장음표시 사용
161쪽
genti essent fastidio, cum lectissimorum virorum munL. ficentia irritat scribentem , nec manum patitur tolli det,
tabula. Cum enim Antoni j Allegri j Corragiensis tabulae
desiderarentur, Flaminius Pasqualinus Academiae pactorum Conseruator, ac aliquando pictor ipse, eoque nomine picturae amantissimus, deductos nos in aedes suas
elegantissimas ad templum Stephani, cuius Collegio est
ascriptus, iubet Corrigiensis iconem, atque duas simul tabulas , alteram a Guidone Rhenio , alteram ab Alexandro Tearino elaboratam ad Ambrosianam pinacothecam deserre ue tum vero ad largitionis auctarium, donat Bibliothecae carmen autographum Francisci Petrarchae ad Lauram suam. Resert ea tabula ora Deiparae , ac manuS ea arte, qua pictor tabulas uniuersas admiraculum usque exornauit. Scannellus Corrigiens eiri
'' appellat diuinum, ac suse ipsius laudes persequitur ue certe Franciscus Cairus Mediolanensis Parrhasius in hac icone diuinitatem quandam ines se saepenumero affirmauit. Haec largitas Pasqualini benignitatem aliorum inuitauit.
Antonius Buscha pistor eximius, atque aut horresti tuemdar Academiae pictorum quemadmodum trademus postea) Equitis Cairi famam propagaturus, eiusdem Pictam tabulam dono dedit. Habet acon geminos vultuS, parentis nimirum filium admonentis, ne rem domesticam dilapidet in exteras regiones profecturus, prodigus aeris accepti; quam parabolam nati patria bona abligurientis Biblici referunt fasti. Picturam quidem totairta
commendat mira suauitas colorum, quoS Cairus apte commiscebat , tum spiritus quidam corporum, quo inanima vivere putes . Haec ars minime vulgaris, ad
quam sponte tulit hominem pueritia, conciliauit Cairum non modo viris spectati ismis, verum Principibus. ac rerum arbitris. Equitem D. Mauri iij, & Lazari crea
162쪽
BIBLIOTH. AMBRos. LIB. IV. DI , uit Victorius Amedeus Dux Allobrogum detestatus
maxime artibus ingenuis ue& cum Equitum albo insereret Cairum,equestri amictu suo decorauit, ornatum praeterea torque aureo, quem plurimus adamas distingueret: atque Romanum iter ingredientem annulo donauit
permagni pret ij, quem digito suo Dux Amedeus detra- ait. Christiana vero Dux, demortuo coniuge, cum Caroli Emanuelis filij iura, & imperium tueretur, aux it CO. --mitatu Peliae Cairum, eiusque sobolem causa picturae, di artis, quae beneficentiam Principum prouocauit. Nos, & magni facimus Cairi tabulam, & Antonij Bus chae munificentiam longe pluris, qui pinacothecam
Ambrosianam ditare maluit, quam clari nominis emptorem num OS aureos complures minime auaro homini
pollicentem. Idem Buscha geminas rerum graphides donauit, quibus sacellum Diui Syri in Ticinensis Carthusae Templo exornauit. Et quidem altera maior subi j-cit oculis Christum circumfusum Apostolis, cum in locis solis esurientem sectatorum multitudinem recreare dapibus vellet, paruumque Syrum squemadmodum iripienses fasti narrant in offerentem Christo quinos panes,& geminos pisces ad satietatem famis, & copiam epularum: altera minor Ecclesiae Principem Petrum , quis cris eundem Syrum initiat, cum apparatu, ac ministris eius caeremoniae. Vtramque graphidem collocauimus ad pinacothecae sores, atque cum illis composuimus alteram Camilli Procaccini ue in ea vero descripserat Camillus, pictor nobilis, interempti Seruatoris inus, complorantibus circa taminis, ac diuis pollinctoribus suprema , exequiarum officia persoluentibus. Eodem anno M DC LXX. illata inmus eum est tabula proponens spectatoribus ora conditorum ordinis Barnabitici scoetus est, Religiosorum hominum ad fanum Barnaba: Mediolani det ἐπι- i. R et insti. 'vi
163쪽
σο trui M, institutus . Procumbunt parentes Ordinis ante Paulum 'hetl. in ἔναι patronum coetus media e nube radiantem, & calicem
iamia,2 Diuini Cruoris laeua praeferentem, assectante Apostolum alite, qui Diui gerit insignia. Ponunt genua ante aramaicoriam in i Pauli alpectu coruscam, princeps primum instituti. atque iuri Virginum Angelicarum, quas Mediolani Paulino coem- TE UT' bio inclusit, Antonius Maria Zaccharia, Cremonae loco 'illustri ortus: sequuntur alij conditores Bartholomaeus Ferrarius, atque Iacobus Antonius Morigitis, Mediolanensis uterque,& clarus genere. Ferunt immutatos con-.cione Serapiunt Firmani animum ad caelestia adiecisIe. instituendo Ordinem, qui vitae disciplina,& literarum. cultu Religionem iuuaret plurimum . Zacchariam velat talaris linea, & casula: caeteros linea breuior amicit, stolis e collo suspensis. Author pictae tabulae fuit Augustinus a S. Augustino, muneris vero sectatores eius instituti, qui cum singulorum pene coetuum parentes spectassent in tabulis Bibliothecae . nusquam autem suos, tanti ordinis conditores addidere caeteris: ne urbs parens atque altrix familiae heroas sideribus dignos in Federici Museo requireret. Plurimas deinde graphides Bona roti, Vincij, Raphaelis, Pauli Veronensis. Sebastiani, & Baptistae a Plumbo, Titiani, palmae. Georgioni. Polydori, Bocca- cini, Dureri, Pordonom, Iulii Romani, Andreae a sarcinatore, Bacij Bandinelli. Louini. Figini, Annibalis Fontanae , aliorumque artificum nobilium contentas libris eadem pinacotheca ostendit, collectas undique Botr maei aere, quod large in facultates ingenuas emundebatur. Quod si egentissimi homines pictam tabulam proponerent pretio, & res angusta domi picturam minoris 'N 'δ' Venderet,nge maiori pretio redimi iubebat. Immo si quae tabul te dono offerrentur, excelso animo repudiauit, i ratus indecorum esse, si munera accieeret Epjscopus qu-
164쪽
BIBLIOTH. AMBROS. LIB. IV. I 33
quem in omnes munificentissimum esse oporteret. Ob id cum moriens Bruguel, beneficiis plurimis obstrictus, legasset Cardinali ingentis pretij tabulam, Bruguctis ha -κ .
redibus ille redonauit auctam corona quam ebenum or- - , in 'naret, atque caelati argenti laminae nomine Federici inscriptae . Adeo se largitate vinci nunquam est passus, dedignatus compendium omne, quod auaritia proponeret. Fertur, cum Praefectus quidam Mediolanensis Prouin- ciae mille aureos obtulisset Borromaeo, redempturus tabulam, in qua Titianus pinxerat Magdalenam, respon disse Cardinalis, se aureos bis mille erogaturum libentissime, si parem tabulam venalem Praefectus habuisset. Hoc Capitolium triumphanti picturae condidit Federicus, certamen pingendi in Insubribus instituens, quale Coriimihi , ac Delphis fuisse memorant scriptores: Haec de tabulis pictis, earumque authoribus sensimus; quod si qui secus iudicant, nos ad peritiorum iudicium prouocamuS. t s- Spectabilis etiam in eadem pinacotheca est sella gemina ,
in altera scortea Diuus Carolus, cum lectulum etiam Graitarata in ipsum ad quietem datum odisset, atque interdum cuba- M isse succesti diret humi, breuiorem somnum capere: in altera vero lanea sedere Federicus Bibliothecae parens, ut literis operam daret ueviraque autem indicat despicientiam Opum, ik domestici luxus. Sequentes anni Collegarum lucubrationes protulere. Vicecomes Obseruationes ecclesiasticas nouissimo volumine complexus, ornauit erudite ' - 'vestes singulas, & vasa, quibus vix nata Christi religio
utebatur ad aras. FerrariuSegit de veterum acclamationabus d plaustri utriusque opus multae eruditionis est. Salmatius, quem doctum sermodis Gr ecanici sui ste tradidimus , ideoque acceptissimum Scholio, orationes paschales Diu i Cyrilli latine reddidit. Longe maior cura ercuit Riuolam, nam postquam librum vocum Atme
165쪽
nicarum summo studio elaborauit, adiunxit etiam eiusdem sermonis Grammaticem, facili ad discendam linguam compendio. Ripa montius res gestas D. Caroli persecutus, Gentis Borrom aeae originem, & auorum seriem memorauit, initia atque incrementa singula reserendo: egit postmodum de Pontificatu illius, ac miraculis sanctim niat testibus: ut Diuus Praeses Bibliothecae, quamquam immortalitate donatus, etiam literarum beneficio peren- δε μ naret. Inter haec cum Ludovicus Besutius,& Iacobus Tergagus vita essent defuncti, atque iam reliquis Conseruatoribus Magistratus quinquennis suisset abroga tus,
noui Conseruatores sunt creati, Comarchus Iulius Cauar Borromaeus secundum, Itilius Caesar Vicecomes Pramice
, ius Acilis Maximae, Atronus Praesectus Nazarianae Bailicae iterum, Antonius Bussola Praepositus Sacerdotibus Oblatis. Rocchus Sbara inus Curio D. Raphaelis suile tus Basso, qui vivere desierat, ac Antonius Blanconus Curio Templi Maioris. Atrox deinde malum ciuitatem inuasit, rei nimirum stumentariae dissicultas: quo mo tales ad insaniam adacti horrere coguntur aliquando
epulas , quibus inhiant, quaerendo morticinas carneS, ac foedissimas escas ad placandum ventrem. Fam S vero, eam frugum inopiam caelestium aquarum vis intulerit seminibus noxia, siue occultata per auaritiam frumenta, veXare primum cium, tu vero ademptis frugibus necare: ac passim in vicis, & compitis mortales fame exanimes iaceres obuiam iuit malo Federicus exhaustis pe-ia: 'horreis atque opibus. leuaturus squalentem inopiam, i caritatem annonae. Quod infortunium vix a ciuium ca- ' pitibus auerterat Borromaeus, cum saeuius aliud malum, vulgaris videlicet morbus, adoritur urbem : atque aveo noua calamitas ex veteri seri coepit ue neque mitiores videbantur Superi, nisi quod minime longa tabe perimebant.
166쪽
pIBLIOTH. AMBROS. LIB IV. 13 s
bant. Mandauit itaque Conseruatoribus Bibliothecae Borromaeus, ac lege edixit : ut, irente bello, vel epid mia, occluderetur Bibliotheca, nec omnino quemquam admitteret, nisi cum vis morbi, aut hostium des ijsset. Itaque Musae suos cultores desiderauere, nec aliud egit Cardinalis , nisi ut MiIanum Canonicum Basilicae Stephani Conseruatoribus ascriberet: atque , cum Milanus loco fuisset motus, Iulium Mascherum Rectinrem seminari; Conseruatorem crearet. Itaque curam omnem Borromati auocauerat a literis ciuiui salus, non alium quaerentis Apollinem , quam qui morbo grassanti remedia adhiberet. Porro vulgabatur morbus, aut quia superiore anno assecta corDΟ-ra ob rei frumentariae inopiam, ac noxias mortalibus dapes inuasisset pestilentia: aut quia Germanus miles in Italiam profectus, sociam eam luem deduxisset: si .. lib. ν-. ων. ue coemptis vestibus, siue contactu corporum, & con- 2 tubernio; plurimam certe stragem edidit, ac multo maiorem datura fortasse, nisi initio bruma vina pinis retudisset, quae postmodum, ineunte vere, late serpere, ac dc bacchari coepit. Satana quoque pestilentiam seralibus Unguentis, ac propagatam tradunt scriptores, crinitos item cometas indices mali apparuisse ,& noetiarni, diurnique sideris desectus plures. Sane Libitina quaesturn acerbissimum secit; lugubris Omnis domus, exhaustae cultoribus aedes: & cum agmina mortuorum corporum efferebantur, quamuis illata in tumulum, insepulta iacebant. Miseranda prorsus facies urbis, nisi assuetudo ipsa funerum prope misericordiam consumpsisset. Itaque cum lues urbem vastaret, Pedericus pacem Superum
im plorare itum que est ad nobiliora Templa, & circum- et
Iatum Diui Caroli corpus. Haec una videlicet calam itas G s. debebatur nomini Borroinaeo: ut Carolus, & Fcdericus
167쪽
seruasse urbem dicerentur, cum periret. Porro adirta Cardinalis Limocomtum vulgo Lazaretum in Capito-llum videlicet, ac regnum mortis, adcile laborantibus, initiare lacris reIigiosos homines, large opes effundere in
..e e statem Frbanam, atque agrestem. Sedata vero lue,
a mi abat se diuinitus creptum periculis, quibus imp
uidum pectus Obtulerat. Quae cura, ac labor perpetuus bene administrandi Pontificatus, tum urbana calamitas suis tandem malis, ac funeribus exaltata, cum eneruasset Cardinalem, sequenti anno Patrue eripuit. Antequam suprema componeret, cum Atronus,& Sbara inus usta e sent defuncti, alios Conseruatores demortuis suffecit, Hieronymum Aliferum Canoni rem Aedis Nagarianae, &Bartholomaeum Fassium Rectorem Collegis Nobilium. Donauit quoque Collegio Ioannem Donatum Ferrarium Graecanicae linguae doctissimum, Octauium Fer- rarium , Iacobum Philippum Butium Canonicum S. Thomae, hunc Hebraici, illum Latini sermonis consultissimum ue Ctalegas vero omnes secundo quoque anno, redeunte in Orbem vice, tueri Collegium iussit, & Conseruatoribus reliquis Gigaeum ante alios ascripsit. Dum haec aguntur, cum iam insideras praecordijs febricula tentaret Cardinalem, cogitauit primo Scnecianam, voluit
deinde Gregorianam Uillam, quae tertio distat ab urb e
Iapide;&laxaverat saepius animum Borromaei, cum se urbanis curis eriperet. Verum cum propter uliginem soli, ac manantium ubique aquarum copiam caelum sit paulo grauius, coepit esse infestum corpori Principis, de grauedine primum torquere, denique reuocare ad urbem vietum, ac clanguescentibus quandoque viribus repente exanimatum. Interea cum atrocior in dies febris praecordia adureret, ac spes fere salutis decollaret, admonetur a Fassio, qui erat conscientiae arbiter, ut vasa colligat,
168쪽
BIBLIOTH. AMBROS. LIB. IV. a 3
seque ad extremi certaminis aleam obarmet. Accepit exporrecta fronte Borromaeus hominis diecta ac postquam totius vitae noxas expiauit, Caelesti Pane recreatus Canο- meos Aedis Maximae circa lectulum procumbentes hortari coepit, ut attente rem Ecclesiasticam tuerentur, c ad interregnum venisset. Accedere se, inquit, adi diutinis tempestatibus actum: longam cepisse usuram lucis: nec diutius vivendum esse homini. qui inutili pomdere terram oneraret: nihil optatius contingere posita mortalibus. quam ut mortales esse desinant; ob grauiores esse cruciatus humanos, quo longius corpore inclusus animus cogitur vitam odisse, quam amat: sex annos
pra triginta se Ambrosianum imperium tenuisse, quod Qemporis spatium pauci admodum Antistites aequauerint: id unum enixe expetere a Collegio suo, quo nihil optari dulcius possit, ut inter illos sena per conueniat, qub Ecclesiam seruent incolumem, cum vacua sedes singularum opem implorabit. Nemo siccis oculis audiebat, quae diccbantur a Federico, fluentibus uberius lachrymis, cum supremis osculis, & amplexu Collegas exciperet. Inter haec spes salutis affulsit, tamquam collectis
vitibus morbi saeuitiam exarmare posset; verum aetas primum, deinde insidens morbus partibus ijs, quas perpetuus texerat pudor, nec medicorum curationi unquam aperuerat, exedit paulatim Borromaeum: nec remedijs
caruisset, nisi ea remedia odisset pudor. Itaque gliscente in dies morbo cum exigua in spe trahcret animam, legauit Ambrosianae Bibliothecae ruris Gregoriani fundos, ut duo Sacerdotes quotidie ad aram Deiparae in Templo Maximo sacra facerent, reliquos autem eius villae r ditus puellarum connubia absumerent, quae in pagis Vel bani Lacus essent natata Haeredes ex asse instituit Virgines Roserj, quibus superiore anno in regione Orientali
169쪽
urbis aedes condiderat: ne pudori paupertas insidiari auderet, immo ne inopiam paupertas extimesceret. Cultor videlicet pudicitiae pudicitiam testamento reliquit haeredem. Reliquae deinde vires obluctari coepere acrius' orbo, eius impetum cum ferre non posset, diem Federicus undecimo Calendas Octobres, versans semper animo caelestia, eaque meditatio morientem est prosecuta . Enimuero comploratio, & luctus ciuium . qualis in rebus perditis esse solet, tanto funeri comes luit; nam recens meritum lcuatae egestatis, ac auertendae luis sedulitas erat in oculis aestimantium unius capitis desiderio iacturam; nec facile lachrumarum obliuisci poterat, dolor, cum tanta calamitas etiam funeri superesset. Et tus est quinto postquam decesserar die, tristiori interim Civitate, quam si epidemia recrudesceret; squalebat sexus omnis, atque aetas, egentillimi hominum praecipue. quorum inediam aluerat abunde. Iusta fecere mortuo uniuersi ordines e cohonestavere exequias Paulus Aresius Nis,ia. Dertonae Episc OpuS, Ioannes Petrus Vulpius Novarie sium Antistes, ac Dux Ferianus Gubernator Insubrum. Aresius postquam ad aram maximam Ambrosiano mo-κ-t,tris, . . re est operatuS, commendauit habita oratione Federici virtutes, ac facta ,& ut erat vir disertissimus , ac praestantiron. .i: cras eloquentia, motus maximos fecisse dicitur, & audien ,, istim tium lachrymas clicuisse uberius, ingemiscente passimiai corona, nec desiderium sublati Pontificis iam ferente
Cardinali iriduo parentatum est, eius laudes comm cmorauit iterti latina oratione Donatus Ferramus Collega noster, pcisccu tus singula, quae immortalia gesserat Borro maeus, doloris infandi renouatione, cum ciuium auribus virtutes rursus, atque oculis ereptus Antistes obljceretur.
Compositus demum in tumulo est in maiori Aede aclaram Virginis, quam ab Arbore appellant ue arborem
170쪽
BIBLIOTH. AMBROS. LIB. ib. I 39
enim ex aere solido construendam curauerat anno LXII. Ioannes Baptista Triuultius Archipresbyto Fani Maioris simillimam Salomonis candelabro, ut fulgore colluceret Templum, atque aduersam aram illustraret ue mar- , Umor breui epigraphe inscriptum docet, quiescere inibi Federicum Borromarum Cardinalem, Insubrum Antis- ' litem, Magnae Matris praesidio tutum. Haec visum scribere de funere Borromaei, nam vivit adhuc in omnium pene Ore, atque oculis, cum singuli ciuium loquantur de moribus . ac vita Cardinalis tanto lubentius, quanto acrius obluetantur dolori suo, cum absentem virtutem inuidi requirunt. Certe ab ipsa pueritia ita fuerat ad vi
beneuolentiam sibi adiunxerit, qui eum sacra toga ami- ciuit, deinde spectatae probitatis adolescentem Colle- 'gio, quod nuperrime Ticini excitauerat, addixit, futu
rum reliquis alumnis exemplo adumbrandae virtutis. Quamquam adolescentem fuisse vix meminimus: adeo Praeverterat aetatem ; cum annum ageret vige simum tertium Romana purpura a Scito Quinto decoraturi auctus postea Mediolanens Insula ita Pontificatum Obiuit,
ut nunquam humanarum rerum, aut Gentissuq cOmnao,
das flecti posset, quominus Ecclesiastici juris imperia pro- Pugnaret, solicitus de concordia. quae maximo stetit impendio. TOta autem ratio administrandi Pontificatus nunquam a labore suit vacua; nam Borromaeus plurimas Unodos cogere, urbanas aedes , atque agrestes lustrare saepius, ea diligenter tuendo, quibus rem Ambrosianam Carolus findasset. Ecclesiam quidem suam etiam OL Ripam artu, intiensi praetulit, quae Federicum Patrum Purpuratorum . , principcm sibi vendicauerat; Pontificatum vero Maxi- mum, nisi contempsit, salicissigit: cum mallet dignus videri honoribus, quam ornari. Eius aedes nunquam Fi- -. c.