장음표시 사용
191쪽
ne susceperant, Christianam religionem exuerint. Sed Pontifices Maximi Provinciam omnem in
Episcopatus diviserunt, datis Episcopis, qui eos
regerent. Horum opera paulatim mollitae Barabarorum mentes, de ad pietatis studium traductae sunt , violatis eorum lucis , serpentibiisque, &aliis diis interfectis, atque abolitis. Mansit ergo Prusia in Teutonicorum sodalium ditione , de Romanae Ecclesiae fide usque ad memoriam no stram, & vires , atque imperium in eam ampli tudinem propagarunt, ut aliquands cum sex ginta millibus equitum in aciem descendisse di cantur, ad eorum praefecturam viri Principes L
gio quoque orti sanguine sammis studiis aspis rent, magnumque decus, ac ritulum in familiam se intulisse putaret, qui iis praepositus cum imp
rio fuisset; ipsi Magistrum appellabant, & Resii
praeditum potestate Regio quoque cultu habe bant. Quamdiu ille ferus; & internecinus hostis exercuit, mansit ei integra disciplina, cujus unus est custos optimus timor, qui ubi domitis, ac debellatis Prussis decessit, in omnem praecipites licentiam, luxuriamque decidere, elatique successibus , nec jam Prussiae dominatu contenti, animo ad vasta, atque immodica adjecto,siepe S
mogitios, atque Lithuanos armis tentarunt. Sed longe atrocissimum, maximeque diuturnum cum
Polonis bellum gesserunt, quorum in primis rogatu in ea loca missi fuere. Cum iis per centum re quinquaginta annos Vario eventu de potentaru
192쪽
contenderunt. Postremis a religione , sacrisque Romanis desciscentes, cum Cainolica fide etiam imperium amisere. Pervasit enim velut continens incendium omne Germanicum nomen exitialis Lutheri doctrina, atque hos Prussiae, α Livoniae sedales inam in ea quoque gente objecti Barbaris eram tantus furor incerut stiper novitatis sti,dium insitum mortalium mentious , stimulante animos cupiditate occupandi, & haereditarias sibi, suisque faciendi praefectitras, quas a secietate habebant, ut non abjecerint modo cruces, quas in signum institutae adversius Catholicae religio nis hostes militiae collo sispensas, ex lege secte- . tatis assidue gestare ante consileverant, sed eas per summam Christianae pietatis contumeliam , atque ludibrium, figerent pro signo, telisque incesserent, & siclopis collimantes trajicerent, ac perfringerent. Iusta igitur laesi Dei ira factum cst , ut ea nobilitatis rubsidia, atque industriae praemia Germanico sanguini, ac nomini erepta interierint. Nam Albertus Brandemburgius societatis Magister per speciem finiendi diutinum cum Polonis bellum , quod aegre jam sustinebat, sublato omni secietatis jure , ac nomine, cujus ipse fissagiis ad eum honorem pervenerat, publicas opes ad priuatam potentiam vertit, &Romani Pontificis , & Germani Caesaris spreta auctoritate, partita cum Polonis Prussa, se in fidem, ac ditionem eorum dedidit, cum eo, ut Dux Prussae appellaretur, atque concessi sibi imperii
193쪽
jus filios quoque , posterosque ejus sequeretur Ipse immemor religionis, volsque , quo se Deo obstrinxerat, per licentiae magistram disciplinam. Lutheri, ad quam transierat, uxorem duxit, si liumque prope septuapenaritis siaste t. Hunc ipsum Albertum ego, cum obirem Prussiae partem eam , quae Regni illius est, apud Chini spergam
vidi, & ut externus, & qui cum Romano Leg to in ea loca venissem, nam Commendonus apud Cardinalem Varmientem Hedspergi Libstiterat benigne, atque hospitaliter sum invitatus, & cccinae adhibitus, in qua ipse medius inter duas matronas, quae illi cibum ministrabant, interdum
etiam ori admovebant, discubuit; erat enim corunctus aetate nonagesimum annum agenS. Sermo ejus comis, & ut ferme senum, multum de temporum sirorum rebus, quae mecum, aut a me
intelligi volebat, Latine loquebatur , sed adeo
incondite, ac barbare, ut pleraque me fligerent, praeterquam quod lenta ob senium, ac parum explicata oratio ejuS erat.
C AP U TH. XIII. Ad ruri τε M, datis qui ad septa ferarum
visenda I hac enim potissimum causa v neram. deducerent, quae quinque inde millia passuum apud novam domum ille habet , multa
194쪽
iam humanitate verborum dimisit. .Ferarum.
quas Prussa habet, paucas narrasse sat fueriticum id mihi susceptum non sit, nec desint scriptores , quibus id sesum propositum. Ex omni Dus maximὰ disserunt a nostris Uri , ac Bissontes , sylvester uterque bos, utrique natura fere
eadem , sed species diversa, etsi plerique auctores nullo discrimine eos radidere. Vis, velocitas, feritas , magnitudo utrique paene patia , sed focima in nulla re a domesticis bobus , praeterquam
pilo dissert, qui horridior bello: , & subniger
nonnihil, & mole corporis bovis magnitudinem excedit. Iulius Caesar paulo infra Elephantes posuit. In Mazoviae sylvis circa Ravam armenta eorum esse feruntur, nec fere alibi in Polonia Uros capi, seu natura loci gignit, sive alibi v natu agitati, pulsique ed congregantur, ubi capitale praeterquaP ea auctoritate Regis eos violasse , aut omninoes in ea loca venatum isse. In Pr a vitulos vidi, quos stabulo emissos celeri sane motu concursimtes , & lascivientes spectavi. Horum carnibus vescuntur Poloni, &Primcipum conviviis adhibent, paulum frigoribus ante maceratas ue & ipsi edimus, nec mihi a veri bovis carne magnopere distare sunt viis. Fertur sylvestris, ac fera bellua agrestes vaccas inire in terdum : verum nec genitum ex his vivere ,& pelli armento , qui se alienis miscuerunt: cingula
quoque dissecto fere corio. fiunt , queis juvare mulierum partus dicuntur. Bissontibus & vis, de
195쪽
figura atrocior, panda, atque lata cervice d ducta cornua , ac majora , quam Uri. torta', ut Taurorum , erectaque ad latiun , & acuta, colore nigro , tactu lenia, intus caVa , aureS parvae, ut juvencis, grandes oculi, rubentes , ataue ignei, torvo intuitu, ac trusi, cum irascitur, flat mina citer naribus, mento ut barba pendet juba,eadem collum omne, armosque vestit, & anteriora crura hirsutis villis , & nigris r a collo super humeros declive tergum, graciles clunes , posterior omnis pars strigosior. Cauda ut Tauri, quam per iram in cursu erigit, vibratque. Rarius hunc , quam Urum conspiciunt. Biuontem ego in Al berti septis vidi juvencum, cui cum sepimentum ingressus , in quo ille claudebatur, temere comtemplandi cupidus appropinquarem, admonitus ab eo sum, a quo ducebar, pedem ut referrem;
si fera impetum fecisset, statium ad rq viendum
me in tutum extra septa non habiturum , quamvis passus non amplius vigilui progressum,& bel
tua paene ad lapidas ictum abesset, tantum ei inesse aiebat pernicitatis. Pascebatur una agrestium boum armentum, a quo ille non abscessit, sed
in nos versus intentus,& ferox respiciebat. Nemtra ferarum facile aut conficitur, aut capitur; BC sonti eam vim esse ferunt, ut una equum, sess remque ictu cornuum sublimes tollat, & celeriuratem , ut si porro concitus insequatur, nullius equi quantumvis pernicis ole essugias. Qui capere vivos volunt, quod raro accidit, foveis imsidiantur,
196쪽
COMMENDO NI CARD. 16 isdiantur, sed non facile quo velis impellas, vi tro in hostem irruentem duplex aggrediendi ratio. Sagittandi periti in equis disponuntur, qui
etiam aversi, & fugientes tendere arcum Scytharum ritu , ac mittere jacula norunt, in quem primum fera canibus excita impetum dederit, is conjectis telis capessit fugam : insequentem magna vi excipit alius, in hunc priori relicto avertitur , ita subinde pluribus subeuntibus, ac repetentibus pugnam, atque illo in eum ferente semia per impetum , qui se ei novissimus obtulerit, natigata , ac sagittis confixa concidit. Est & alia adoriendi via. Venatores deligunt arbores non magnitudine, ne circumeundae cursu sint, sed aptas corporibus ab ictia belluae tegendis, & quas levi motu corporis ambiant. Ad nas consistunt crebris circa stationibus, fera canibus, & missilibus irritata, in quem primum conspexit accensa fertur : ille arbore tectus declinat ictus , & inferentem se venabulo appetit, bellua in arborem, velut in hostem sevit, & percita rabie ,& evulsura radicibus submittit cornua, tantoque atrocius furit, quanto interea gravius a venatore foditur: in eo certamine haud minus quam cornu bestiae, linguam , caudamque timendam esse venatores aiunt, quam exertam injicit, & qua est asperitate abripit, vel si summam modo vestem apprehendcrit , qui amovere ab arbore, seque, ac feram, & quietem capere voluerit, rubrum e capitet
projicit pileum, in quem illa vellano impetu ruit,
197쪽
vel a tergo ululans , telumque conjiciens alter in se avertit, ac pari ratione ex arbore pugnam cie donec lassitudine , ac vulneribus contecta cadit. Capitur item iisdem fulvis animal, cujus consimilis cervo figura , niti quod paulum magnitudine antecedit, cornua vi cervis magna , & ramosa , eo tantum differunt, quod non erecta consurgunt, sed flexa reclinantur in dorsum, necteretes eorum rami , sed lati, ferme ut pedum anserum palmae junguntur ; data ad pugnam non videntur : nec fera ipsa invadentes canes comibus , sed calce petit, interdum lethali letii; capitur ferὸ validis circumdatis plagis , in quas
a tergo clamoribus, aut canibus acta Praeceps cursu se induit: si catulos suscipias , alaique uti Cervae mansuefiunt , atque ad homines assae-scunt, ungula eorum curari comitialem morbum constans est fere apud omnes opinio. Quidam omnibus ungulis eandem esse vim, quocumque tempore, aut modo caesis contendunt, quidam dextera posteriori crure viventi abscissum oportere esse tempore, quo maxime ardore libidinis. sevit. Correptos morbo comitiali, cum visit, sensuque ablato affictantur , ungulae parte, quantumvis parva tactos excitari credunt; anuli ferme ex ea fiunt, quos item qui in digito habent, corripi eo morbo negant,& vulgo feruntur. Itali Bestiam magnam ab corporis mole vocant. Poloni onagrum , recentes scriptores Alcemfindidere nomen. Onagri sylvestres sunt
198쪽
COMMENDO NI CARD. 163 Asini, quos Asia, & Africa, & praecipuos Phrygia , & Licaonia ferunt ; nec huic timile quidquam. Alcibus Iulius Caesar Caprarum maxime formam, & varietatem tribuit,& mutilas cornibus esse , & crura sine nodis , articulisque hab re scribit, & ne quietis quidem cauSa procumbere , sed asplicare se arboribus, quas silbrui a venatoribus solere, ut cum se fera in eas reclinave rit assiictis pondere arboribus una concidat. Quarum rerum huic visae a nobis Alci nihil convenit. Plinius Alcem in Septemtrionalibus oris gigni jumento similem , nisi proceritas aurium , &cervicis distingueret, tradit. Et feros equos in Alberti septis vidi, qui in vastis Prussiae, & Samogitiae nemoribus capiuntur nullum ad usiiminam praeterquam quod parvi sunt, ac deformes,& domari, & sessorem pati ob infirmitatem crurium posse , & omnino mansuefieri negant , ab hominis certe conspectu statim refugiunt; ca nibus eorum , ut reliquarum ferarum incohe ve
CAPUT XIV. IN Prusici maris littore Succinum legitur inter
reliqua maris purgamenta rejectum, &, quibus ea cupistitas est, etiam inter fluctus scrutantur , di vel arena obrutum, limove eruunt. Captura
199쪽
ejus publice praeconi subjicitur, & cupidE , & ID
pe magno redimi pluribus licentibus solet, nec levis quaestus ex eo, quamquam non quantus an ira fuit, & Romanis olim tanto fuisse in pretio, luxuque videtur, ut petitos bello hos populos Donaitiano Caesare ob Succinum memoriae proditum sit, & Barbaros mirantes rem nullius usu tanti a Romanis aestimari, non insulse tradito, quod vilissimum apud eos , & belli causa:erat , pacem recepisse ; & Plinius tradit, quantumvis parvam hominis e Succino effigiem vivorum , &. valentium hominum pretia excessisse. Minuit,& minuta majestas religionis hoc saeculo illi pretium , cdm antea in Dei, Divorumque imagunculas formatum a piis hominibus magna mersi O pararetur, fingereturque vis ingens in parvos globos, quibus filo trajectis preces. numerantur, ruae ad Virginem Genitricem propitiandam tra-ito a majoribus ritu fiunt, crebroque ad certum numerum repetuntur, quas ab quadam similitudine coronas appellamus , iisque haud minus nostrae foeminae, quam caetero Ornatu, quo nitere , ac splendere student, laetantur. Nunc capta ea gens novis erroribus , haeresibusque ab reli, glose usu vertit in ludicra , latrunculos, coclearia , vasculosque fingens, caveas quoque, quibus
concinentes aviculae includuntur , vidimus assa-bre factas, sed nullo usu ob fragilitMem: hoc fit,
Vt nec appetatur, ut antea, necitanti vaeneat.
Quae illi natura, aut ex quo gignatur nondum
200쪽
satis compertum, quamquam non incuriose quaesitum a multis , variantque de eo auctores, non veteres selum , sed etiam nostri. Credibile est in Septemtrionis insulis, sive scopulis, sive arboribus manare liquorem , ut cerasis gummi, dc mox concrescere gelu, ac in mare delapsum durari aquis, expuique inde fluctibus in contrarium littus. Hoc gigni modo argumento sunt quisquiliae, aliaque quae in pellucidis cernuntur: nam culices, apes, muscas, araneos ipsi vidimus, quas liquenti adhaesisse humori , Inque durescente inclusas existimare licet, nulla parte sui corrulita , laessve. Martialis ludere in omnia versic is solitus non apem modb,& formicam, sed ubperam quoque succino interceptam : ipses ver-
ulos lubitinere non pigebit. PAPI S.
Ei laret, cr lueet Phaethontis eondita Put . i. Ut videamr apis nectare clausa suo. Divium t torum pretium tulit ita laborum, i x
Credibile est imam so valuisse mori v
mm Phaethontea Formica magatur in umbis Imbruis tenuemsucina gutta feram. Sie modo emae Iu rar vita contempta manente, . i. . Fineribus facta est nunc pretiosa suis. i.a