum passo non datur actis , id fit ad vitandam multitudinem litium, Alia ratio est de metus levis causa
impediente Religionem , ubi nulla ditatutio locum habet 1 nam Jus politivum solum loquitur de metu gravi . N B. Metus , qui dieitur reverentialis , si essiciat consensum secundum quid , seu involuntarium mixtum c id est , s idere aliquis conseiulat in rem ali
quam , a qua ejus voluntas alioquin , seposito metu, abhorret , quia nimirum voluntati , precibus domi. ni , Praelati . parentis , Tutoris , &α eontradicere non audet a lassicientem causam praebet in conscientiae soro , aut Iudicis implorato ossicio , reseindendi acta a vel contractus , qui solubiles sunt . V. C. Si ja sponsalia cum Titio eelebret , quia ob natur . Iem verecundiam patri, Tu toti, aut Titio non audet contradicete , eo casu resilire poteti . Si creditor , desperans , integrum debitum suum propter debitoris iniquitatem se consecuturum esse , partem ei debiti remittat , debitor in conseientia non est tutus . Ratio : Quia talii nretus revetentialis semper iniuriam
continet i b J. ,, c b Quamvis haee vera sunt , attamen si etiam
is contractus irrescindibiles, ut est matrimonium. ha-- beant ad junctas metui leverentiali etiam valde imis portunas preces , haee duci simul sussierint ad imis ducendum metum cadentem in eonstantem vitum , is ex ouo essicitur etiam ut illi contractus sint irriti. 1 Idemque sentiendum de importunitate mecum . molestando , si essiciant in voluntarium mixtum v
N B. t. Donationes , fle haereditas extorri importunitate preeum non obligant ad restitutionem ante Ja-dieis sententiam , si praesumi possit . voluntatem dantis suisse , ut res data aecipientis fieret : Talis enim consensus lassicit ad dominii translationem. N B. a. at precum importunitate puellam molesta ad stuprum traxit, tenetur ad damnum resarciendum. Qui etiam alterum per iniuriam ad ludendum eoegit. tenetur ad restitutionem Iueri. Quia per in;uriam causa iniusta extitit secuti damni. N R. 3. Par conditici utriusque ludentis debet iinjutia autem tollit aequalitatem .
si res post PMitractum pereat, vel deteris fiat, cujus damno id auidui i 'Ontractuum alii instituuntur in gratiam unius
tantum eontrahentium 3 vel dantis , V. C. inde io, si nulla mereo interveniat ; vel accipientis, id est , in donaticine , eommodato , precarici . Alii vero instituuntur in gratiam utriusque a ut venditio , locatio, societas, dos, pignus.1 Reseri , utrum res , quae in contractum venit ,
casu pereat, culpa , an dolo λCulpa alia est crassa , alia levis, alia levissima. V. C. Si librum tibi commodatum in publico soro reli quas , & inde tibi auferatur , censeberis amisisse pereulpam crassam. Si vero in eonclavi domus tuae ostio non clauso , per culpam levem . sin vero in conclavi
clauso, sed non obserato, per levissimam. N B. Selmo hic non est de eulpa Theologi ea quae est pecearum contra legem Dei sed de cui a civili. quae est peccatum conita artem, industriam; saepe i
voluntarium , de coram Deo excusatum . V. C. Si ex
naturali oblivione librum tibi eomni a tum in s ro reliquisti , culpam civilem eommisi tu , et si e tam Deo nihil meeaveris 3 sed ut obligeris ex culpa civili , Meesse est , te vere eausam fuisse illati damni . Praeterea frequens hos est , ut iocundum Iuris civilis
128쪽
etvllis insumptionem aliquid ςulpa evenisse dicatur .
eum tamen fieri potuerit , ut omnis eulpa etiam civi
lis abesset, V. C. si quid furto ablatum fuit, a socio praestandum lare , quippe qui custodiam diligentem adhibere debebat . Quis autem neget , fieri posse, ut lacius diligentem euram adhibeat , & tamen eallidussur rem auferat auo casu praesumptio cedere debet veritati . Dolus est sallaeia , machinatio , ad saltet dum . decipiendum alterum adhibita. 3 Si res certa , sive in specie debita , pnta , hie
equus . haec ovis, casu Pereat, creditoris damnum est. Excipe: Nisi r. aliter eonve tuum sit, ut V. modatarius etiam sortuitum casum praestare debeat . Nam contractur Ierem ex conventione accipi t. l. I. Ls eonvenit, st. depositi. a. Nisi debitor in mora su rit solvendi. ideoque res periit, ipse damnum praelim re cogitur . Nam mora sua culpabilis cuilibet notet . R . a s. in s. Adde : Tametsi prena conventionalis adjecta is erit, nisi ad tempus praefixum solveretur, lis berari debitorem a mna, si culpa earuit. Deinde exceptio intelligi debet , dummodo ob moram debitoris damnum evenerit: Secus, si nihilominus e vcnisset, V.C. equus commodatus periisset , tametsi . statuto tempore remissus suisset i tune in eonscientiae foro nulla debet fieri r itutio. Quia taequum non est , ut eredi,tor eum aliena iactura lucre ur. N B. Reguli illa: Si res casu ferar, tamino suom .rit. I. pignus, is de pignorat. acitone. in iis tantum contractibus locum habet , quibui rei dominium non transfertur , id eli, in deposito , commodato, pi-
4 Si res inereta , de indeterminata in aliquo generede a tur , etsi unum , vel alterum eius generis calapereat, non ideci liberatur debitor: Quia genua perire non potest. Arg. l. incendium, C. si eertum pet tur. V. C. Si equilin aliquem date debeas, licet plores tibi pereant, non tamen liberaris a quia potes alium dare. Ita etiam se res habete in mutuo. Coroll. Si mutuatarius , aut venditor census me niam debitam per fidelem nuntium creditori transmittat, atque ille in via spolietur, aut sugiat , debitoris detrimentum est .s Si contractus institutus suit in gratiam solius ac cipientis, V. C. Commodatarii c gratis omnem euia
pam etiam levissimam praestare debet Commodatirlus. Quod s in gratiam solius dantis, V. C. Depositarii, solus dolus , non item eulpa civilis , praestanda venit. Gratis dieci : Si enim inpositaria V. C. merces detur, culpam etiam levem praestare debet . si denique eontractus instituatur in gratiam utriusque, culpalati, de Ievis praeliari dubet, V. C. inemptione, venditione , t atione &c. 6 Consessarius obligatur ex eulpa lata , vel dolo utpote iniurians, & causa damni sed magis poeni tenti, quam tertiae personae. Rios si per ignorantiam crassam Consessarius scienter dieat debitori , restitutionem faciendam non esse , tune in illius deiectus obligatur i eum postive e concurrat ad damnum insu-ssum . Sin vero negative se habeat . solumque inter
mittat imperare rellitutionem , tunc non peccat
tra justitiam, sed solum contra eharitatem. Si quidem hoc discrimen est inter causas positive concurrentes ad damnum injustum mandanda. &e. & eoncurrentes negative tantum 1 ouod illae per solum voluntarium . &essicacem concurtum sint cinis morales damni 3 negativae autem non ob solam volantariam taciturnitatemeensentur esse eausa damni, set requiritur , ut ex iustitia obligatae sint ad fgnificandum , impediendum aut dixi Tract. a. C. s. n. T. &τ Si in domo Commodatarii, Depositarii, de e. i eendium ortum suerit, iuste agunt, si, quae pretiosi ra sunt, seu propria sta aliena , eripienda praeserant . Sin vero aliena propriis praeserendo iacturam passus se inpositarius, vel Conductor , compensationem damni exigere potest : Nam utiliter domini negotium gesserunt , nulli autem ossicium suum damnosum esse deahet. Non ita vero Commodatarius. Ratior a quinque vir prudens, ac diligens . quae pretiosiora sunt , anteponit minus pretiosis . Commodatarius autem secundum naturam huius contractus tacite se obligat aseam rei commo satae custodiam , qualem quisque prudentissimus patet similias suis rebul adhibet . Aliis Commodatarius nin x pritiosa prima eripienda , de. serendo aliena vilia, reuitueret nihil temetur.
Utrum silisfamilias contractus instituere post i ta Ilii similias filii, & filiae, itςm nepotes , & ne Γ ptes, quamdiu sub patris , vel avi potestate
eonsistunt, Iicet maiores natu sint , sive viginti quis Ruc annorum; habent q adruplex peculium . Primum est Castrense, quod ex orealione militiae acceperunt ,
V. C. spolia, donationes , item bona mobilia data αparentibus filiis in militiam proficiscentibu . secundum est quasi Castrense , quod ex publieo oia scio Doctoris, Nesici , Advocati aequiritur , q- a Principe, vel Augusta donatur 3 item bona Cleric
rum ex bene fieto acquisita . Tertium sunt bona Ad- entitia , quae praeter castrensia , & quasi ea strens a Milo obveniunt non a patre , neque intuitu patris , sed vel ex propria industria, vel liberali alicujus donati legato matris, vel avi materni haereditate. Quartum sunt bona Prosectitia . quae cum nee castrensia , nec quasi castrensa sint, vel ex bonis patrii prosecta, vel patris intuitu filiosa milias donata sunt. Inter haee discrimen est . quod filiussamilias plenum dominium, & administrationem ea strensium , de uuasi ea strensium habeati Adventitiorum autem pater usum- sinum , filius proprietatem . Immobilia bona filii pater non potest alienare ante Iudicis decretum ι saei-le tamen propter affectionem patris eri filium in necessitate permittitur . Adde : tot' filius, ne consentiente quidem patre, de adventitiis testari possit, prae ter' uam ad pias causas ι quamquam eum patris con sensu mortis causa donare non probibeatur etiam ad
a Licet per filii Clericatum, item per Prosellionem seu filii , Lu patris in Religione solvatur patria potestas, tamen adventitia manent in priori statu penes patrem, vel eo profitente penes Monasterium. 3 Certi calus simi, quibus adventitiorum bonorum usus fructus non ad patrem , sed ad filium speciat : Si usus fructus eorum filio a patre remissus sit a si pater una eum filio succedit in haereditate stat tis 3 si pateεsne eausa iusta divortium instituit a fi filius haeredita. tem adiit , legatum , vel donum Meepit patre contra. dicente a si usus luctus nudus ilici donitur . Plosiniistia bona pleno iure ad patrem spectant. 4 Filius amilias impulia . ne patre quidem auctore ἰullo ex contractu civili obligatur i Naturaliter tamen obligatur, si pubertati proximus sit. Porro , cur M. pillus authore tutore etiam civiliter obligetur . non item filius impubes authore patre . ratia est : inia pupillus tutorem sibi obligatum habet, si male authoiaritatem praestet; non item filius patrem. s Filius familias pubes ex omni eontracta, etiam Mne patris authoritate, tam ei viliter, quam naturalitet obligatur, juxta l. 38. ff. de act. & odirigat. Filiusf mιlius ex omibus causis tanquam paterfamilias obligatur : O ob id agi eum eo tamquam cum patrefamistas
Fotis . Qitia patria potestas instituta est ad peis
nae correctionem , non ad bonorum ejus curationem .
Excipe et Nisi eontractus cedat in praejudisium patris .
N B. I. Pater non tenetur alere filium, propria Mana adventitia , vel eastrensia habentem . mira si vir uxorem alat ante datam dotem , non potest repetere alimenta i quippe quae asinu maritali condonasse praerisumitur. . a. od si fit lux opigeis. V.C. operam suam patri praestet, nullo seu expresse, seu taeue petito salari', censetur id pati remittere , pietatis, & gratitudinis causa, ut, si posea a patre , e ve mortuo a fratribus repetere velit, audietinus non sit. 6 Lucra tali familias , quae ex artificio eius proveniunt, inter adventitia bona numerantur . quae proii
de post mortem patris praecipua habere debet . Ea proliet filius operam patri suo locare, ab eoque sal rium exigere jure potest , dedum tamen expensis
quas pater eo alendo facit era autem filii ex honis Paternis, emponis, moeatoris, inter bona profecticia numerantur, eo quod filius, dum in domo p tris degit , tanquam ad sisequialex operas obligatus est. Contraria tamen Sententia est probabilis , ne asi pater nullum salarium filio pro labore mercatorio saut cauponis velit dare . nec ille propter metum t verentialem audeat petere , quod possit clam surripeta
I pater prohibere tinn potest, quo minus filius a milias ex domo paterna discedat aliis discendae causa. Ratio δ
129쪽
Ratio, Nam alioquin homo liber servilis conditionis
erideretur, si a patre in domo paterna, veluti carecro
quodam , perpetuo detineri posset : Nisi inopia patris aliud postulet. 8 Patria potestas in silium septem modis tollitur .
T. Per mortem naturalem Patris . 2. Per eius mortem
ei vilem . 3. Per lapsum patris in haeresim . q. Per emancipationem si ii eoram Iudice sectam. Addei Pereoniugium. 3. Per electionem filii ad Patritiam dignitatem. 6. Per electionem filii in Episcopum , Cardinalem , satum Religiosum . T. Per adoptionem filii ,
factam ab avo paterno, aut materno. Denique, si ab
hostibiis pater captus sit, pendet jus stiorum i Nam rediens ex captivitate postliminio recuperat pristinatura erpa liberos.
Utrum mpillus, ci' minor XXI annis contrabere
x DUpillus t puer, vel puella impubes postquam
L ex patris pozestate excelsi , tutorem accipere enestur; cuius ossicium est , ut tueatur personam pupilli, honelle, bc pie cum educet, instruat , ejus bona administret instar patrisfamilias. Impuberes maseu li sunt usque ad aetatis annum I 4. completum I pucllae ad I 2.2 Tutor ad tempus pubertatis datur 1 Curator autem pueris , ae puellis puberibus datur ad annos as .
Tutor etiam impuberi invito datur 1 sed Curator puberi non datur, si invitus sit. Suscepto autem Curaistote. teuetur esse sub illo usque ad 2 s. annos. Deinde minor natu in iudieio seu ut Actor , seu Reus sine Tutore, aut Curatore non admittitur , nisi in causis spiritualibus, matrimonio , bcnctieici. Denique furiosis, prodigis, surdis, mutis , & qui perpetuo morbo laborant, quia rebus suis praecile non mia sunt . Curatores dandi sunt. Tutor, & Curator debent operam dare , ut ex bonis immobilibus stultus proveniant , pecunia quoque in annuos reditus convertatur et Alioquin rellituere eo
pentur . Salarium Tutor accipere non potest sine Judi
3 Triplex est tui clar Testamentaria , legitima, fledativa. Qui in testamento a patre I utores dati sunt, ii teliquis praeseruntur. Mater filiis Tutorem dare non potuit, nisi eos supra teritimam littedes instituat, fleeonfirmari debent a Iudice idonei . Liberis velo illegitimus pater Tutorcni dare non potest, si nihil omnino eis relinquat.
N B. Hodierno tempore omnes aequali jure tam agnati, id est , per virilis stxus eognationem conjuncii , quam cognati. si idonei sunt , accellendi sunt Tut ies, si nulli alii ii ne a fgnati Tutores. Porro Iure novo Cod. Quando mulier &c. matri , N aviae paternae ad omnes agnatos , aut cognatos iu tutelae permittitur, si recipere velit . Repellitur tamen ptimo: Si ad lecundas nuptias transeat . Secundo : Si iuxuriosam vitam ducat . Ob easdemque causas matri
negari potest educatio pupilli , quae alioquin ei ante alios dehetur . Denique , si neque testamento Tutor datus si, nee legitimus cognatus aliquis idoneus adiit,
, Iudice pupillo Tutor dandus est.
Tutores . & Curatore, etiam inviti esse coguntur tQuia est unum ex publieis muneribus , a quibus I neminem immunem esse vult , nisi iusta ex caula quis aput Magistratum onus tutelae declinet. Clerici eogi non possunt ad suscipiendam tui
lam, nili personarum miserabilium. Deinde , si Cleriei velint legitimam tutelam tanquam proximi agnata suscipere, non prohibentur. Verum a Religiosis, utpote administrationem temporalem nullam habentibus, omnino alienum eth tutelae munus.c Pupillias . aut Minor contrahens eum contentu Tuti, iis aut Curatoris sui, tam civiliter, quam naturaliter Aligatur . intellige et Pubertati proximus p olitus 1 1ta , rationis discretionem , quae ad contra
sium naturali, ac gentium Iure iusticiat , aequisivisse eenseatur et Quod secundum Iuris praesti mptionem aecidit in masculo post exacthim annum dccimum cum dimidio , in scemella post nonum cum dimidio.
Ante eam vero aetatem solus Tutor contractum celebi a re debet 3 apsemet vero pupillus ex proprio com sensu non obligatur . Deinde excipienda est alienatio hon,ium immobilium , di pretiosorum mobilium ,
quae tetrando servari debeat . Haec enim pupillis,
& adolescentibus , etIam Curatoris authoritate inter veniente , interdicta est , nisi Iudicis decretum acce
6 Pubes, qui Curatorem non habet. etiamsi minor
st 2 . annorum, obligatur tam civiliter, quam naturaliter: Potest tamen peiere testitutionem in integrum,
si ex contractu laesus sit . .Sed intelligi debet de alienatione eortim bonorum , videlicet mobilium . quam cum Curatoris consensu facere potest , ut ipsi etiam talis alienandi facultas concessa sit , si Curatorem non
N B. Quod si pubes , & minor 23. ann s Curato rem habeat, sne ejus aut horitate non obligatur ex
contractu civiliter , alterum taMen aetate majorem , cum quo eontrahit, civiliter etiam ex contractii oblugat. U. C. Celebrato emptionis contractu , licet venditor pupillum, qui sine Tutoris consensu emit , in vitum compellere non possit ad pretium numerandum; ipse tamen pupillus , si eontra tui stare velit , eivili actione eogere potest enditorem ad tradendam sibi mercem pro constituto pretio . Unde Glossa : Contractus e laudicat quandoσue . Id est e Ex parte pupilli . Ita enim habetur in I. Iulianus . Si σ:us a iustilla mne tutoris auctoritate cmerit, ex uno latere coinstat e
tractus; nam, oret emit , obligarus cs pupillo , pululum sibi non obligat . Limita I. Quod pupillus tamen
obligetur in tali eontractu , quatenus inde loeupletior factus est . Nam Diupletari nou cibo a lauis cxm axterius iactura. Ree. 8. in 6. V. C. Si venditor pupillo mercem tradidit , non accenro pretio , repetet mercem suam: Sin vero merx amissa, vel absque dolo absumpta sit, non plu, in ei Vili soro solvere eompcllii ur pupillus. quam exinde ditior factus est . Eadem ratio est de mutum pupillo, Minori . dato . a. Si res tradita pupillo dolo ejus petiit , d ut conirci eum actio civilis , qua solvere eompellitur et Si tamen insantiae proximus sit , dolus in eo non praesumitur .
3. Minor , Reliticinem professurus , omnia sta bnna absque Tutoris aut hora tale alienare potest fine benefi-eio testitutionis in integrum ; eensetur enim moti .
q. si Minor eontractum absque Curatoris aut horitate celebratum iuramento firmavit, civili etiam soro obli- satus est . Pupillus autem non obligatur civiliter ex iuramento. Obligatur tamen pupillus sine Tutoris authoritate oblinatione naturali , id est . in soro conscientiae , quae sui ieiens est ad transferendum dominium. Ratio i ta obligatio naturalis oritur ex consensu et sed pupillus, si pubertati pri ximus , & Minor sussi eientem eonsensum habent: Ergo. 8 Quod si pupillus in sentim proximus si , tunc
neque naturaliter oblitabitur ue vix enim talis habet intellectum, & non multum a furioso distat: Ideo Iura civilia ejus contractui resistunt, omnemque obligationem tollunt , etiamsi contrahat cum Tutore.
y Obligationis naturalis effectus sunt. t. Quod ere ditori ius tribuat accipiendi , ae retinendi , si , quod naturaliter ipsit debitum est. nulla opposita exceptione solvatur . I. In obligatione natiuali aeeedere potest
fideiussor . Naturali, oblitatio impedit soluti debiti repetitionem . q. Naturalis obligatio licet in soroexterno actionem non tribuat, tribuit tamen ius exceptionis, & compensationis ca). a De compensatione dubitarem , quando non est certum contraditis iure civili irritos parere tamen obligationem naturalem . Profecto non est adeo certum
contractus a minoribus initos de rebus mobilibus obligationem naturalem indueere 3 ergo in his easbus eo m- pensatio locum non habet. Io Quod pupillus , vel minor 23. armis . Curata. rem habens, ludendo perdidit , solvere non enetur ,
nisi iurarit , sed exceptione se defendere potest beneficio legis eivilis . Sin autem solvatur . ab altero rei neri potest, donec repetatur . Ratio prioris i duia , tametsi solvisset, repetere posset , seu eondictione indebiti , seu in integrum restitutione 1 agi autem ad agendum admittitur , est multo magis ed excipiendum amittendus . Reg. I. in 6. Posterior probatur : Qui pupillus , di Minor Curatorem habens . saltem naturaliter obligantur et At vero legis ei vilis beneficium illis non prodest, si eo non utantur, sive quia uti nolunt, sive quia ignorant .
ii Si pupillus , vel Minor , quod indebite solvit .
aliter recuperare non potest, per eompensationem ali
quam prospicere sibi poterit. Ratio est i iasia alter inisi ut iam infert non restituendo, si repetatur si . , , tb Dubitarem etiam hie de jure eompensati
is nis 3 PM enim tunc lolvit minor, repetere nons, poteli,
130쪽
M potest, nisi per sentent lam Iudicis , ergo non potest
,, ut I compensatione, lauae est repetitio propria aut ho- is r Itaζe, non sudicialiter facta.
De ali time boorvm Melesiasticoram. Dona Ecelesiastica immobilia. & mobilia preti ΓΛ sa, .quae servando servari sunt , absque justa
causa , certaque lolemnitate alienari prohibentur ι et iam seudum, emphyleusis , & loeatio in longum tempus, contractus centualis , perpetui , ae vitalitii ce ius: Quia iura , de reditus annui inter bona imm bilia numerantur, quditum alienatio Leclesiis, ae natu miribus prohibita est.
N B. ramen in Germaniae quibusdam Iocis receptum est , ut reditus redimibiles , etiam super imis mobilia constituti , inter hona mobilia num
a Nomine alienationis prohibitae intelligitur pigno. ris . vel hypothecae Ipeeialis constitutio. N B. Jura , & actiones eodem diserimine eensentur, quo res ipsae , ad quas tendunt , ut , si sint rerum
immobilium, vel mobilium pretiosarum , alienari ne- Peant : Sin vero alienarum rerum mobilium , V.
debita me laria , absque solemnitate vendi pose
3 Causae iustae , ob quas bonorum EeeIesiasti eorum
alienatio fieri potest, sunt. i. Necessitas c debita umgentia , quae aia ratioue solvi non possunt a. Utilitas puta , ut res alia utilior Melesiae comparetur g. Pietas c puta , pro redemptione eaptivorum , vel alia gravi pauperum necessitate sublevanda : Unde e iam sacra vasa stangere, de pretium erogare concessum est . Ineommoditas sputa, si res alienanda plus in. commoditatis , quam commoditatis Melesiae afferat , quia V. C. multum distat . 4 Solemnitas ad alienationem requisita in his eonsistit: Ut praecedat tractatus cum Capitulo 1 ut accedat
consensus Capituli s maioris partis aut titas etiam tacita Praelati , qui Melesiae praeest , Episcopi . &
Abbatis exempti s non Decani subjecti Episcopo
a9 Laymanus ut germanus auctor non conun s, morat consensum Romani Pontificis , qui apud nos necessarius est , exceptis illis alienationibus , quae,, comprehUduntur in cap. terrulas.
N B. si EeeIeliastiea alienatio facta sit e tra Iuris
terminum , tunc ipse etiam Praelatus rem a se male alienaram potest repetere , allegans propriam turpit
dinem. Ratio a Rilia , licet ordinarie non liceat conistra venire facto proprio, te ali Nare propriam turpitudinem , excipitur tamen , nisi id fiat ob causam neees sariam ad animae salutem , vel nomine Ecclesiae , aut
Reipublicae.1 Beneficiatus praedia Leelesiastiea , quorum reditus in propriam utilitatem percipit , ad tempus longum . sed non ultra vitam suam, Ioeare potest, non adhibito consentu Superioris th . ,, b Etiam hoc apud nos vetitum est, ut ex Ca-
6 Praelatus Leelesiae sine consensu Capituli Ecelesiae praejudieare non potest in iuribus quaesitis, sed in aequirendis . Nam aliud est nocere , aliud vera es non prodesse, Arg. I. si sponsus. I. si maritus haeres. . propter Praelatus valide repudiat donationem Eeelesiae suae oblatam . Tamen his ea sibus Praelatus Ecelesiae obligatus manet, si offieio suo male lanctus sit i Quia Praelatus habet se ad Eeelesiam tanquam Tutor , seu
NH. Monachus Monasteris prodesse potest, non tamen obesse in iure quaesto ; puta , si rem sibi tin mento legatam absque Praelati sui licentia aeceptet ,
licet peccet , tamen valet acceptatio 1 repudiatio tamen sine consensu non valet . At vero in iure qum
vendo etiam obesse potest , videlicet si donationem sibi laetendam respuat. Praeterea , licet Praelatus sne consensu Capituli obesse non possit alieni o res Eeelesiasticas , potest i men obesse in Iudietatibus . snendo serri eontra Eeel etiam sententiam : item sinendo res Ecclesiae ab alistero usucapi. Tamen in ius intra quadriennium restitutio in integrum conceditur.
Capituli renuntiare possit haereditati , vel legatis relimmobilis , aut mctalis pretiosae . Qui assit mant ex communi probabiliore Scarentia , inerunt , debere tamen mi restitutionem in integrum ab Ecclesia ratione lucri cessantis propter negli sentiam , de malam administrationem Praelati. 8 Qsdam . licet valide alienari non possint, tamen usucapi possunt in rebus Ecelesiae t Alias s alienatio simpliciter prohibetur favore ipsius rei , tune tae ite etiam usucapio impeditur. Qua ratione , dum fundus dotalis sub mariti administratione est . Ac uxor agere prohibetur. usucapio inchoari non potest. s Iuramentum non alienandi duobus modis eo impotest i vel simpliciter non alienaturum 3 vel non in consulto Papa . Primo modo intelligitur juramentum de alienatione illieita , ut perinde sit , ac si Praelatus urasset , se non alienaturum bona LeeIesiae sne iusta causa , Ae praeter Iuris formam . Secundo modo extenditur etiam ad alienationem alioquin licitam. io Praelatus . qui iuravit , se bona Leelesiae non
alienaturum Papa in consulto, prohibetur etiam loeam ad tempus longum . Nam iuramentum siminciter pr
latum intelligi debet se dum materiara su ectam , Iecundum Iuris dispositionem , ait Syl. l. e. Atqui alienationis nomen in materia subjecta Ioeationem qum ad longum templis comprehendit.
Ia Papa non potest pro arbitratu. & sine iustac. v sa res Ecclesiae alienare, idque naturali Jure, ae divum , eo quod bonorum Ecclesiae non Dominus , sed summus Administrator a Christo eonstitutus sit , non ad dissipandum , sed ad dispensandum . Contra eos , qui illegitime Leclesiastica bona alienant, poenae Canonicae decretae simi.
i. maar observa M. I. solent aliquindo Rectores Melesiarum anti te accipe Pecuniam &e. a Conductori, , relaxando illis fructus . τel pen siones per plures annos solvendas . Advertat consessarius mulinties id essit tacite locare bona Melesiae ultra triennium , quana nempe tractus triennii non sumenent pro restituenda illa me ni m tune eo rentur relinquere Vonductoribus res locatas. Id ergo omnino iii ieitum est. Il. Advertat seeundo Consessarius in contestincta ad ei N-sm rerum iacteristiorum : adhibitis etiam debatis Blemnitati bus, multoties Rectores valde onerare pmpriam tonstientiam . vel ex nimio ergo affectu erga aliquem Consanguineum . seu er xa aliquem sibi amieitis coniunctum , sae iunt quantum possunt, ut bona Eeeleliae ipsis ad emphνteusim tradant ἔ at non um . ut ne me esset, une evidenti Melesa utilitate, sed potius eum ipsius praeiudicio. quod rationibus intummodo apparentibus tala re Procurant . Remanet em Gnsessarium huiusmodi Rectomfine abscilutione dimittere, ii prompte Melesia peaiudicium nou
II. Audivi aliquando strepvlitare cirea generalem hypoth exm bonorum Melasiastinorum . verum doctus Confessarius suum P nitentem , qui ita operatur , tutissimum in conscientia iudis
IV. Precant quandoque Rectores Ecclesiarum in alienatione te te ilicet e fi vendunt . eum non sint seiunia ab aliis Eeciecta praediis ; .el quia in stratiam alicujus viri nobilis , quem nimium sibἰ benevolam optant eonservare , id praestant non solum fine utilitate , sed potius eum Ecelesiae praeιodi-elo . cedenaci terrulas e. n. Ecclesiae contigua adeoque ipsis ultim , di mseuax, ct acceptanda in compensationem alias a P non possunt , vel colere . Moueat et eo Consessarius hos Rectores de culpa, quam committunt . di mulato magis fi pemutatio essEt redii magni momenti ἔ Icio enim uandoque id a isti me eum iuris quidem Blemnitatibus, at ncta fideliter ωαinibus narratis i qua propter permutatio inventa deinde est Ecclesiae valle onerosa dic. v. Peccant aliquando Rectores indiscrete eaedendo arboret noci duas , vel anticipando ineisionem caeduarum . Potest id acei dere respectu Rectorum iam senestentium , qui ut pinguiorem Nepotibus relinquant haereditatem , ultimis senectutis annis reis trahunt quantum possunt ex praediis Ecclesiisicis, noti observam do ab ipns in praeiudicium faecessorum cadi actores nondum eaeduas M. Ita certe non bene se disponunt proximae, quam ti
vI. Piniant etiam graviter Meeam Rectores Etalesiarum . vel nimis de grege Melesia diurahendo AG vel vendendo mo unum, modo alterum de utensilibus pretiosis , ita renovando , ut nova sint viliora cte. Conmetudo ergo sere huiusmodi poma vendi ad renovandum ἔ at renovanda non sum cum praetuli eis Ecclesiae , ita sequeretur quando in novis valde manus e. R. emit argenti , vel essent alte valde minori elaborata . Ita etiam eve niret, si venderetur antiquum vas, seu oenamentum Ecclesiae a a. iduitate, di arte pretiodum, & loco ipsius aliud valde commune
Vll. Moneat Consessarius Rectores EeeIesiarum . seu superi res Mo steriorum , quod Raam .is male se tererent recusando si ne iusta eausa relicta suis Meles is . vel Monasteriis . laudabili. ter tamen id facerent, si Conlanguinei Testatoris essent pauperes ἔ si 1 relicta converti possent in sustem tinuem pauperum . vel aen dotem miserabilium puellarum &e. Ira praestater an sancti.
VIII. Pro nostra Diectes Lucina adest privilegium stoi lv. ,
quo o ceditur cum licentia ordinarii permutare , vel dare in emphyleusim bona Melesastiea, quorum huctus fingulas annis non excedant valorem quatuor Grenorum Camerae . qua quatuo reni computantur eorrespondere fundo seu totum trecentorum . Pinarit em cum sola licentia ordinarii permutari . vel dari in emphyreulim fundus talis valoris.1 T. Potest aliquando e mee , ut in praxi ducatur Meessitas allevius boni Melasiastici alienanai, quanda re aera non adsit . Tum autem id eueniret . quando e. s. reptalantaretur annu