Ia. Sadoleti De liberis recte instituendis, liber

91쪽

D M LIB. Sc. INSTIT. Idat oratio: quando ea quidem suis ornata atq; instructa dotibus, ad docendum quid Verumsanctu 'ectumc sit, o ad impelalendum in id quod conueniat agi, maius multo pondusic maiorem quandam uim affert. PAV. Nauiter studendum est igitur orationi ec stilo,ut te intelligo loqui. IA C. Et maxime quidem si quid agere aut perficere uis quod sit egregium nam philosos Phia,ec quam praecipue quaerimus, Uirtus ac sapientia,si tibi tecum uiuendu esset boli,forsitan se una contenta foret,neiu requireret quicquam amplius.Cum uero tibi in

coetu hominu,ec cum plurimis uiuendum sit,omnium fudiorum,utilitatu, ossicios rumc Θ tuorum cum illis N illo tecum comunicatio facieda, ad hanc humanae uia

tete secietatem apte comode. gerendam, nullum instrumetum est oratione praestantius Ita ecfacio saepe,di facturus sum, ut te adhorter imprimis ad haec studia, cibus dicendi egregiae praestans ratio compas ratur hoc etiam studiosius,quod me quantum proficias, quid mihi spei praebeas

nil poenitet Pin V. Faciam equidem quod

meum est,ut labored diligentia tibi fatiGAcum

92쪽

sa I B. faciam mi pateriquanti uero essici per me possit totum tuo iudicio permittam. I A. Dabitur hac in re opera ab utroc nostru Paule ut recte sit.So nos aliud initium nostri sermonis facientes, redeamus ad eandepueritiam de qua totiens iam iterauimus loqui ut eam alio quodam tinere,alia semita ad indagandum melius uirtutem deduae camus: namqllae adhuc de iurtute dicta sunt,etsi uerissima ea sunt,creduntur tamea iuuene,non intelliguntur. Hic autem tertius qtias actiis nostrae deductionis reli quis perfectior in eum locum adducet adolescentiam,tinde non alienos imitari greDsus,sed ipsemet cernere quo qua uaden

dum sibi sit aquam e specula poterit Diq; erit consilii domina Muoluntatis. Igitur Puerum ut primum fari comode,& tierba diserte proloqui poterit, aliquos in ingeni icoeperit ignicillos iacere pueriles studiose inducat pater in opinionem & desiderium addiscendarum literartim : quod perquam apte fiet, si accerscndis altisculis pueris, qui iam aliquantum in legendo psecerint, Nillis ausctiliandis,laudauerit,i sente Clio recte recitante, exosculathisci fuerit, aliquid

93쪽

DE LIB. Ec. INsTIT. I aliquid etiam dederit muneris ac praemii: mouebitur enim animus fili ad eade aemulanda studia,in quibus alterum sic probari perspexerit ipsem ultro petet,ipse flagitas hit easdem sibi tabellas, ec eandem exerciistationem dari.Quae dandae erunt, m ors natae ipsaei cocinnae per sese,tum illustri bus scriptae literis ut omnibus rebus, quisbus capi potest illa aetas ad amoremdccuspiditate legendi perliciatur. Semper enim prouidendum diligenter est, ut literarum desiderium ita antecedat in puero,ut nunσquam satietas nimia consequatur. Sed etsi pater eiusmodi fit, ut omnibus ipse optismis artibus literis p eruditus, docere possit filiu ecpraeclare eum in omni doctrinae

genere instituere censuerim tamen idoneuilli magistrum esse eligedum, qui huic uni

uacet negocio,nullam omnino re alia, nemoccupatione teneatur, sed sit in hanc cura erudiendi filii totus intellis, a qua patrem stram de adsciscendo liberis magistro senstentiam M. Cicero comprobat, qui cum ea esset ingenit,titerarum, o omnis sciciastiae gloria

94쪽

s c. se sis IB. tiae gloria, ut locupletasse ipse, ornasse Potius eloquentiam,quam ulla ab ea ornas menta sumpsisse uideretur,in erudiendo tamen filio alienis magistris usus est:uerum hoc quod facile est praeceptu atq; imperas tu e ipsa di experiundo uehemeter fit difficile . Rari enim sunt, utinam adeo rariisti,aliqui tamen essent, qui comprehendisesent animo, quid sit uere sapere, Niliacus tum illud quo omnes humanitatis artes inter se continentur,ad cuius unius sapientiae spem 5 alimus eccostituimus filium, quale sit tenerent: neque 1 aut ostentandi sui causa,aut lucri faciendi, aut popularis aurae colligendae, ad singulas addiscendas sese dederent artes: si tamen addiscere est ignorare,quem ad finem percipiendum sit quod addiscas.Sed quoniam de hoc errore Mulgato B prope comuni in nostro de laudibus philosophiae libro fatis est dictu, Nesibi saepe dicetur, reuertamur ad puerum cum quem in manibus habemus, magis

frumc illi prsficiamus e literario ludo,cuius mores probati sint, di diligentia in doscendo cognita:qui ita quotidianu pensum legendi oc scribessi a pucro exigat,ut nulla

in re

95쪽

DE LIAE REG INsTIT. sin re sit asper,nec minis,aut uiolentia ut tur:summopere enim cauendum est,ne eas literas odisse incipiat puer quas nondum

potest ipsarum causa diligere: spe ille poMtius dilaude prouocandus est, interdummex pacto agendum,ut cuilures horas sibi ipse sumpserit ad pueriles obeudos lusus, Unam aliquam praebeat magistroLegendi ergo di scribendi prima praeceptio est pueritiae,5 primum rudimentum:quod prompte di celeriter facere debet puer, ac sine ulla dubitatione uel minima nosse literas,

uel ipsas per sese, uel in Illinis dictioras 'husi coitinctas nec nosse statim sed prosnunciare commode sono uocis simplici recto liter is nem oppressis nimiu aeque expressis it m perlegere cursim Acquid scriptum oblatum fuerit: id e prorsus

e rursus retro contram reuoluere: haec enim Φuis minima uidentur, tamen quos niam fundameta sunt caeterorum firmius

sunt statuenda, immorandum* in his alis quanto diutius,quoad plane resideat, at comprehedant. Quod autem de literis,uel deliterarum potius elementis ac notis disum est,no de latinis tannim, sed de GrP

96쪽

s6 sis B. cis quin uolumus intelligi: harum enim utranc linguarum ab eo uolumus addisci, qui ad eximiam spem summae uirtutis alas tutautriusq; enim maximii doctissimi autores sunt,omniam doctrinarum genera inittracpegregie sunt tradita tu autem prus dentiae apienti eloquetiae utrobim sumsiam uis, ita nexa inter se,ac mutuo se con tinens,ut qui alteram sine altera percep

rit, debile quiddam ct mancum esse adeaptus uideatur.Ad utranc igitur Θ Graescam 8 Latinam Nationem legedis aescris Bendis literis statuni principio imbuens dus est puer: in quo illud primum admos dum occurrit laudabile, quod est in more positum,ut simul cum literarum notis, elementa quo christianae religionis in puero insinuentur:nam,ut dictum est, nec uirratus,nec doctrina,nec spes honestae aut beatae agendae uitae ulla est,ritia non pertinet, nec comes est religio:grauesc tum sententiae summorum autorum proponendae illi sunt,ad sanctitatem uitae, oc ad exemplum fugiedarum aut expetendaru rerum perstinetes,quas animus tener bene apprehens dat , deferat secum in omnem posteriore

97쪽

DM LIB. E c. INSTIT. Puttam. Sed hanc consuctudine legendi iam scribendi familiariter sequitur continuo gramaticae ars:cuius nomen ductum qui dem a literis tenuem uidetur hahere appellationem,sed est eius facultas uberior non literas enim solum, e nomina, Verbaw, ac reliquas omnes orationis partes, sed poestarum quoi oc oratorum cognitione ita complectitur. pertractat, ut paruum in

iis relinquere uideatur uelle alius artibus quibusdam locum:quod meo est animo notam grammatices proprium,quam eorum

qui ad suam ex aliis generibus facultatem

doctrinam istentandam, huius artis nos mine abuti uoluerut . Scripserunt enim de ea complures docti uiri , cum Graeci,tum Latini sed ali alio modo,presse castigatem nonnulli,multi abundantius:nisi forte nescessario credimus tria millia libroru amisplius a Didymo in arte grammatica fuisse scripta Apollonius increscis,&bc odias

nus probatiores magna laudem apud nos stros meruit Donatus, loqui illu Seruius aemulatus est: tum dcinde multi cicd nos strum no est enumerare scriptores potius illud uideamus, quomodo oc quatenUS

98쪽

I AG I AD OL. B grammatice tradenda puero est: neq; uim artis totam sed captum aetatis illius consioderemus nam si qua sunt in illa arte dissiciliat ardua,non tam necessari j quam substilibus implicata disputatsonibus reiiciantur in id tempus, cum aliis pluribus discis

plinis instructus adolescens, ocium contes rere in huiusmodi quaestionibus poterit: quae tunc ultro sese illi offeret,& ex aliena quadam facultate acutius disceptabuntur: tenerum quidem pueri animis onerare his

dissicultatibus, nullius consilii est. Quid

enim illi proderit nosse c5trouersiam,utruparticipium sit pars orationis, an redigaratur sub uerbo:& utrum uocabuli an nominis in rebus appellandis potior usus sit ocsimilia multa, quae ne intelligentibus quiαdem admodum usui esse possunt Potitis mihi is ad illa aperterac simpliciter perdis

scenda ducatur,quae necessariam habet ut1 Iitatem,ut literas distinguat, aliasm noues rit uocales,quae purum ex se proferant sonum alias consenantes,quae cum illis iunoctae Bocompositae sonent, rursus m ex conssbnantibiis semivocales,quarum nus inracipiat a uocali:caeteras mutas,in bus UOM

99쪽

calis senus tantum desinitIntelligat etiambis nas,quas δ*n ου Graeci, ex duabus

uocalibus esse compositas:tum his adiunxgat omnibus pronunciationem congrua.

Ad diction uero sylvam ita traducatur, ut sine ulla ambiguitate addiscat octo illas

Peruulgatas orationis partes:quarum si

gularu proprietates. quasi insignia quγdam,debet cognoscere,ut sciat internosse: ut uerbi causa,Nomen esse quod rei natus ram aut qualitate denotet in suo statu masnentem,idc casibus deflecti, speciebus dis Vidi,numeris mutari,generibus uariari, fisguris distingui. Verbum esse,quod rem in motu aliquo signet uel agendi uel patiem di,in quo pro casibus sunt temporum fleo Niones Participium, quod affine utriclita uerbo oc nomini: tempus o motum acci piat a uerbo, in reliquis sequatur nomen. Pronomen uero quod uicem pro meat nos minis, in ras nominibus stilicet quae proσpria sunt,ec certam personam aliquam 1 iradicant. Adverbia porro oc praepositiones

illa, quod nisi uerbo adiuncta uim habent nullam hae uel nominibus separatim apposita ido fere semper praeeundo atqi antece

100쪽

xo C. B. dendo,unde nomen nactae sunt, uel etiam cum his occum uerbis in compositione copulatae augent, uel minuunt, vel Vertuntiensa eorum, quibus cum componuntur. Coniunctiones uero,quod suptores quilasque partes orationis hinas trinas ue adhaerescendo coniungant. Interiectiones e contrario, quod cursum o sensum clausulae interpungunt aliqua uoce humani asseuctus indice interposita, quae habeat spem,

laetitiam,metum,dolorem,alacritatem,adsmirationem,oc similia quaedam . Sed haec, quae in puerili disciplina commodius traoduntur,perstringenda tantummodo nobis sunt,indicamus enim iter duntaxat non disciplinam ipsam tradimus Sequuntur λααiones quatuor primarum partium orastionis,quarum tres cassibus, uerbu ipsum temporibus tantum inclinatur, quae proshio penitus memoriae mandandae sunt: earumc uarietas facilime est Θ familia rissime discernenda tum autem qui cuimuerbo casus subsequatur, qtuue antecesdat,haec enim summa est meo quidem anismo grammaticae facultas, scire ita struereo contexere orationem casibus, numero,

genere