장음표시 사용
101쪽
έ iter trialter ei ex e tractu , aut tilicto praerogativae livum esse, cum utriusque generi debita aequalite x
Sunt tamen aliqui ereditores , qui Pri .ilegiati dicuntur, quia ex duris privilegio totum debitum suum rostulare possvnx, an equam alii erediciniis, chirogra-shatii non privilegiari . admittantur . r. Respublica credit rix . a. Qui pecuniam deposuit apud inpost rios Reipublicae cita , ut depositum transeat in con
tractum mutui, posse. quam pecunia eonsumpta est). Qui ad navem extruendam , em dam , pecuniam credidit , idque ob speciale privi Iegium favore navi-εationis maritimae, Rζι publicae valde com dae, eon cessum.
Si, postquam privilegiatis ereditoribus integre satis iactum fuit, adhuc bona aliqua debitoris suser sint. reliquis personalibus eroditoribus solutio facienda est
pro rata , sive secundum proportionem debitorum , nulla b bita ratione , utrum tempore priores , an
polletiores sint . Unde , si dcbitor , qui omnibus debitis solvendis se imparem novit , uni ereditorumptae aliis non privilegiato , neque exigenti, neque valde indigenti , ideoque nulla suadente necessitate integrum Hebit una solvat , in fraudem aliorum age. re., & injuriam inferre censetur οῦ nihilominus tamen creditor iure retinet, nisi in fraudem assecutus sit, minutando V. C. gravem inopiam , vel si ab invito extorserit , cum is loco res essent , ut bonis e
7 Si unus creditoram ante alios , quamvis prIvile latos, sed nullam hypothecam pilorem habentes, d itum suum exigat , ei solvi potest , antequam bona Judi eis auctoritate occupentur : Etenim creditor ille vigilando , exigendoque meliorem suam conditionem
fecit; nam Ius civile vigilantibus seriptum est. Quod si unus creditotum gravi inopia prematur , potest Iege charitatis huic totum debitum sol mi, priusquam bona udieis authoritate possideantur. Denique ; si debitis gravatus aliquid expendat ad
comparationem , aut conterva ionem corum , quae ne
cessaria ipsi sunt ad vitam . honorem , statum juste
cquisium, nullam iniuriam ereditotibus inseri . si .cuti enim talia sibi necessaria, antequam bonas cedat, retinere poteth, interim dilata rellitutione; ira etiam, L. non habeat, ex bonis stris comparare non prohibe tur. U. C. vestes , pharma ea , cibos , ad uxoris . &liberorum sit stentationem, equos item , & famulos ad status conservationem necessarios . Et famuli , licet se iam, dominos fine creditorum damno alere eos non
posse . possunt servire , & petere solutionem ; quia tune alii non essent defuturi , qui Operam suam eo
duei patiantur.3 Non eensetur alienatis , vel solutio facta in fraudem creditorum , si exinde facultates diminutae non sint . V. Q Si aere alieno gravatus pro aedibus emptis, de adhuc in eius dominio existentibus jullum pretium solvat, nullum aliis et editoribus damnum inferti Et si fit ii, quibus debita merces solvitur , tantumdem commodi in bonis debitoris afferant.
o Uxor, de filii cearentes bonis propriis a marito
deuitis gravata aeeapere pl1ssunt alimenta , seu suste lationem necessariam absque restituendi obligatione i quamvis maritus ob hane causam familiae alendae nova debita eootraxerit. Ratio prioris est : Quia pate
familias ex Iustitia obligatus est , liberos , & ux rem alere : Etam hoc suum debitum acet pere possunt 3 eius bonis , nullo reali vinculo obstrictis . Ratio miserioris eis r Quia inopia patrisfamilias non liberat eum limpliciter ab obligatione praestandi alimenta uxori, M lithras, sed solum obcidationem ejus suspe
dit pro tempore, ac statu durantis impotentiae . Qua re . quemadmodum fi debitor solvendi impotem mu- rura pecunias aecipiat . ut antiquiori ereditori satissa elat , creditor ille nullam oblieationem contrahit ob pecuniam sibi su utam , quandoquidem ex solutione ejus, ouod sibi iure debitum erat , loeupletior factus Non est, ideoque pecunia tanquam in rem imius versa condiei haud potest: Ita etiam se res habet in praesta Lionc alimentorum, uxori, ae liberis debitorum.
Ruuia is prasi osservanda. I. Prima regula fit Consessarios, dum agitur de gradu
tione Creditotum . non tam saeile fidat sua scientiae , ted alio etiam consulat. simulque Iuriitas et nam tantae sunt an hac ma tem exceptiones , sive ex iure communi, sive municipali , ut in me pessi quis errare . Et de facto in quodam casa , de quo fui interrogatus , u valde mea me non lallat opinio p vie communi aestimationc doctus, non bene ordinem ιnter Crevit res servando, coulam Creditori bis centum nummos aurem non arullandos perperam plo RG H.
Il Notet Constrarim, quaa si suus Meestens sciat non Dete
omnibus lolvem, non po es sua si ni e vrati Mare Amico , vel Consanguineo integrum ui eum creditum solvendo in praeiudiis erum anterici tu , nam tunc es re clauitu contra istorum ius fieri . lfi solem facute Debitores . antequam putidicitur non es
lis. Notet Conlint ius otiam peccare illum , qui in injudiis
c um Oeditorum accipit aliquia a non potente iolvere . vel ad habeat ex invio oneroso , vel lucrativo; at id verum puto eum commum a se utentia , etsi ipse uun inducat ad dandum . Ratio . meo videri , en salis clara , quia nempe per solam ac in ptionem cooperatur peccato debrioris . di innuit in tamnum creditorum , adeoque etiam tenetur ad restitutionem . ρίρ. I. q. I. R. . n. Z. - P r. s. in . u. a s. vladeat ergo Contigarius omnino mecare uxores inducentes vir D um , quem iciunt Lmpotentem ad Iouendum, ad expensati nectatarias i imois ex eu so um quod aliquid risu necessariaim acceptent a Mamo , adeoque teneri ad reititutionem . si mo inde uxor non habeat dotem unde vi Wat . nec filii quomodo au-υode sibi provideant . possunt solummodo ex honH Mariti, vel Patris. quae ad ipsarum natum necessaria sunt recipere , qui risu datur obligatio relli uendi , a proprio itata dec denos .
Caeterum si qius aliquid accipiat dona fide ab huiusmodi debit
re etiam titulo graturio , potest excul ra a teititutione, si intra antrum a Credit ocibus imum nora repetatur; neque etenim tinnetur restituere ex iniusta accepti ne, cum ae perit bona Κω . neque ex re accepta, cum Illam a vero domina habuerit . st aliunde anno ela a noti detur Credatoribus actio ad repetendum: L 1. st auam ' d. Crevit.
Iv. Cum dixerim leges ita tuentes ordinem servandum in s venda ereditoribus, viade prubabilius esse obligare etiam pro m consciunt in , nescirem consulere allevi debitori , vel crevit ri , ut tales leges. τei communes, vel municipales non obser Iarat . Nihilominus. ut verum fatear, si iam ab ipsis aliquia actum ero eoatra tales lues, quod tamen esset iuxta ius eram mane, sive ius iraturae, non statim illo a foro conscient Obl. garem ad restitutionem . Demus e. s. aliquem debitorem, cura Dona naa sumtum m invendo octinibus ereditoribus, prius 1 1-visse aiieui ereditori noci loquor de creditoribus hypothecariis, qui aliquam rem fibi obligatam habent perionali posteriori . quia fuerit diligentior in petenda, si v e pavperior, quam ait Io anto sententiam ludi eis post tale satriam non condemnarem restitutionem. Ratio mihi est, quia, ut vidimus initio superioris capit ill , Walde probabile quamplures putant tales leges in ιum coligare pm iuro extetno. ct post sententiam Iudiei έ uis de cum probabile fit licite poluderi quod iis . tum est come R-ιes leges , dum id non ad.ersetur iuri naturali, sequitur ratem creditorem posse pes serara in sua possessione usque ad Iadie visa entiam . ex illa communa regula, quod nem ex deliino in certo debet sua possessione privara
Ex praefatis exemplis pollunt alia inserti iuxta doctrinam sis. pia explicatam.
De rasitudiis Impotentia. I r Ebitor restituere non emitur cum graviori da .
nino sibi. vel alteri inserendo, Cuam aestimari p. iiii eommoda in leti iturionis . Hinc notanda Re
ereditor debitori , constituto in g. avi necessitate . ex lege charitatis subvenire teneatur, sequitur, quod contentus ese debeat, si debitor in gravi necessitate disserat restitutionem. x Exeipe: Nisi ereditor iit in par
gravi necessitate ; tunc enim tuetior debet esse conditio innoeeatis, quam nocentis
N B. I. Dux belli iniquas rapinas possidens non tenetur restituere , si ob restitutionem militia excedere debeat risu sine jactura proprii status , ae dignitatis, nec fur res furtiva, cum periculo publicae infamationis, earcetis, &suspendii, iuxta regulam Cordubae, di aliorum i Bonam inferioris ordinis Uituendum mu
es cum detrimento b i superioris in suo genere ago
NB. x. Ex iusta dilatione debitae solutionis da
mnum , & lucrum cessans ereditori eveniens ipsi omni Iure resareiendum est et Quia iniqua esset conditio . si debitor solutionem debiti in suum commodum disserte vellet , non suscipiendo in se onus ruaretendi iamram , quae ex tali solutione creditori eveniet e Neque ereditor aliter in dilationem debiti consentire
eogitur.3 Non tenetur aliquis restitutionem sacere eum detrimento famae, aut iratus ivlle aequisiti , etiamsi debita sint ex delicto . praesertim incerta ; imo c cum obligatio dandi debita incerta pauperibus ex Juie tantum lit Ecclesiastico , ideoque non eum tanta sevcritate obligans o etiamsi ecbitor ad meliorem fortunam
perveneri L , non tenetur ad icaitutionem pauperibus
fac landam . Ratio : Qpia debitor spectata qualitate . de conditione status sui vere pauper elt ; ideo ex Scritentia multorum D, ,etorum potest tibi ipsi prospicere , tanquam pauperi : Non enim debitor c si pauper tit 9 Lbet elle deterroris condationis , o Pam alii pauperes . Unde dilicitator eleemosynarum intex
102쪽
pauperes eonstitium se ipsum etinnumerare potest , si
vere talis exi tat. 4 Clica ieititutionem honorum incertorum ex deliacto cum Summo Pontifice compositio heri potest. Qui bonis tuis eessit , non ideo libet eth obligatione rellit uenai, seu duo eo noda habet. Prum, ut propter debita in carcere detineri non post , eum alias , nisi cederet , post conjiei in earcerem , nisim si praestare cautionem 1 ea enim exhibita , aut nisi fisco debeat, aut de iuga suspectus sit, non potest ordinarie in causa pecuniaria incareerati. Gail. Lib. I. Obsurv. 26. Alterum beneficium eli, ut, si postea ali quid aequisivit, non amplius restituete teneatur , quam commode polsit, servatis sibi alimentis necessariis, se- eun sum statum, & qualitatem perisive, idque in toto contaientiae.
Nd. Cleriei Clericalibus privilegiis gaudentes non possunt intrudi in earcerem odi dehita : Si tamen Cle ricus simpliciter recuset, se soluturum , in Meth a suo Magistratu incareerui . Alioquin, si non 1 Int solvendo, passant reditus eorum annui assignari citiditoribus, relictis ipsis alimentis neeessariis. Item : Cessio bonorum Ioeum non habet ,-debita ex delita deserendant. Ratior auia non est in 'dibi es Iure civili beneficium Cessionis iis tribui , qui potius
Poenae severitatem merentur. male in debitis eat delicto locum habet illud l. I. in fine , T de mea. . sol non babet in aere, tirat in eo ore. 6 frie alieno gravatus, si manendo in saeculo si eb, ta se soluturum existimet , non poteth ereditoribus in vitis Religionem ingredi, quamvis eam voverit. Prob. PlinioiCum solutio debitorum sit juris , ae Iusti, saenaturalis . iniuriam insere , qui absque necessitato luntarie se impotentem reddit ad solvendum, atqui ta lis in terum Religiorem sine necessitate se reddit in Dpotentem ad istae a debita r Ergo . Secundo : No alicet filio V.C. ingredi Religionem, si pater in extrema necessitate sit r Erio nec de littor , cum utrobique'st obligatio ex iustitia. Tertia r In Sacris Canonibus prohibetur, ne gravati rati iniis, seu obligatione teddendarum rationum ex ossicio . ptiusquam se iis expediverint, ad Religi nem recipiantur, non aliam obeau
iam, quam qnia Religionis ingressus, ficuti di aliau ta , Deo grata non sunt , s in alterius injuriam e
ia c a Verum sicut non teneor debita soluere eum
gravi meo incommodo et ita pariter non eredo teneri ,, debitorem Netuo in saeculo remanere, ut debita tha,, exolvat tabet ergo tantummodo aliquo temporeia differte ingressum , si speret in modi eum soluturum ,, Vel totum, Vel partem debiti. N B Si obstrictus debitis voveat, se Religionem Ingressuram, disserenda est executio voti, quousque deis bita soluta sint . Ratior uitia votum , sicuti & tur mentum, non debet esse vinculo in ustitiae. Et poli xior obligatio non potest tollere priorem. et si debilis obstrictus e tra ereditorum voluntatem Religionem professus est, adhuc obligatus manet, adeo ut interdum egredi teneatur, sicut filius ob eausa mi validi patrem in gravi necessitate . Ratio i Quia pr missio posterior Prosessionis Religiolae non potest praeis iudieare naturali obligatiotu, sive debito antea contra
NB. Si pater in extrema necessitate positus sit , RIiu, debet egredi Religione : Si autem post Prosessionem pater incidit in inopiam non extremam , potest quidem egredi eum lieentia, sed non tenetur. Ratio rTune enim quasi spiritualiter mortuus est , & saeculi curis expeditus. NA. Prosessio Religionis mariti post matri mnium consummatum sine consensa uxoris ipso Iure irrita est: At velo Prosessio debitoris sacta sine consensu erediatorum ,' licet illicita , de injuriosa sit, tamen valet . Ratio: ia V.C. mancipium suo domino, & eoniux suo eoniugi obligata eli secundum propriam Personam, ideo se Religioni iterum obligare non possunt. At v m debitor ex tontractu , vel delicto obligatus non est secundum personam, seu in ordine ad personalia obse quia 3 quare Religioni se valide obligare potest . Debitor non liberatur obligatione restituendi . quia maius luerum ipsi cessabit, quam eommodum ereditori
8 NB. Si ingrediens Religionem c debitor in imp
tens solvendi ita comparatus sit , ut spectato estis imgenio, ae moribus valde dissicile sit , eum a peccatis, quibus implicitus eli, liberari, nisi res icto laeti l , Religionem ingrediatur, tunc potest talis ingredi Religi nem, postuabita obligati MN debitorum: Sicut filius Psi ita eomparatus esset , non teneretur eum tanto suo spirituali ὀamno , de periculo in saeculo manete ad subveniendum patri inopi . Sed quia talis ea sus rarus, non sacile praesumendus, ideo manet nostra Sententia. N B. Ex Ecclesiae traditione notum est . quod in sponsalibus, licet iurata lint, haec tacite eenseatur in esse conditio r Nisi Religionem ingredi pollea placuerit. Quae quidem conditio in neutrius injuriam cedit. eum in ea utraque pars contrahentium aequali iure gaudeat . At vero ejusmodi eonditionem in eonti atti-bm subintellitii Reddam tibi pe nias mutuo acremas,
nisi Attigionem ivressus fuero ; traditio , aut P axis
Beelesiae non haest . Neque naturalis aequitas talem eonditionem patitur cum ea in solum commodulud bitoris, in magnum autem incommodum, de gravamen creditoris teda .
N B. Haec etiam intelligenda sunt non solum de d
bitis ex contractu me roso, & reciproco . ted eriam ex
gratuit 1 U. C. donationis obligatione. Racio ι .ia , poliquam liberalis promissio aceeptata est, tribuit ius, de actionem promissario: Ergo injuria ei fit , nisi impleatur . Excipe et Nisi momittens non intenderit se obligare in eo eventu , si Religionem ingredi vellet t.
Quod in dubio praesumi potest.
restituendum esset a tantundem donet , immemor intdebiti, non videtur obligatione liberari. Ratio: Quia donum gratuitum, & debitum ex iustitia inter se pugnant; ut indieae Apoliolus ad Rom. I. Nee refert, quod debitor ex surto , si debiti sui memor fuisset , statis non donasset : ia actualis dispositio voluntatis , non eonditionalis , in contrahentibus attendenda est . Limita r. Nist sue probabiliter sibi persuadeat . quod alter, si rem cognitam haberet, debitum exactu rus non esset, sed libenter remissurus . a. Nisi oblisa tio restituendi , puta , pauperibus ex Inre tantum Eeclesiastico promanet , iuxta ea , quae supra dixi 3 tunc arbitror, dici posse, eleemo*nas, quae eum tali obligatione , quamvis non antra, satissaeiendi, fata sint, tamen ad eam extinguendam prodeste posse. V.C. v nit Canonicus ad consessionem, qui toto anno Can nieum octieium recitare neglexit, & ideo in pias ea tis 3 o. aut restituere deberet a Tali obligatione a Confessario illi fignificata, respondet, se, quamvis huius obligationis immemorem, his ipsis diebus statuam argenteam Ecelesiae alicui donasse, quae 3oo. & amplius aureis aestimetur ; puto , quod Consessarius contentus
esse possit i Nam leges Eeelesiastieae debent beniane
clam commitat Consessario , Consessarius vero defrau- . e liberatur primus debitor . Ra tio : .im res quaelibet , si ea se pereat , domino suo Perus deditor autem rei debitae inrederminatae, V CIO. fimenorum ex iniusta venditione adhue dominusin: Ergo, liret sine culpa, V.C. malitia Consessarii, Pereat, ipsius id damno accidit , nee aliter censetur
. specie suit , inscite y. C. Inventa , ves ilias bona fide possessa ta--n uirerest debitoris , ut non sciatiar , restitutionem ab ipio provirare, tune satissaeit, si Consessario eremi restituendam rem , licet Consessarius defraudet . Ratio i Quia in tali eati non obligatur , neque rati m acceptae , eum eam non habeat, neque ratione In ullae acceptionis, eum ab omni culpa immunis sit iconsequenter, si tes pereat, domino suo perire de t.
marinis. potuisset restituere, Mndam tmen resti Jι- tuerit in alia eonis inuitus de rata obligati Nee regulariter eredere debet illius verbia , quibus amat om habere fi mrim propositum restituendi: nam potest redem
Tisitari se tali mposito. non adimple. erit paria
3a . qua adhue retinet alienum , cum-RMn-tur restit re, est in actoli peccato; unde si aliouae extra. -- eircumstantiae temporis, i 1, ct emasa, non satis per
partem . Item bene perpendat statum podi vilatenus neq- is futurum habitu examino, an aliquid eo in camati us peccat an aliquid an si et in abus M. , an tu superilao luxa amilia . Neque reis et parum in iis
si iis se uenter laetat , auia parum est respem unio D , vel etiam hianina . multum erit res iamissis, a missio magis respecta unius a i i unde Fer. Neatur
103쪽
alia ex e trantis nescuntur οῦ alia ex delicto . Ilia voti mariae dicunIur , quia titi iniquum da,num inferatur; per se i nee per alium posset ut via. ra, Ni m Mus extemis fortuna per furtum, rapixum
vel δεη0ue in bonis corporis internis per homicidium , tk ationem, raptum , stuprum , adulterium G. Mea de obligationibus inde ortis boe Tractatu trirariam πο- ιιι agendum est.
De Obligationibus contractis ex iniusto Fortunarum
., ut iusta udate ereditores in re gravi. Id ergo attendere debet Esesarius , sed eum sy R. uiis, ne sit nimis rigidus in prohi-Leddis omnibus hone tis recreationibus. iii uem non itatim consentiat poenitenti alleganti taetram eon. Gnsum Creditoris in dilationem solutionis. vei uicenti ex ea nutium ivcomaisdum Crete tori proventre. Ordinarie loquendo, qui consentit in diratio em, invi e c. sunt i , ne e. g. alnicat ami. cum ne videatur nam sidus Cum C sanguineo , vel proptςexita 'similes rationes, optando revera in corde suo ubi fieri 1 . tutionem. Item LN raro acc d. dilata tolutione nullum provenite ιncommodum creditori. Si iratur credator sit aliouis Mises i. et indicebit solutione ob familiae inopiam ἔ vel ad eompa-
ω, .s res pro sua arte necessat a , quas si eos tur emere credi. , a Yma ιιμ a
, ncinnisi pretio summo poterit obtinete , ct ibria se ultra sum. csin a cutium voluntate suscepta sint . IIa autem Zp-mum. Si creditor sit Persona nobil s , Vel mercatar , τε dii Ia Ictumμr Avoluntaria ς tum , ouia ille , mi damnum .iu inae hel non poterat ex insuere niam , rei mutvς ' 1 ine illatum isi, in id minime consensu : tum ouia
i v. neue perpendat Consessarius aegroti, ipsum nora satis laeere I'tisi ivvitus tam contrabit. 2 ain sium reatus - uiae eonscientiae, eo quod iussς it in te lanient. - ςd, sit s ut Feccati necessario consequesns-ioolunt ri e . . lim dixi unumquemque de re restituere st s rtus est quodammodo peccanti sic etiam ex delictis . oui-
de debet ipla per te rei iluere. Ex alio tuam eapite debet id p-- η η Τμ- da V m ιnfertur, eam, os obligationem , , ,ee.nuia nempe experienti competr am eii multos es haeredo 1ς rcatum damni compensandi , etsi minime velit, te non saltas care iniunctae rellit uti m. vei nimi disterre. si mem Iuris natura is, ac D stivi necessitatem contrabit.
ludit ma . Solum e M capax erit absolutionis, quando tales ade 'εent circumstanti , ut nec per se i nee per alium posset sa. Hore: tunc etenim tussiceret haeredi rellitationem imponere v. Quia debitor ex delicto non exeiasatvr a restitutione Mienis da etiam cum gravi ncommodo, quoties idem incommodum suis beat et editor . iduo advert dilicenter C lassarius in limitibus ea abus non solum ad incommodam poenitentis, sed etiam eredi. otii . A si iste simile incommodum patiatur . non exeus et de M.torem a testuatione . id vero a tendendum non solum in bonis fortunae. sed etiam, R multo magis in bonis altioris ordinis; ac proinde si aliqua alicrum ni monendat, tenetur ipsam restituere ei lain cum iactura proprat honoris, α iama . Si ex eo quod ai. et falla accusatus ut . suit condemnatus ad mortem . tenetur iniquus aecusator manifestare veritatem , etiamsi timeat aequale
Ul. Debet etiam Consessarius esse valde ea utus is examinando statu illorum , qui vel omittunt, vel disterunt restitutionem , Quia assirmant nihil habere super id , quod eit necessiarium e centiae proprii status. Facile, fi id ad diligens examen revocabis tur . non esse omnino verum reperiet ἰ multa elemin supernua vel in vestibus, vel in famulatu apparebunt. VII. Ratione prκsumpta e donationis facile possunt excusat Inmun , amici, filii, exsculen a, aut poeulenta occulte surripien-
iv. quia non audent petere ob verecundiam . nam non soleta. I .:cere nino acceptio, sed modus , lcilicet , quod occulte sui: hi tantur. Verum tamen eit , neque hoc est e generaliter v xum, maxime respectu Dominorum , qui omnibus modis optant oeupletati. A tendenda et w est Domini liberalitas , amoe erga sistos, timulos M. item an ex tali surreptione domus gravetur,
ει ex his, aliisque iudicandum , an possit praesumi eo citiatio . Si vero cum nummi sumptantur . puto dissi:iliter posse talem condonati tum praesumi, rusi ad sinnatum respectu filiotrum,
vi te hoc se str. vii l. Non raro evenit audire confessionem debitoris . qui incomposuit cum suis creditoribus, sed conscientiae remorsu a sita tue, auia eum devenerit ad pinguiorem istiunam, posset nindo aliquid de plus creditoribus tribuere. In hoe rasu puto, quod uta is debitor ingenue maniter averit suum ita tum credi citabus unde ab eis at quam remisticinem acrepem, nos debet Coinua νιυς illam ad ulteriorem restitutionem obliῆare, quia illa remi sci line fraude obtenta, rationem habet absoluta, Romino τω lun ariae condonationis . Idem dicendum de debitore , qvi lane haude cessit bonix; A si aliquid occulta it. iuua omnino ne i samum erat ad sui sat entationem . Non ita de eo, qui fraud 14nter bonis cessit - nam ultra quamquod noen caudeat privit iocessionis bonorum , neque illi lumagatur quaecumque remissio acreditoribus obtenta, utpote sta dolenter extorta. illud etiam advertere debet Confessarius ex pura cessione is norum etiam per actus igno motas non extingui obligatio veli initionis ud solum suspendi usque ad tempus melioris tomi
discutiei,dum eti ut paulo ante: A si aliqui creditores nil tem tere voluerunt , in itatu melioris lartuna illis integre istis uiaciendum est, ut bene contra aliquos notat Bonacina alis. I. u.
s .iv comaensariones illM. quas multoties solent iacere famula , rustici die. Se ipsos vis enaunt die do habere stipendium Ne in serius sori laboribus: Mevpati a cominis in aliis minissenis, UQuae non tenentur; dominum aliquid de plus habuisse in partit -- frugum , vini. olei Ac. Sed ha rationes saepe 'ne V ' PQuia etiam stitvrndium famulatus habet suam latitudinem. Imrcum en 1ntra latitudinem infimi, verit tureue uom . Item aDImas vertere est , an alit reperirentur qui etiT lata non coacti tali itispendio eontenti essent . cum multi unt . RU Hllent tuam .peiam iocare; an utito famulatus Oster tur , m Ta me non Indigenti, nam ex his omnibus prevum Micrdit . Item nun deci ei e eli, an Dominus plura sobeat incommoda pro in arvilis, & colonis, ad qua non tene tur; n m Lun. Pot u ira sum. st O iis velle ubi correspondera , aliquia Mnponendo intram II lucria conveata. innique considera lidam quid coloni pro recolisamant uvaeum, catlanearum die . nam ex hoc capite
Iicitum reddi Domino aliquid de plux in PMtillone . Universim semper consideret Consessarius non standum esseu cio 1plarum, ut apparet ex propolitione 3 . damn ta ab Iiatit Occiale sinu μι Iumpere ad eon m am rsicam ma 1 em j lcant Diarao , quos recipιωnt. Haec adnotavi etiam agendo de quarto Dec logi Praecept . X. Ultimo nolet Consessarius , quod ii lata fuerit et commu-n catio contra illos, qui hoc vel illud futati sunt . seu Ontra in v. qai larati suerint , non habet locum , dum quis aliquid meu:te surripvit in iuratu coartiar .utionem, ille velet nou ommisit furtum.
I GUrtum est acceptis rei alienis Occulta, O fiavdu
lenta. Dieitur Accettio, ad excitidendos inccndiarios, Se. Rei. etiam Usus, ct Commodati. De liti , invito domino. Aliena , id eli, ad alterum aurespectantis. Occulta, as eissetentiam rapinae. Frauis, emta, ad excludendam extremam necessitatem famis, quis praesumat, dominum rum ei te invitum , aut permissurum, ut res sua contrecte iur . Quia Is tum me Uecta furandi non committitur. s. placuit, Instit. eod. N B. credat aliquis , invito domino se rem contreetate, cum volente fiat , non cst surtum formale , sed solum materiale.
a Furtum di Viditur in simplex, de qualiscatum. Quali Mati speetes sunt: Sacritatum, quod est furtum rei
sacrae e loco sacro , vel non sacrae e loco sacro , vel rei sacrae e loco non sacro . Peculatus eli surtum rei pertinentis ad fiscum. Crimn Plagii , eum mancipia , aut Itbeii parentum, adhuc in potestate eoru , captivantur, aut abstrahuntur. Abigei, quibus eura est alienis instidiati animalibus. Item iurium dividitur in manifestum , in quo surdeprehenditur 1 & non manifestum. 3 An surtum mortale sit ex oriecto, prudentis viri
arbitrio aestimatulum eli, non solum ex quantitate rei ablatae, sed etiam ex circumitantiis personae, cui ablata est. Ratio: Quia sulti gravitas aestimanda est tum ex damno injuste illato, tum ex voluntate domini inruque serentis, rem suam sibi auferri 3 squidem furtum aliud non est, quam ablatio rei alienae , domino ejustationabiliter invito . Certum autem est , ob eandem pecuniae quantitatem, furto ablatam , majus damnum
accipere pauperem, quam divitem . N plus dolete illum, quam valde divitem: Ligo furti gravitas non ex sola quantitate rei ablatae, sed etiam ex circumstantiis personae aestimanda est. I A. Materia mortalis est , si a ditissimo mereatore
auferas a. vel 3. storenos , a medioeriter divite Ie. vel Iy. pazios , ab operario 3, vel 4. a mendico tot nummos, unde uno die se aluisset. Nam Araret Ii. vidua duo minuta offerens plus omnibus dedit, quando totum victum suum dedit: EGgo is, qui abstulisset , peceallet mortaliter . Item a. vel 3. ducati a quocunque ablati, etiam a Rige, sunt mortale: in ta nemo est, juxta communem persuasi nem etiam Rex, qui non lautam pecuniae jacturam si viter serte censendus sit. Acus a paupere sutore, vel sartore ablata est mortale , si non aliam habeat , unde se soli ciuet . Itemper vineam transi cns , S paucas uvas decerpens , existem
104쪽
Lib. III. Tinct. III. Pars I. 9
iniflens eausa, ut alii transeant , & magnum damnum inserant, peceat mortalitcr , & tenetur ad restitutio
NB. Poenitens sur etiam examnandus , an ipsi fuerit animus plura surandi , si habuisset Measionem e Nam in foro conseientiae non id solum . quod furto ablu tam est, attenditur , sed etiam mors furandi.
Peccat mortaliter etiam contra charitatem, qui au
fert domino modicum, ex euius amissione dominus ma- nam molestiam eepit , eo quod summopere ea de ieelectatus sit.
rem propter honorem matrimonii, nee adversus famulos , si furta sint modica : Nihilominus , si patet lamilias rem furtivam a domesticis recuperare nequit, pol
iu implorate auxilium Iudicis. & si grandia sint suseta, etiam poena corporali puniri solent.
sertim esculenta, poeulenta , quae ipsimet absumant , major quantitas damni requiritur ad mortale : Quia dominus minus invitus est, ut ab his , quam ab e traneo, ejusinodi surripiantur e Vel et si valde invitus videatur, tamen saepe non tam rei acceptae, quam modi aceipiendi, aut ratione finis. Filius a patre ditissimo auferens aureos , non est mortalis damnandus. Eadem ratio est de Religiosis in domo furantibus esculenta a Quia non instat famul rum , iel ut filii ex bonis Monasterii aluntur . Excipe : Nisi per furta modica grave damnum inserant , V. C. singulis diebus unam mensuram vini , ubi ea rum est, ex eella vinaria absumendo; tune est morta- Ie non tantum contra Iustitiam in genere sulti , sed etiam contra votum paupertatis, si Religiosus sit. Si pater vete invitus luit ratione rei acceptae secun dum se, uxor tenetur restituere ex bonis paraphernalibus, filius ex eastrensibus . Quod si non haberat , post mortem patris adferre debent in divisionem haereditatis , si rei ablatae quantitas modica non sit , ii rue pater ejus restitutionem expresse, aut tacite remi erit. Quod si domestiet sine magna dissimitate restia tuere non possint, praeeipiat illis Gnsessarius , ut e traordinariis ossiciis, de obsequiis , quatenus seri potest, compensare studeant.
que mortaliter peccare potest. V.C. si a divite mercatore singulis diebus auietas unum album usque ad . dies, ultimo die notabile illi damnum inseri . Nam opus, quo iniustum notabile damnum proximi completur, mortale est 3 per ablationem autem ultimi albi completur notibile damnum proximi r Ergo ultimi albi furtum mortale est, non secundum se absolute, sed cum habitudine ad furta antecedentia eonsideratumri caὶ Notanda est hie propositio XXXVIII. inter
damnatas ab Inri. XI. Non tenetur quis sub pernan ,, eati mortalis restituere , quod ablatum est in pisca,, furta , quantacunque sit magna summa totaιis. Quarii ut tamen hic notanda sunt puncta. r. Si ao. mereatoribus singulis auseras unum paZium , non pee cis mortaliter et Quia damnum norarave est. a. Si m dica cretis animo dite isendi, V.C. multas vineas pe currendo , racemorum multitudinem eolligas, meras mortaliter : Quia unicum malignum propolitum, euius objectum grave est, a culpa mortali non exeusat. Γ-cus est, si parum ethstulisti a divite , & e sumpsisti animo non amplius surandi . & tamen postea rursum fureris r Nam hic non est unicum malignum propo tum manens, sed revocatum est per poenitentiam , diu Si
tamen parva saepius iurans venias ad damnum valde no tabile , V. C. trium storenorum . mortaliter peccabis ratione injustae detentionis . Si per temporum interis valla famulus parum sinetur, intra annum II. pazios, ita , ut intra quatuor annorum spatium veniat ad v. nius aurei ducati quantitatem , non peceabit mortalia ter i Quia surta, tanto temporum intrivallo repetita , non continent unius, & eiusdem damni habitudinem , Dat tim , quia dominus non tam invitus est in hoe e su . Quod si a pluribus mr temporiam intervalla abiaque proposito ditescendi furta fiant , etiam duo , vel tres aurei non suffieiunt ad mortale . Furans hodie a Titio o. Crucigeros, a quo etiam ante furatus erat, tamen restituit; tune hoe surtum posterius non habes ordinem ad furta praecedentia , nec ex illis aggrava tur, sed tantum est veniale. ιγ Si tamen inter ista furta modicum intervallumis temporis intercedat, surta haee simul omnia coalest is re eredo, adeoque non excusarem hunea restitutione.
no accipit ad utendum, absumenduae, quatenus i P. Mum. P, I
diget, is non furatur, nee peerat, hed aliquid tenetur teli ituet e t quandoquidem dominus eius factus est β si
id meliorem fortunam deveniat. Ratio i mii alioquin rerum communium divisiMure gentium introducta iniqua foret, nisi ea tacita conditione facta esset, ut tamen in extrema necessitate Omnia communia essent. Ex
ei per Nisi ille in pari esset necessitate , cui aufertur et tune enim melior est conditio possidentis. Qiiod si tu
ante ejus necessitatem aeceperas , Potes absumere . ει-
iam parentes liberi , & fratres in tali casu domino . vel creditori praeserri Dossunt. Praeterea, si me ego Me dominus in possessione rei tune sumus , eum aά necessitatem extremam devenimus , licitum est mihi a dominum praeveniendo, rem, qua indigeo, capere, at que absumere. Ratio : inia in extrema necessitate mnia communia eensentur , ideoque primo occupator
N B. Negans aliquid alicui in extrema necessitate concstituto, licet injuriam inserat, eo quod talia Iure n turali illi debeantur , tamen transacta necessitate debitum extinguitiir. Ratior mia talia debita legalia in lum durant durante necessitat . . NB. Probabile est , quod dives negando eleemosynam pauperi in extremis, de causans mortem per hane negationem, precet contra iustitiam. Ratio; mia pa per in tali casu habet ius petendi panem divitis, eo sequenter illi iniuria insertur den ando, quia contrari venitue iuri illius. 8 Qui in gravi necessitate postus a divite , praesertim ante rogato , aufert , non facile peccati mortalis damnari delκte inia dives . eui aufertur , tunc Rompotest esse tam invitus si . Et S. Ambrosius ait: Quoaesurientium panis se, quem dives detinet. Qiii in eo tralia sententia sunt , quae eommunior est , dicunt . quod eonstitutus in gr vi necessitate non babeat ius pro Pria aut horitate rem alienam auserendir Ergo injuriam Infert, si aeeipiat, Ze dives ex sola charitate obligatur ad dandum tum pauperi. est Cave hie tibi a propositione 36. inter damnari tas ab Inn. XI. Permissum est furari non solum in ea ais trema necessitate, sed etiam in groi. N B. Licet ob necessitatem fravem fas non sit rem alienam auferre . tamen rei tam habitae restitutionem differre ob similem neeessitatem licitum est: Quia plus est rem alienam auferre , quam debitum non restituere, Et differendo rei debitae restitutionem parum adi
milut creditori et quod enim differtur , id non auferri
o Si debitum rettum , ae liquidum alio modo aeqvi ri non possit, fas est elaneulum accipere , vel occuliis compensatione uti, idque in eadem speete , pecuniam pro pecunia s ob seandalum tamen , ne habAris proes ure, illieitum est aliquando. Quod si debitum incertum sit, non potest aecim sine iniuria r Quia in dubio melior est conditio possidentis Io Famuli occulta eompensatione uti non prohibe itur, si liquido constet , stipendium justo minus esse , ut alio modo consequi non possint. d Ratio: Quia, sicut qui mercem v. C. necessitate eoactus minoris i O vendidi .in conscientiae soro pretii defectum. quem donandi animus non fuit, exigete potesti ita etiam sa- mulus stipendii desectum. Exei per Nis Nobilis, apud quem famulatur, eum sit promoturus , aut si rogatus dominus eum conduxit 1 tune conqueri iacile non potis est de stipendii exiguitate i Nam sieut mereri , ita &operae ultroneae vilescunt.
is id Caute in Meuendum est, &attendenda pin. ,, positio 37. inter damnatas ab Inn. XI. Ernis D muta domestisa possunt occulte beris suis subripere ad , , compens dam operam suam, quam maiorem judicans,, salario, quod recipiunt. II Poena furto d et a vel ei vilis est in duplum, aut quadruplum e vel eriminalis, quae olim arbitraria erat. Hodie vero Iege Carolina ob tertium furtum materiae notabilis suspendium inferri solet. Imo iusta potest esare constitutio , ut etiam pro primo latio gravi quis suspendatur, marime si sit saetilegium. Hine Claudius Saturninus in criminibus puniendis septem considera
da monet, nimirum eausam, personam, Iocum, tem. PM , qualitatem, quantitatem, eventum . . Pin se ae at de sirici patrato, non stat aequis.
cat Monteranus audita imus quantitate; nam ad diiudieandum, ex di is , necesse est etiam intelligere , sis gravitate iureti, ea ciens , necesse est di Taunus rei siuatae erat divex , vel pauper , seu mediocris M.
Item interroget, an fi unita mea rem surripuerit, vel pluri a Ribus. Si piutitas ustibus, inretinet, is ab ruitio habueri
105쪽
intentionem perilatend ad materiam tra em: ram tune ab initio statim graviter peccavit, sicut etiam singulis vicibus, quibus leuia futtula cammati t. si vero Postquam pervenit ad n ateria nfravem, adhuc prosequatur leves res turari, multi non improba- viliter asserunt, quod si non habeat animum peti inpendi ad noxam mxteriam Eravem, i ita nova futtula non sint niti peccatumve male. & non continuentur cum p cedenti interia gravi. quia dum in ptimis furtulis pervenit ad materiam gravem, nsumina istum fuit primum peccatum moriale, unie nova furtu a sunt pri rapim alterius novi Peccati, quod non si grave. nisi usquedum rueruant ad materiam gravem . vel etiam diis poteti novum uitulum additum quantitati, & sulto mortali . salummodo levi. er auerte damnum iam ilia Ium , adeoque non esse peccatum mortale. u. 4 ., & apud ipsum. Si ab anatici non habuit animum ad araterram M vem Arvenienda , -- cstu praviter quando ad eam purventet . Semper tamen Contes. araus inier togut suum Mel itentem, an erederet se peccare leui- er , vel ptaviter . nam licut ignorant a potest illum multoties excusare, ita ex conscientia erranea pol et Maviter Peccare, et. am ubi noui est culpa utavis. II. Qui damnificarunt emi tores minuendo pretium . vel me insura , solent velle rei ituere dando aliquid pauperibus p vel pro Missis oelebrandis . Animadvertat ergo Conussarius communiter docere Do. huiusmodi te,litutionem faciendam esse solitis emptoribus, & civibus , n ut ata melius damnam reparatur.
Ill. Animadvertit Gnfessarius saepe saepius uxores, ct filios res domessitas surripere . daeendo ita necetiarium esse ad decentem,ellitum . in eratos ludos , A honestas recreationes . Hi tituti prima facie videmur legitimi ἔ ae bene perpendat Consessarius , quod dum domeiticae facultates vix suo erunt . dum Domus gravatur aere alieno, di dum multi sunt niti, A filiae, uxori aliisque minores competunt recreationes . di ludi. minor in vestibus pom. Pa acta adeoque iatis dicunt surripere pro veitibus sibi e v vientibus, is pro ludis, & recreationibus, qua ipsis debentur. E contra si injuste marita prohibeant convenientes eleemosynu , oliaque uxori, & filiis debita, non puto debere Confessaraum ib iri printhere a surripienda, quae ad huiusmodi sunt necessaria ;Dam ex ipsorum conditione. A itatu eonsurgit ius ad hae α--nda, quo iura uxorem, a filicis privare non potest Paterfami
lv. Quamvis si eorum uxorem , di filios graviter pectare .
quoties 1 ire talia causa surripiant notabilem summam, nihila nus Consessariux antequam obliget ad restitutionem, considerare leba , an , aterfamilia vere potueri esse invitus solummodo uoati modiim . Item animadvertat fi rogatus daturus suisset . tem si condonaturus restitutionem , postquam fuerunt ablata . Huiusmodi iudicium pendet a prudentia Confessarii , qui debet considerare, ut iam dixi, tacultates domus, liberalitatem Patris. anulias . A ipsius amorem erea liberos , ct uxorem . M ver ,ris prudenter pensatis. Confessarius hi licet patremiamilias daturum fuisse, si suisset rost tus , seu condonaturum reititutionem c., tunc liberare poten uxorem, λ filios ab Opete restituravi.
x D Apina est aeteriis rei alienae per ν- . Nomine
I rei intellige non personam, nam raptus mulieris eli erimen diversum a rapina . Per vim , id est , violenter; quae est specialis injuria.
a Vis injulla alia est publica , quae armis , id est ,
quocunque eorum , quae corpori nocere Possunt , N.
Iam inicitur; item qt1ando dolo malo homo includi tur 3 iccinina, vel puer stupratur 1 Iudex in iudicando per vim im itur. Alia privata, quae sine armis alio
3 Rapina a furto specie distineti litur. Ratio et Quia
rapina continet spet te diversam malitiam a furto; nam vim alicui inserte in bonis tuis specicu est realis con- tumeliae . Quare heri potest , ut aliquis a persona illustri rem exiguam per vim auferat , & solum venia- Iiter peccet in sentae surti, mortaliter in genere eo
4 Extorquere aliquid per metum injustum rapinae
speetes est. I. Quod latro mortis metu intentato aecipit. 2. Injustae tributorum exactiones . Si publi-
et Ministri aliquid sibi poli utent, quod rogati ob meis
tum recusare non audent ἰ idque dicitur crimen concussionis . q. Si alterum cogas ad inaequalem contra. vium tecum ineundum.
De Tributis , O Vectigalibus, eo indemque
y ' Ributum est pensio . quae subditis imponitur ,1 Magistratini iolvenda, ut dignitatem , & on -ra Reipublicae sustinere possit. Vinigal est , quod pro
rebus in eiustatem, vel Provinciam invectis , vel av ciis solvitur; alias Portatoris vocatur. l. Omnibus ,
Cod. de Vectigalibus . Α Summistis Gabella dicitur . a Magium vero .dici solet, quod a transeuntibus salai.
cur pro pontis conservatione. viae eustodia &e.
Ttibulum c personae impositum , quod exiguum esse deberet, dieitur Capitatio γ duplex est i ordinarium fauod certam. & communi lege antiquam praestatio' metontinet. Itaraordinarium , quod propter supelvente tem causam, sive necessitatim extraordinarie imperatur,& diei solet collacta, seu Tailia. a Ad jultitiam tributi , aut vectigalis tria requiruntur: Legitima imponentis auctoritas , eausa julla , moedus impolitionis , ut i unaum. cuiusque iaculia. ies fiat. Cur autem vectigalis , & tributi impositio inter Regalia numerari debeat , eausa est : Quia Princires tu premi a subditis aceipere debent sumptus a cessarios ς Proteges vero . Duces , Ee Gubcrnatores
ab ipsis Principibus , a quibus constituuntur , & deis
Iusta causa est necessitas, vel magna Reipublieae iiii litas, eui alia ratione subveniri non retest. Et licet cesset nece stas, tamen di necessarius sit thesaurus ad terrorem hostium , & propter pericula , aranet iusta
3 Etiam iis rebus , ad necessarium usum familiae invehuntur, vectigal statui poteli , ubi consulta. do obtinuit. 4 Tributum directe a subditis exigitur di Nam tributum pendete lignum subiectionis est , iuxta Apost. ad Rom. I 3. Datur enim Primipi ad bonum statum
Reipublicae tuendum , quod eoium tantum interest , qui Reipublicae ejusdem membra sunt. Vctum ab cxteris , & non subditis solum per accidens exigitur , idque propter ius mercimonii, seu negotiationis, quod ipsas in aliena terra conceditur , & propter expensas Pontium , viarum , & securitatis praestandae obligatior ema
s Si vectigal, aut tributum iustum existimetur, sol
vi debet, et si Offcialis per errotem, vel similem eausam non exigat , iuxta Apost. ad Rom. 13. Ratio :Quia vectigalis, 3: tributorum silutio fundatur initistitia eommutativa , secundum quam Principi publica onera eompensari debent ab iis , quorum gratia sustinentur . Hoc autem commune est debitis illis, quae ex iustitia commutativa oriuntur, ut, etiamsi creditor per oblivionem non exigat, nihilominus illi solvi debeant .
Quod si putetur injustum, vel si de eius iustitia non
immerito dubitetur. & tributa in non neces Iarios usus convertuntur , tunc solutionem subterfugere non est illicitum, itixta Molinam , qui etiam adnior et , cum tot eonditione, ad Iustitiam vectigalis, aut tributare, Viter impositi , vel aucti requirantur , non facila ineonscientiae soro ad laetendam rellitutionem conti-mnandos esse defraudantes , niti satis conli et de eaΩ-ctionis iustitia, ae necessitate. 6 OTeia Ies iussi exigere tributum . de quo dubitatur, an iustum sit, parere non prohibentur; sed Consiliarii impositionem . vel auctionem tributi suadere non possunt , nisi ejus jultitiam assirmative cognoscant.
Ossiciales eum pauperibus quandoque diis mulare
8 Si princeps, vel Magistratus populum tributo inlustri gravet, restituendi obligationem contiali iis quod fieri potest, minuendo ordinaria tributa .
Regata in praxi I. Consessirit, & Consilitrii Principum debent illos evm Ouini
libertate admimere . quoties videant gravari populari talisne sam pluum superfluorum . Contra uim ira loquitur S. Th. a. a. q. . an. 8. ad 3. Tatis Fimes, ae Praneιροι ad restitutionem reventur. sior re I mors, er tanto gravius Precam, e μ' iamnet, s. peneiaos iis , ct --iuisivi e tra publicam , ' Dam uiant . cuius Cultoris μαι positi. Moneant eos , perpetuas .sse non debere nova Abellax, sed cessante, causa cuius ratione fuerunt ini Poli R. esse removent,s, ni alia ea uia emerm . Moneant restimere oriere , Quae ratione alicuius rei lacten exegerunt , si
Postea non praestiterunt, ac pro rata ad reltitutionem teneri. si non integre praestent . Dum agitur de novae tabellae imp sitione moneant abstinendum esse quod seri potest a communibus victua libus, nam alias faciendo facile pauperes iniuste gravantur. II. Elfi Cons Grius in ea esset opinione non dari obligatimnem vestituendi ob fraudatas gabellu . videat nihilominus , ne quoad hoc indulgeat Potentibus , qui merces proprias , di alio. rum fine istutione gabellarum volunt saepe introdueere . Oritue ex huiusmodi abusu publicum damnum , cum etenim hae rati ne pitaliarum pretium viade minuatur, hine emi cogi possit Priα- ei es ad novas imponendas pabellas , cum priores non ampliavsufficiant ad onera ptineipatus sustinenda. Ex novi autem vectitatis impositione en commune onus, quod omnes tenent ut iubireri potentum multiplici vectigalium fraudatione t ae proinde ii Ios excusare nescirem ab hoe publieo damno compensando. III. Quamvis putem imponi posse vectigalaa valde moderata super communia virentia , nihilominus non obligarem ad restitutionem pauperes , qui semel 3e iterum huiusmodi uectim in non solverent. Iudicare, mea sententia, debet prudens Conte Glarius non posse esse mentem Prraneipis . ut restituere teneantur
pauperes qu1ndoque talia vectet ira inurintra , O potius velis illis indulsere. . Unἰ-
106쪽
s, Unicus. De Subsilvis charitatisa.
tere iubsidium charitativum cidis sie dictum ;quia proficiscitur ex charitatis , & unionis vinculo . quod inier Episci pum, de Cletum intercedita ut patet ex ea, cum Ap olus, de censibus , s. prohibemus , sumptum ex Concilio Lateranensi: Sκ tinemus pro mururis nec Gratilus , aliquoties super mirent , Et sinna-nifesta , ac rationabilis causa extiterit , cum e barritate moderatum ab eis subditis valeant auxilιum p stulare. N B. Si dubium sit de justa causa inter erum, MEpiscopum, recurrendum est ad suffriorem , vel M-hitri partium consensu statuendi e Non enim Cletic
debent nimis gravari. t - .io Si Cleliei iusta de causa peritum subsidium eo
ferre recusent, compelli possunt etiam cum Censura Excommunicationis: Qxia, ut Bellencinus ait, si e se it charitas, valere debet potestas. It Subsidium charitativum est onus adhaerens Iericis in ordine ad Ecclesiasticos reditus. Hine , et laruli Praedia sint in alieno Episeopatu , tamen debuntur sub- Ndia Episeopo proprio ; quia est onus reale adhaerens vcrsonaei Unde sesi bene fietati praeliare coguntur. Quod si nullos reditus habeant , etiam non tenentur . Q lhabent pensones Clericales, si specialiter exempti lint, Non tenentur , nec qui habent tantum hona patrimo
I a Capitula Colliniata etiam Ecclesiarum Cathedra Iium subsidium conserte tenentur . II Monasteria Regulatium non obligantur ad subli dium Dice celanci Episcopo praestandum , nisi ratione Ecclesiarum habentium populum, seu curam plebis, vel quae aliquando huie oneri subiectae, nostea Mon steris exempto unitae fuerunt. Prius prou. Quia su fidium eharitativum eli de lege dioece sana : Monast Tia autem Regulatium exempta sunt a lege di celana Episcopi ; tametsi subdita sint legi iurisdictionis . Prota poster hist inia nunquam praesumitur, quod talis unio facta fuerit eum praejudicio tutium Episcopa-
i Episcopns subsidium etiaritativum remittere aliis cui non potin in perpetuum . Quia talis renuntiatici cedet et in detrimentum Ecclesiae , aliorumque gravamen, nisi Papa de plenitudine potestatis talem exem- Ptionem confirmet. Potest tamen Episeopus ob jultam causam semel atque iterum remittere , quia tunc Pr Prio tantum commodo renuntiat , quod facere non prohibetur et Imo pauperibus Clelieis remittere tene.
Immunitas a praestando subsidio per praescriptionemetemporis immemorialis eum bona fide aequiri potest , pta sertim si titulus praesti mptus , puta , fama accepti privilegii, emptionis, eam comitetur . Si autem nullus titulus adsit, nec sit fama, quod ab immemoriali tempore non tuerit exactum , tune non praescribitur , quippe eontra charitatem procedens 1 quare preseriptio non κret justam causam.
a 'Rimen salsi est morem veritatis cum dolo , O terriso Diaura. Ad id tria requirunturi Ueriatam immutatio, dolus operantis, di ut alteri inde damnum pQveniat.
, Crimen falsi variis modis committitur. Primi Monetam taliam eudens sine legitima aut ho
Secundo: Γellamentum , aliudve Instrumentum legitimum mutans, supprimens, Iacetans. Tertior Alienas literas dolose aperiens, legens, eum alterius injuria , vel damno injulio . Excipe i Si id necessarium sit tempore belli, tune enim nullus inte venit dolus , item si Praelati suspicentur, aliquid malieontineri in literis. Et quamvis peccet , quia alienas literas privatas aperiat; tamen nisi adversario ollendat, non punitur 'na falsi. attor Qui salsis mensuris. & ponderibus utuntur, vel materiam adulterinam mercibus admiscent. into: Alienum patium alicui supponens. Sexto: Falsum testimonium proserens, Iudicem eor
P. Myman P. I. Septimo e signum adulterinum sulens vel stul-
intruo: Qui proposita edicta dolo inito corrumpit. l. penuit. F. eod. Poena eriminis salsi hodie est albitraria i Olim erat. exilium perpetuum eum eonfiscati ne bonorum.
3 Non eli lieitum amisso legitimo Instrumento aliud simile eonfingere . Nam hujusmodi salsationes Reip blicae perniciosae esse solent. Unde legibus severe pri hibentur, de , cum prohibitio justa sit, in conscientia
Literas laceratas , de in publicum abjectas quilibet colligere , de legere , earumque notitia in tuum commodum uti potest i Sia literae Iaceratae habent pro derelictis. Lex tamen charitatis obligat, ut U. C. si secreta sint, aliis non manifestet. Ii . si ea usa sit iniusti damni alteri eventuri ex tali collectione , VP eabie contra Iustitiam.
De Monetae falsarione, O nnuatione. I TUmmus publica Iete ecinstitutus fuit , ut re-ὶ rum omnium , quibus indigemus , aestimatio
a Nummus, ut legitimus , M iustus sit . requiriem atet iam, de pondus metalli , sicuti sgnum ipsi impressum indieat. Fundamentum iusti nummi est metalli bonitax , dc pondus . Haee enim ab impressa publieae aestimationis figura significantur ι cui sgno . nisi intrinseca materiae bonitas respondeat , salsus nummu&
Praeterea, quod intrinsecus valor nummi partim s matur ex metalli ratitate , 8e naturalibus proprietati bux, V. C. auri , vel argenti puritate , duistilitate .dce. Partim vero ex eommuni hominum apprehensiqne, de affectione, maxime aliarum gentium, etiam qui bustum commercium, seu negotiatio est.
3 Nummi, seu pecuniae valoe , dc aestimatio , alia intrinseca est, ae veluti substantialis ν alia extrinseca , de impositi ira, quae, ut vera, de iusta si, intrinsecae eorrei pondere debet. mod sextrinseca aestimatio multum discrepet ab intri meeo valore, injulla erit, saltem materialiter: Qu.are diuturna esse non potest , cum si noxia Reipublicae , nisi quod propter Meurrentem nς-
cessitatem ad tempus tolerari queat. Ttia ad justitiam causae monety requiruntur . t. l. itima eudendi aut horitas: Nam monetam eadere est Regale . Et poena mortis in eas decernitur, qui monetam privata eusione forniatunt. Cum enim nummus propter publicam utilitatem, de necessitatem institutus sit , non nisi ejus authoritate prodire debet , sui totius Communitatis curam gerit et Nam alioquin innumerae fraudes orirentur . 1. Materiae bonitas.
3. Iulium pondus materiae I scat signum nummi indicat .s Pecuniarum salsatio pluribux modλ eontingit . r. Si quis eudat monetam non habens potestatem 3Nam talis salsatio eontinet dolum , de iacturam Plin. cipis p quippe eurus ius usurpatur . a. Si cui irmatellam adulterinam . 3. Qui de iusto pondere ra- die , abstindit . q. Qui adulterinae materiae nummos, V. C. stanneos , colorant , ut appareant aurci , vel argentei . Quod si publica aut horitate nummis mi tum sit euprum , illudque temporis successu appa reat , non est mortale illos illinire, ut albiores appareant , eummodo publicam authoritatem habeant i lius nummi, Ac per ejusmodi tincturam deteriores non efiiciantur . s. Qui falsas monetas it anneas pro a genteis expenaunt scienter , nihil obstante, quoa ante etiam ab aliis deeepti fuerint. N B. Donans alicui salsum thalmim, quem sest ab surum, tenetur ad restitutionem, eo quoa cooperetur ad multas saliationes inde secuturas. 6 Ius monetam eudendi inter R alia numeratur Quare illud, tanquam speetale privilegium, Ducibus, omitibu , Civitatibus, concessum, vendi , vel ali nari non potest, quamvis usus, de commoditas ad tempus, duos, vel tres menses , alteri elocari possit . tamen eum debita inspectione; alias si fraus inde a Pri eipalis ad damni rellitutionem obligatur . 7 Prine eps monetarum mutationem sacere non potest absque consensu Communitatis Ratio : Quia pecuniae usus , Ee eommoditas publiea elle debet . Revero , od omnes tangit, ab omnibus approbari debet. Reg. 29. in is. Vel saltem potioris partis 3 talis enim
107쪽
sensum postulare censetur omnium. Excipe casum pinblicae, ae mani sellae necessitatis. 8 Ingentia ineommoda ex monetarum , maxime intrinseea mutatione, provenire solent 3 praebetur enim ansa arti nummulariae , ut multi χonstando pecunias cum aliorum damno ditescant, negotiationes, & com mereia impediuntur, census, ae reditus perturbantur, ea sci praebetur plurimarum fraudum , ae litium c ram iudicio , imo ipsis Ptinet pes eontenti esse eoguntur, si tributi nomine vitiatae monetae solvantur, quales ex ossicina prodeunt , &c. 9 Gravissime peccat Princeps, si ob eommodum suum, S absque publica necessitate monetarum mutationem inistroducat .
io Mutatio pecuniae alia intrinseca tantum est , vel secundiam intrinsecum valorem , vel de iusto pondere
detrahendo , vel deteriorem materiam admiscendo . Altera tantum extrinseca . nempe secundum aestimationem intrinsecam . si manente eadem materiae ho-nitate pluris , ae minoris sat . Quibus addi potest tertia mutatio , quae est simul intrinseca , & extrinis
li Interdum in obligationem venit certa pecuniae species 3 interdum vero pecunia incerta , ae indeteris minata. Exemplum primi . Si alicui mutuos dedi Io. Imperiales , eo pacto , ut etiam in thaletis solutio sat . Exemplum secundi . Si alicui mutuo, dedi I,
thaleros, aestimatos tunc I s. solenis argenteis . Nam fi , renus Rhenanus argenteus apud ni)s in Instrumentis debitorum apponitur , non ut terra speties meuniae, sed potius ut genus , seu aestin.atio , ae mensura omnis pecuniae probae , at receptae . Interdum specie pecuniae , in qua solutio fieri debet , inseritur
causa demonstrationis tantumlinterdum aestimationis tantum; interdum utriusque . Exemnium primi . Si mutuo dans is . flete nos. U. C. in inaleris , pae istatur, ut solutio etiam sat in thaletis . niliti sollieitus de aestimatione tha erorum . sed eam sirtunae eoinmitistens . Exemplum secundi. Si Io. tha'eros mutuo dans
Paciscatur, ut ncc minor , nec maior numerus ilia' e
rotum restituen us sit. Exum plum tellii . Si quis mutuo dedit thaleros . eum pacto . ut totidcm omni.
Do thaleti secundum speci: m restituantur', sicut accepti sunt. 32 Si moneta mutata sit tam intrinseea bonitate ,
C ram extrinseeo valcite, tunc alia peeuniae species eff-citur, quamvis sorte nomine cum priore moneta eo .
eniat: inare novi nummi pro veteribus, qui in obli-g1tionem venenum, silvi non debent, quia, cum nova pecunia veteri , qtiae in obligationem venit , non α qui valeat, clarum in , eius vicem in solutione subire non posse. v. C. Aecepisti mutuo Imperialem , teneris rmdere antiquum , aut saltem secundum aestimationem antiqui. i3 Si monetae speetes certo numero in pactionem , vel promissionem diducantur , superveniens eorum mutatio extrinseca creditoris commodo , vel incommodo cedit . V. C. Si ecdi mutuo Iocio. ducatos , eodem numero . ae specio restituendos , ita solvi debent , nihil obstante , quod eorum valor extrinsecus auctior fiat, dummodo pactio justa fuerit; quia inter erat V. C. mutuatoris , qui aureos ad illud tempus auisonis servasset, vel si aequale periculum fuerat tum
incrementi, tum decrementi monetarum . Ratio Λse tionis est: inia, universim loquendo . eum certa rei spec o debetur , illaque ante moram debitoris i quam semper exclusam volumus auctior , vel diminutior fiat intrinseco, aut exi. inieto valore , commodo, vel incommodo ereditoris id aecidit; ut si tibi promittam, hune thalerum Imperialem me daturum . tuo comm do redet , s ejus valor augeatur : Quia contractus excinentione legem accipiunt.1 Qui cet tam speciem, vel materiam pecuniae proinmisit , aliam , quamvis extrinsece aequivalentem, invito elisitori solvere non potest , U. C. argentum Pro
auro: Nisi prominia pecuniae species perierit , aut acquiruri nequeat; tune atra debet solvi ; nam Utila Πν Au- ille κω debet vitiari r Uel nisi ollendatur , nihil interesse ereditoris, num in hac, an altet a moneta debitum recipiat.
N B. Promittens alicui, se donaturum hune aureum, si promissor sine culpa deperdat, non tenetur state promissis: Quia promistor non aliter voluit se obligare ;ut prudenter praesumitur.
is Si nulla facta designatione speciei, aut sacta quidem , sed numero incerto, quantitas inuniaria in oligationcm deducatur , & rcilita extrinsesia monetarum mutitici sat, ea eommodo . vel incommodo deis
bucirss accidit, quia tanto pauciores, vel plures num mos solvete cogetur . V. C. Si centum duratos tibi mutuo dem, hoe solo pacto , ut tantundem in proba incincta restituas, extrinseca auctio, vel diminutio proderit . ves oberit debitori. Probatur primo consuetu. dine Imperii, iucundum quam ercscentibus monetis se- eundum valorem extrinsecum tantum debita pecuniaria
omnia minoi e monetarum numero solvuntur . Quo .
modo Ferdinandus I. Anno 1 39. in Comitiis Augusiae formum aureum , i 8. patios valentem , sine sui intrinseca tnutatione 3. Crucigeris auxit , & potestatem secit debitoribus , eo valore meliore debita sua dissolvendi. Secundo probatur ratione . Nam auctio , vel diminutio pecuniarum ideo decernitur , ut secum dum eam mercationes, & solutiones debitorum fiant .
Ergo, si decretum aestimationis justum est , ut ponimus, servari poteli , ae debet 3 alioquin , s debitor unius '. C. ducati, aetiimati a. storen is , postea Musaestimatione aucta ad duos forenos , & duos pazios , integrum ducatum solvere deberet , amplius ab ipso exigeretur, quam in promissionem, obligationemve de- eumm fuerat.16 Extrinseci , seu imposititii valoris mutatio in solutionibus debitorum antiquorum attendenda non est in his eatibus. i. Si auctio , vel diminutio cxtrinseca acta est non per legitimam potestatem. a. Si auctio , vel diminutio valoris eonitituta est quidem publica lege , sed non ut stabiliter , ae perpetuo duratura zmia Prineipes ob necessitatem V. C. belli mutantes monetas id non faciunt , nisi quatentis necessirium est ad praesens periculum pelIendum, non autem cum g a vi praeiudicio , di damno eorum ereditorum , quibus Veterum obligationum ius quaesitum fuit . Si notabilis auctio extrinseel valoris monetarum i iitrodutia est propter intrinsecain diminutionem aliarum minutiorum
IT Mere extrinseca auctio monetarum Iege iusta , S: stabili nunquam constitui potest, ita , ut sit magna ,
ae valde ncitabilis . Si enim monetae , ut ponimus , justo metallo ae pondere causae sunt , non est ratio , cur eatum valor multum excrescat, si in monetis nulla intrinseca cepravatio fiat.18 Si valor monetarum extrinsecus ereseat In manu
Depositarii, Adminis latoris, aut cuiuscunque posscssoris , ordinarie tale augmentum non ad ipsum , sed ad dominum pecuniarum spectat. Ratio r inia id a Pindatum est quoddam accidens monetae Ergo ejusdem esse debet , cuius est moneta , quemadmodum etiam decrementum valoris, si contingeret, ad eundem per
tineret . Unde , si ex gazophylaeto alicujus Ecclesiae alicui detur pecunia ad custoliendum , ejusque pretium postea augeatur , restituenda est peeustia secu*dum valorem temporis , quo restitutio fit . Excipe :Nisi Admutis irator ius habeat pecunias elocandi incensum i tune enim ipsemet in censum accipere potest , ut Meuniatum dominium acquirat eum obligatione restituendi suo tempore Capitale una cum an nua meuniaria pensione secundum communem laxa.tionem . Excipe seeundo e Si Administratori tali lege tradatur pecunia , ut ipse omne perieulum etiam casus sortuiti praeliare teneaturi tune contractus transit in mutuum , dominiumque pecuniarum traniit in ipsum accipientem , imposita ipsi obligatione pers nati , ut eandem quantitatem pecuniatum tempore constituto restituat . mo casu augmentum , sicut& decremeatum valoris meuniae ad ipsum pertinere
Porro in Admini liratoribus Ecelesiarum, Tutoribus&e. etiam hoe bene notandum est. Si illi nollent sp
ratum pecuniarum augmentum ad Melesia H , vel popillum pertinere, deserent plerumque. pecunias in cem sum elocare, vel ad negotiationem dare . Si igitur id non faciant, aequum est . ut augmentum pecuniae ipsi
Ecclesiae, seu pupillo relinquatur. Is si mutatio monetarum facta est in bonitate intrinseea, videlicet in materia, attendendum est tempus contractus, non solutionis. Id est e Debita pecuniaria
solvenda sunt laeundum bonitatem monetarum, quam habuerunt tempore contractus . Ratio petitur ex natura iustitiae commutativae ; id enim iusium est , ut in
omni debito tantundem. ea specie, genere , & qualitate , seu bonitate , solvatur , sicut in obligationem deductum est.2o Promittens, aut legans pecunias censetur intellia gere de talibus, quales usitatae lunt tempore dispositi nis, aut promissionis.
N B. L. s. ff. de rebus creditis , recte dixit Pomponius
108쪽
tum est. a I Pro bona naoneta inutum data non tenetur cle i
tor aliam intrinsece deteriorem recipere. Si enim ere ditor Meipiat io . bonos denarios , qtiales dederat , comparabit decem ulnas panni r Sin veto deteriore accipiat , lantum novem sibi Omparare poterit. Si autem hos eum bonis, quales dederat , permutate , seu
cambire voluerit, non mille ipli dabuntur, sed lotum
aa Si intrinsecta imminutio monetarum , α conte quenter Cttrinseca auctio aliarum bonarum pecunia. Ium modica st , ejus mutationis eontideratio nulla esse debet. Probatur ex generali consuettidine . Co stat entio, in pleri linae Europae Provinciis veteres monetas aureas, & argenteas melioris materiae, maloriique ponderis olim fuisse , quam quae postea in emim loco constitutae sunt, & tamen censuum , ae praedi Tum oppigneratorum redemptiones his ipsis aliquantulum levioribus monetis absque etiariorum querela fieri
a et Quod si vero intrinseca mutatio taIis Immoaica, & valde notabilis sit, creditor non tenetur in ta-Ii moneta antiqui debiti solutionem recipere . V. C. Anno I o. I itius mille tkaleros mutuo dedit Caio . quorum singuli eo tempore aestimabantur 18. pariis , di consciebat haee iumma argenteos florenos I 2OO. Postea vero propter deteriorum m netarum N equentem procus em thalerorum honorum , cusul modi accepti erant . valor multum auctus suit , ut Anno 162 vel 16as. quo solutio facienda erat , quatuor tha eri, licet intrinlece non meliores , sed potius deteriores cudantur , extrinseca tamen taxatione aeq valeant quinque thaleris datis tempore contractiis . Hoe ea su Caius debitor seeundum praesentem monet 2-xum valor solvere vult tantum thaleros MO. Sed Titius quaesius de iniquitate solutionis eam reeipere recusat . In hoe casu fecundum Ius Caesareum pro creditore pronuntiandum . Ratio tumi debet ex moia vetat essentiali conlii tutione , complectente duas partes , quarum prior habet se ut materia , ac suadaianientum , videlicet bonitas ι altera se habet ut sor-ma , videlicet character, lini signum aestimationis materiae , publiea poteitate , ac liabili lege improsium . Quo positio sic araumentor: Naturalis ratio justitiae , cremium , ac Caelarea Iura postulant , ut in omni mutuo tantuncem eodem genere , ac bonitate , a de que aequivalens reddatur et , quod datum fuit a da lautem tuerunt ante asinos Viginti thaleri mille , quibus tempore solutionis Mo. non aequivalent . seu eandem bonitatem, aetiimationemque hi tam nom habenti Ergo non latis lit creditori rcstituendo ipsi thaleros octingentos. Major est certa. Minor probatur. olim enim valebat thalerus crucigeros To. Vel II. nune autem D. Atqui nostrates erucigeri 9 . secundum .exitatem non enim loquor de extrinseca fictilia spe. cie a de substantiam non plus valent , imo minus . quam ante annos 2 . cruci geri To. Ergo neque tha Ieius seeundum veritatem plus iam valet . imo vero minus , quam valebat tempore mutuationis . Qiamia obtem neque in ordine ad commutationes melior, inuutilior est thalerus , quam erat alue annos 2 . cum certum sit . retum omnium pretia simul eum pecunia tum mutatione augeri , iisque erelaentibus accrescere . Confirmatur doctrina . Elt enim commv. nis metarum sententia i si notabilis mutatio pecuniarum fiat , solutionem debitorum iaciendam ene se cundum aestimationem , & valorem pecuniarum , qui erat tempore contrRctus . Haec autem mutatio , quae intra viginti annos accidit , intrinseca , atque no tabilis est . Cuduntur enim paetii longe deteriores quorum qitatuor vix aequivalent tribus antiquioriabus , quales in mutationis contractum venerunt .
Adde t Quod haee depravatio pecuniariam originem non habeat ab ulla Imperiali Constitutione , sed i
proba foeneratorum negotiatione , introducta per abusum , interim toleratur , donec pecuniarum gen talis reformatio in Imperii Romani Comitiis itat . Unde hoc areumentum lumere non licet a quarunis dam Provinetarum, & tribunalium consuetiidine, quae sani tantum eli, non Iuris 3 cum non habeat legitimam originem , nec communem populi consensum ,
ita quotidianam queletam . Et quod in quibusdam locis pro ereditore non judicetur contra debitorem , eausa eii , non quia id iustum non sit , sed quia ob P. L rura P. I. Illium multitudinem s. n expediat , donee generalis de hae te Constitutio fiat : praeterquam quos iudici. bui Sententia Molinaei, & alioriim paucorum , quamvis contra communem sit , tamen probabilis . & propiarii rudiciaria expeditior videri possit . Nos autem , abstrasendo a praxi, quiam sicuti nec probamus. ita nec omnino damnare audemus, disputamus hie , quid jiistum sit, spectatis legibus Caesareis , & spectata in
stitutione, & fine numini. M Magnus , sin immodicus extrinsecae laxationis excessus stipta iustum valorem intrinsecum monetarum, tanquam stabiliter duraturus , constitui , aut introduci non potest. V. C. Ante annos M. eusus fuit thalerus II paZiorum , non potuisset anno sequente eot stitui , ut valeret pazios 22. eum dimidio , nisi ad tempus aliquod , propter necessitatem : Alioquin sui Dset injusta lex , seu taxatio nummi . Sed mutatio valoris pecuniarii temporis successu paulatim introducitur, ferme propter intrinsecam monetarum praesertim minutiorum aliquam depravationem. NH. Si a xdio. annis sine populi contradictione paulatim introductum fuit , ut ε. thaleri , qtiae tunc valebant 4. iam valeant 3. talis mutatio debet censeri tolerabilis, quae nihil obstaret debitori , quo minus secundum praetentem pecuniarum taxationem antiquum debitum solveret , idque propter observatio nem diuturnam , sine populi eontradictione stabili
as si valde enormis , praesertim ut Drin duputura , monetarum intrinseca depravatio fiat , & , quod iure eonsequens cli, bonarum monetarum valor extrinseeus augcatur , extra eontroversam est apud Doctores , in antiquis debitis spectandum esse intrinsecum val , rem monetarum , quean habuerunt tempore contractus , ideoque veteres , non novos adulterinos nummos solvendos esse.
N B. Falsum est , quod aliqui Theologi , & Iuris m
dicunt, quod omnis vis , ac potestas pecuniae in ex ti in leca, di imposititia taxatione eonsistat, ut niliit , aut parum reserat, qualis materia subiccta sit. Cudari tiir ergo nummi aenei , sei rei , imo coriacet impress., illis charactere valoris eodem cum argentcis , de aureis: Eo enim tandem devenire oportebit, ut lis: ab litidum fateantur. a s Si imposititius valor monetarum depravatarum , enormiter excedens valorem , de bonitatem intrinsecam , diminuatur , de ad normam vetita tis redigatur , consequetuer etiam bonarum narnetarum extrinsecus valor comparatione de: ravata tum ἡ crescat . extra controversiam est apud Dic . . cs . soluti cinem debitorum faciendam esse secunduna va-lotem intrinsectim , quem habuerunt temp. re ttactus , lemque vitiatos formos . V. G. qualescati sunt . non autem novos intrinseee multum meliorcs solvendos esse . Haec assertio eadem mnino ratione nititur , qua antecedens r Quia eonistrariorum eadem est ratio contraria . Vide exeat via in ADtbore.
1 si nihil specialiter expressum suit , contra 'his
quilibet censetur institutus secundum naἰurale; candi
tiones eius . Haec aulem est natura eontracti is nutis
tui , ut tantundem secundum genus . de qualitatem restituatur . quantum datum suit . Cum ergo V. C. diti sint deccm florent eu prei , verba illa in eoi tractu apposita , ut decem storent restituantur , intelligi debent de monetis cupreis . Si aliud in me te lisbuit creditor , eur non expresse , aut in pactum deduxit Nam non est eoncedendum , quod tacita , seu virtualis eonditio suerit subintellecta , enouod istae conditioncs , quae natura insunt , ex prerusione non indisent . Natura autem mutui postulat , ut tantundem eiusdem generis, ae qualitatis reddatur, pro avena non triticum, sed avena; sic etiam pro cu- preo floreno non probus, de argenteus , sed cupreus . Et si enim hae duae monetae nomine imposititio eonu niant, re ipsa tamen maxime differunt, plusquam au na pessima a tritico optimo.
28 Etsi contrahens existimet , plus se obligari ,
quam secundum. eontractus naturam obligatur : Quia interna persuaso salsa , naturae contractus repugnans , mn sussiete ad obligationem , sed opus est ,
ut in pactum externum dedueatur . Si tamen plus exterius non permittat, error ipsi suus obesse non debet
NB. Valor, & dignitas Meuniae desumi quidem
potest ex utilitate ad mercandum, sed ea, quae suapte natura inest, & non ea, quae per accidens ad tempus
109쪽
ne idit . Pecunia autem secundit tri propriam institutionem ita apud omnes gentes Comparata , ut , quanto plus bonitatis intrinsecae habere centeatur . tanto magis idonea sit ad mercandum , di necellaria
comparanda. Et fi propter extrin Iesas circumstantias , ade ue per accidens contingat interdum, minore pecunia plus comparari, quam alio tempore malore coimparari possit; non Iamin propterea minor pecunia cc
setur aequivalere majori. U. C. Pestis Lempore , pluribus hominibus demortuis . uno thalero tantundem aliquis emere potest, quam alias quatuor , aut qui que thalaris i Non ideo tamen , qui eo tempore tha-tatim alteri mutuarit , postea 6. vii 3. cxisere aut potest, Creditor euriosus cise tu n debet . in quam rem debitoris pecunia ipsi credita vertatur: Nam . spostquam
Iecunia mutuo data eli, nihil juris in eam habet cre-itor, sed in mutuatarii dominium transit , ipsusque dis sitioni, de indulitiae subjacet. N B. Non ideo pecunia , vel merx pluris aestimari debet, quod illa mutuatatio, haee emptori obrius industriam utilis futura sit.
3o Luerum cessans, uti damnum emergens mutuat xi resarciendum tua n est, niti in pactuni expresse , vel tacite deducatur . Est communis doctrina , quam e plicabo Tract. q. infra Cap. 16. num. IO.
NU Si ereditor jure agere velit propter mutuandi ossicium, plus illi non debitur, quam mutua vit: ciuis irariam e . m est oscio merces, aut quaevis actio retrisbutionis, tanquam ex justi tae lege debeatur, iuxta l. I. t mandati. Sin vero de gratitudine, & aequitatis rati ne agatur, possunt ad amicabilem eompositionem deduci , idque ob pacis, di concordiae bonum , non re- ituendo V. C. pro uno thalcro 6. aut r. sed pro uno duos. consideratis rerum ti reuinstantiis ca) .ri se Cave tibi a propositione 42 inter damnatas, , ab Inn xl. t ara non est, dum ultra sortem aliquidis ex tur , tanquam ex L nevolentia , O gratitudine
, debitμm. at NR. Iudices In seliores se eundum leges, non secundum aequum, oc lisnum, sie uti ipsis videtur , judicare debent; cum inter jus, & aequitatem intem sata interpretatio soli Principi reservata sit . Ratio ΛΩ
ertionis: Quia Iudex in judieando non potest exced te limites suae potestatis, sed iudieate debet secundum
leges, utpote normam , de regulam . Alioquin laee-hunt leges, tanta sapientia, Ee authoritate constitutae, tanta te meorum diuturnitate . & usu eomprobatae . Et ipsi etiam Jut istae , qui aetatem optimam in I gum Caesai earum studio magnis expensis insumpserunt.
hujus sui laboris , di se iratiae ivllam retributionem
non e sequerentur , si inspectis extrinsecis eausarum circumstantiis ex aequa . Ee hono , sicut Judiei videtur , liceat judicare . Id enim quivis alius , in legum studio non exercitatus , modo ingenii aeum
re , de naturali prudentia polleat, aeque praestare poterit
De damno inisse dato. ε Amnifieatio alia est luerosa , V. C. surtum ,
rastinar Alia non lucrosa.D.imn incatio non lucrosa aliquando insertur absque illa culpa, utptate a non capace eulpae . U. C. Si i fans, vel amens domum inccndat, navem submergat ,
vel quia iusta eausa a'est damni inserendi , puta, ob publicam vindictam. Item . si domus vicini dei tuaturea Parie , qua nondum 1gne correpta est , quando id cellarium iusicatur ad arcendum ignem , ne latius fissums majus damnum inserat. In talitas ea sibus nuta Ia culpa damni resarciendi contrahitur : Nisi , quod Battolus, de alii secundum aequitatem responderunt, si
domus vicina destruatur , ne ignis majus damnum vicinis inierat , ab omnibus communiter praeliandum , qu ,rum causa accidit; quia ita etiam de mercium i m statutum est.
a Qui , nullo pacto praecedente , damnum dedit
absque eulpa theologica , in eonscientiae foro ad nullam restituticinem obligatur di Secus eth in foro ex temo , tibi actio datur , ex L. Aquilia , ex qua de damno dato ad integram ejus resartionem compelli teli . V. C. si ex aedibus aliquid de ei is , inco
sit Ito effuderis , si canein alligare , eandelam extimguete , turnum e laudere crassus fis . atque exinde damnum alteri .epenerit a I tam , s vel mancipium . vel bestia damnum dederit absque domini culpa ut
nihilominus damnum ab ipso sed non ante Iudiei,
sententiam) eompensandum iit , Vel mancypiunt , aut animal noxae dandum; unde de actio noxa lis diei rue Aut enim obligatio aliqua ex legum civilium sensim tutione , aut ex pacto antecedente tacito , vel expresso oriretur. Non primum: Quia leges illae , ad cive cautiores reddendos institutae , in ejusmodi damnis re
spiciunt ad omissionem cautionis , ac proinde uuasspoenales sunt , quibus hoc commune est ut ante
Judicis seni t iam non obligent . Idque in nostro ea
su patet : Quia post mortem eorum , a quibus vel in quorum uomo damnum datum est , aetio adversius redes non tribuitur, nisi lis ante contestata fuerat iuxta I. ande Neratius , S. hane actionem . E ad IAquiliam. 33 Qudi vero ad ait 'm altitor Suppono hie, nullum metum intervenisse i Si enim intervenit . nee ri non poteli, damnifieantem obligari ex eulpa meremili, ad quam praeliandam iuxta cuiusque contractus naturam se tacite, ac sponte obligavit , V. C. Emodatarius ad Ievissimam etiam culpam , Ccinductor ad levem , precarro aeeipiens non nisi ad la tam culpam , sive dolum . Non enim austendi sunt tus , Toletus, qui Munt , contrahentem non obligar aa restituendum damnum sua culpa datum nisi ea mortalis sit. a ratione omne eon: moda di ossicium in cludimus 3 squidem nemo Deile reperiretur , qui V. C. commodare velit . si Commodatarius in conscientia obligatus non sit compensare damnum , quod per ejus negligentiam , secluso peccae , ex ue mortali , illatum fuerit. Quinimo, i miscium sue expresse , sive tacile , secundum legem , aut consuetudinem loci interveniat , ut U. C. nauta , vel caupo teneatur de damno , vel iactura te rum sine ulla sua eulpa accidente per servos suos , tune in conseientiae foro etiam ante Judieis sententiam
Quod si vem damnum per culpam theologicam , adeoque formaliter iniustum illatum sit , omni Iu-
erit r Quale haec obligatio etiam ad haeredes trans*ittitur ante contestationem titis , Iecundum Ius Canonicum, di naturale. Duervenit
aut in culpa theologica , de proprie dicta iniuria, si vel ex direeto proposito abique justa eausa damnum inseras , vel perspecto inserendi periculo μctione non abstineas , eum posses , ae deueres absti
Qui damnum alteri intulit per eulpam venialem squia non satis consideravit , is seeluso pacto damnum retareire debet non integrum , sed secundum propo t Ionem culpae . Prior pars prob. Quia altera radiX , unde restituendi obligatio oritur, est injusta aeceptio, Vel Ιaesio a qui autem per venialem iniuriam insere da mnum, i, inauste laediti Eraci retareire debet, & quidem, ut arbitror, lub mortali , si materia restituendi notabilis sit . Conflat enim , mortaliter pecca ecum , qui notabilem quantitatem ex iustitia restituere obligatus sine iusta causa intermittit. Posterior par prob. . Cum enim Iniussa damni illatio causa rest se
tuendi ex stat , consequens videtur , secundum qua titatem iniuriae , tanquam causae , oportere esse restitutionis effectum.
Interim fateor , Lessii , de aliorum Sententiam e se tutam, di probabilem , damnificantem injaria tan- T veniali , ob actus imperfectionem . secluso P QO, ad nullam restitutionem teneti s propterea quod damna ex levi ejusmodi inconsideraticine , quae iac, de intervenit, provenientia, easui potius, quam culp
110쪽
Lib. III. Tract. III Pars II. xo3pARS ALTER A.
De contractis ex injusta laesione Famae , di Honori .
Quid sit Fama , Honor , Laus , Gloria ἐx T Arna est opinis,sive existimatio de alterius exceliram. Γ a Honor es estimatio coterioribus signis ali
nae excellentiae animo concepta.
Laus differt ab Honore , eo quod Laus solum consitit in verbis . . IGloria eit essectus honoris, ae laudis. Nam exinde, quod de alterius bonitate, & excellentia testificam.r , clarescit eius excellentia in notitia plurimorum.
De temerario Pudicio , Suspicione , ae Dubitatione.
1 IUdieium, suspicio, εe dubitatio inter sedi ferunt. J Judietum enim est firma animi sententia, sive aD
senius. Suspicio est assensus debilis, iunctus eum sommidine oppositi. Dubitatio non est assensus , sed veluti suspensio animi. Suspicio alia est levis, quae valde debilem assensum, multum tamen dubitationis hsset . Suspicio alia gravis, quae plus assensus, & partim dubitationis habet iSaepe appellatur praesumptio ML ens . Alia dieitur certa suspicio. & violenta , excludens omnem dubitationem . ideoque pertingit ad integram credulitatem ex
coniecturis, seu indiciis haustam. 1 Dubitatio, suspitia, judicium, aliud est prudens, quod nititur suis eientibus indiciis , seu eonjecturis ad
generandam alleui dubitationem de alterius probitate , sussiicionem, vel iudicium de improbitate . Aliud ve. ro est temerarium, & imprudens , quod lassicientibus
N R. 141jora indreia requiruntur ad serendam contra aliquem sententiam in externo publico iudicio , quia mini et no cuiusque hominis: Atque in foro externo maiora indicia, his probationes exiguntur ad eriminis ecindemnationem, quam ei vi Iis causae definitionem. Unde
licet Silomon ex praesumptione violenta c quod enim parentes s os amore prosequantur, veluti natura praesumptio est θ filiolum uni mulierum adiudicatit , altoram
amen tan uam nocentem non legitur punivisse.
3 Licet iudicium, vel suspicio temeraria , scut&hae- reii, , blasphemia, &e. sint peccata sui vective in intellectu; consensus tamen voluntatis necessatio requiritur, ut scit malem ratio rem peccati habeant.
Salateari, vel iudicare de proximo, ubi lassicienti, indicia se produnt, nece haritati, nec justitiae repti. gnat. Ratio: inita proximus jus suae existi inationis amisit eomparatione eius, cui eramen lassicientibus indieii, cognitum est , sed, eum saepe decipiamur. expedit, ut
animum extra necessitatis, ae utilitatis rationes ecthibeamus, di incertis rumoribui in proximi infamram celem tibus nullam fidem habeamus. Quod si ne aestas postu- Iet, V. C. in Praelatis, Parentibus, quorum est corrigere errores suorum, eX pendere Possunt, qua nium P
babilitatis in ela alicujus mali habeam , ut , si opussi, remedium adhibete possint; tamen cautio adhibenda , ne nimia suspicione animos suorum alienent , &inquietos reddant. s Temete judicare proximum est peetatum contra iustitiam, suopte genere mortale. Patet Marci 7. res redicere Oe. Item Iaeobi 4. Qui tudicar fratrem suum; detrahit lcare. Ratio: Qtiisque ius habet ad bonam existimationem sui, donec de eo crimen cognoscatur, iuxta illud: Quisaue praefamendus est bonus , donec demons retur malus. Ergo injuriam insert, qvi illum ii eo de suo temere iudicat, & damnat . N B. Ut si mrtale, requiritur res gravis, id est, talis , ut spectatis eircumitantiis personae is , de q sint lite iudicatur, si sciret, tale de se iudieium temere ecinceptum esse, merito gravem iniuriam &laesi nem suae existimationis censeret . Item requiritur persectio actus , alias veniale est.
6 Temere de proximo suspicari. vel de ejus probitate dubitate, est ex genere veniale. Ratira: per sulpicio m fama parum laeditur 3 nam lama non est levis, & lubitanea bona existimatio, sed est permanens
de altero. Sinistia autem sulpicio adeo imposecta est, ut palum imminuat antea conceptam de proximo , nam opinionem , multo minus in animo reponat coniatrat am malam famam I quippe eum suspieans facile scorrigat, si opus sit. ti. Quod si suspicio sit de re gravissima , proditione , incestu, & de persona honesta, vix accidit sine odio; ideo mi tale fieri potest . NA. Si dubites de proximi bonitate , licet per se
veniale sit. tamen, si talem dubitationem exterius R. gnifices , V. C. ob id in mores ejus inquiras , potes peccare mortaliter I tamen non prohibetur, si dubites V. C. de quodam , ut eustodias tua diligenter , filiae prohibeas, ne eum tali adolescente loquatur, eo quod accidere possit, ut ab eo seducauir. Dubia in meliorem partem interpretanda sunt negative . ut, suamdiu scilieet dubia res est, in deteri rem partem sententia non seratur. mos etiam in exter no soro usuvenio, nam si reus de crimine convictus non sit, absolvitur . non assit mando , crimen non admi fisse ised de eo demonstratum non fuisse, iuxta illud r Qua diu elisuis nou demonstratur nocens, erasndus es innocens. Et requia it. 4n cum sunt partium tura obscura , Reo vendi in is potius , avaru actori. Ratio Assertionis est: Sallus est, in dubio frequenter falli bene opinando de proximo, quam male opinando vel semel decipi . Nam ille specalativi intellectus error , cum ei rea lingulariAversetur, exiguum malum censetur e Hie autem error
practicus est , cum voluntatis malitia. & pr imi iniuria coniunctus 3 idque propterea, quod in dubio nemo eondemnandus, aut possessione famae spoliandus sit .
8 Qui semel malus , semper praesumitur esse malus. In telitae; in eodem genere delicti, & quamdiu ex indiciis emendatio eolligi non potest. Ratior usi enim semel
voluntatem deliberate inclinavit in malum precati, in eodem veluti eaptus est, donec animum mutet, di eor-ristat. Quod vero animum mutaverit, hoc tisn praesumitur, sed probari debet, vel indietis ostendi i sicuti siquis semel deprehendatur esse pauper, non praesumitur cita dives, donee id probet, sta indieiis demonstret . illaec regula vera est , quatenus agitur de euvendo alieno ineommodor Sie, qui fraudulenter tutelam administravit, etsi satisdare velit, a tutela tanquam suia
N B. Et marito semes saevienti non est restituenda uxor, ob saevitiam diaressa, nisi securitas ei provideti possit. e. litetas. Et semel periurus etiam emen atus non debet admitti ad testiinonium serendum . e. teltimonium. Quod si sciamus, aliquem semel mentitum, sol nitatuni cise , de ejus probitate merito dubitamus, donee em 'datio nis ligna prodat. Nam emendatio est quis facti I n. inum autem in dubio non praesumitur.
Ia traxi di seruansa. I. Advertant Consessiarii virorum timoratorum , qui nimis tor.
suentur scrupulis propter iudicia, quae putant temeraria, raro iusmodi viros graviter latrem peccare. primo, quia quamvi ipsi vide tur iudieare , revera tamen semper habent aliquam tbrmidinem de Oparasito, unde non perveniunt ad νωιtium . Secunda , quia lie et ipso tum intellectus per aliquod tempus moratus fuerit in expendendo cum plena advertentia motiva. R indieia, quibus videtur inest ri ad prave de altero iudinandum, nihilominus vo luatas non consentat, nee simul cum intellecta ample uit tale judicium. Tertio, quia quamvis iudicent de aliorum operibus , non reflectunt in eo iudicio adesse posse petea um . cuius rei sin rnum est quod statim ae timent se posse pereare, conantur intellectum a tali tu licio removere. Demum quia dum ipsis videtur non posse removere intellectum a iudicanao, de tam non temerarie iudicant propter rationes fere evidentes, quas habent. l. In bis spicionibus temerariis nori statim aequieteat Gnfessis rivi, diiudicando nonnisi meratum veniale inter enisse ex illa λ. nuni regula, quod suspiciones temerariae non excedimi Ol. pam venialem . videat , an dum sunt de materia gravi ex odio oriantur, vet lavidia ; nam tune ex supradictis suspieionra reme Tariae per ingere possunt ad peccatum moeriale r in pini autem multoties iis Met aecidere.
Il. Bene edoceat Consessarius inos poeniten es de modo , quo absque iud cio, & suspicione temeraria possunt sibi a malo pra- cavete, suspendendo scilicet quamcumque suspieionem . & iudicium, sed interea ita se serendo, quasi damnum immineret, dum agitur scilieet de perlanis, quarum proditas non sit nota. Ita si habeam domi aliquem, cuius probitatem ignoro, possum ita e sodire res meas, quasi etist fur. Si marituet videat aliquem non semel cireumtursare ante lares domus, potest imperare uxori, di filiabus, ut nitem raro Ad senestras accedant, simulque prohibere eas ab illius eoiloquia ἐν interim tamen postive judicare non debet eo ad malum finem tranfite . Ex his facile est ad caetereae alas descendere.
r I sitractio est alienae fama iniusta diminutio Uel
si directe, vel indit ei cte. Directeqliadnipliciter. I. Imponere alicui crimen falsum. a. Exaggerare eri men verum, vel salsum. 3. Manifestare eritnen Occultatum . q. Opus rectum sinistre interpretari. Indire ste triplicitet . i. Alterius Otra inficiari. ar Exsdem et exare , sive eaten are . I. Malitiose reti-