장음표시 사용
291쪽
tissimo argumento esse videtur horum similium effectuum aeri scilicet contraditonis,niuis,pluuia-rtim,& frigorum,nobis, & incolis sub gona illa torrida degentibus,
nium ; etiam causam similem &uniuersalemesse; scilicet uniuertalem solaris magis minusque lentis faciei versus tellurem eXpΟNrectionem dc obuersione, aut cer te aliam non multum absimilem.
Patet hoc, quod copiosior aestate a Sole lux & aestus telluri insundatur quam hyeme: citius specillavstoria flammam in combusti te subiectum introducant: quod
fieri haud posset; nisi Sol in aestate
formaliter magis caleret: contra hyeme minus.
Dices, radis aestate Sole R. tenente magis perpendiculariter in speculum ustortu incidunt quam hyeme, & ob hanc causiam combustibile citius ignem cocipere vi detur. Re . hoc nil arguere contra superius allata: nam radij solares hyeme aeque perpendiculariter inustorium speculum sese immittunt , quam aestate: semper enim
si velis ignem specillis excitare
speculum perpendiculariter So lem resipicere necesse erit. Hisce a P. Acos a supra relatis, accedit etiam cuiusdam M Sebastiani Schrotteri relatio, Franco. sorti 16ro. apud Ioann. Birckerum impressa, priorem confirmans, in hunc modum cap. 24.de America scribentis. Audi & reliqua non indigna εadmiratione, quae nullus unquam Plato Aristoteli persuaserit. Nempe in tota illa Zona, a tropicis con clusa, te procul abscedente,tem- periem coeli esse propitiam, sene-
ficam,& uno verbo, commodissimam:e contrario vero,Sole reueri
so supra verticem istarum regio- ς num, tristem squalidam, ac caenosiam coeli Solisque faciem, ob imbrium, & plumarum frequen- tium copiam euadere. Sic eodem temporis articulo, quo Sol quam remotissime a Peruviana Prouincia, quae antarcti cum Polum spectat, abest, & quam proxime ad Europa accedit, id quod fit Maio, Iunio, Iulio,& Augusto mensibus, Phoebo ad Cancri Tropicum per.
tingente;His autem mensibus caelum apud Europaeos credo velle, aut debere dicere apud Peruvianos j adeo est sudum ut nihil stu pra: rari cadunt imbres mities plane nullae,decrescunt fluuis,no pau- ci sane exarescunt:breui vero post, Sole ad tropicum Capricorni propius vergente , denuo pluere, ningere incipit, auctis etiam & re- dundatibus fluuijs ab initio Octo bris, usque in Decembrem. Quo tempore horrendi, & impetuosi decidunt imbres, &niues, tumidisque procellis surgunt flumina.
Sole vero reciproco cursu a tropi - co Capricorni redeunte, & supra punctum verticale constituto, in-
tolletabilis percipitur aestus, isque
a Ianu. usque in Martium durat, Di ligo: by Corale
292쪽
haec temperies huic Prouinciae est
Certe si Aristoteles haec audiuisi et, prosem aliter forsan etiam philolbphatus fuisset: neque puduisset forsan tantum Auctorem& Magistrum retractarequod modo discipulos eius multos contra ipsammet etia veritatem & expe-' rientiam haud pudet tam mordicus hodie tenere, no quod ita sint, sed quod Aristotelis dogmata sint.. Cur hoc 3 Quod potius in Aristotelis hominis ethnici sane in multis variae Philosophiae studeant quam in ipso Dei, naturae & veritatis libro se occupare, & exercere curent. Hinc & plures hodie Aristotelis quam veritatis discipulos pro dolor reperire est. Non equidem Aristoteli debite deserri carpo , neque eius multis doctissimis sententi js & libris studere ac adhγrere reprobo : sed soli Aristoteli studere, & no etia aliquid veritati
tribuere,& neque proprij ingenij a
rerum Conditore donatis velis, in liberum & vastissimum naturae oceanum libere posse aut velle velificare, hoc non approbo, hoc non laudo. Itaque qui Naturae causas Maiestatem utique altio rem & Diuinam redolentes j ex solo Aristotele, & non etiam simul ex ipsamet parente optima Natura,Patreque rerum Deo scincitari,percontaii, & addiscere student, ij certE quasi a profano diuina Velle qu rere,in ipsiumque Naturae Auctorem Opt. M . verita-
arietare quodam modo mihi videntur ; propriamque ab ipsomet Deo concessam libertatem mundum libere tradente disputationi de discusiioni nostr , minus quam Aristotelis Philosophiam aestimare & curare censen
busdam miris accidentibus ac phanomenis circa eum in eo conspectis. A Deo continua 3c mutua re
sympathica, & antypathica seruent bella, & arma, ut neque ipsam Solis maiestatem intactam
relinquere videantur.Quandoque enim repentinus Phoebum cor
ripiens pallor, gratioremque eius vultum quasi immutans, telluri tristiorem faciem exhibet.Ita post Iuli j Caesaris obitum contigisse fidae testantur hi riae.Vnde dc versus: Cum caput olyciora nitidum cia ne texit, Impiaqueaeternam timuerunt secuti villam. Adeo namque tunc temporis Sanuti
solaris tuor in eius facie inualue- rat, Vt per integrum anni tempus '
293쪽
& Sol morbo illo palloris,& saeculum tristiori caligne laborarint. Idem sub Constantino Principe,& Irene contigisse ferunt circa annum Christi 9 . Quorum tempore per tr. integros dies, adeo nusquam visius est Sol,adeo tenues radios telluri immisit, ut mundo
aut omnino abreptus,aut certe ra-
dijs & gratissima luce spoliatus
eXutusque crederetur. Enimvero in vastissimo tunc Oceano Obem rantes,neque cursum suum per tenebras dirigere, neque telluri insistentes coeptum iter & negotiationes humanas prosequi potue-
Iterum Anno IIo. per totam vastissimam Europae plagam, Solis radi j sanguineo colore adeo deleti videbantur trium dierum spatio; ut mundo ultimum iam quasi inciperent praenutiare diem. Denique tempore , quo Rudolphus II. Augustus ex humanis abreptus fuerat , Solem per plures dies sua tristissima facie & luce obfuscata ingentem terricolis denuo metum & horrorem incussisse se
caedam Horum igitur solarium prodi merito causam indagare misit liceat. Aliqui putant Solem instat
alterius montis 2Ethnae, aut Vesu- vij recrementa sua in extimam superficiem prostare,& veluti pluuia tauillarum inde adeb conspergi& undique circumdari, ut mundo inde quasi eripiatur dies,splendore omni Solis intercepto, donec eructante flamma agmen illud fauillarum ab extima superficie dispergatur, aut fauillae depascantur. Quae sententia, si Solis ignis supponatur alimento & pabulo foueri, forte aliquid probabilitatis
obtineret .Quod si vero Sol, velut purissimum elementum & impermixtus ignis, pabulo nullo in digeat, sed diuinae potentiae, VO- luntatis & conseruationis vis ei utique, Vt conseruetur sufficiat; non video unde Soli illa recrementa, dcvstrina materia proue nire queat. Forte haud etiam inepte talium accidentium ratio assisnari
posset scilicet si dicamus Soli frequentem illum tuorem & pallorem,ex macularum, seu stellarum latium nimium quadoque concurrentiu agmine cotingere. Adeo
enim quandoque discus solaris dictis stellis & maculis scatet, ut mirum haud sit eius inde lumen notabilissime hebetari debilitarique.
Certe quod iam diximus, propria experientia Coloniae Anno i a. experti sumus: dum ingentem stellarum istarium turmam maiorum &minorum per i 4 dies& vltra sibi inuicem continua starth succedentium cum stupore,s larem discum adeo occupare vidimus, ut lux eius, maxime media,& intensissima, haud leuiter illis fuerit hebetata. Nam tubo optimo,in medio solaris disci globum perfectissime rotundum, subni.
294쪽
subnigrum,pugni magnitudinem ac si dicta astra aut penitus in re quasi excedentem conspeximus, rum natura non essent,aut sine in- idque directissimo aspectu; qui & fluxu essent. per octi duum Solis haud exiguam An non insipientem medicum portione eclipsauit: maximasque illum iudicares, qui aut ignoratis
aeri turbationes , utpote ventos, penitus, aut saltem non attentis imbres, & frigora in medio Iuni j interioribus humani corporis me- attulit: prout crebris obseruatim bris, eorumque in totum animalenibus iam a multis annis com- corpus naturali&necessario influ pertum habemus scilicet fere sem- xu ; ex sola inferiorum quorunt m per aeris insigniores, & magis dam inspectione patienti, longio- notabiles mutationes ex dicta- rem, aut breuiorem vitam praesurum stellarum solarem discum meret vaticinare, longiturnum subeuntium agmine contingere & morbum, fortunam & similia 3 euenire. Qua ergo ratione dictoru Astro Et proseisto persalsum est, ma- logorum pleraque coeli nobilissiculas illas penitiori obtutu di- ma astra eorumque in inferiora recte per optimum dc lon- influxus & energiam, aut omninosorem tubum astronomicum, ignorantium, aut saltem vix um- qui totum simul solarem bram virtutum illoru cognoscen- discum disicoperiat exhibeatque) tiu turma caeco iudicio,&progno- conspectas, aliam quam circula- stiuis suis fictis tantopere hodie tisiimam & rotundam figuram mundum excaecare, hominesque ostendere, ut frequenter experti inanibus ac mendacibus verbis sumus. Itaque toties semper sela- caeco quasi verbere ferire non dures eclipses contingere necesse est, bitat Cumque semper aequi uo- quoties stellae dictae Solem sub- ce mentiantur prognosticando; eunt; subeunt autem frequentissi- mirum non est ea quae alias reue me; ergo multo frequentiores δc casu tantum contingunt quando- plures contingunt nobis solares que,etsi praeter intentione progno- eclipses, quam vulgus arbitratur. sticantium, accidere, sicque prae-Sed quis obsecro talium eclipsium dictionibus eorum a simpliciori- arcanos respectu telluris nostrae bus fidem haberi. Certe ipse sta effectus taetenus penetrauit ut tim fronte aequivoco praedictio- quid ergo paupelli illi deceptores num suarum produnt, a quota- Astrologi , ex astris de suturis con- lem diuinationem,scienti aut ve- tingentibus diuinare non erubes- rius insipientiam suam hauriant; ἡ-cunt, cum multa praesentia in scilicet non nisi ab illo, puta di
'' astris unorent sidera de ita caecis & bolo qui hoc ipsistimo modo falsis suis prognosticis procedant, quondam famosum illud dc no- pars L H h a tum
295쪽
tum responsum ex Idolo inani; cuidam se consulenti, edicens usus est: scilicet rato te Aeacides Romanos 3incere posset vibus verbis tam ambiguis, vietoria ex pugna euenienda, quocumque casu accidi Dset, tamen argute utrique parti, scilicet tam Romanis Aeacidem Vicentibus, quam etiam Aeacidi Romanos superanti a diabolo facile accommodari potuisset, ne falsum pro vero diuinasse videretur. Eodem prorsus modo hodie multi inanes Astrologi diuinant, Verius ςquivocando ac coecis& simplicioribus illudentes,quam
vere ex astris diuinando futura contingetia prognosticantes, climea potius a terrestrium quam coelestium astrorum operationibus dc voluntate hominum dependeant.Horum igitur ignorantium nugatorum nugas prudenter &caute deuita.
De Luna ei que materra facie. LVnare sidus telluri sorte ideo
Ter Opt. Max. Conditor vicinissimum esse voluit; ut eius as pectu, facie, &consideratione,in aliorum siderum magis a nobis remotorum facilius induceremur cognitionem. Verisimile namque
est, tali materia, & substantia si caetera tamen intelligas paria;
reliqua sidera compacta exister equali Lunaris globus componitur. Dicitur autem Luna, quasi lucens luce aliena; seu,noctu lucens γ .
De hoc sidere varij varie etiam opinati dc philo phati sunt. Et Iaravita primo quidem Xenephonte apud Ciceronem lib. 4. quaest. academ. ζ' opinatum fuisse, in Luna habitare
incolas, veluti in multarum Umbium terra montosa, refert Cornelius a Lapide,Comment. in Ecclesiasticum cap-43. Quid vero Pythagorici de Luna sentiant, insinuat Plutarchus lib. 1.de Placit. Philoseph. cap Jo. Pythagoraei, inquit, avunt Lunam terrestrem 'videri: quia 1kut tar no-Ltra terra circumhabitatur a maioribus
quidem pulchrioribus animalibus, ita . Lina a minoribus e c. Idem sentit Cardinalis Cusanus, de Doeta Ignorantia lib. 2. cap ιι. supra citato pag.I7'.quem ibidem vide. Iterum Plutarchus, tractatu de facie in orbe Lunae, de eius incolis fuse disserit ubi inter caetera haec
habet. Ego, inquit, istos qui in Luna
Litant, multo magis mirari existimo, cum teream nostiam intuentur, tanquam faciem e T comum Vniuersi, per tot -- mores, 1 es rebulasque apparentem, locum obscuru m/unuli immobilem ,posse eam animalia producere, e V nutrire , motu, respiratione . calore praedi
Denique Theodoretus sermo ne 4 refert Thalem Milesium,Lunam terrestrem arbitratum fuisse:
296쪽
Heraclidem vero terram nebula fusam ostendat; prosechb haud vi-
circumseptam et Democritum de- deo,qua ratione ei caetera elemennique terram esse, montes, Valles ta negemus. Atmosphaera enim&planities continentem opinatos cum haud aliud, quam a corpore fuisse. solidiori; ut est terrae evaporan-Igitur num in Lunari globo tium furtumque tendentium ato- tellure nostra a. vicibus minori morum seu vaporum, sit sphaera sint incolae, nil certi aut tuti dici ac regio;necesse est, corpus Luna- potest; cum Luna suas diuitias, re instar telluris continua euapo- sua arcana, non nisi eminus ad di- poratione etiam in aerem sibi cir- statiam J9ooo. horarum, per suos cumfulum, suas exhalationes &montes,colles,& valles, quasi sub vapores emittere. Cuque vapores nigmate ostendata, neque conce- sint Velut recrementa partim ex datur tam securus aspectus, ut ali- aqueo, partim terreo elemento quid solidi inde statuere liceat. Sed proflata; quibus Lunaris globus neque despero, quo minus sors an continuo circumuoluitur, &in- breui talibus instrumentis simus clusus cernitur, sequitur eos neditandi, quorum adminiculo bis cessario &continuo ex stippositister vel quater mille vicibus vici- Lunaribus elementis generari, &nius Lunae quam hactenus, op- tum Virtute caloris lolaris,ex Lu-B Lmistice appropinquare nobis Ii- na potenter reflexi, in superiori ceat. Lunari aere subtilitis decoqui, &Certe si Deus vitam & sanita- quasi in ros subtilissimum denuo
tem nobis conseri lauerit, binocu- ad humectandam lunarem terio quodam longiis imo, de excel- ram destillari; tum denique instar lentissimo specillo, coelo & Lunae roris nostri,stato tempore ad suum nouas insidias parare propositum principium relabi. Sa ratione il- est,idque eum sbium in finem ; ut ii a supracitatis Auctoribus,in Luper eiusmodi stupenda dc miranda nari globo suppositi incolae, si qui Dei visibilia opera propius inspi- forent, profecto nulla alia pluuiacienda, penitius etiam in inuisibi- sorte indigerent. Cum enim hoclis Optimi Max. Patratoris Dei ipsum in terra nostra experiamur, agnitionem, amorem&admira- Italiae enim multa & pleraquetionem inducamur. loca summo aestu state feruentia, uia.. Iam quoad materiam Lunae, multis mensibus haud alio, quam cum nouum specilluastronomicu pinguissimo roris humore reiciti Optimu&longissimu,eius corpus creantur quid ni idem quoque
solidum , nec non atmosphaera in Lunari globo probabilissim Equoque sua uti ac tellus nostra:seu fieri & contingere arbitremur svapido aere apertiisimὶ circum- Profecto enim ubi nubes nul-
297쪽
tae sunt, ibi neque pluuiae esse
queunt cum igitur Lunam nullum unquam hactenus Phaenomenon nubibus circumdatam monstret, consequens est neque pluuias ibidem cadere, aut genecis titia rari posse. Cur vero nullae sint nu-Loam Lunarem discum,causa
mus & intensissimus calor , ex multorum dierum radijs siolaribus in lunarem globum immii sis, &denuoe versius aetherem lunarem reflexis generatus, materiam eX qua alias nubes generarentur, sorte continuo depascat Constat hoc exemplo multarum terrenarum Prouinciarum, Vrbium & locorum , qui dum aestu nimio premuntur,rarissimis etiam nubibus
In Dina Esse autem in Luna intensissi-
mum calorem, A. fere diebus ante in totidem post Plenilunium & ra tio,& proditor ille astronim fidis. simus, tubus opticus inquam, apertissime nobis demonstrant euincuntque. Ratio quidem, eis quod, cum Luna corpus sit opacum,densum & lidum,ac nequaquam diaphanum, proindeque solarium radiorum recipiendorum & reflectendoru apti sisimum, necessario sequitur, calorem per radios itares in corpore & facie eius illustrata receptum,& sine ul-
is talario occasu,continuis .vel 8.diebus res naturalibus ita perdurantem, re
quanto diutius in hemisphaerio il-
luminato sine intermedia nocte
perseuerat. Nam, quantum putas in tellu re nostra, aestum & calorem futurum , dc productum iri, si Sol aestiuus verbi gratia Mense Iuni j,Iuaiq& Augusti, sine ullo occasu 6 'aut 8.diebus,nullis intermediantibus nubibus supra horizontem in, aut prope meridiem continuo perstiturus, & comoraturus esset
Quibus stippositis, quid in Luna,
caeteris paribus, agatur,tum ex duistis,cum etiam ex facie eius continuis 6. vel .diebus, combustioni rotari subiecta conclude. Profecto enim margines eius,quin & totam visibilem siciem illiistratam saepissime instar incensi fornacis aria dentissimi undulare videmus, ita ut intus ingenti ignis ardore eam incensam iurares. Quem etiam calorem eiusque decrementum oceani nostri fluxus, & refluxus causam esse, infra fatis clare demonstraturi sumus.
S MEMBRUM I. De facie Luna,s' quid lat istaspisula in ea lucidiora σ
partes obscuriores. LVnae faciem, in fine huius I.
Partis ante frontispicium Partis alterius uti per telescopium nostrum excellentissimum I1.pedum inverse modo apparet,qtlantum fieri potuit accurate, & v
298쪽
cumque etiam geometricὸ destri piam delineatamque vides: cuius& Selenographiam,insulas,maria, montes, promontoria&valles, &dignitate , & scientia, & Ω-pientia clarorum virorum nΟ-minibus ingeniose distinxit,insigniter depinxit,& in lucem iucun-dὸ edidit ingeniosissimus Michael
Florentius Langrenus, Catholicae Maiestatis &c. apud Belgas Mathematicus & Cosmographus egregius. Et licet iam dictus Langrenus Lunam suam recto modo, prout & libero oculo apparet delinearit et nobis tamen,uti per tele Dcopium astronomicum conspicitur, inuersam potius depingere ideo placuit,ut ita in conspectu dc in charta iaceret appareretque, prout longissimo tubo integra in coelo conspicitur, scilicet inuersa, clim tubus Galilaeanus maxime longior, erecto modo quidem obiecta repraesentans , vix centesimam eorum portionem uno obtutu,nedum integram exhibeat.
.R.- Ostendit itaque Luna penitius inspecta admirandam,& talem faciem, qualem hic depictam vides, metu quam & Sacrae literae Ecclesiastici casi rumin excelsis, infirma--. mento caeli resplendemglorios/, nominant: quo nomine ob infinitas re-Tum Freaturarum, & animalium
species in se contentas, & ipsa tellus nostra haud incongrue appellari posset. Quid enim terra aliud est quam vas castrorum,scilicet inhabitantium creaturarum
Et quis scit,an non ideo&sacra Scriptura passim Deum Opt. Ma X. Dominum exerciturun nominet scilicet & Angelorum, & hominum, animalium, & cunctarum specierum creatarum supremum Monarcham, utpote a quo solo omnia quae sunt,esse,uiuere, sentire, &intelligere acceperint.
Est autem facies lunaris discipleni,haud absimilis, imo simillima faciei telluris die serenissima
ex altissimo & editissimo monte conspectae,ex quo quidem prata &campi, montes & loca caua lumine solari illust tia& impleta,omnino lucida;aquae vero, lacus,stumiisna & maria reuera obscuriora apparent;vti nos experientia stpe docuit.Quod si ad mille, decem aut viginti mille leucas, vel tanto sipatio,quanto ipsa Luna a nobis eloniagatur, a terra eleuatus, eam tum
optimo tubo esses conspecturus, non dubito illam tibi Lunari facie haud multum absimilem apparituram. Quo magis enim corpus
il luminatum, indebita distatia ab
oculo remouetur,eo magis emicare , & clarere videtur: ita profecto , montium editas petras solaribus radijs eminus ad I . circiter hora- Terram tum distantiam sic intense emicare animaduertimus, quasi subobL his uia curae forent stellae. An non & nubes solaribus radijs circa occasum
intensissime illustratas, setsi in se obscurisiim sint instar stellarumtamen, imo velut Solem radiare cernimus s
299쪽
,lsanum, Tridentum&alluentem, constitutus nimuero dum vallem sem laribus radijs sere-
, radios dictos per vici- herem,supra montes quali &reflecti animaduerti. abito oculum ad distan-uot millium leucarum, urem supponendum, di-nensis vallis aliorumque locorum , faciem re-e, telluris instar, in m partibus irradiatam
uti nos modo ex terra lo- A. a. X. H. G. v. B.C.y.
F. irradiantia conspici supponatur plagam ob
Oceanum quendam Iiailippicu seu quemcum entarem fluidumque hu- uti valde probabile esse ico eius diametrum Q. S. usque ad finem, ad mi-
. leucas continere. Mareenianum V. X. G. X. Z. Υ. 3 V.in Z.vsque minimum is comprehendere. Mare
I. denique in longitudi- ioci. horarum spatium vides etiam iam dictum tribus montibus apud G.
illiter etiam DE. mon- num ad distantiam loci.
in longitudinem pro- tempore Lunae gibbosae quidem apparent. Vnde
300쪽
certe miror plurimos auctores, haud etiam infimae notae, caeco iudicio Lunae montes,& similia tam mordicus negare,quos tamen tam aperte ostendit,monstratque oculus armatus. Et revera ridiculum utique est oculum in se clarissimum,caecis tamen rationibus velle obuelare, & caecos quosdam decoloris qualitate tam inepte plerumque iudicare &c. Esse autem veros moles in Luna, arguit,qubdielescopium Luna crescente, confinia illuminatae partis 3c umbro- anfractuosa,aspera ac deticulata exhibeat;inter partes Vero Vmbrosas, quasdam portiones eminenter
illuminatas, in plaga lucida deni que obscuritates editiores, quae
tamen Luna plena penitus tum amittere videtur) ostendat. Neque etiam placet sententia eorum qui semidiaphanum corpus Lunare ideo fingunt, quod in eclipsibus solaribus ea Lunae pars Soli supposita perspicue quasi sola.ri luce tralucens cernatur:quae autem extra solarem discum porrigitur, omnino inuisa remaneat.
Nam lux illa, quam a Sole per globum lunarem traijci putant, prosecto alia non est, quam lux a telluris globo in Lunam reflexa, quae ideo tunc temporis tanto clarius cernitur,quo magis telluri, ®ioni terrestri, per Lunae obiectionem solare lumen eripitur. Caeterum de eclipsibus, & Lunaevari, faciebus,cum ingeniosius La- Penus particularem tractatum de pars I. Lunς faciebus earumque pro longitudinibus accuratὸ habedis, utilitate paret:VVendetinus vero nouas pro eclipsibus tabulas promittat,ne longior sim, dicto Langren,& VVendetino caetera relinquo,&aliquid circa Lunae habitudinem
respectu sui fluidi coeli addere pla
Rua ratione, si caelum Luna, aliorum Planetarus,i- dum sit, errones fine caue crdecidentia in tellurem, tam consanter in tu queant moueri.
notandum est Opi. Maximum Conditorem ita res ad inuicem absoluisse; ut una alteram quandoque siustineat, scilicet magis graue miniis patienter serat,rariora densioribus , dc quandoque densiora fluidis inequitent supernatentque.Sic poma, ligna, dc alia utcumque intrinsece in poris aere grauida corpora, patientissime ab aquis,volucres ab aere, ferrum Scalia quaedam metalla ab argento Vivo;vinum oleum, de alios destillatos liquores ab aqua sustineriserrique citra mersionis periculum indies dc perspicue experimur. An non δc mirum est aquarum liquidissimam dc mollissimam materiam, tamen grauissi-