장음표시 사용
251쪽
uertuntque; veritate N & scientiam nobilissimam turpiter scedant,dum a veritatis indagatione, Aristotelis aiustoritate, vana in multis certe,se tam facile auertere sinunt. Et hanc veram & haud etiam leuem ignorantiae nostrε tam ν q causam esse arbitror,scilicet
cur plus ignoremus hodie quam sciamus,cum haud plus,aliud, vel magis scire studeamus,quam Aristoteles, & alij veterum Philosophorum nobis tradiderunt. Anne igitur Optimus Max. rerum Patrator Deus soli Aristoteli homini Ethnico naturalium scientiarum veritatem infudit falsissimum hoc esse testatur sac. Scri plura apud Sapient. nam In animam
itum peccatis, inquit, λιοu introibit Spiritus si pientia &c. quod & denaturalium scientiarum sapientia merito locum habere debet. Valeat igitur Aristotelis vanissima
sententia, Solem eminenter sol iam & effective tantum ignem esse aliarentis: cum ratio & hodierna Phoenomena apertissime eum realem & formalem guant atque demonstrent &c.
ρεοbatur radios suos emittendo calefaciat,gης neque ullo modo concipi possit qua ratione Sol calefacere queat si& ipse no realiter & formaliter calidus sit nemo euivi dat quod no habet)conseques est , eum realiter & sor- maliter esse propria serma interna naturae igneae, quin & efficacis simum ignem. Deinde ab effectu
&posteriori, scilicet ab ingenti Solis calore, facile in causam eius igneam cum deducamur exemplo caloris nostri ignis: hinc miror multos Philosophorum ad tam vana figmenta confugere. Estne enim pol sibile sapientissiiDum illum Architectum Deum, omnia caeteroquin tanta sapientia codidisse, domum tamen ingentem
nostri systematis inserioris sine igni reali & formali fabricasses
Cumque terra & aqua su z pte na-.tura sint frigidissimae di humid. P, noster vero ignis eis nil prorsus
conferre queat; miror qUa ratione, terrae formalis calor ab agente sor- maliter non calido Sole instandatur, & quomodo tellus sine formali calore sibi a Sole impres
tam continuo tamen in generationis serie Sc tot rerum , specierum & indiuiduorum productione perdurare queat. Solem itaque formali calore in inferiora influere,formalem tamen calorem intra naturae suae gremium non continere, delirare potius quam philosophari esse dixerim. Dices: vinum verbi gratia, etsi
sormaliter non sit calidum, tamen haustum in stomachum sormalem calorem introducit S c. Renpondeo vinum potius calorem in visceribus corporis humani naturali eminentia latitantem eXcitare, quam suapte sorte natura introducere scuti ignis etsi a
frictu chalybis & silicis facile excitetur, si tame ideo chalybem emi
252쪽
nenter calidum dixeris, eo quod igne excitet, certe hallucinaberis. Cum igitur terra &aqua sitia natura sint frigidissima elementa, &nil prorsus caloris potentialis co-tinere censeantur; qila ergo, obsecro,ratione Sol in eis calorem formalem excitabit, qui secundum
se, neque ipse formaliter calidus est Cumque Sol sit fons luminis
in mundo intensissimi, &cundia ad quae ipsius radis pertingunt corpora & obiecta eis illustrata, mox calorem formalem sentiant, recipiantque , quid ni ergo in ipsa
fontis luminis origine multo maior soret atque intensior calor; cimi totum illic lumen condensatum conglobatumque existat Si enim lux debilior & extenuata a Sole emissa, tantam habet vim remotissima etiam obiecta incendendi , calefaciendi , inque eis formalem calorem producendi: quid obsecro ergo virium lucem obtinere putas in ipso lucis sonte, seu Sole, ubi tota simul
intensissime conglobata conseruatur sti autem nostram senten Ω- ου- tiam tuentur plerique SS Patrum: S. Cyrillus Catech.D. docet caelum
epe queum, . igneum in eo oolam e sidera oec. Idem tenent Theodoretus q. II. in Gen. Venerab. Beda, S. Ambrosius lib. 2. HeXam. cap. 3. S.Chrysostomus hom.6.in Gen. Procopius in cap. i. Gen. Laetan-
tulianus :& inquit,cor s est,siquidem mis, sed quod aquila confiteatuir,
Denique S. Augustinus stam. 19. Solis tres proprietates SS. Triadi comparat in una essentia.
Sol, inquit, candor ex calores tria sunt vρcabula, tria amum. candet hoc calet; es quod calet hoc candet: tria haec Pocabuli res lana cognoscit
Denique Solem esse realem ignem Phoenomena plurima d monstrant per telescopium nostro tempore detectamam Sol optimo telescopio i 1. pedum, vitris coloratis in speetus scaueas autem id sine duplo colorato conueXO saltem facias,nisi te obcaecationis periculo spontὸ velis subhcere 3 instar continuo ebullientis & sera uentissimi aeris, flammaeque luci dissimae continuo sese in gyrum reciprocantis,apparet.. MEVBSUM ILAn Ses Pa rotatione circa prium axem suoque motu, etiam cptem Planetis mimmotiuam, re rotativam conserat. CVm solem, qua mamit dine, qua splendore, fulgo-C e re tu.
253쪽
re, luce, ac calore Astrorum im- acus acumini insistentibus satis mortalis Rex Deus Opt. Max. comprobari posse videtur; cum Principem mediumque intererra- subito caloris ignisque vim eluctica sidera constituerit, eique to- modi prope ignem aut aescntemtius terraquei globi, vitae morti L candelam pendula sese gyrare inque quasi imperium contulerit, cipiant , neque a gyratione deluceque sua iucundissima cunetas sallant , donec aut calor, aut inferiores sibi creaturas benigni D ignis.cesset , aut certὸ donec si me & perpetuo recreare iusserit. extra caloris ignisque sibi vicia Merito lioc loco quaeri posset, ni , aetiuitatis sphaeram constinum & is suo motu etiam alia tuantur.
quid alijs Planetis conserat; eon Inde etiam fieri videtur Plaque vi quadam rotativa, ut ita di- netas circa Solis ignem ingentem cam,ut leu periodice, seu circa pro- que eius activitatis sphaeram con-prium axem moueantur, impel- stitutos, omnes sui motus celeri
latet Cui aestioni & illud phaeno- tates&tarditatis incrementa tan-menon etiam addidit ponJus, sci- to maiora vel minora a Sole licet quod caeteri Planetae perpe- participare, quanto magis aut tuo in eadem, in quam dc ipse vol- miniis ab eo remoti censentur. uitur Sol plagam contorqueri vi- Hinc sequitur tanto lentius ne-deantur. Quae res multis viris Ao- cessario eos moueri quanto lonetis haud leuem suspicionem k- gitis a Sole remouentur ; &cit, an scilicet Sol forsan respectu econtra tanto velocius, quanto omnium Planetarum occultam sunt ei propinquiores. Ratio est, quandam obtineat vim, seu vim quod lucis & radiorum t tutem motricem, impultricem, rium vectoria & motiva virtus, vel rotativam igneamque, cuius e Solis ingenti mole in circum- ope cuncti , non tam periodice, fusos sibi Planetas emanans, tanquam diurne issio modo impel- to tenuior semper euadat, quaniblantur. longius & magis remote a Sole Et certe supposito, Solem esse protenditur. ignem , eum maximam quidem, Cum itaque Mercurius Soli vi- ειν quia stante hac suppositione, obtinere cinissimus existat, eiusque vim motricem respectu aliorum dijs continuo subiaceat, neces-.1 iis visibi circumfusorum globorum, se videtur eum omnium etiam φω-
necesse est. Quod quidem globuli, aliorum Planetarum motus, susseu lignei, seu plumbei, tenui filo celeritatis progressu excedere, &ad ignis seu candelae ardentis late- ideo etiam spatio 87. dierum pera suspensi exemplo, alijsque rotis riodice Solem cotinuo obire. Stellae δε-
254쪽
lae lares verb, cum adhuc Mercurio sint multo interiores, sitoque regi viciniores, hinc adhuc citius etiam Mercurio circa Solis rotam deferri videntur, spatio scilicet 27. 26. 28. 3o. dierum &c. Ex quo etiam sequi videtur,Satur num remotissimum a Sole, tardissime ideo etiam ab eo cieri,
ncque ante 29. annos suum periodicum cursum & circulum peragrare.
Et quidem VVendetinus cum Kepplero Solem virtute quadam sibi a rerum Conditore indita, Planetas reliquos tali proportione&vi eiaculatii in fuisse arbitratur, ita quod in Saturni partu & eiaculatione eius vires suerint ut 22, 7. Iouis ut i 6, 3 o.&c. At vero si huic sententiae vellem subscribere, po p. r. tius dicerem Planetarum a Solem rea factam eiaculationem ab eorun Pinmisi. reuolutionum radicibus de
sumendam esse,quq quidem radioces ita se habent. Nempe Saturnitor. Iouis 66. Martis 16. Veneris II. Mercurij 9. P. 1. Quibus suppositis aio Solem in eiaculando
Saturnum vires habuisse vi 22. .
Certe quemadmodum veteres& multorum etiam Modernorum sententia raptum Omnium
inferiorum orbium Vnico primi mobilis orbi tribuit ab ortu in occasum: ita haec econtra ab occasu in ortum omnium Planetarum pars Lmotus & impulsus periodicos Soli astrorum principi adscribit. Vivisit, equidem reor opinorisque rerum Optimum Maxi mum Conditorem cuilibet Planetarum, secundum orbis sui maiorem vel minorem amplitudinem , etiam proportionatos motus indidist e,forsan a Sole omnino independentes. Deinde eadem proportione eisdem etiam circa proprios axes tales gyrationes suas diurnas constituisse, ut tanto tardius Planeta circa proprium axem Verteretur, quanto lentius periodice reuoluitur, & quo maior eius moles existit: ea tamen
lege stupenda, ut quilibet intra
unam suam periodicam reuolutionem , praecise toties circa proprium axem Verteretur, quoties in anno nostrae telluri
Sol obuoluitur , id est vicibus puMia 361. de quo mirando arcano sequenti quidem membro plu
Certe superiori sententiaequbminus ex integro subscribam,
plurimae me causis tenent, quarum unam solummodo instar omnium hic affero. Cum enim Saturnus Solem in Perihelio vix sub angulo 3y.χo . Iupiter vix 6 . videat, non capio qua ratione solares vires, quantitate molis eius adeo respectu Saturni diminui tantum globum Saturni tel-
255쪽
tia cieri queat. Quis enim Copernicanorum diceret, Verbi causa, Saturnum aut Canem maiorem a nobis minutissimum visum, totam tellurem tamen mouere
Necesse est igitur vi cuilibet proprius & a Sole omnino indepen
dens motus a natura concedatur,
ut cunctae & physicie & astronomicae rationes saluentur, & cuilibet relinquatur, quod sibi aut a
natura aut a propria foma interna vendicat.
2Eanto tempore Planeta circa axes furentura quanta diei quantitas in quolibet eorum oculosi posito apparitura esset. PLanetas circa proprios suos
axes continuo gyrari rotarique sexcepta Luna oscillantes .lummodo) apud me quidem indubitatum est. Sicuti enim impos sibile est globum per planum currentem non illicd,dum motu progressivo promouetur, etiam circa proprium axem gyrari interim: sic omnino vix possibile aut credibile censeo Planetas periodice per suos orbes delatos, non etiam circa proprios axes rotari. Et quidem sol qu/mo Iouem ita diurno motu gyrari, phaenomena Ioui alia omnino ar-
rum cursu, spatio ι o. circiter dierum super proprio axe conuerti volunt. Ego tutius & potius ei annum integrum concederem, Suh
reuera maculae illae nil simile in Sole arguere queant, eo quod stellae sint & extra Solem in propriss Orbibus ferantur, instar aliorum erronum,uti suo loco demonstraturi sumus Hinc qui solaris globi super proprio axe rotationem eius motui annuo commensurabilem determinaret uti etiam Lunam tardilsime oscillare videmus) sotasan magis rei veritati accessurus esset. Qua ratione etiam explicari commodius forsan posset causa tanti caloris Solis apogaei & aestitit,& econtra tanti frigoris perigaei& hyberni. Nam si supponamus ea tiaverSi gratia, solarem discum una& media sua parte intesius&densius calere quam altera : ut forte haud improbabile de incredibile est ; ita ut pars intensi is calens tempore aestiuo, & ab aequinoctio verno paulatim tel iuri incipiat obuerti, tum deinde ab aequinoctio autumnali iterum eidem subita hi intelligatur profecto augmenti, decrementique caloris & frigoris nostri haud inepta caiisa reddenda ret. Solem enim esse dicereque realem ignem, & tamen asserere eum a tellure remotissimum in apogaeo eam magis adurere,quam in perigaeo vicinissimum, durum mihi omnino videtur, nisi physicis qui id fiat rationibus demon
256쪽
hesii . Quod si Ver supponamus So- meramus: scilicet Hac ta
ι. IIMM lem d. e. c. f. circa terram Z. a. n. r. men differentia; quod dies in alijsFAE G annue delatum, interea etiam an- erronibus nostris aut multo brenue super proprio axe conuerti ,ita uiores, aut multo etiam longiores ut tempore aestatis pars intensius serent, secundum proportionem calens d. e. c hyeme Vero d.f. e. re- motus, & orbis annui j eu retiolu missius ardens calefaciensque tel- tionis Planetae. Iuri obverti intelligatur tunc meo Pono exemplum in Ioue,cuius
iudicio quidem causa stus in apo- annus non quidem 363. sed 433o. gaeo, & frigoris in perigaeo fatis dies contineat necesse est; tot lcili- commode explicari posset. cet in quot suam periodum per Iam quoad tempus gyrationis proprium orbem a Ssoluere cense-
Planetarum, audi stii pendum se- tur. Itaque si per regulam auream cretum hactenus,quantum sciam, sic dicam: 361. dies reuolutionis nemini notum. Dico ego Planeta- solaris diurnae super terram, dantrum omnium Luna excepta,quae diem in terra 14. horarum, quid
non gyratur, sed oscillat) globos dabunt 43 3 o. dies reuolutionis tali proportione & tempore circa Iovialis in Ioue ' facit et 8 . horas
proprios axes gyrari & conuerti, 41 t. tot igitur horis globus Iouis quali Sol super tellurem se annue super suo axe conuerti censetur,&voluit.Cum igitur Sol intra unam tanta similiter, siue tot horarum suam reuolutionem periodicam, una naturalis foret dies,incolis in terrae 363.Vicibus oriatur,ex dictis Ioue ex sententia Cusiani supposi- sequitur, quemlibet planetam tis; quantum est tempus 28 .ho- Sole & Luna demptis, intra una rarum 43 . Iam cum 28 horae suam periodicam reuolutionem faciant dies nos rates naturales etiam vicibus super proprio ii.& 2o. horas I/.11 t/. circiter: axe conuerti, iamque didias conis consequens omnino est si iam diuersiones, stuppositis incolis iner- etos ii. dies & ro. horas in diesronibus, secundum Cardinalis 43 3 o. scilicet periodicae reuolutio- νι Mia Cusiani sententiam, eis instar tot nis Iouis duxeris, illos in his 361 si , supposi- vicibus praecisὸ reperiri; Ergo Iu--- in Planetis inhabitatores so- piter intra unam tuam periodirent; quilibet eorum intra suum cam reuolutionem toties luper annum quem etiam inaequalem proprio suo axe conuerti videtur,tan esse necesse esset a reliquorum pla- quoties Copernicus tellurem in --- -dc nostro 3 praecise tot uno anno supra suum g rari sup--. dies numeraturus esset in una in- ponit,seu quoties Sol eidem terraetegra sui anni reuolutione, quot annue oritur; idem de omnibus
Dos in telluris globo demersi nu- aliis Planetis censendum est iuxta
257쪽
tabulam hic infra positam. Igitur opinor probabilissime una diem naturalem in Planetis superioribus tot esse nostratium dierum, quot annis Planeta ille periodice reuoluitur. Cum itaque Iupiter
annis ii .diebus 3 i y.orbem suum emetiatur; erit una dies Iovialis seu tempus unius gyrationis eius i. nostratium dierum 2o. horarum I 1yi . circiter. Idem de Saturno & Marte censendum est.
Tabula longitudinum dierum, seu temporis rotationum Planetarum super proprios axes.
Gyrantur Planetae super proprios axes
i s. lItaque quilibet Planetarum
spatio suorum dierum periΟ- dum suam absoluet. Ex quoad mirando secreto omnino euincitur, Deum scilicet cuncta in numero, pondere, mensura condidisse, veri L simum esse.Suadet δcratio. Nam uti in cunctis inserioribus etiam cuncta miranda proportione &harmonia absolui videmus; sic superiorum & nobiliorum corporum moles, & motus omnino etiam qua proportione se inuicem respicere indubitatum reor. Petes unde haec arcana desumpserimus, quibusve fundamentis constet Respond. cum Archangelo Raphaele Tob. i 2. secretum,&s ramen tum abscondere bo m pro nunc: opera autem Dei reuelare cir confiteri honoriscum Erc.Quod
responsum sapienti Lectori pro nunc sussiciat &c.
De miranda es barmonica Planetarum inter se propoditione quoad moles , magnitudines. V Arij Auctores, varie etiam
258쪽
cem, & proportiones determina- respectu telluris, ut ex sequenti t runt, maxime Solem & Lunam bella patet.
Kepplerus maiorem Lansbergius vicibus Vendetinus Auctor Euidentissimum, & comper- quam certe proportionem Vtriustissimum nos quidem creberrimis, que visibilis de omnino aequalis& sedulis obieruationibus tene- apparens diameter, dudum munmus, Solis & Lunae in medijs suis do debuisset,si non digito demon- distanths diametros, praecise con- strasse,saltem tacito modo innui Ltinere 34'. 4i M. quibuscum in ta- se.Cum ergo partibus Ioo. solaribula sinutim ex radio in ioooo. bus debeantur 3 . Ai . circiter portiones diuisis,competant partes necessarib terrae diametri terminoioo. centum vero ad Ioooo. si tra- io debebuntur δ/. 4ῖ. Lunae verodix quadrata; euidentissimum vix i 9 /.de grad. eclipticae. Igitur certe est, lis 6c Lunae diametros, necesse est tellurem sua mole Lu- esse radices quadratas siliarum a narem globum vicibus 43. &pau tellure distantiarum,idque in par- lo ultra excedere : cum se habeat tibiis tuorum radiorum Orbium ad terram ut 4.ad i . Nam cubus in ioooo. portiones diuisorum. ex i4. est 274 . ex A. Vero 6 .con-Quod quidem nobis tam verum, tinetur autem hic in illo vicibus& admirandum est, quam verae Al. paulo ultra;ergo toties ter- nostrae sunt obseruationes, quam ra Lunam excedit. . Itaque nostraque mira opera Dei censentur. Lunaris moles media quasi est in- Cum igitur Sol ioci. vicibus ter Lansbergiq&Copernici deter suam inter de tellurem distantiam minationem. Demonstrauimus metiatur diametrum, consequens quidem in Anatomiae nostrae praeest toties Se Lunam in sua ab cedentis capite et . Memb. 6. pag. yl. eadem terra remotione suam dia- Lansbergium ex proprijs postula- 93. metrum etiam numerare.Talis er- tis Lunarem molem nimis par st' 'go est proportio distantiae Lunae uam,ideoque caeteris paribus, fal- ad terram in suis diametris,qualis sb determinasse, respectu suorum est ipsius Solis a tellure in suis: terminorum & fundamentorum:
259쪽
Quoties sol fit ma. ior Luna. Terra sica distantia assis est ν
etsi quasi palpando, caeteroquin
propius ad Veritatem accesserit. Quod non ideo ita dictum esse accipias,quasi a veritate multum aberrauerit, sed potius, quod ex sundamentis salus verum demonstrare voluerit.
Sunt igitur Sol,& Luna, in partibus propriae orbitae radij , in
ioooo. diuisi, quadrata distantiarum siuarum a tellure. Cumque Luna sit ad Solem vi q. adi o ergo Sol maior erit Luna vi cibus 42 871. Nam cubus Lunae ex 4 est ex termino Solis vero
autem ille in hoc vicibus 428 1.
ergo toties Sol sua mole magnitudinem Lunae excedet. Diameter terrae de gradibus eclipticae continet 3 . 4 . semidiameter vero IV J2 . JOV quibus in tabula sinuum ex partibus sinus totius iocoo. debentur i83. quem numerum si duplicaueris, constabis 366. hoc est numerum dierum annuae reuolutionis Solis.Et mirum est certe se larem diametrum ioci. particularum in partibus radu i ocoo. eclipticae; esse suae mediae distantiae a tellure radicem quadratam: terram veroi o. partium, eiusdem radi j eclipticae radicem cubicam. Quod si te minum Solis ioci. cum termino terrae Io. multiplicaueris, illico consurget tibi icoo. scilicet numerus diametrorum solarium inter Solem & Saturnum. Si autem ico. in se duxeris, dabit produ-
etiam ioooo. diametros terrestres distantiae Saturni a terra. Eiso tali consideratione etiam Sol erit radix quadrata distantiae suae a Saturno in diametris terrae&c. Di ameter Lunae vero tot sui orbis censetur minutorum quot
Sol ii sive eclipticae. Oculus ergo considerans Lunam sub angulo 3 . respectu sui proprij orbis non decipitur, sicut neque in Sole respectu eclipticae. An ergo sors an diuina Clementia duorum luminarium terricolis tantopere necessa riorum, veras moles & magnitudines ita ante oculos locare voluit quatenus cognita unius respectu
sui orbis magnitudine, illico & in alterius & aliorum deuenire queat cognitionem ' Vti enim se habet Sol ad eclipticam, ita δc Luna ad
Lunipticam, seu seum Orbem:cognita ergo distantia Lunae a tet iure in suis diametris facile erit etiam cognoscere remotionem Solis in suis ab eadem. Equidem reor semidiametrum s idia orbitae Lunae quem alii 4oo. de
terminant) reuera de partibus ra-
dij eclipticae in io o. diuisi non
plures particulas continere quam χρν. Radium autem circelli ex centricitatis Lunae ro. earundem
partium sibi vendicare, hoc est quantus est semidiameter Solaris
Deinde admirandum arcanum est: scilicet tempus Lunaris reuolutionis menstruae circa tellurem.
nobis illico quantitatem distantiae
260쪽
tiae suae a terra in diametris terraest ι;iis Ostendere. Cum ergo dixerimus durum Lunam in media distantia 39. semidiametris terrae a nobis abesse; tia ιiis dabunt illae integras diametros Ariuis terrestres,praeciser'. scilicet tot, in diani. quot dieS Luna circa terram uno πιε ine' mense cursu suo insumit. Deinde
haud minus mirandum est: scilicet dies 361. motus Solis annui,in partibus radij eclipticae in io oo. diuisi, illico etiam ostendere ex centricitatem Solis, scilicet 361.
particulas ex radio Ioooo. Iam quoad moles aliorum Planetarum : dico admirando arcano, omnes suarum reuolutionu temporis esse radices quadratas. Verbi Μολ Pu- gratia cum Saturnus reuoluatiir diebus Io 4 . Iupiter vero ψῖ o. erit radix huius numeri reuolutionis 66. illius autem Ior. talem ergo dico esse proportionem inter Saturnum dc Iouem, qualis est inter ior. & 66. Et sic etiam de alijs iuxta sequentem tabellam.
9 Sive ut i oo.ad Terra est ad
Cum ergo semidiametet telluris una, nobis contineat iocio. leu- έ tabula cas horarias , erunt semidiametri
Planetarum tot leucarum, quos in sequenti tabella comprehen
unus gradus Annis Mesb. Diebus Horis
8s99 si in dies Io. Leucas conficeres in quolibet,
Ex hac tabella iucundissime libet Planetarum diameter, semi- videre tibi licet quot,scilicet cuius diameter & integra periphaeria, Pars I. D d quo