장음표시 사용
111쪽
sacra; aut frontem contrahas. Adde frigidam , R si- n ficio Se. ut eo excluso tibi obveniat , uteris enim nullatam Iaudaticit em- ha -re iure tuo. a Uetra cito eli ex genere mortale, gravius furto , 6 Crimen alterius grave etiam uni homini praesen-mnus nomicidio . danto in Im peccatum gravius est, ii sine justa eius, mani sellare mortale est iaquanici ma3ore bono instille privat: Atqui, ut Salm sique etiam hane jacturam magni aestimant . Tamennu,n ait 1'rov. a1. μὲι 1 Ut nomen lomon , qtram dia saepe culpa minuitur, si quis selatii causa aeeeptam ιtia multa . Accedit, quod saepe per detractiorem ab aliquo inauriam amico manifestet, quod eam insisnon solum fama proximi laedatur, sed etiam amicitia, lentio decoquere, atque eum nemine communisare valde pax ahrer homines Violetur, quod susurronis de dissicile videatur. caium dieitur. 1 celet. 28. od si quis per detraitici. ' Si ita narretur crimen ex relatione aliorum . ut nem causa sit damna in corrae, aut honis sortunae . credibile si, audientes non credituros , non est pericum pluies sinc specim , in consessione explicati deis culum mortalis. Quod ii ita narretur, ut alii creden--. levitare animi malam suspicionem accepturi sint. 3 Detracito saepe cit peccatum tantum veniale vel Hecatur eontra Charitatem . sed non contra Iustia ob materiae Ievitatem, vel ob imperiectionem actus tiam . Prius prob. Quia duplicis mali occasionem prae ex linguae praecipitatione. Nasi enim hoe dicamus . het, tum , quod audientes temere iudieando statuta rotuin genus humanum peracIitabitur . De Religioso lum patiuntur, tum, quod alter famae suae iactu tam dicere, quod sit assuetus me aeris, est mortale apud eosdem incurrit a Probatur posterius. Cum enim male, ii V. G de mali te, aut homim plebeso dicas, audientes nora ex pondere narrationis , sed ex levitanus fuerit xbrius 3 veniale, s ditas, alium csse te animi fidem ad bibeant. Eeel. ap. narranti tanquamveevum, avarum, iracundum, Ac. quia audisntra .i causae adscribi non potest . ut nee ad testitutionem xerpretati solent cla naturali propensione ad e; usmodi fame obligetur . Quod si ita narret, ut narratiosum .ima. Exciper Nisi eireum stantiae accedant, ut miti Pte pondere fidem apud audientes mereatur, vel sistimatio nominis graviter laedatur . nistram suspicionem generet , peceat contra justitiam, intrari io alia eli formalis . quae fit cum propo ec tenetur ad restitutionem. sto nocendi: Alia nutetialis , quae ex animi levitate 8 Crimen in Ioeo , ubi notorium est notitia factitit i:ne dirceio nocenox proposito. Utraque est ex ge- c Quale est . quod se ita plurium hominum conspectuiner c mortalis contra Justitiam eommutativam s quan- exhibet, ut nulla tergiversatione celari possit in aliis doquidcm ad damnum iniuste inserendum sussieit νω ignorantibus manifestare non eli illicitum. Nam exi-Iuntarium indirectum. ae imputativum : Tamen de- minosus censetur tune spoliatus iure , ac posscssionetra Qio materialis ob impersectionem actus frequenter famae suae, quando erimen adeo mani sinum est , ut est venialis . Hinc in Consessionibus quaerendum , an moraliter impossibile sit, quin in aliorum cohabitan- erga illum , cui detraxit, habuerit odium , aut vo. tium notitiam deveniat. Eadem in ratio , si crimen Iuntatem naeendi. notorium sit non quidem evidentia facti . sed publi-NB. Praeterea alia detractio est, per quam erimen ca ξ aesumptione, suspicione 3ce. U. C. Si dicas, sa- falsum alicui assinstituri Alia . per quam crimen ve- eerdotem alere mulierem suspectam , quod multis iarum occultum de aliquo producitur . Issa ex genere vieinia notum eli. ι quippe mendacium perniciosum graviorem injuriam N B. Crimen notorium, vel samosum existimatur ,
continet: Nam, qui pernicioso mendacio famam ali- si in domo sint octo ineolae . lassicit, is quatuor se cui deii ahit. non solum possessione, sed quasi domi- ant. Si viginti contineat, sussicit, si octo erimen p.rnio famae apsum spoliat. Qui autem crimen velum OG spectum haheant. In oppido , quod quadraginta d cultun prodit, proprie tantum privat hominem iure mos continet, sussiciunt de em domus. Si civitas qui possessionis, ton etiam dominii , quandoquidem iam quies mille habitatores alat . iussierunt triginta per x et se, de secundum veritatem et iminoso debita non ei vitatem dispersi . Si in uni solum , ct alia domo st, sed per aecidens, id est, ob publicam ignoranis sciatur , non ad alias partes civitatis oti tet divulgaiatiam . Nam, se ut probabilis tua ignorantia saepe es- re, nisi eriminis infamia etiam ad alia loca divulga scit, ut alienum equum V. C. iuste possideas, inju- da existimetur fiamque inseri, qui eum tibi et apit, antequam liqui- NB. Crimen salsum ex relatione aliorum tenoran.
do constet , tuum non esse ue ita publica uenorantia tui tibus aliis narrare aliquando excusatur a mortala . I criminis estieit , ut iuste apud eos possideas honam alias contra iustitiam ineatur mortaliter . Quia imcxiblimationem, sive famam, injuriamque inscrt, qui noeentem infamare insustum est . Quod etiam facit, cam tibi eripit, antequam publice innotescat, tibi re qui ex relatione aliorum adjuvat infamantem. spia debitam non esse, solum ob ianorantiam . N R. Praeterea in amato per vitae emendationem δε-
est illicitum, sed quibusdam casibus concessum , Ac mine denuo infametur, utpote Iam oblivione obruto . Praeceptum. I. Ut consilium, vel auxilium capias a Ratior Quia sicut malis moribus infamia facti con- viro prudente , sed operam dare debes, quatenus ρο- trahitur, & fama bona amittitur, ita eontrariis bores , ut id fiat eum minimo damno peccatoris t Nee nis moribus infamia facti a laur, de sama bona te-Pet sona nominanda , nisi fit necesse . 1. si opus sit cuperatur.
ad impediendum maius damnum Communitatis , pri- s Crimen in iudicio notorium per Rei eonsessio. vatae personae, ii vive criminoli r U. C. Si homo nem . vel testium depositionem c quod notorium Ius neptus ad Parochiam promovendus si eum damno a. ris dicitur non potest sine iniuria divulgari . Ranimarum ι medicus imperitus ad curationem eorγμ tio r Quia tune solum in ordine ad Iudicem, ut R Tra accersendus 3 si persona in matrimonium aceipiem um condemnare Possit, Ae nondum in ordine ad p da, unde mali exitus timendi. Prius tamen monens pulum publicum crimen eensetur. Quod si vero cri-
sunt nocentes, si spes sit, illos obtemperaturos. men paulo Post publicandum sit, tune gravis iniuria NB. Si quis dotem virgini reliquit dandam , quae non erit, ainevertere 3 imo nulla, si ob iustam ea uia oblice virgo censetur , tu autem illam eorruptam sam id fiat . Sicut Christiis Dominus peeeatum oeia nosti, non licet tibi Oeeultam ejus fornieationem pro- cultum Iudae manifestavit. Ioan . i 3. alere . Ratio. Quia virgo illa putatilia nullam inju- o Crimen me Iudicis publieam eondemnationemriam insere dotem petendor Cum enim publiee virgo notorium etiam in aliis locis fine iniuria evulgatur . habeatur. in externa politia omnibus νirginum privi- Ratio est et mi a scut Magi sttatus in erinlinis vitidiar Hiis gaudet, ut juxta morem patrium sertum gesta- ctam Reum corporis, & fortunatum is . ita di saxe possit , similitet itaque di dotem petere potest. Ne- ma spoliandi ius habet, idque re ipla essieete decetque alia mens fuit testatoris, cum inquire e in oecul- nit, quando eum publica sententia eotiani populo deta crimina Falde perniciosum se Reipublicae . Fictitain crimine condemnat .men simulatio pauperis aecipientis eleemosynam pau- Quod si erimen ea eonditione publicetur, ut tamen peribus decretam detegi potest; quia simulatio illius, eius notitia inter eertos limites , V. C. Monasterii cum vere pauper non sit, ut pono, injulta , & peris maneat , iniuriatur ille , de quo erimen mani se itaniciosa Quod a pauper occulte criminosus &c. si tur . iis eleemosyna si deerreta, qui nulla infamia laborant, II Infamem de uno crimine non licet infamare de non sunt prodenda meulta eorum erimina. aliis diversi generis occultis , ctiaaisi minora sint. V. Nu. motistunque ius habes aliquem accusandi de C. De publico iure fas non est prodere occultum ais erimine Meulto, quod probari potest, tum , secluso dulterium . odio . ia1 pu aeculationem inferre coram Iudite eo, 31 Laudatae Communitata. U. C. Regularium Or-
petente , eo fine, ut U. C. repellatur adultera a d dini, detrahere grave erimen est.
te, caque alteri ob eniat. Ita potes repellei e aliquem 13 Licet detractio erga defunctum minus erimen
112쪽
Lib. III. Trach. IlI. Pars II. a s
st , quam erga vivum , potest tamen & illud esse
mortale . Ratior Quia mortuus vivit in hontinum
memoria, ae possessionem bonae tamae , & gloriae retinet , qua si illum per iniuriam spolias, damnum i cum obligatione restituendi. 14 Auditor detractoris preeit, si detractioni eonia sentiat; ad detractionem expresse, vel tacite impel- Iat; detractionem, eum sacile possit, non impediat. Priora patenν ex ΑγIL ad Rom. Postremum te trach. itatem γ Prov. 2 . Ps. Im. Elicere crimen occultum rogitando ex curiositate .
di ea quum inde detrimentum eausare criminoso v niale et t. ciet ca is Quaero, an mecet graviter ille, qui ex mea
intetrogatione mani testat mihi crimen alterius Oe- , , cultum ρ Peccaturum arbitror peceato detractionis; is cur ergo & ego a peccato excusabor , si per meam, , interrogationem illum ad peccatum tali cito λ Ad- ,, mitto utique ex impersectione actus interrogatio. ,, nem meam fieri posse venialem .is Se ipsum sine eausa infamare non est peceatum eonti a Iustitiam, sed ibium Prodigalitatis ex genere
venia e . Ratior Quia homo est dominus famae suae , quippe quam propriis virtutibus comparavit, ut proinde nemini iniuriam inserat , si eam prodigat . Pet ccidens tanten potest esse mortale , si iactes te de eri mine mortali , in eo delectando, iuxta Ps. st . a. Si crimen tuum manifestando propriam vitam in diserimen absque eaula conjicias . r. Si eriminis infamia cum aliorum damno, & leandalo iuncta st. Epistopus, vel similis persona publiea, injuste infamata, tenetur se defendendo infamiam repellere pi pter Communitatis bonum.
i Mola tu pram observanda . I. Non raro prum ex libellis famosis, vel epistolis, quae vulgo dicuntur etreia , moventiar ad imairenda crimina illius, cui tam 'am Reus in talibus scripturis aeculatae . Id advertete do het Gnsessarius : nam iure seibitum est ex talibus stripturis maveri ad inquisitionem contra aliquem . Immo est conata iuxnaturale . unusquisque enim ius diabet . ut contra ipsiuri non procedatur sine fassicientibus xndiciis, qualia nodi sunt . quandoximitia de illius crumne non habetur, nisi mediantibus talibus seripturis. II. Si Conlisurius velit bene coanoscere, ad gravis, vel levis aerit detractio , non statim de hoc iudicet audito crimine . quod Poenitens dieit se promata . Bene , ut diximus , potest esse graeis detractio , etiamsi faerit propalatus aes s Ἀψis .s id iactam fuerit de honestissima persona vel de aliqua , ainon exiguae bonitatis haberetur . Potest e matra esse levis de tractio gravis peccati proepalatio, quando id dictum fuerit de reris . eujus famae notabiliter non ossiciat . Ut ii de iuvenetalito a moribus foeminarum incumbere , dicatur eum Rem iren eccasse , laborare morbo g ilico &e. Semper tamen consule um est poenitenti tacere raro enim, ut dici latet , ineuita
ravis detract. xis , si adhibeat quasdam generales formulas da. cecidi , quae solent innuere graves desectus . Huiusmodi se hae.
fera bonum mn esse, sed . Habet domi saa , de quo σπλν - .etiar , asinis os σωσου cog μι, ρο ι -- de me me. H ius di contusa loquutiones multoties aliquid peius faciunt cipere, quam si in partieulari grave quid diceretur. H. Est alter modus valde notius detrahendi , quem omnino corrigere debet Conic Tirius , se uiret narrare alienot desectus ut ab alus audit . Huae solent aliqui multodies die ere . Ego ita esse nas credo . solum uam siis, lue..-ι sua m. avis ita referens aliquod crimen , asserat se illud non eredere et nihilominus audieaiss multoties pravum conceptum coracipiunt de eo . de q.ici tale crimen livulgatur , di ita tutin infama , ut dici solet , vires aequirit eundo.
iam publieo notorie rate iuris . eo quod alioui it diam sudiee Meviatur se multo magis fi illud Reus. aera eo
sessus . verum id tamquam illieitum redarguere dctet Con mari ux , semper eam non fuerit etiam notum morietate nisi . solum ergo ratione notorietatis iuris licitum est inqui de alta xius crimine post sententiae prolationem ἔ nam tu te volunt Ia diem publica fieri aliorum crimina ad te rem malesaiarum
crimina , quando alia non suppe at Ma , ideo in tali easii Mnasotest de nunciari Patri Filius delinqvisns , Meos Domino M.tem quia licite ad aliorum malum evitandum. manifestarite alis rerius crimen . bene potest moneri ille , eum quo habitat at quis fur , ut sibi caveat . item potest ninneri qui habet secte. talem eum h-nte pensitos mores, ut tuum relineua , s mei culum sit , ut di ipse pervertatur . Item po est innrimas mori xi de inscitia sui Mediet , elientulus de ignorantia Ade ati . .el alter de imperitia Arrificis, quoties his desectibus non m infestatis , potest alteri sexve praejudicium inseret . viam maxime etiam Charitas exercebitat , si dum vadatur aliquis propere
ignorantiam tui Conserarii in mistis errare , moneatue M liliusisnia an ia , ne dum uterque existit , ambo in siseam e
.lant. Alterius falsa apparentia sanctitati noci est detegenda, quo sies tinn est perieulum . ut ab illius hypocrys alta educantur. od si ad impediendum mahim personae particularis licite manifestamur alioratira delicta , quanto magis ad impediendum commune ' Immo tunc etiam cum nostro incommodo essent deis
tetenda , ut constat ex dictis . dum actum est de Charitate .
ruini, Advocati. Conicssarii , C acummis ad pusileum ossi cium . Agrimens s M. I A idem dice dum . si quamvis es. eat sussicientas , mutiose di perv se suum D ficium exerce
Univer aliter autem in detegendis aliorum vitiis , eo quod Mnmineat bono communi , vel innocentibus praeiudicium , masant observanda. Primum , quod talia vitia sint omnino te . Secundum , quod noea mani seiuntur plusquam necesse fit ad M. Iulus damnum praecavendum. Tertium, quod mani testatici n- fiat ex odio , vel invidia . ut frequenter evenire solet inter illas, qui sunt eiusdem artis , vel professionis.
dientem detractionem . ideo Consessarius n neat suum Pinni mis em , maxime si fit conscientiae strumlosa . ne anxius sit dum dat de rahentem . Suadeat utique illi , quantum potest , ut detriationem impedixi, saltem tritum faciem denisnstrandas ipsum doceat ex doctrina s. N. a. a. q. 73. a ν. mittenda correctonem ex timore , . et ex quadam neglixentia , seu vel tundia pleramque venialiter metaturum , si illi non ineum tex ossieto eorrigere detrahentem, vel non praevideat grave ma Ium ex detraetione sequuturum . Doctrina autem S. Thomae m. . Rime attendenda pro scrupulosis, qui nesciunt discerneie, quas do vere adiit obligatici impe aiendi detractionem . di aliunde valde grave illis est funerare litam repugnantiam, quam experiun ur, dum putant atasse corri endi obligatu trem.
x T Uplex est Denuntiatio . Una est iudieialis ,1 quae fit apud Superiorem, tanquam Iudiee
H Ee duplex est r Uel criminalis , quae publicam vindiciam eommunis boni gratia spectat : Vel ei vilis , quae privatum interesse, seu satisfactionem intendit . Altera Evangeliea, seu charitativa , quae ipsius spectat peccatoris emendationem, ut Principalem sinem. Cuius speetes sunt, denuntiatio Canonica , quae secundum Canonum statuta fit ad impediendum ea. innum spirituale. U. C. Si Clericus denuntietur Prae. Iato, ut deponatur ab ossicio , quia est perniciosus plebi. Regularis Deduntiatio fit in Religione secum dum cujusque ordinis statuta . x Crimen fratris occultum interdum denuntiatur Praelato , quatenus eli persona publica, quamvis non
iudieialiter, & in ordine ad vindictam , sed ad sal
larem eorrectionem. Interdum, quatenus eli persona singularis, ad paterne eorripiendum idonea. Nam e
lux est ordinare homines ad finem, ejusdem etiam est cognoscere de mediis, quibus pervenitur ad finem 2 mare, eum Praelati debeant Christianox ordinare ad finem salutis aeternae, ad eosdem etiam pertinebit tum praeci pete ea , quibus ut mediis hune finem assequi
debent οῦ tum vero prohibere, ac tollere ea, videlicet mortalia peceata cper monitionem secretam, vel si ea
non iuvet , publicam confusionem , sin minus , per 1eparationem veluti putridi membri a quibus a dicto
N B. aeda in erimina sunt notoria ι quaedam privata; quaedam noxia Communitati, V. c. haeresis G proditio, crimen laeta Μaieitatis . fallatio monetae die. quaedam partieulariter noxia, seu ipsis precantibus , ut sodomia a sive alteri innocenti, ut furtum .
NB. Ordinem eorrigendi fratrem vide Matth. IS. 3 Crimina toria listim ad Praelatum deserti possunt , nulla alia monitione praecedente . Sumitur ex I. Tim. 1. Precrauem coram omnibus errare, ut bea-
tria tisinem habearit. Ubi Apostolus h uitiit de pubistis peccatis 3 Clinus vero de occultis. N Bi Ciamina , quae Reipublieae pernieloia sunt , Ii et .a huc occulta , si indietis oste i possunt, ut denuntiatori fides habeatur, Praelato statim denuntiati debent. Ratio: mia maius est bonum publieum,
quod tune in periculo versariar, quam sat pri vatum h num famae peccatoris occulti: Ergo fama eius negligi debet, ut no publico sucurratur . Excipe primo est certa spes sit, peceatum tale occulta monitione impediri posse; quia alias peceator sine causa necesi talis infamaretur contra charitatis leὐem . Meundo 1 Si in aliquo eam lassicere videatur, ut crimen occultum Reipublieae perniciosum generaliter denuntietur , tunc non est exprimenda persona iuxta Regulam ; od servanda est fama proximi , Quot lascunque main Jor necessitas non urget eam lκeram. sa ca) ,, Haec tamen erceptio fallit in erimine haer ,, Π , quam omnino tenemur denunciare superiori .ri licet suturum speretur, ut facta secreta eortinione reusis emendetur, quod patet ex deereto S. Inquis t. c
o ram Alex. VII. die VIII. Iul. I αε Crimina pernieiosa cnoa mere praeterita licet occulta
113쪽
culta sint , plerumque statim denunt ari ponsunt, ut caveat , impediat . Tale erimen est U. C. furtum. homicidium , sol ieitatio ad turpia . Ratio ;Quia naturali Jure quisque obligatus est ad defendendum innocentena ab injuria hominis nocentis , etiam posthabito aliquo damno nocentis , nisi major famae, vel vitae iactura eriminoso tuneatur, quam sit damnum V.C. exiguum. surtum proximo ex erimine alterius
NH. Cum moderamine ineulpatae tutelae , si alio modo non possis testium testimonium infirmare, potes etiam occultum crimen, V. C. periurii, &e. significare. Idem dicerulum de aliis eriminibus occultis proximi, celsuris in tuum proprium detrimentum, quod alio modo tollere non potes , quam denuntiando. Si erimen oeeituum . quod nec tibi, nee alteri, sed peccantibus tantum perniciosum ell, U. C. blasphemia , sodomia , solus emendate piites, tunc peceas contra ordinem a Christo traditum, si Praelato lutim denuntiςs . Nee Prilatus potest iuile hoe praecipere tuti sumitur ex verbis Christi Matth. peccaverit in te fratre tuus e c. via tunc sine necessitate fama fratris laederetur. ta) si tamen timeatue recidiva in Religiosis , licet itatim Praelato denuntiare , tanquam Patri, quia aptior est ad efficaciter emendandum i &gravia Meeata Religiosorum propter ais duam iamilia ritatem , quae inter illos eli, multis sulit perniciosa Ide iret, hoe titulo possunt potius denuntiari. ,, a Non saeiIe admitterem sententia n istam La ,, mani 1 ae primo quidem hia pheiniae hqreticales de- nuncxandae sunt, ut patet ex edicto S. Olficii, Blaseis phemiae etiam simplices , si id iubeat Praelatus ,
, , denunciandae sunt, etiam ii reus fuerit emendatus ἡ,, cte Pixutus id praeci te potest, intendens puniti ,, nem, de bonum publicum, ut ait Scotus in . Diit.
O chii crimen oemi Itum fratris per se emendare non pote it, plurumque Praelato , tanquam patri , ad secretam en endationem denuntiare potius dct et , quam a. ii L ianorantibus : dii in ille praesuinitur magis idotatis ad cinendandum , quam alius. Nee ob iat . 1aream peccatoris ni an nihil m:nuendam esso aput Pim
ratum , si spirituale commodum .iti de spatandum sit
maju . . I Crimen occultum, nan perniciosum , Praelato , a nqitam publicae perlonae, ad evulgationem denuntia-Ta non pol est, nisi sceleta ni ,nirio, imo de te litum in luctio antecesserit : mmdo tamen profutura Putetur .
Sumitur ex verbis Chiilii Matth. I 8. 8 Si denuntiatio ob aliquam eausam. illicita sit ,
utpote contra charitatem, vel ordinem a Christo tξ ditum, non deest fera, etiam si Praelatus jubcat. Prurit hie ex eo: Quia Piaelatus non censetur aliter prae cipere ei immis denuntiationem , nisii intervato tardiane a Christo praescripto. Et si emendatus est pecca-Ior. cellat tune finis Pιaecepti, ideoque parcere opom
s Impedimentum oce ultum matrimoni 1 Polt a cci
sita promulgatione n denuntiari debet, etsi denuntians,
si persona fide digna sit , illud plene probare non possit: Aperitur eni in via Praelato, ut impedimentum ulterius . indagare, de ma rimonium eum Saciamenti i reverentia non sine ieelete e trahendum adhibitis admonitionibus,'ae terroribus impedire possit io Interrogatusde occulio impedimento, aut oeeulta Ιri egularitate debet abstinere a Saeta inento matrim
nil, ordinis, vel abstinere a Meramento, .el desectum manifestam, licet occultus fit; cum iii tali inqui-isitione Non agatur ad eliminis vindictam , sed ad im- rendum peceatum de ad servandum honorem S cramento . Undo sequitur, quod Praelatus V.C. Parochus cmodo non in Saera Conselsone e noicat inquirere debeat de impedimento occulto , euius aliqua probabilis suspieio, licet non publica infamia lit . II In delictis puerorum, domesticorum , non taple
Π M obtervandus est ordo coci epticinis, sed ier me ita. 3M al Praece uniem , vel patrim familicas .dclatra ollant , ut salubriter eorripiantur . Ratio . Quamilla inde seqititur infamia, di talis denuntiandi eo
siletudo ordinata est ad bonum denuntiatorum, qui pa terna cortem ione indigent , ut a ma)oribus vitiis a strahantur PS alii , aut lilii facilius a et imi nibu, comineantur . Et potest paterfami Iias mirisa milias utpote suo etiam modo ius habenti pumen.
di j & .ieissim, delicta domellico-m , etiam gravia occulta , quorum punitio ad ipsos spectat , manife
N B. Nee filii, nee studiosi preeant denuntiando statim occulta stetera , eo quod nullum tu inde sequatur dispendium famae , ideoque nee paterfamilias , nec Magistri tenentur servare Iuris processum, Iudici s
- bὶ Idelt parvum inde sequatur simae dispendium,
s, utpote quod tune soli praeceptores vel paterfamilia, i, id delictum 1 iunt, de plerum Que levem poenam de- , , linquenti instigere solent, ae ad ejus t ntummodo e .
,, mendationem deliinata. D Pateria milias, Magister, Praelatus , Indices eonstituere pos,unt , qui subditorum errata observent ,& ad illos deserant : Tamen cavere debent , ne plus credant , quam oportet, non facile reprebendant personam sera vem, Ze honesta mi nisi peius patienter audiant. Nee iubeant observare certam personam, quae
alioquin suspecta non eit , ne hominis famam absque
necessitate imanti. Item, ne observatorem suum ille qui observatur agrio scat . Denuntiator etiam ex cha ritate procedat, certa , non incerta reserenda .
13 Si quis erimen occultum fratris in externo soropunibile, quod probari potest, iudiciali denuntiatione prodat s nam eliaritativa iit Superiori , ut patri
haec autem coram Praelato tanqua in Judie e , dc Capite Ecclesiae antequam secret o monuit , is nihil contra iustitiam peccat . Ratio ' Quia homines externis actibus pectando contra leges ostendunt Rempublicam , cujus partes sunt ; consequenter inerent m puniri a Magiuratu, utpote Custode te um, S Judice malefactorum . Et bonum multitudinis praeserti debet bono unius . Nemo tamen tenetur denuntiare , nisi crimensi perniciosum Reipublicae . N B. Iudi et alis denuntiat in pote t etiam esie de crimine mere praeteri o. Evanget ca autem, seu charitativa non nili cum timeatur clinen, etiam imposterum committendum et Peccat tamen contia charitatem, quia udicialiter denunciat occulium erimen probabile , quando sociatur per Occultam monitioncm emendatio .
Ratio : Quia ex eiusmodi eriminis, V. C. adulterii o culti publicatione, ae punitione non multum comm di accipit Comae unitas, see interdum magis offenditur , di fama personae , V. C. Clerici , graviter Im
Coroll. Si coniux a Julieitum oeculte eommisit, quod tamen probari potiit, iacilius permittitur alteri
coniusti innocenti accitiare civiliter ad instituendum divortium: Q ita hoe ius suum per secretam monitio ncm . vel separatacit.cm non ita obtinere potest , ficu. ei sper Judicis letii eo l.im. inimestici autem in tali ta-sii 'rocedere non possunt, sed Ictu Me debent ordinem a Ch itto piae scriptum. Denuntiationes de crimine occulta , non praemissamum Oile iuereta, olim in IEcclesiast leo foro tepellebamur, h dieque repelli priss inet, si sint conti apersonas graves in dignitate conuit utaς, nisi nublica infamia labolent; . id ea ita postulat i indo a Christo praescriptus. Alio iam mitigeicen e chacitate . de iniquitate abundante Judices sarcula c, inquirere tolent .
V. C. in furta, adulteria, ut pate Reipublicae valde
ictum vel praeceptam dr dea an trita delina, non e i. clanan landi , quando eit oecultum , etsi per tellus probab is Ratio est , quia i lit no a mn hi tendit , inquirere de talibus deros. lemiae. ιnfamia .
Hinc M aneat suum poenitentem posse tuta conlatentia reum non iis fare , vis an Edicta adiit pinna excommunica tot ra con tra revelantes . ld. inmeo vera ficatur de occulto delicto lori
Delinquenti nocivo; vel de delicto iam tu damaum tertii per Petrato . cui damno iam ut istae, im sit . .ei cui Del .nquens latis iaciet per solam te retam monitionem . Non tamen vera nca tur nisi in ea a rarissimo , Quoad M. icta contra b mum publi- eum , ut saepa iam didum . item , certa non sit imis profuturam so et 3ν--onitimum , de nuncianda lant si linx in strra contra Tcrtiu- , inon ut Puaiantur . sed ut iudex pollit ea urbs t. secundΔ . -neat suos Poenitentes , omnino tacentacta εllis propalata ad petendum con illam , vel alia uti ne iudiseereto iliis ei mitritia . Taliter se hibent multoties Theologi , Consiliarii. Modici, inite trices, & quicumque alii quibus commissum est sectetum ; nam illud servate eit de iure naturae. ii l. Tertio , moneat , ordinarie loquendo , non teneria a de . nuncianda delicta, si noa possint id praeitate sine suo gravi ia-
commodo. Hinc v. g. non tenetur de nune lare rem iura am .
qua in aliquis apud se haberet , si per hoc Superior . seu veniret in suspicionem 3t ipsum de nunciantem partieipem tu ille sulti . Nec si aliquis solus sciat lutem, tenetae ex vi edieti de- nunciare , si fur ex de nunciatione poterit coctioscere quis fuerit denunciator , di extude inter eos otituta sint graves Humicitiae
114쪽
IU. Non obli tin Oriunmussi , quotes delictam non is it formaliter tale: ut si anquiratur de homicidio . ct qvidit ex ista n era ii advertentia occiderit, vel 'raverat esse letram; vel fnquiratur de furto , di qui rem a tulit in
in nratiorum abi ulmi Ae. . U Moneat pariter nos esse obligat innem de nunerandi, quamis ea L et remnino inutilis, di delinqisens non est obitinatus in metat . Inquiritur e. s. sub pinna excommvnicationis, divitur revelatio illius . qui bona alicuius surripuit. Si ergo sciam
.liauem surripui se , sed interim esse impotentem admitat . rem nee esti proximam spem , ut fiat patens , abstine M a d nune laticine, ein tremo ad tau ita teneatur inquirat da delicto ad procurandam emendationem , reverare, s sit emendatum , dummo lo non haMat estiarum rerientem in furarum , ut in simplici tornieatimcte. Si veto habeat effectum pen sentem in sit rum , di nunciandum. qam ex illi m sumerem remedium a situm At.υt si quis sitis cerit damno iar iurium illato. quisitici de delicto notoris , seu publieci , di id ememtationem . sed etiam ad punitinam , denunciandum est ,
Ul. Ultimo bene advertit Confessamus, quod si in praelatis sitim non satis inmat Poenitentra , vel Metribunt ouem non deestent. & aliquando etiam non possent ae sire ; uel ex igi' rantia pluribus mendaciis, A periuriis inquinabunt repriam
silentiam . Edoceant ergo illos, iuxta etiam alias dicta. non te neri ad respondendum nisi iuxta mentem Iudacis interrogantis . di Iudaeem e. g. man intendere , ordinarie loquendo, ut denutis cientur delicta , quae non laborant infamia, vel min runt Tia . seu quae non possunt ex vincula tortiori , In lece Tum commissum, revelari, seu quae 51erunt mmmissa sine Te to cte. Ouod si poenitens sit tam riidis, ut quandoque inibi a didit . ut haec pereipere non valeat , moneat illum , quod etiam cum iuramento dicit se ne laire delictum , habendo intentionem
se consermandi iis, quae illi dixit Consessarius, quamvis percipe,
t m, quae in plurimorum notitiam nondum pervenit expressa , vel tacita conventione sibi eommissum revelat , contra fidelitatem , atque iustitiam peccat ex genere suo mortaliter non mimas , quam si an depositi eontractu fidem violavit. Patet ex Proverb. H. aim lar fraudrienter , revelat amici consilium .
Tacita eonventione secreti obligantur Consiliarii , Medici, Obstetrix , Iurisconsulti, amici, quibus solatii, vel auxilii causa tecreta mani sellantur sine ullo pacto. lanifestare sine ne eessitate est Meeatum eontra legem
maturalem de non nocendo proximo in anima , corpo-
Te . honore, sama, sortunae bonis.1 Seeretum tibi eommissum revelare potes , si ne-eesse sit ad avertendum damnum Reipublieae , peisonae innocentis, vel tuum ipsius grave perieulum. Intellige de crimine pernicio is, 3: non omnino transacto; nam
si transaltum sit, non debes illud prodere . V. Q Si
Titius homie da lateat, & pro ipso innocens Caius in quaestionem adductus, & occidendus sit, non oportet, Casi liberandi gratia , prodere Titium , qui erimen Occultum commiserat. Quandoquidem nee ipsemet Titius , tibi committens secretum , se eum aequali petiaculo prodere tenetur ad impediendam mortem Caii , cujus causam non praebuit , hi si mr aceidens . Si tamen Titius suga si ui eonsulere possit, etiam eum famae perieulo debet prodito seo facinore liberare Cajum :Sin ille id facere recuset, licebit tibi, eo de iuga m nito, revelare secretum Cati liberandi gratia . Ratio Conclusionis supra data est: inia ex ordine charitatis quisque obligatus eli ad liberandum innocentem ab injuriis nocentis , etiam cum damno aliquo nocentis , in innocens alia ratione defendi non possit . U. C. Si Titium a eo epto proposito hominem innocentem occidendi, quod tibi secreto revelavit. . abducere ne queas, potes, & debes manifestate. Quia si stete tum cessurum sit in grave nocumentum ejus, qui tibi revelavit , potes mani sellare . V. C. Si
quis occulto impedimento obstrictus a matrimonio re vocari non possit, nisi ea noniae denuntietur, licita erit denuntiatio seereti ob revetentiam Meramenti , & ad
N B. Si v. C. Titius homicidium a se perpetratum tibi revelaverit, eonsilii eapiendi gratia, postea tu ipla absque Titii eulpa in homicidii suspieionem venias , de capite perieliteris, ias tibi erit, Titium prodere, si
alia ratione liberari non possis : Quia nemo censetur , promittendo secretum . etiam ad talem casum obliga ticinem extendere voluisse, sed potius praesumitiae quisique ex ordine e haritatis propriam inisumitatem alienae antePonere.
Nd. sin autem ex revelatione secreti periclitetur vita ejus , qui commilit 3 exinde autem , quod lect
nim celetur , gravissime periclitctur honor , salua &e. eius, cui commissum eli , viri prudentis albitrio a ili-
mandum erit ,: utrum is , cui secretum eoncreditum est, tantam obligationem reticendi in te suseipete v luerit, aut debuerit , nee ne U. C. utrum leeretum committens riscens sit, an non ς an sponte eo ite rit , an rogatus e an in suum eumtaxat commodum ,
an ejus , cui commisit aie Doctores advertunt . Ministros , & Advocatos , quibus ob ossicium secreta committuntur , dc ob eam rem salarium: a Republica , vel partibus accipiunt, arctissima obligatione teneri
3 Seereta Exercitas, vel Reipublieae saepe eum vitae periculo servanda sunt . Ratio a Quia salus Reipublicae , tanquam bonum majus , atque divinius , antePO nendum eli propriae vitae. Si expreisse promisisti', steretum te servaturum, e iam cum vitae i ieulo. ad id obligaris. Ratio: Quia. cum talis promissio obiectum honestum habeat . tum apparet ratio , cur servanda non sit , setque iniuria alteri, si non servetur. Est probabilis Sententia M ut nae . Qui autem sunt in Sententia , quod non liceat vitam suam profundere pro altero privato , a se advid legi charitatis repugnare . si non agatur de
magno incommodo eommittentis secretum , tunc non teneberis servare sectetum eum vitae discrimine .s Qui per vim , aut ita iidem secreti cognitionem assecutus eli , prodere non potest ad vitandum quale eumque corporis sui perieulum, si ex evulgadione aequale Periculum immineat illi alteri. Ratior Quicumque iniuriam aliquam intulit , is tenetur injuriam tollere, & non continuare : Ergo etiam , qui secreti cognitionem per injuriam aequisivit, v. C. litteras fraudulenter aperiendo , is tenetur secretum supprimere ;mani sellando autem eontinuabit iniuriam. Si eut, qui rem alienam per iniuriam abstulit , non potest ea in Leum domini detrimento 3 alioquin eontinuabit iniuriam, de gravius peccabit. Nee refert , discrimen esse
aequale. aia in pari eausa melior est eooditio in uiletali, quam laedentis.
Dis in mari o semenda . I. Si Conismirius , ut par est , interroget suum Poenitentem ,
frequenter adinveniet in praedictis precata potuisse etiam Maviter. Facilis igitur fortaue erit in revel talis etiam rebus grauibus ubi siri secreto commissis iis, quibus , qui commisit Ler tum, vellet mnino occultas . Facilis erit in legendo epistolas . ut aliorvira letat secreta. Fae lis erat is investieanda interrogat onibus, ut dici solet, suggestivis, quae scit aliquem iabere subsecreto, cui etiam serrasse tenetur ex iuramento . Moneat e . . ut ab his omnibus abstineat . Quod si suus Poenitensi in iudieio est de aliqua re interrogandas, edoceat non posse eam Occultare,n illa res non ivit illi sub stereto e imita, sed solummodo ipse rem sent non loquuturum; & hane tenetur revelare, quam is urat et non revelaturum . E cantra non potest manifestare in uomo, nili in casibus exceditis, quae habet sub secreto eom mi εἰ adeoque ni eat Conserarius poenitentem neutiquam fui rum mendacem , ae periurium, si iura imata assim et illam rem
II. Advertat Confessarius numquam deesse , qui per rimulas . Dueatas, di per insidias , maxime tempore nocturna , velint mmmode de alio m operibus Graiorara quam ingrediam eo num ; tum qua colloquamir muliere &e. Haec omnia utique 1l ite fiunt, di potest grave intervenire peccatum . quot es ex 1n- proveniat alicuius pravis infamia. Videat ergo nis marius. ne nun1smodi fiant a fuis poenitentibus, di mulio maeis ne s
vim adhibeant ad aliorum facta investiganda.
I fontamet Ia est iniusta honoris imminutio sese
ter facta . Nam ebrius proprie non infert i iuriam, si ea lumnietur i Tamen ex iustitia commutativa tenetur ad restitutionem , non aliter , quam ebrius
laedens aliquem in corpore c a . Distinguitur a mistractione. a. obiector Quia detractione fama laeditur,
contumelia honor. 1. Modo et inia contumelia fit e ram praesente r detractio oceiate . Etiam contra abse
tem contumelia fieri potest , statuae V. C. ereta 1 in Iurisconsulius fatetur in l. item apud , T de imium is . Famam quoque in praesentia denigrari nihil prohibet i ut si alicui eoram pluribus audientibus -- cultum vitium objieias . Est mortale Matth. y. Qui autem dixerit , fatue Oe. Veniale ob. impersectionem
voliantarii , & ratione objecti in se levis . Nam contumelia, quae erga patrem , dominum , virum prude tem mortale est, erga subditum , stemii , vel Pu
- ca Intellige, si contumelia illa ab ebrio illata et is iam tune rationem injuriae habeat, quod dissicile eit .
115쪽
N B. Iniuria alia est atrox, ilia levis.
α Contumelia tribus modis aecidit, verbo, scripto , R iaci . Contumelia , quae verbo sit, eicitur Convitium 3 ut si quis alteri defectum , seu vitium naturae v. C. esse sputium, per contemptum obiicit. Veniale est, si sat ioci causa , nisi periculum sit alterum ad ., iam provocandi. Potest etiam fieri ab eo, qui coire Oionis jus habet . Lue. 24. Gal. 3. B. Convitium instrenti non li et reserte, nisi sat eum moderamine inculpatae tutelae , dicendo , illum
t Libello famoso stravis poena decreta est in Iure - etiam illi , qui invenit , non laceravit nempe mina capitis et Dummodo tale crimen . quod in libel- Iri objeci iiiii crat , morte , vel tali poena dignum sue--rit . Jam autem arbitraria poena imponitur . ini si erimen sit publicum , quod Republicae punire intersit, de de quo publice accusare licit , non est mortale.
Cfintumelia iacto fit , si pudicitia attentata sit. I. sed est quaestionis . item , si verberatus , Ioeo conia cluilas . Vide Muth. 26. irrisionem Christo Domino
Irrisio parentum grave Pece tum est , suod Deus praviter punit , iuxta Prov. 3o. Item irrisio hominis ob virtutis exercitium, iuxta I. I ea. 2.3 Injuriam interdum patimur dirccte , & per nos ipsos: interdum vero indirecte in aliis personis ad nos perrincntibus . uxore , siliis , fer is sponsa . Iniuria Cleriei ad Praelatum, Ecclesiam ece. pertinet. Qui alia terius iuri subicctus est, injuriatum agere non potest , nisi ille ibsens iit , & nullum Procuratorem eonstitue rit; tune sullieit p. aesumpta licentia aςendi . Quod si patre Religioli sit oerisu, per iniuriam , neque ipsi .nde Monasterio cantactit actio, aut ius ate usandi, aut ccii minuendit Nam xl uiastetio nulla injuria illata suit,& Reli iosus, ve uti mundo mortuus, ncia potest stare in iudicio. Quot si occisio sit saeta ante Prosessio nem , tunc ius comp. nendi tran, icitur i.i M maste
rium , si bonorum , S: jr: iura acquircadorum
N P. Defuncti ea laveri , si ulcbro , eontum lia in- Liri potest, cujus actio ad haeredem pertinet. 6 injuriarum actio est duplex . Una civilis, ad pα- n. m applicandam Actori , quanti is iniuriam aestim. - .it , iamcn cum moderatione Iudicis , ne Actor in litem iurando ob assectionem excedat; sicut habetur ini. in actionibus , ff. de in litem iuranda . Item observa in postli inione expensarum et Quia pars litigans e Pri .nit quantitatem expensarum , quam Iudex postea taxat, e desert iuramentum parti , ni in minus expensum sui ne . Altera est actio iniuriarum ad publicam Doenam Iudicis arbitrio deferendam. Ng. r. Iniuriam passus , utram maluerit ν ei vilem , vel criminalem actionem instituere potest , sed una earum inlii tuta altera ipsb jure tollitur. a. Uttaque actio poenalis est , neque ad la aeredes transit ante luis eontestationem . 3. Si eigili injuriarum actione pollulatus poenae solvetidae idoneus non sit , corporaliter puniendus erit , saltem ubi atrox injuria illata fuit i cui orim non lubet in aere, luat in corpore. Si iniuriam passus imposse eum sibi timeat ab adversario, implorare potest auxilium Iudicis, ut eompellatur ad ea utioncm praestandam de non offendendo. Quandoque etiam Re .is in carcetcm securitatis causa detrudi potest , t
et Aetio iniuriarum tollitur morte oncndentis , αnfictili, nec transit ad ha te des , nisi lis ante eontest ea sit . Sectis est in actionibus noxa libus , aut ex L. Aquilia de damno dato comi uniando.; hae enim transis eunt ad haeredes injuriam passi, licet litem nondum Intentaverit, aut contellatus sit. Crimen publicum , quod quilibet accusare potest , pertinet ad proximum
N3. i. Actio iniuriarum tollitur remissione , Itempte dissimulationem , aut si inauria affectus sine necessitate tu utus est, aut salutavit adversarium. Pater potis cli condonare iniuriam illatam filio , eciam reolamante
iod si adversarius injurians filium persona vilis , filius autem honelia sit , tunc etiam filius invito patre potest actionem injuriarum in litiuere a . - a Obscura haee verba sie explica: Si pater fi- lii intuitam passi sit persona vilis, filius autem honesta , tune lilius invito etiam patre potest inllit - , , re actionem injuriarum. Demum extinguitur actio injuriarum , s intra a
zuae post illain verbalis iniuriae notitiam agciu is in. termittat , eu; agendἱ ius eompetebat Est enim acti,
injuria urn Praetoria, quae annum durat.
vilis ad damni compeniationem innectis ex L. Aquilia
inter 3 . annos. in prati essem ausae. I. Cum omnex ecimumeliae tendane ad de honorandam primnam. consequens e i cile cimius eiusdem speciet unde non onueten Conie starnim interio a re poenitentem contumelia aliquem affecerit. quoties continus est se protulisse in proximum verba praviter contumeliosa . In sententia nihilominus illorum qui volunt explicandas esse in crantesticine circumstantias mibillier avetavantes intra eam lam speciem , q taedam contumeliae atto. ciuies vid rentur ex placa uta si aliquis alte tum v&cavisset Plodatorem, haereticum ἄc. II. Notes Coen tessarius stravem esse ignorantiam tirea obligationem honotem restituendi, & iis passim videmux ium civior Oxunum vel verbi , vel factis da notarunt, nil curare de iliata trieveremia , di contenim esse, si communia ho-rac si mi personae inhonoratae exhibeant. Videat ergo Confessarius i)ro qualitate personarum mi Uri , vel maiori excusatione honorem laesum esse reitituendum, di iuxta iudicium prudentum obii Eet ad
IIl. Cum lieitum sit dissolvere per sitsurrationem amieitias
perniciosas, advertere debet Contessarius id facundum esse minoiari inimia , qua fieri possit. Hinc ix ad distolici ilam amic io inperta uiosam . quam habeat iuvenis cum aliqua miliete. it manileilare ipsius di. tectus naturales. ut quini sit tui p. . minus gratiosa Ac. tunc abiiιnendum erit a maintestatione d statuum moralium. IV. Consessarius moneat podnitentem maenam prudentiam eae cessariam, dum causa recreationis aliquis deridit hir: nam facim Ie praviter peccari pote t Propter mavram tri littam . A erube cent:am , quam Praevidetur passor. in hilum, qui deiidetur. Nor desinat etiam increpare litum . si derideat qui incumhunt t-bus pietatis, & eum aliquo tervore Domi nn instrvilint; h ete. nam eii vitium maxime perniciosum contra virtutem observantiae ἰ nam ita homines multati et impediiintur a bene agendo . De hae artissione e eitur Iob ai. Dumae tur tu it -pite tas. V. Quia maledictiones, quae ex ammo non pionunciant te. or ei narie non sunt peccatum crave . ideo Confess. rius non facile condemnare debet peccati mortalis muliereulas, quae filias male- dieunt, vel Ancillis , A Ruiticos , qui idem pretitant sibi . vel aliis; nam id solent facere ira , ct prava e luetudine . ' --tius . in senificent impetum furoris, ct impatientiae . nan vero optanda malum , quod imi recantur . Semper tamen maxime te darguat rarentes proierentes in filios hujuimodi malediet, uec . quamvix non ex animo ἔ quae si erunt ex atraκioribus . aissicii iter excusari poterunt 2 gr vi culpa, quamvis non tuerint ex animo prolatae.
vi. Advertit demum Conferarim non esse se fietem sienum quod maledictio non luerit m anam prolata eo quod ita tam ro nauerit maledicentem eam protulisti: nene potuit passio ira, ct fatoris nectere ad con 'nsum voluntatem maledicentis ; & maxime si maledictio prolata sua in inimicum, seu iuum, a quo ac cepimus grave malum.
I erimen salsum alicui imposuit , etiam pcr
error cm . is dictum lutim tetractate tenetur . Interdum tamen famae abenae consultum satis est, si infamatrer dicat, se deci tuum fuisse . Ratio est: Quia , quicunque causam posuit , unde pistea intelligit alteri damnum insit stum oritutum, is ex justitia ter tur cart-sam tollere, si facile possit , quia , si eausani a se pii sitam non removeat . censetur etiam injustum es. iii nillius causae velle . N B. Qui per errorem detraxit , id est, materialiter , ille non tam illicite teretur ad rc Ritutionem , quam qui formaliter ; ille enim restit Oetenetur cum damno famae aequali, V. C. Ialium tulit moni uin serens tenetur retractate etiam cum vitae peri eulo , si alterum in mortis petitulum per falsum ec stimonium conjecit.
Judex , qui sententiam ma etialiter injustam se dixisse eognoscit debet eam retractare. a inii crimen alterius verum , sed occultum prodiit injuste , is eonceptam criminis opinioncm abolei e lenetur , quatenus sine mendacio potes , dicendo , se d ceptum esse , se male dixille ; cum enim omne pece tum deceptio sit, vere potest dicere, se deceptum sui iase , quando hominem taliter infamavit . Quod s tali sormula loquendi non possis retractare , teneris , quoatiescunque se occasio offert, laudare , & honorare in-samatum a te.
3 Si quis injuste famam ablatam omnino resti emnon potest , omnino Iiberari videtur , ut non debeat pecunia satisfacere ante Judicis sententiam . Rario emta Iustitia commutativa non aliud exigit, nisi ut restituatur res ablata, vel aequivalens; pecunia autem famae non aequivalet. Tamen ex justitia vindicativa Judex potest compellere Reum ad satisfaciendum Λctori in
Axioma illud e sui restituere non potes , qua murribit, resisvore ciet et , qvuexus potest ; ι olum erum est in
116쪽
Lib. III. Tract. III. Pars III. Ioy
est in rebus aequivalenti, is , vel quae eiusdem ordinis sui,t, eusul modi non sunt fama , & pecunia.
ipsi seeutum si . U. C. temotio ab ossieto , debes ut causa integre satisfacere albitrio Iudicis a transitque live actici ad haei edes , Ae contra haeredes r alia haeres repraesentat per Ionam desuncti in bonis defuncti , non autem in bonis famae ; nam talia sunt pure personalia. Obligatio restituendi famam extinguitur . I. Per condonationem spontaneam . Exeipe : Nisi infamia re. dundet in familiam , tune condonatio illi nihiI praejudicat . x. Si infamia hominis per oblivionem penitus deleta sit 1 cessat enim tune ratio, & objectum restitutionis . 3. Si ille , quem tu infamasti , vicissim te ins amavit , samamque restituere nolit , iuxta Regii- Iam i non cogetis , 's suum alteri reddere , si illa recuitu tibi reddere tuum; ted interea iure eompensationis , vel retentionis uti potes . Contrarium se
6 Ex contumelia alleui irrogata non oritur obligatio restituendi . nisi inde honor , vel fama pellanae apud alios laesa fuit: Nam pro sola injuria seeluso damno nulla restitutio iacienda est ante Iudicis sententiam, V. C. si Titium solum privatim spurium nomi naui , nullum ei damnum intulilii , niti quod ipsum contristaris; idcirco teneris petere veniam iuxta Matth. 3. Lacipe: Nisi hostis tuus aegre serens denuo me riam seri istius contumeliae malit omnino dissimulari, aliis ossietis debes hominis ostensi animum demulcere . Superiores offendentes insertorcs non tenentur pete eveniam , ne , dum nimia fer fur timilitas , reginia frangatur avit ritas s ut monet in sua Regula S. Augustinus.
De Obligationibus contractis ex iniusta laesione Corporis.
Homicidium , O mutilat id vel vi sui iUus , vel
alter : Si alterius p aut pablica id cut horitatent . aut privata . Si privata , vel ob necessariam δε- Icsionem , vel non e Et tunc rursus vel essu 1it , vel νoluntate . Atque iterum vel νωuntate cirecta , si Me ex proposito , vel indirecta , O inurrietativa ν
De occisione, o Mutilati e sui Vsius.1 QEipsum sine causa necessitatis mutilare aut eastr o re est iniuria eontra Deum . Ratio r Quia homo membrorum suorum non est dominus , sed solum Deus: Ergo abscindens injuriam insere Deo. a Maioris vitandi mali causa , puta , si alioquin ab alio occidendus sis , licitum est seipsum mutilare . Ratio r Nam , liret ho non sit dominus vitae , ae
membrorum , est tamen conservator γ secando autem unum membrum , ne maius damnum corpori inseratur , prudenter custodit Vitam iare talis potestas apsi a Deo naturae auctore concessia esse censetur. NE. Peccant parentes, curantes prcister cantum ea.
nrare filios suos 1 quippe cum hoc laepe cum animae periculo coniunctum sit. 3 Seipsum Oeeidere nunquam licet , nisi Deus iubeat i Quia homo non eit dominus vitae suae . sicut enim mi es non potest discedere a statione sua sine jussu Imperatoris 1 ita nee licet homini ab hae vita migrare sine Dei voluntate . Confirm. a. Aut enim homo innocens est , & tunc non licet , prohibente Deci , Exod. 23. Infontem , ac usum non occides . Nocentem vero Judex interficere debet : Nemo auia tem Judex sui ipsius esse potest, Confirm. a. Nec alia animalia se ipsa oecidunt 3 adeo alienum eth hoe a
N B. Sancti Martyres ex Telo . de amore martyrii suam ipsorum mortem operati sunt 3 sicuti legimus de S. Αγllonia . Samson excusatur , non seipsum ex proposito oecidisse , sed dum aliorum justae Messi reni,ncumberet , mortem propriam sortiter pertulisse . Sicut Lessius ait , licitum esse , ut horrendam incendii flagrationem esivitas , ex alta loeo desilire , quamvis
cuiri certo perieulo mortis 1 Non enim intendis te oeia cadere , Ica dirum tormentum fuga evadere . Ita e eulantur militea in praelio navali navem incendentes , ne in hostium crudelium manus veniant. Ad mortem se osterre , de ab alio inserendam permittere , non semper illicitum eii , imo interdum praeceptum pro fide , aue Republica ; quippe quaerae ferenda eli vitae privatae , V. C. ad ci itatem ab ostium obsidione liberandam , tradendo holia innaeentem , non ut is occidatur , sed ut Reipubliea se vetur , cum haee nan sit eooperatio formalis ad limmieidium , ses tantum permissio. NB. Propriam vitam non teneris servare abse issione dis . Ratio : Quia praeceptum servandi vitam arutirmativum est , non omni tempore , ae modo obiu
s Corporis voluntaria eastigatio debet esse modera ta , iuxta I. Cor. s. Jejuniis , te vigiliis vitam n
tabiliter minuens peceat mortaliter . 6 Martyrium est persectilsima eonsessio veritatis , quando homo mortem ipsam perferre potius eligit., quam ut fidei veritatem vel bo, aut opere derelinquat.
Vide dicta hoc Lib. se'. 3. num. 3.NB. Apud haereticos , ubi nullus selictus speratur , concionari , saerificari , eum vitae periculo est opus temeritatis , & contra legem cloritatis a quippe praebens eausam infidelibus meeandi . Involare idola non licet , nisi Superior Paganorum sis , aut Deus iubeat νNB. Aliquando expedit latere infideles , ut diutius vivendo pluribus prodesse po lis , juxta verba Christi
7 Opus Martyrii, etsi Iaudabiliter obiri possit, non tamen semper in praecepto est , sed tantum in ea sunecessitatis , ubi stilicet honor Dei , & spiritualis
salus proximorum damnum patitur , si abstineas a fide Catholi ea praedieanda publice . . 8 Qui seipsum voluntarie interimit , in loco sarro sepeliri non debet , nisi hoe fiat ex surore , amhntia . Nam sie ut aliae passiones , ita , timor , Ece. adeo ve hementes interdum sunt , ut animo plenam deliber tionem adimant , essiciantque ex opere mortali veniale ἰ ita etiam contingere solet , ut vehementissima passio tristitiae , concrurrente atra bile , ita hominix animum , & phantasiam occupet , ut ratiosis usura
NB. In Dubio , utrum quis delibetate , an eκ amentia se occiderit , Iuta Ecelesiastiea sqniseant , praxis Ecclesiae observat , ut tales saera sepultura , sesum agi u lint privandi ; partim , quia id pertinet ad reverentiam saeti Ioel 3 partim , quia , sicut in aliis criminibus , ita & in hoe inspicitur factum per Lemalum . ideoque censetur voluntarie admissum , α mena divum , nisi praesumptio contraria adsit c a J 1 veluti si fuit vir spectatae probitatis , quem nullo modo eredibile si , tale facinus deliberato animo admittere , in animum induxisse . od si aliquis reperiatur in puteo mortuus , vel in eareere , le non constet , censeri non debet , se ipsum praecipitasse , nisi magna indicia antecesserint . Quia non priat boeesse , ιρπω quaindoque contingit abesse s ZE in tali d bici non est praesumendum oelictum .is c a J Haec tamen praelumptio eontraria plerum- que adest , ut notat P. Ronca glia in sua Theolog.,, morat. vix enim credi potest , ut aliquis , si nonis fuerit emotae mentis , eo perveniat , ut sbi mo ,, tem eonsciscat . Praesumptio ergo semper stat pro
Homo se ipsum oecidens , si ante mortem signa poenitentiae edidit , potest sepeliri in Ioco tiero . Gin foro iudiciali propter talem p nitentiam non re mittitur poena decreta eonfiscationis omnium bon rum . si Reus delatus metu suturae sententiae mortem sibi e stivit. Bona eorum, qui insania se oceiderunt, a fiseo vindieanda non sunt.
Ruuis in muri observanda . I. manivis semper si pereatum mortale occidere directe istispiam , & privandus fit Melesiastica sepultiara , qui ita operatur ex ca.. pia is 33. q. s. re ex Rιt. Rom. in Ruis. δε exeq. s er ere nihilominiu debet Parochus posse in Ecesina sepelire eum, qui vel invenitur laqueo suspensiis, vel demersus in puteo, ni cinci constet id voluntarie fecisse . tatio est , quia . nasi iacerio constet . de nullo est praesumendum quod deliquerat .' M. F. oe cov. r. ae rex. adeoque praesumen dum est , vel ab alio fili ne occisum , vel id secisse ex τε me timuis passione , quae omnino perturba.erit usum rationis . seu amentiam induxerit . videatur Bais. de of PAE . P. I. c. λα
l. Cum unusquisque debeat non omittera media ordinaria ad vitam conservandam , non debet infirmisi re puere med Cinam . u. Prudenter , di sere cereo iudicaretur ipsi Nolatura e nam
117쪽
.ium ordinarix in Pro vitae Conservatioris . talium multoties
, et tum est . an pharmaca potius prosint , ouam noceant , μι a non iacile damn Mus peccati mortalis , qui pharmacum to oblatum respuere .lll. Quia non tenemur mediit extraordinariit . itam eonfer are, ideo neque tenemur conservare vitam pharmaco intentis pretii, neque subitinendo graves dolores, ut evenit in magna adustiolis, in magna sectione, νῆ. tibiae, brachii &e. Idem dicas de luemina honesta potius eligente mortem, quam tangi in partibus secretioribus a Chirurgis, quamvis id posset permittete causa lanitatis: n uer lux turpis , qui posset oriri , semoto consensu , esset ei adreceatum a Putandus , quia per ace dens oriretur ex causa tu ita , et necessaria . isitatem tamen non uelle meusandam fue--inam honei am , quae a sui euratione ideminas etiam horresta
.respueret cum Periculo vitainam esset irrationabilis ingens illa eiecundi quae in casu tantae neeessitatis etiam per lanas eiusdem sexxi res ueret. U. Dod et G. E. x. r4 . us. r. ad x. non esse ita ut e Maum poenitentiis , ut vita notabiliter abbrevietur . ex ea rat . . epe in inuata , quod scilicet non sumus Domini notatae vitae , eo solum adminiaratores . Verum quamvis nanquam i,ceat Pin. Niten iis corpus macerate . ea in enlaone , ut vi a Rbbrev1etur ,
nihilominus doctrina S. Thαmae non tam serupulose venit intes. Iacenda , ut omnino abit inendi im sit ab iisdem p nitentus . quamvis praevideretur vita per aliquot anno abbrevianda . Dei. tum ergo semper est his P i alatatibus se macerare neque lauis dabiliter Reliniosi omitterςnt pinnitenNas , a regula iniunctas , eum fuerint approbatae a vi H SS. Pcris pariter , qua non via .unt intra claustra , optime faciunt macerationinus corpus inser, itutem redipere , quam, s, si velint prudenter operari, pem de re debeant ab arbitrio prudentis Confessarii . Et quidem , fimon condemnamur peccati gravis , qui multo cibo , A potu si vitam abbreviant , cur damnandi qui , ut Divinae Iustitiae satis. aciant , ut passones rei s nent , poenitentiis is maeerxnt ,
quamvis per accitim vita Psorum possit per aliquot annos a
De Hem. Aidio, publica aut horitate sit . 1 π Magistiatus non habeat jus ad .arbitrium l la occidendi sucis iubditos , quippe non habens dominitim in corpora subditorum , tamen jus habet Oeeldendi subditos in iustam eriminis vindia fiam , juxta Exod. 21. & ad Rom II. Ratio : Quamprimum
homines in vitae societ x em coeunt, naturatis ratio di., ad ejus cnnservationem necessaritim esse , ut
Icespublica , Princeps , tanquam Caput , ius haMati elinquentes Pu tenai , etiam morte , si iapus sit .
Communitas e:lim ita se hi, i as cives siligulos , sie- ut se habet homo ad membra lingula ; atqui homo , ne totum eorpus pereat , habet ius tollendi , vel abscindendi litis .ctum : Ergo a pari. Coron. Quintum praecept tim , Vcn octi es , coniseemit innocentes privaIa aut horitate extra casum ne
ce Issariae desentionis. a Protariptum , & bannitum per publicam sententiam morari cuivis e populo Occidere comestum est , si fiat non ex odio , sed reto , di non pendente ap- Ilatione, aut extra tertitorium proscribentis, di non sine parentes , uxor , liberi , qui proscriptum alere tenentur : siquidem Jus ei vile Iura naturalia non tollit , nili actualis Reipublicae holiis si . Robatur Conclusio . Cum enim Reipublicae intersit de intel ctoribus , vel hostibus p nam mortis sumere , id au tem ei ficere non pol si , postquam Reus aufugit , nul b Ii eam facultatem omnibus tribuat occidendi maie-; ac mem , poterit quandoque , si res exigat c ob gravissimam caulam hane lacultatem dare , α eonseis cruenter qui vis e populo accipere, & exercere.
h Fa1 non est i proscripto se defendere con ra iustum ageressorem , cum occidendo , vel mutilando i
am a terestar e t veluti publicus Minister Iustitiae , ius habens oecidenti bannitum Ergo si prostraptus, ala ossem ι est data tibiaras , ajunt Din in l. L. C. quando liceat . Confiim Alioquin posset dari bellum ex utraque parte sol maliter justum , 3gnorantia quod omnes Extra territorium proselibentis fas non estvroscriptum , vel bannitum occidere : Nullus enim sta ρiluatu, ius duere poleti extra territorium suum sne expletia , vel rationabiliter praesumpta licentia. Iniquae sunt leges civiles , si adulteros a privato,
patre , marito , occidi permittant approbative . R xio : Quia non singulis concedendum, ovod per Magistratum publice potot expediri. Reg. 136. U. Et inau-oitum . N mγn co mnatum a privato occidi , nulla aequi as patitur , imo contra charitatem est hominem adeo imparatum, Ze impcenitentem occidere . Justae tamen sunt istae leges , si permittant solum negative : talem homicidam ob iustum dolorem, quem iri tali catu decoquere dissicile est, non puniunt . neetctioncm criminalem , nec civilcm recipiunt . Uti e Sacri Canoncs Excommunicationis tintentiam te ino
.cnt ab eo , qui in Clericum , cum uxore , matae , silia , sorore turpiter inventum , manus injecetit vi
quilibet praevenire , de occidere potest eum moderamine inculpatae tutelae . iuxta e. si vero . l. de sentent. Excomm. Ium νι repello e crevia sitra , cn nisioste liges permittunt . Et l. 3. F. de Iustit. de Iule r Iure hoe evenit , ut . quia GJ M ob tutelam ι ut o
ris sui fecerit , Iure scisse existimetur . Ratio 1 data
secundum ordinem charitatis quisque propriam vitam praeserte poteli alienae , dummodo tantum agatur de bono privato , non etiam publico . Nam sicut scripotest , ut non tantum liceat , sed debeas etiam te
defendere ab aggretate vili , si tu sis Reipublicae valde utilis a se etiam fieri potest , ut tenearis potius
mortem innocens perserre , quam aggressitem Rcum
valde utilem Ecclesiae , & Reipublicae oecidere. Moderamen ineulpatae tutelae Ean rechtines fige Nais thuu hr est, si alio faciliori modo te desene ei e ncinpossis . quam occidendo . idem sentiendum de ins diatore vitae tuae , EU quovis innocente dinimiente in via , & a te per accidens proculcando , si alio modo fugere hostem non possis. a Vir ni , bilis , de militaris , licet iuga declinarepo Isit impetum aggressoris , plerumque tamen nota obligatur . Ratio Quia hu)usmodi hominibus fuga pleiumque ignominiosa est . Aliter sentiendum de hon iuncioniblis , item Clericis , quorum laus non in usu armorum, sed vii tutum charitatis Ne. consistit. . a Provocato ai duellum plerumque non est licitum compatere , seu acceptare . Ratio et Quia nemo prudentum vitio vertet tibi , quod legem Dei observes ,
hominisque Meldendi distac tum absque iusta necessita-
iis causa non adeas et imprudentium autem vana iudicia in re adeo g avi attendenda non sunt. Dixi TY mnm tte . Nam in rati s mo ea su , si miles in exercitu , vir equestris in aula regia ossicio , dignitate , Ducis , aut Principis favore ob ignaviae suspicionem excidere ecbeat , niti ideat idem piovocanti se sistat . non audeo damnare eum , qui me a defensionis statia paruerit ca .
a Haec olim sorte probabilitatem aliquam
,, praeseserebant ' Verum modo nee vir militaris , , , nec vir nobilis, nee dux, nec ossietalis militiae pot- ,, est acceptare duellum sine gravi culpa , di ex st,ia,, acceptatione incurrit excomn unicationem , aliasoue,, pcenas in iure praescriptas . Ita flatuit Penta. XIV. is speciali Bulla an. 1731. Iv. Idiri Novemb. data . , , Haec attendenda sunt etiam in sequentibus casibus, hic propositis. Idemque sentiendum , si ad pugnandum Iaeessens al terum erebra convitia adjiciat . qua ille molestia , subeundo dedoeote aliter liberare se non possit . nisῆ armis congrediatur . Nam si ad defendenda bona fas est occidete ; multo magis si ita neeesse sit ad des n-dendum honorem , cum honor pliu valeat , quam bo'na : Dummodo spes si eo nita hostem praevalendi salioquin illieitum erit certo mortis periculo se e P nere ad vitandum dedecus , quod non ex hominis d
licto est , sed ex vulgi linistra opinione et Nam Vulgi
error est , pro honore moriendum esse . N B. Licet nefas sit post acceptum vulnus, alapam cessante periculo ulterioris plagae, adversarium reperc rere, Quia talis percussio post illatam, & non amplius impendentem violentiam non defensio , scd ultio em-senda est , quam eonllat privata aut horitate illicitam esse , juxta e. significalfi , a. de homici d. vi repellere , Omma 1ura , legesque semiittunt, c. non adsumendam vindictum , sed ad iniuriam propu*iandam . Tamen si Vir sti enuus illatum tibi dedecus ex alapa . V. C. nulla alia ratione a se removere poda , quam repercutiendo , licet id agere b ; sicuti furem licet persequi , ut ablata reeu perentur . Excipe: Nisi , qui contumeliam intulit , petat veniam . Vide Lelsum
b Videntur haee eomprehendi in proposition
,, 3 o. inter damnatas ab Inn. XI. Idem otio rue dicen-
118쪽
Lib. III. Tiact. IIL Pars III rit
pactam alapam , ct ictum fuctis , eiura intelli-'' Ncin solum pio defensione vitae, aut honoris, sed
etiam facultarii tu . quae non modici momenti sunt , de alia ratiore liberari non possunt , cmucitum eli , ctiam Clem O. aggressorem, vel raptorem mutilare, in terscere. Ratio est, partim, quod lex naturae ad propriam sui defensionem contra injustum sui invasorem inclinata id Prmittat i partim , quod civiles etiam constitutiones eiusmi i facultatem omnibus tribuam . Quod etiam eonfitianant bella instituta a Rel putat lea ad recuperanda bona . usque at hominum ocellionem rNam alioquin scelerum impunitas improbos ad pecca
NA. Etiam larem nocturnum non licet occidere , liquis possit res suas sine occisione rec mere ; sed quia Plerumque nescitur , an veniat talis ad c ccidendum . an ad rapiendum, tune periculi declina L eausa , nili clamore homines acciti possint. impune occiditur.3 si quis ius habeat aegressi irem, vel raptorem cidendi eos cnsionis eausa , etiam aliis concessum eli , vim passo opem ferre . Quiri interdum obligatio i
cumbit. seu ex illaritatis V. C. parentibus, liberis
seu ex iustitiae leae, ut Principes vias tutas a Iarroni. bus reddant. Vasalli, milites, famuli, eo pacto tacito Conducti a domit, s. ut eos contra iniquos aggrellares delaudant, desciidete teneatur .
Regavia in praxi obserυansa. I. Cum a nobis in nostra Theologia dictum sit licere praeueni.
Te eum, qui vellet aliquem oce dere, si aliunde non posset suam vitam tueri ille qui es et invadendas . observare debet Confessa rius have doctrinam difficiliter in praxi posse locum habere . Si etenim aliquis seiat velis aliquem ipsam occidere, eur non p. erit se occultate ; se continere cimi sudicis adsistentiam , vel aliorum invocare Praeterea eum solum loeum habeat i lis do. ctrina , quando saltem certam moraliter est aliquem ab alter occidendum , advertere est non proinde posse occidi eum , qui mortem minitatur , si alias non fuerit saritas minas executioni mandare &c. l. Quamvix licitum sit Meidere propriae vitae idivasorem , nihilominus nemo tenetur ipsum in. scirem oecidere , ni forte i vasus fit in peccato moriati . adeoque timeat damnationena , si occidatur . ivnc , si posset, deberet invataem oecidere ex cha vitate erga animam suam . Idem dicas si ex elux morte sequatur maximum damnum suae familiae . Uxori , Filiis , aliisque quos alere teneatur . Extra hos casus potest suam νitam temporalem exponere pro salute spirituali invasaris; nam fi oecidatur. Propter Peccatum martale , quod eommitit in ipsa aggressione, estet it tim ad inseruum damnandas. III. Cum non liceat meidere larem . ni quando surripiat rem magni momenti , di non alia su peteret via ad illam recuperandam , advertere est in praxi difficile dui casiam . in quo licitum sit occidate furem , ni scitae eripuisset crumenam nummorum .sem ab , vel qaid pretioesum , quae novi possent Iudicis authori etate recuperari . Ratio est , quia alia res domestic , quam posis et cur surripere . ordinarie loquenda , non erit res tanti va, Tis , ut magnum afferre possit ineammodum . Secus dieenaT , si nocta plures essent fures usiti ad surripienda , quae euentire aliqua domo ς nam tune , si non timerent , di si non superent , qua do Dominus clamaret , certe grave inunineret da
iv. Nupquam videtur lieitam Meldere , qui alterum appetit verbis . nam contra verba suffieit se verbis defendere . &cum patienter sustinere contumelias sit modus augendi honorem , quem alter verbis vellet denigrare . Ulterius communiis
ter verbis nullus de honoratur . nam nemo credat vera esse ea impio ria , quae aliquis iracundia motu contra alterum ev mit , ac proinle ita contumeliose triueas nullum dehon
V. Multoties licebit puelle non solum dum violenter deost
latur . tangitur 6te. sed etiam immediate post , pugnis . ala P:s , sultibat , & etiam ictibus non periculofis percutere Iuvenem , qui voluit illam tangere , deosculari Ratio est , quia nisi ita agit , noen demonitraret animi puritatem , & consta etiam ς & recideret IuWediem in posterum animosiorem . Semper cum igitur non ita agat ad vindictam , sed ut deterreat Iuvenem , ne redeat , poterit id facere e immo consistendum ipsi eii , ut ita agat; nam ni puellae ita demonstrent sui animi puritatem , .lent a Iuvenibus inhonestis denuo isti vitari, repentinia oscillis cis notari &e.
De Homicidio voluntario, o easuali.
1 T Omicidium aliud est ea tale c ea su contingem
A A quod fit praeter agentis intentionemr Sive licite sat , sive illicite, vacat omni eulpa Aliud voluntarium: Idque vel directe ex proposito, de non impediendo mortem , si debueras , v. C. nauta na fragium Vel in directe, & interpretative eum culpa , tia sine dolo . Si sit dolosa ouisio , capitis dimin
tionem meretur . Nobiliores mitius puniuntur, & in Insulam deportantur.
Qualificatum homieidium c parricidium , Maricis diuui θ gravius puniri solet.
Praeterea aggravatur homiel dium voluntarIum ex ma-do occidendi, V. C. per conductionem , insidias, venenum i adimitur enim homini ius naturale sui dest dendi . iuxta l. i. Cod. de males. Plus est inminem
veri ιπο ex inguere, quam occidere gladio.
N B. Qui per aliquam culpam , quamvis latissimamc non enim haec aequiparatur dolo hominem occi dit, non ordinaria mena homieidii, sed arbitraria I dieis allieiendus est 1 gravitas, aut levitas culpae a I dice aestimanda eli secundum quantitatem Peticuli ex genere, & qualitate facti , personae &e. a inii in amentia , somno , ebrietate involuntaria ,& inculpata hominem occidit . extra eulpam , & -- nam est . Talis ebrietas erat Noe , Gen. s. Qui vero voluntarie , & eulpabiliter se inebriavit , & in Mi tate consuetudinem rixandi perspectum habens homicidii periculum suspicatus fuerat, praeter precatum Intempe rantiae, &Iniustitiae, poenae arbitrariae Iudi eis subicctus est. Ratior Quia tale homicidium non est ex proposito, sive voluntarium directe, sed indirecte tantum, di in causa sua culpabile . Quare si quis , cognitam habens suam propensionem , ideo se inebriasset , ut hominem eideret , iecuto effectu ordinaria poena assiciendus
Quod si quis culpate se inebriavit , sed de homici.
dii perieulo nihil suspicatus , nec ineli natus suit ante ad pugnam, non est poena assiciendus. Ratio: Tale li micidium neque est directe voluntarium , ut patet 1 nee indirecte , & in eausa r Nam , ut aliquid voluntarium eenseatur , necessc est . ellectum ut plurimum , S: frequenter coniunctum esse cum aliqua voluntaria operatione ς alioquin non censebitur enectus per se , & secundum intentionem virtualem , sed casualis , ac per accidens 1 atqui hominis occiso raro cum ebrieta te eoniuncta est : Ergo non voluntarium sed casuale ,& inculpabile homi eicitum censeri debet . Ita exeusa tur iactum Loth, Genes. I9. Quod si in aliqua Republiea consuetudo si ebrios puniendi 'b eventum lio
micidii , in externo foro poenam augeri sateor . . 3 Qui malitiose impedit , ne foetus concipiatur ,
aut conceptus animetur , non vere, sed quali homici. dium committit , & mortaliter. peccat . Ratio : IIo
Misidii fistinatio est , prohibere usi . 2 te rostri,
Qui autem scelum animatum enecat , vere homicida est , & essieitur irregularis . Communiter autem minsculus accipit animam rationalem quali agesimo e: et aeoncentione, scemella vero cctogesimo.
Si simus inanimatus est, facilius permittitur, pr pter matris salutem , Medico eum cxpellere ta . Ratio : a tali modo foetus est quodam do aggressor , sin causa esse iens materiri obitus; igitur eum. abi aere inanimatum naturali Iure licet . Tamen , limedicinae tales sint, quae directe tendunt ad scelus occisioncm , puta , venenum adhibere , nunquam Iicci cum hnminem innocentem directe . & per se occidero nefas sit . Aindicinas autem directe ordinatas ad sanitatem matris , licet per accidens .timeatur occisio scutus , V. C. sectionem venae , purgationes , licet ad hi tare ; si certo putetur mater cum prole ante nativitatem moritura , nas eiusmodi medicamentum adhibeatur . Ratio t duia innocentem per accidis , & praeter intentionem in ea su necessitatis oecidere , a retia ratione alienum non est : In proposito 'autem casu o
calio maxime per aceidem eontingit . Quod si quod
tamen viri erit possibile credatur . scetum mire m xiente vivum nasciturum , & haptizandum fore , tunc ordo charitatis postulat et , ut mater abstineret a mei dicamentis , etsi moeritura , de ita vita spis uualis ani retiati scelus quae merito praeserenda est corporali in uis praeservaretur.
a Cavenda hie est propositio 34. inter damn
tas ab Innoe. XI. Licet procurare abortum rate ani
D maris nem fatus , ne puella deprehensa gravida oecia, datur , ot infametur . Ex qua condemnatione in- ,, seretur nunquam licere abortum procurare actione d D recta , etiamsi scelus non esset animatus.
y Suadens , aut mandans homicidium iniustum fisri , crimine , de poenis patrati homicidii tenetur . od si mandatum quis revocaverit ante executionem coram mandatario, liber est ab Irregularitate. N B. Inter mandantem , & consulentem dispar ratio est i uia mandatum si in gratiam mandantis ἰ consilium autem datur in gratiam eaplantis & ante di ia
r'siti ad homicidium . Unde sequitur, si suadeas Tu
rio occidere , qui antea tale propostum firmiter eon
cepetat quod rubii effetas e Sin vetat man es , isque
119쪽
exequatur , essicis , ut tuo nbmite homicidium fiat . tibiq re ut eausae adscribatur. o Qui homicidium suo nomine patratum postea ra tum habet , licet alias juris ponas , V. C. Excom
municationis censuram incurrat , non tamen Irregula ritatem , quae solum maeula , de non pinna est , ne
gue etiam damni resarciendi obligationem . Ratio resta Reg. o. in ε. dieituri Dimisitioncm retratia i , in m dato non est dubium aequiparari . Quod si quis homicidium non suo nomine patratum approbet , non censetur ratiseare. Ratio : avia nemo ratificare potest , Pod suo nomine gestum non G. e. cum quis . de senti Lxcomm. in 6. mi hominis necem , eum facile posset impedire , negligit , Irregularitarem non eontrahit , nis ex lustitia obligatus fuerit ad defendendum . Non enim talis Hecat contra iustitiam , cum homicidium non con mittat , nec irregularis fit , tamen peccat contra cha
8 Quaedam personae specialiter obligatae sunt impediendam necem iniustam , id est , Principes ,
NB. Medieus homicida est , si , eum posset impedire mortem infirmi, negligat, fitque irregularis.
Rouis in praxi observanda. I. Miat Consentim in nostra taceresi Lueensi eme rasum reis
servatum Ηοmutatum υτ πινι - e tam Poas Mandanter esse festi Mν . Notet autem pro ipsius intelligentia illius dici homici cium voluntarium , quod est volitum in se , vel in in cauta proxima , ita , ut occidens vere ex sua voluntate dicatur oeci. disse . Ligatur proinde reservatione, non solum qui de industria aliquem occidit , sed e tam quI Epponit causam proxime inducti. .am homi illi . ut si quis ala qaem lethaliter vulneret . vel pro Unamet illi mortale venenum . Neque se posset ex late diis Cenda . non habuisse animum Occidendi . esset enim protestatio contra lactum. E c cintra qoamvis graviter pe aret , non diceretur homieida quoad enectum resereati atra . qui aliquem occuleret in subita vixa , dummodo non halmi set antea animum o talendi et qui ccca derct aliquem ex Draui me u 1pii illato , si non occidat ;
u v.' re quem , se de .ndcn.lo , quamvis excessisset mo. Ita nun tu inlae . qui nolebat in tristere vulnus lethale. nam vis vriter intentionem graviter vulnerasset . Ratio horumian nium est , quia i a Q ctia tes non intelliguntur occidere exitiauitria . 8t inclinati ne voluntatis , quapropter non committant hinnicidium voluntarium , ea ratio- , qua voluntarium alte bux appellat M. Item excusatur a reservatione, qui ponit eaulam solummodoeemmam homi eidit . Ita se habet , qui se inebriat , quamvis praevideat in ebrietate aliquem Meliarum , di qui non adhibetium 1entem diligentiam a d praecavendam morum alterius , ut eum qum e tecto tegulam in viam PFiicit . non apposito signo. Mi transeuntes libi caveant . Omnes isti dicuntur perpetrare homicidium casu te ad distinctionem homicidii volunt ii . illud Mniversaliter notet Confessaritu , qaod semper , cum iis est inter UD. . an micidnam fit casuale , vel voluntarium , occidens immunis est a rumvatione , ut te quia dabium en . an commiserit hora icium inluntarium . De his plura habes . ubi aegi de irregularitate , qua contrahitur ex homicidio . Mult magis non habet ineum reservatio in casib is , in qvibus disputane DD. , an licita sit occisi. , nec ne . tuuia rasus reservatos C mprehendit etiam Mandantes , T vare aebet Confessarius , q'iod , cum fimus in Od y . a' ii 'currendam reservationem mandatum debet e la expressum, que Woluntarium , hoc mi , non in labiis ira factum voluntarium censeatur . si dum passis potest qui re . G amen mandatum evocetur . Demum mandatum rade ipso homicidio , vel de causa eiusdem proxi '.
tamen nec h mac ea . nec mandans ine ne
fi effectu sequuto , bine est , quod , si quis
Blvatur , antequam ex lethali vulnere πυα
Terit a kservatione , quia haee non habebat i . . M sequuta , & quando tae evenit , non est amplius cul', quae V .et4- tat Conser eius ad avetis dum
puerum , in multa Dio et, casum eriam
. . . manere , quamvis au Multo minus in resediiii a Mater , quae o aliqua causa puerum es interim aliquem faci t evigilare , ne somno potiret etiam a reservatione illa mulier .
M l. iis h. et puerum 1 pi or plorantem animo statim initi tuendi , quia dissicile est a somno opprimi . : . . I i , plorat . se s , si experientia seiret , pueuis sanie . a se, no προ mendam . Item excusatur Mater ei, et infirmitate , horans si cum non possit fine gravi perieuto ars, . Ginete , puerum plorantem e cunis extrahit, ut ib4z um restituat . postquam consopierit . Idem multo magis di um , fi vel ratione frigoris , vel infirmitatis , nece uarium aueat ad salvandum pueriam , illum in fina suo invere . Illud .niWersaliter notet Consessarius , quod si ipsa extractio e ramula propter aliquam circumst aliam non sit graviter peccaminosa , non subiacet reservationi , quamvis extrahentes ex conscientia erronea se graviter pereeare putarent . Notare etiam debet re .servatione non ligari extrahentes , si fiba non est,rment comscientiam Ninti gravis, ad quam culpam minoti Deendunt Natrices , dum in plane vitiuales extrahura inun-
Cum etiam litera casus loquatur de detinentibus in lecto . sequitur non subiae ere reservationi extrahentes Puerum e capsula . si lecto assideant . quamWix peccare possint . fi pia tum sit . ut ita assidentes somno opprimantur eum periculo sum, tinnis . Item quia oraeeipitur detentio in eapsa a d tale Pericul- removendum , hine dion Eabet locum inervatio . st e. t. ita an xantur panni circa puerum , ut illud perieulum absit. Ita etiam direndum , fi aliquis longe a puem dormiat in eodem lino . dum pene immotu soleat dormire . Demum immunis est a re servatione . qui puer am prum se non haberet , tu si e. g. inter I uerum . & ipsum mediet Mater , sea Nutrix , quia tune ab pse non imminet periculum suffiscationis. Caeterum quamvis casus loquatur de detinentibus puerum existra rapiatam ante nonum mentem eompletum , debet Conlata rius admonere praecipue Matres , ct Nutrices, ut etiam post tale tempus omne suffocatiosus periculam removeant, alias gravitane etiam tunc peccabunt , qu meis restit reservatio.
De Duello. Duellum non est medium aptum ad demonstraniadam veritatem , de in testimonium innocentiae siae pe enim accidit . ut innoeens lueeumbat. I Lieitum non Iudiei duellum Rea indicere pro pter standalum , si reus innoeens sit e Sed quandoque lieitum est Reo in tali necessitatis casu acceptate stum ex zelo publicae iustitiae t si uterque reus sit tum propriae vitae salvandae gratia a st . ,, c a J Attamea si tune reus acceptaret duellum , , , non esset proprie respectu illius acceptatio duelli , , , in proprie defensio vitae suae contra aggressorem . Si vero judex reo minitaretur hoc modo i vel μα- is pra duellum cum Titio povocante ς vel si negas, ego,, te occim propter crimitia tua; id si aeeideret, eredo duellum acceptari non posse ; non enim lieet di
recte tersere in rem malam . ut ex hoe tanquam, , medio vitam nostram servemus.
N B. Si alleui certo eognitum si , se per calumniatorem Meusatorem salsum injuste in audieici oppressurum iri , licet ipsi duellum offerre , & ace lare , quando unico hoe medio pericu Ium mortis , infamiae, amissionis omnium bonorum a se avertere putat . Aia serunt Molina. Navarrus , & alii . Sententia Dymanni haee est r Ad liberandam vitam e tereo Periculo mortis quandoque fas est eum iniquo accusatore duellum instituere quoeunque modo, eo quod contra iniquum accusatorem , & insidiatorem vitae naturali Iure cui Vis permissa sit defenso r Ergos alius medium non suppetat evadendi , potest duello vis se defendere : Tamen cum eonsensu Principis ismoad honoris , & sortunarum defensionem vix iupraxi Oeeuriet ea sus . Nam vel innocentiam tuam demonstrare notes , vel non λ Si primum , nulla erit duelli necessitas . Si secundum, etsi duello certes , ac vincas , non ideo criminis suspieionem abolebis . ob bona temporalia non videtur foe Christiano homini
consentantum . Calumniatorem autem te in vitae discrimen adducentem clam e medio tollere si voles , pessimum exemplum , ae seandalum dabis , si innotestat , a te hominem de calumnia non eonvictum Oeei sum esse, & alii sequentur malum hoe exemplum cura
maximo Reipublicae detrimento b . ,, b In toto hoe capite eivendae sunt proposi- ,, tiones nonnullae tum a vines. XIV. damnatae de ,, uello , etiam alia ab Inn. XI. censura inu- ,, . Quae de duello supra significatae sunt , quae Ve- ,, ro ab inn. XI. hie ex me dantur . Piopositi 3 - , , Fas est viro hemorato occidere in forem , nititur ,, calumniam inferre , si aliter hae ignominia vitrei W- ,, 'it; idem cluoque dicendam , si quis impingat at
is para , vet me percutiat, O sis impactam suam , ,, et ictum hastis fugiat c nota haee posteriora verba
is contra sententiam Laymanni supta relatam 3 . Huc ,, etiδm spectat alia propositio a g. inter damnat. ab , , Alex. VII. Licet inter ere falsum eccasatorem , fau,, sos testes . cc etiam Iudicem , ε quo inicua certo,, imminet sententia, si alia via non potes innocens da.
3 In bello seu offensis , seu defensivo plerumque lieitum non in duellum eum hoste instituere t quippe cum inefficax sit modus resistendi per unum 3 efiicacior autem modus resistendi eonjunctis viribus : Ergo inique communis defensio uni soli committitur 9 nisi in his easibus: Si hostis duellum exereitui offerat, ad avertendam ignominiam 3 & finiendum bellum . 1 uxta exemtilum Dividis . I. RH. II. . . Poena Excommunicationis decreta est eontra duello
120쪽
Lib. III. Tract. III. Pars III.
eongresentes . de eorum patronos , auxiliatores, spectatores, de Eeelesiastica lepultura pravandi lunt.
Tamen potest Iudex in foro externo oeundum tu II-
tiam vindieativam mulctam pecuniariam homi eidae decernere, applicandam omnis , duive haeredibus . Consessarius in soro interno Pro Poenitentia potest imponere Reo sacrificia, Preces , &c. animae Melli a PI. Cum non detur verum duellum , ni adsit perieulum
vinetis . nrutilationis Ata dicendum: est non commitra due tum , neque in exeommunicatinumn Ineidere eos
ad destitiatum locum sine animo pugnandi, eum ram conveaerint eum Ameri, ut ibi alsint. impediant pugnam, R preolo propter standalum alinmm . Mi in um2 sesiis iuri . tam xliqui dicunt de itum 1 um , non aninis vere 'Nixandi ' sed solum aliquos im eum minii seeuritate nullum damnum ma , sed poti exinde pacem ci miliandam, quia non eiurum , O smutatum Gestum et Dio. p. a. trio 1 tr 6. m. a. - . FD . em e. 6.re c. s. au. s. v m. Idem probabiliter dieas de iis, quam Mati ad duellum eo accedunt . solummodo animo Eoa origgiadendi, si ex aliqua eausa moralem habeant certitudinem
se non pugnaturos Pituat ιι. t. a. cinc I. Cum regula generalis si non incum menM Metellianica'.& maxime Censuras , quando adest mnio probabilis ex satis a talibus censuris , hinc est , Pnlassarium feme ant-madvertere, si adst opinio vere probabilissime duellum, vel fuisse excusandum a Censuris , nullatenus illum habendum m excommunicato Hinc ileet inserte non esis exeommunieatm eo , qui alibi it coepta rara se invitant eodem calore irae ad exeundum e O . ut alibi liberius pugnent , quia non est regna ex cum detem inatione loci . di temporis, sed intelligitar esse aroli ex eadem ma mim incoepta sine 'dignatio emporis .is loci: Rim an mam reν. Iori Erelas. 6 seM 1 T. Idem dieas, si quis alteri diceret, tecum regnis mima vice memmio tibi σου us suem νεν rbem , etsi alter alceptet . nam non videtur sufficien et designatum certum tempus , di mus . Ist poterat Confessarius absolvere quamvis enim multi te meant commisisse duellum, revera tamen probabile est non e misisse et Dio. p. s. tr. χι. resu. as. dicend im , si certus
locus determinetur , nam determinatio temporis aden I rer .ao Gisu. q. 1s. reum. 3., Sanis. ιn Duri. L 3. c. 39. uum. 1
Item potest Coniessariin ab luere eum , qui dedit conmium ad duellum , sed revo .it quantum potuit οῦ quia probabile et non in triue excommunicationem, quamvis fit sequutum dual-Iam virator de spectatoribus duelli, qui ibi fissum talum ea.
Hositatis causa ; nam probabile. est Geommunicationem istum ameere illos spectatores . suorum praesentia mouet duellantes ibi adiunt animum , di aut ritatem dantes duellantibae .
eu ut Testes , ludicra di Arbitri , vel etiam ut Approbat
plicanda . NH. Sumptus lanebres non venluntl in restituti Min, nisi oecasione necis illatae, V. C. in alieno lo eo , vel extra patriam maiores fieri oportuerit.
3 Homicida damnum compensare debet, quod exim de provenit occisi parentibus, liberis, uxori, ob co Iunctionem , quam gerebant eum persona defuncti , atque inde ortum legale jus tendi ab eo alimenta . Quod si ipsis haeredibus ob iniustae mortis acceleraiationem minuatur . compensatio illati damni saetenda erit, nisi pereusin percussori sponte omnem restit tionem eondonatii. Damnum vero , quod familiariabus , Ae elientibus per accidens provenit, non videtur
ex iustitiae lege eompensandum esse, eo quod de iunctu ex iustitia nihil debuerit. 4 Creditoribus illatum damnum ex iustitia resarcire
debet homicida , ea quod oeelsus arctiore obligatione iustitiae tenebatur erga ereditores, quam erga parentes , liberos , & uxores : Cujus res signum est 1 qim his alimenta , de haereditas non praestatur , nisi deducio aere alieno i Ergo, si homicida filiis, uxori, damnum
illis eventum resarcire tenetur , 'multo magis credit
ribus, quamvis id in praxi non observetur. ς Ut homicida , vel vulnerans in conscientia obligatus sit ad damni erimpensationem, necesse est , eum
adversus iustitiam deliquisse . Unde , qui alium alduellum provocavit , vulnerans illum non tenetur ad
ullam restitutionem . Ratio: Quia volenti '-jatia . Idem censendum de oeeumbente in hastilum propter pactum remissionis , quod implieite inter ludentes interceaere cen et ut .
N R. Qui aetereisorem vulneravit ultra moderamen inculpatae tutelae, tenetur resarcire damnum secundum proportionem iniusti excessus . Alii autem diiunt . quod ad totum damnum teneatur propter Ucatum mortale eommissum propter excessum , quod tecum trahit integram restitutionem a nisi Iudex in tali caludamni restitutionem condonet.
Denique puto posse Consessarium ablatuere provocantes, ct a optanteri duellum . fi pu a non sequatur , etsi accesserant ad Iocum duelli . Verum igitur in lapta et intcix Pontifices .elle ligatos excommii ieatione reservata omnes quomodolibet cooperames ad duellum , etiamsi pugna non sequatae t nihilominus quia ibi nulla fit mentim de Uri ip libus provoeantibus , & aeceptantib.is duellum , satis probabiliter multi Thealogi negant eos ligara incommunieatione; nam poenae sunt stricte intellige n. . fletaque non censentur habete loeum , nisi post delictum exurius ecinium tum . ni aliter expressiuime itat satur. Neque valet op 'nere ii lum C iriae, qua isti principales habentur pra communicatis nam itylus Curiae non tacit legem , 'isi ubi adest praeceptum saltem viriuale Papae I retri Hurta . MD. I .ῖ 1P. . a spiri me . pr. 8. disp. 3. um s. s , aliique apud ipsos .
V I. De ob ligatione eo ensandi damnum ex IIo mitario, vel λ Intilatione. 1 NB. ontra iniquum aegretarem duae actiones
oriuntur . Una ad compensationem damni illati secundum eommutativae iustitiae aequalitatem , cujusmodi obligatio ex ipsa natura facti oritur 'ante sententiam Iudicis: Sed si homicidae poena momtis a Iudice decernatur , compensatio damnorum fer mς exigi non solet, cum tamen in rigore exigi possit. eo quod damna privata per publicam punitionem non resareiantur . Altera est actio eivilis , & eriminali, ad satisfactionem pro iniuria, de qua dixi hoe Tract.
In aestimationem damni, quod iniuste vulnerans resarcire tenetur , imprimis veniunt impensa facta in Ne die os , Chirurgos : Deinde operae , quibus homo caruit, vel ea riturus cst . V. C. si opifex vulneratus in labore impeditus ruit, lucrum illi cessans compen sari debet, deductis tamen expensis, quas sacere opor tui stet, non vero molestiae, laboris, eum luctum pie. rumque labori eomitensuratum sit.
a Pro eicat ieis deformitate, membri , ipsiusque vi tae iacluta, nulla compensatio facienda est ante Iudiei, sententiam, juxta l. ultimam, Q de his. In homine I
bero nulla corporis aestimatio fieri potes . Id est i Vita
hominis liberi, de membrorum integritas alterius generis , & altioris ordinis sunt, quam ut in eommutati
ncm pro pecunia venire, & quasi venalia fieri possint di
Rega a m praxi observanae . I. Observet Consentius quod licet verum fit vitam homitur liberi , vulnus illatum dic. non esse pretio aestimabilia , nihil minus homo iniuste talas potest transigere eum ostensere, & ex re, aliquid accipere in nia &e. , & hoe vel sequendo illam opinionem , qua dieitur vulnera , A mutilationem esse m cunia commutabilia; vel quia ita decrevit Iudex in poen m d lini a vel quia vulneratus , vel eonsanguinei oceiis pomunt eri minaliter agere in iudicio contra Menlarem , unde ut tisi stanta querela, sea a Gulatione, quod est pretio aesti bile, poterunt sumere pecuniam, de qua in transactione convenerunt. I. Bene advertat Conismirius , qui motibundo assistit , istum monerulum , ut ante mortem decla-t d an provoraverit acl p gnam olfensorem , vel pari consensa cum ipse pugnam fuerieae essus ἰ nam cum in tali casu nulla sit obligatio restitutionis respectu homieidae, debet ante mortem id declarare moribunduς. ne ipsus heredes ab ipse aliquid exigant . item debet manis stare , si occisus suerit ab eo , quem absque p vocatione inu fit , quamuis invasus recessirrit modum in is essendendo ; nam ex supradictis probabilissimum est , invasum tune non teneri integre restituere damna , sed aliquid minus arbitrio prudentum . qui debent eonsiderare invadentem sibi fuisse causam iamni, alterum iniuste invadendo ; sieut etiam de Mnt perpen re quem celsum commiserit invalus in se cis nMndo. III. Advertat demum Consessarius , nullatenus sua Mnd vulnerato, ut remittat omnlari iamna sequuta re vulnere, vel sequatum ex ipsius morae , quoties verum fit ipsius filios , sea alios haeredes necessarim lariete restitutione talium damno
De Irregularitate orta ex Homicidio , vel Mutilatio ae , publica otiaritate facta. I AD Irregularitatem contrahendam , V. C. Obo. desectum persectae lenitatis , non requiritur
eulpa, sed sumit voluntas etiam virtualis secuto ess
ctu . Ratio r Quia Irregularioa non in Pana , sed, macula moralis , sive indignitas ad Altaris mi iste- um . Indecens enim est, ut is , qui voluntarie sine necessitate hominis sanguinem sudit , Christi mansu tissimam personam in Altari repraesentet. Tales sunt Advocati , Iudices , Assessores, Aeeusatores, Demoli stratores , Testes , Ta Iliones, qui tormendo expria Munt consessionem Rei ; qui dictant , scribunt , signant , Piblieant litteras pro rindicta sanguinis dolii natas 3 item Executores sententiae ,. εc satellites