장음표시 사용
141쪽
bantur. Venerat ex Gallia Tridentum eo tem
pore Carolus Lotharingius Cardinalis, idem &Archiepiscopus Rhemensium , summa auctoritate vir , lummisque de suis , & familiae opi
bus: magno item usu, excellenisque ingenio, ac doctrina praeditus; denique animiS, genere, dignitate ingens vir; sed has laudes longe superabat ambitio hominis prope immensa, qua et tum animum stimulabat insana cupido cuncta sub arbitrium, nutumque sdum revocandi. Gai
liae Episcopi, qui satis frequentes partim ad Pontificis Maximi edictum, partim ipsum secuti Car
dinalem Tridentum conVenerant , non sentire
modo cum illo , sed ne audere quidem ab ejus
auctoritate discedere videbantur. Caesaris quoque Legati ventitare ad eum, frequentare domum, ac pellecti conferre consilia dicebantur. Incussit ea, res curam Patribus, ne turbidi aliquid rebus tran quille ad eam diem procedentibus, ex his coitio nibus oriretur. Id ne fieret, cavendum in tempo re rati Praesides mittere ad Caesarem delectum δPatrum numero aliquem, a quo de Concilii, praesentiumque rerum flatu ille erudiretur,& si quid incommodae opinionis animo ejus inculcatum a suis haesisset, evelleretur. Eum denique de Gai lorum pol illatis, ac de Lotharingit ingenio, at que animo ad vasta semper i atque immodica aspirantis, edoceret. Ad id unus ex omnibus m xime idoneus visus est Commendonus. Venetiis
igitur evocatum proficiici extemplo jubent. Ni
142쪽
hil cuiquam ea tempestate in eo Concilio tam speciosum , tana decorum , tam quod sermones hominum subiret, quodque plus invidiae succenderet, accidit. Christiani nominis conventus ha
bebatur, quisquis doctrinae, quisquis ingenii laudibus uspiam tota Europa emineret. Trecenti ferme Episcopi, tot insignes virtute viri Tridenti tum erant, quorum nemo non par, quantumvis magno negotio, nemo non in eam mitti legationem expetisset. Omnibus unus,& absens,& non petens est praelatus, tantum ci superior ad Germanos obita legatio nominis, tantum existimationis pepererat. Nec ipse opinionem, ac spem siti fefellit. Nam Caesarem non modo ab omni cogitatione , si qua injecta illi filerat, novandi aliquid, aut fovendi alterius cujusquam consilia, quibus arbitria Patrum labefactari, aut .scindi consensiis , voluntasque eorum posset, abduxit; sed in priore sua mente, ac sententia adeo confirmatum reliquit, ut Lotharingius ipse paulo post ad eum visendum Ocnipontem prorectus nihil eum immutarit; atque exinde habitum, ac peractium sine suspicione vita Concilium sit.
143쪽
ios DE VITA IOANN. FR In Poloniam Nuncius Apostolicus ad Regem
OMMENDO NvM Tridento Venetias redire domesticae iterum res coegere. Sed ne ea quidem diuturna mansito illi fuit. Nam Pontifex certior factias turbatas magnopere in Polonia res, periculum que esse, ne haereticorum iactio, quae tum maxime valens, ac vehemens ut fere sunt acres primi desciscentium motus ) Ω- rebatur, per tumultum, ac seditionem statum illius Regni perverteret ; tamquam si , ut quaeque
pars Reipuolicae aegrotare coepisset , hujus mandanda curationi foret, Commendonum Patavio, quo se ille tum contulerat, atque privatarum rerum cura excitum in Poloniam protinus jubet proficisci, manereque apud Regem, & dare operam, cum ut pristinam sacrorum fidem a perditarum sententiarum contagione, quoad fieri posset, prohiberet: tum sacerdotum ordinem primas in Polonorum Senatu, ac Republica partes obtinentem, In quem inaxime incurri ab seditiosis illis, atque amentibus novarum opinionum auctoribus sciebat, ab impetu, atque injuria tum retur , Regem in ossicio retineret, atque ad amplectendam religionis Catholicae causam excitaret. Commendonus quamquam perexiguum ad
144쪽
se comparandum spatium Pontifex concedebat, cupiens mature eum gentis conventui, quem tum maximE indictum cogi Varsaviam acceperat, intervenire; tamen magna adhibita diligentia paucioribus , quam quos Pontifex praefinierat diebus , cum reliquis rebus jlendide instructus, tum egregio comitatu, viae se dedit. Semper qui
dem tile magnam curam in comitum, atque fa
miliae delectu habuit, ne quem secum duceret,
non temporibus , non moribus suis congruentem. Sed tum eo majori quis antea studio, quo in longinquiorem, & perturbatiorem Provinciam iturus erat, insignes aseivit viros, nulli in ea re impendio, aut silmptui parcens. In quibus excellentes litterarum , de doctrinae laude fuere Paulus Emilius Ioanninus exquisita, ac multiplici eruditione vir, qui postea Montaliensium Episcopus in Picentibus fuit; & Federicus Pendasius, silmmus aetatis ejus Philosephus, cujus non multo pὀst ex ipsa Polonia magna proposita mercede a Veneto Senatu, ut Patavii publice Philo.
sophiam doceret evocati, atque inde Bononiam translati, nomen inter caeteros acuminis, & ingenii fama claruit. Commendonus igitur Patavio Novembri mense profectus, celeritate, quanta
per ingruentem hyemem , impeditasque multis rebus vias adhiberi potuit, iter intendens in Poloniam, atquc Vars aviam in tempore venit. Princesserat magna de prudentia, ac virtute illius fama , cum multorum gentis ejus hominum, quos
145쪽
ipse antea amicitia , de consuetudine devinctos habebat, sermone, & litteris celebrata, tum maxime praedicatione Stanistat Hosti Cardinalis Variamientis, unius e Concilii Praesidibus , cui cum Commendono plurimus usus, & familiaritas inatercedebat. Itaque & advenientem Chelmensis Episcopus, & Plocentium Palatinus primarii homines perornato, ac frequenti comitatu ad te tium ferme lapidem obviam Regis missu egressi cum omni humanitatis, ac benevolentiae signifi catione acceperunt ; & apud Regem ipsum singulari in honore , atque dignatione niti. Vim enim illam ingenii, quae in eo semper summa enituit, atque vitae integritatem, & modestiam Rex adeo suspexit, ut quamquam ipse cupiditatibus suis impotenter parere assuesset, tamen alienae vim tutis haud sane obtrectator, & diligere eum , &certe revereri magnopere visus sit.
De sacrorum disiplina in Polonia depraetata. CAPUT VII. RE c N u M Poloniae Sigismundus Rex Augi
sti hujus , ad quem Commendonus venerat, pater, diu temperato, justoque imperio habuerat, filioque moriens firmum , atque stabile reliquerat, vir cum caetera rectius,& rei suae probe gnarus, ac prudens, tum eximia, di constanti in
146쪽
COMMENDO NI C ARD. mChristianam religionem fide. Qui cum junctos
sibi amicitia, de affinitate Germaniae Regulos aliquot haberet, iis lacrorum jura turbantibus adeo non favit, ut graviter correptos missis te gationibus ab exitialis sententiae aus i deterrere conatus sit, florentem Germaniae statum, robumque validissimae gentis convelli, atque infringi confusione illa religionis identidem monens.
Idem paulo pbst ab eodem furore desciscentes
cum omni prope Germania a Carolo V. Foderi cum , & Lanigravium , armaque moventes, &se ad secietatem ejus belli promissis ingentibus sellicitantes, non rejecit selum, sed cladem, qua mox afflicti corruerimi, utrique praedixit; adeoque cavere, atque alieno periculo sapere didicit, ut nec ipse se in illud bellum interposuerit, neci rivatim ex suo Regno quempiam ulli parti mi-itare sit passis, quod apud Polonos gentem ex legibus suis, non ex Regum libidine viventem,& maxime gaudentem libertate , non mediocris curae , atque diligentiae fuit:itantiimque omni tempore studii posuit in eo, ne qua contagio pestiferarum opinionum in situm Regnum manaret , ut ne libera quidem suis commercia cum Germanis reliquerit. Mercatores , ut aditu in Regnum . non prohibuit, ita lii entia invehendi, ac per colloquia, coetusque disseminandi novam religionem , acribqs edictis , ac poenis frenavit, planeque coercuit. Quin ne parentibus quidem, quod antea fiebat, mittere in civitates Germa-
147쪽
niae liberos disciplinae, ac litterarum Causa per misit, nisi quas integras, nec illa pollutas esse
lue constaret, quamquam huic curae ejus molestum adversarium experiretur Albertum Brande- burgium societatis Tneutonicorum in Prusia Maiagistrum , qui cum a religione defecisset, idem virus , quo secietatem suam non multo post oppressit, etiam in Polonia spargi cupiebat. Sed Sigismundus hoc studio, curaque , quandiu Vixit, ad ultimam vitae senectiatem pervenit, si non inviolatum a peregrinis religionibus Regnum praestitit, certe incrementum sis mere eam pestem non est passis. Post mortem inde ejus, nec consilium par , nec animus ad eam curam Augusto filio filii. Ita spes erecta eorum , quibus per haec crescendi materia quaeritur. Secutum filii, matrisque dissidium , quo Regis, legiimque resia
ta majestas, late aditum excubantibus in occasionem haereticis patefecit, continuoque omnis errorum , ac perditarum opinionum cohors irr
pt. Forte amissa Isabella uxore in amorem B arae Radgivillae Augustus illapsus erat, cui mulieri claro in Lithuania genere, ac principe familia natae omnium rerum , quam famae major
semper cura fuit. Prostrata pluribus pudicitia, ab iis ipsis formam , corpusque , de mollem lasciviam laudantibus deductus ad eam primo Rex
ferebatur. Caeterum utcumque potitus, adeo blanditiis, & consuetudine ejus est irretitus , captusque, ut brevi mulier non contenta vi, atque
148쪽
que potentia, nomen quoque conjugii, & mox Reginae appellationem affectarit. Idem Augustus ipse eo im tensius cupere , quo plura adversarentur, ut fere humanum ingenium vetita fagrantius appetit. Id enimvero mater, sororesque Regis, haud aliter quain dedecus ingens domus, ac
dehonestamentum aversari. Mater. erat Bona
Sfortia, Galeatii, dc I fabella: Aragoniae filia , illius cujus injuriae finaestam illam , ac calamitosam facem accenderunt, qua, Italia Gallorum petita armis , ac diuturno vastata bello , omnis prope
Patrum memoria conflagravit. Bonaeis ingenio materni inerant spiritus, & minime muliebres curae, & viro assueverat ab senecta , ac miti natura uxori obnoxio, ut non consortem modo
Regni, sed saepe arbitram ageret. Filium ipsiim
Regem imperiose habuerat, eo exuentem matris obsequium impatientius tulit. Et Barbarae amores ipsa exploratius norat, ut fere turpia foeminarum foeminis , quam viris celerius , certi iisque noscuntur,& filio objectabat. Quae igitur ne honestam quidem , de probam e privata domo nurum toleratura fuisset, scortum usque ad aemulationem sit, nuptiasque, de regium nomen, quod
ipsa jam spe satis polluisset, extolli ferociter fremebat. Eo Auguili animus magis accendi, nec mora nuptiis fuit. Sed quia non ut conjugis , ita Reginae quoque nomen, ornatumque, de insigne Regium tribui ab illo, aut ne tribueretur obsisti, intercedique a magre poterat, nisi Senatus vo-- P
149쪽
luntas accederet, sine cujus ordinis auctoritate
nihil in Republica decerni ex legibus Polonorum Potest, magnis jacturis conciliare, ac trahere ad te quisque Principum animos , singulorumque
affect are sententias. Augustus suum cuique dicere in deligenda uxore judicium, nec Regem non aequa cum caeteris conditione esse debere. Quaeis in matrimonii jus, in domum Regiam, in fortum narum, ac totius vitae societatem recepta jam sit, ,, cur ei Regium nomen , & par cum viro honos , qui mos in privatis valet, negetur λ Bona adver- ,, sus haec turpitudinem nuptae , incontinentiam fi-
,, lii obijcere,& si juvenis infirmitate lapsus nomi-
,, nis, ac decoris sui curam abjecisset, publicam se haudem , noxamque abesse debere , nec ipses is alienae intemperantiae participes, ac suffragatores,, fieri, stilicet Reginam appellarent, haberentque, is quam nemo domi suae nurum , ob vitae proora is passurus esset. Vicit tamen respectus Regis, majestasque , & conjux Barbara , & Regina appellata eL Caeterum dum discordant ipsi, Regia vis hebetatur, & impunitas, & licentia dominatur. Ita Regnum brevi, ex levissimi cujusque libidine , peregrinis sacris, institutisque, & opinionibus novis oppletur, dispergentiolas late virus multis novitatis Doctoribus, ut numquam desimi, quibus captae errore menteS emolumcnto fiant. Nec secretb, atque intra privatos postes Christiani ritus contemnuntur, sed in publico e iam , ac palam novarum disciplinarum rationes,
150쪽
ac praecepta traduntur , coetus, concionesque mixtae hominum, mulierumque turbae habentur:
novis ritibus res divinae, precationesque fiunt. Vetus & a majoribus sancte culta religio eludi tur , irrisuique habetur, incestoque Ore, ac maledictis incessitur , ac multis passim locis aboletatur : templa invaduntur , bona Ecclesiarum abalienis dominis occupantur , fortunae diripiuntur, sacerdotes sedibus suis pelluntur, omnes denique ceremoniae , omnia pietatis jura confunduntur. Principes quoque viri, & serpenti latius quotidie malo pars magna Senatus, ea contacti labe habebantur , validiorque faetio erat, quam
ut leges, aut Regem timeret. Iam non impetu solum , sed tempore etiam invaluerat morbus , cum Commendonus in Poloniam venit, atque haeretici Ecclesiasticorum exitio maxime imminentes , ad eorum accidendas opes Senatusconsultum a Rege proximo sit periore anno extors rant, quo sacerdotale jus magnopere minui vid
batur , auctique animi de vetustis legibus, quae adversus violatores facrorum institutae apud eos sunt, abrogandis, agitabant. Et illi quidem ut mos perpetuus omnibus haereticis in qaamquam diversis ipsi sententiis, rationiblisque inter sese pugnent, studia adversus nos conjuncta habebant, ardentesque animis,& conatu summo coeptis incumbebant.