Antonii Mariae Gratiani a Burgo S. Sepulchri episcopi Amerini De vita Joannis Francisci Commendoni cardinalis libri quatuor Edidit Rogerius Akakia

261쪽

nec aliter ipse stantem, tacitumque est atatus,ra quam, Nobis vero, inquit, optati Patavini otii spem praecisam vides, & jam agimur, ubi alienori arbitrio vivendum, & longe a portu danda vendia tis in altum vela sunt. Deum precare, ut cursum D tenere possimus,& fluctibus, tempestatibusque D ne obruamur. Tum Senatores duo a Rege missi

adfuere, qui Regem, si fratri suo is habitus honor esset, non plus Iaetitiae capturum fuisse, quam ex amplificatione illa dignitatis ejus cepisset, dixerunt. Secuti inde Episcopi, reliquique Principes gentis , etiam ex haereticis plerique , nec ferme quisquam fuit ex omni nobilitate, quae in illo conventu frequentissima aderat, quin gratulatum

domum ejus veniret, tanta omnes studiatum profitentes, ut plura nec a civibus quidem, aut propinquis suis expectanda ei fuisse viderentur. Iple gratias quidem omnibus egit, sed oriuis habitum minime laetantis serens, tranquillis quora que, & quietis Ecclesiae temporibus gravem , dissiis cilEmque muneris ejus functionem ene aiebat,pρου turbatis vero, ac turbidis, qualia runcessent,longED gravissimam: itaque Deum orandum, oneri serenia is do impar ipse ne esset. Atque in hanc sententiam gratulantium quoque litteris respondit , ut nihil ab gaudio dissolutum, nihil elatum , aut ab caetera gravitate ejus, modesti que alienum in diactis , factisve ejus existeret, prorsusque rem ita

acciperet, ut eam sua vi, ac religione, non tantum specie, ac splendore honori, metiri videre-

262쪽

nu. Facta. autem illi singularis gratulatio noni

ab Collegis sitis modo summis viris , sed ab omnibus Regulis, & Principibus Italiae , & ab ipse

etiam Caesare perhonorince, amanterque scriptae litterae sunt allatae , qui quidxm Caesar non contentus ea significatione litterarum , vocato ad se Venetorum Legato , gratulari se civitati ejus dixit, ad quam non parvae pars laudis ex Commen- doni Cardinatatu rediret , cui uni confessione

omnium praeter virtutem ad cum consequendum

honorem nihil susseagatum esset: quod cum LGgatus publice ad Senatum scripsisset, magno ea

res Commendono apud cives suos decori; ac dignitati ibit. Regis Poloniae verbais huc transnstram excerpta ex ejus ad Pontificem Maximum epistola. Innoc, inquit, Joanne Francisco Com mendono, quem nuper in amplissimvin Osdinem legisti, incredibiliter sum laexatus respondisse ore snioni, & cupiditati meae judiciam ituum: Nani xc ego maximis ejus virtutibus addinus, fueram eum cclvii quam diligentissi mei coma nendaturus, &iproe summo beneficio De petiturus. vii cum hoc ipso chonore, qui inihi praest in cibus, ejus meritis, vi cadebatur deberi, rcfatuuquoque meo honestare: velles, sperans tuaautus benigmtate te hoc ani-achi non negaturaim, nisi hisicivoluntati; ac missio cemeo moderatio ip s, & in recusando perseve- erantia obstitisset. Quo mihi jucundius accidis, sta epientiam tuam simul de dignitati ejus , & desn riderio meo occurxisse. Ego vero non tibi selum , α

263쪽

iis DE VITA IOANN. FR. sed ipsi Ecclesiae , ac Reipublicae gratulor , ad

D quam non parum praesidii, atque ornamenti ex viri tantis ingenii, atque animi bonis excellenistis, ac tot jam verae virtutis experimentis specta D ti, ac cogniti honore videtur accessisse.

De discessu ejus ex Polonia , oe legatione ad

Exro post Cardinatatum mense jussus a Pontifice Germanorum obire concilium , quod Augustae apud Vindelicos a Caesare indictum erat, e Polonia discessit, Rege, ac Principibus gentis certatim officiis, atque honore abeuntem pros quentibus. Pragam Bohemiae caput est in advenienti obviam progressus Archiepiscopus Pragem sum, Pium IV. Pontificem Maximum ad v. Idus Deccmbris diem suum obiisse nunciavit, & mox tabellarius ab Urbe magna celeritate missus a 'Carolo Borronaeo , & Marco Altempsio. Cardinalibus, Pontificis sororum filiis cum litteris affuit , quibus magnopere illi a Commendono pG tebant, ut omnibus rebus posthabitis, Romam ad comitia adcurreret. Censentibus omnibus eum dum , protinusque eadem nocte iter cum paucis expediris arripiendum; ipse quidem utrumque cupivisset, de interesse comitiis, & perstudiose

Germanos,

CAPUT II.

264쪽

vocanti parere Borromeo e sed & Germanos ex occasione molituros adversus jura sacrorum aliquid in eo conventu rebatur, & Caesarem , nisi custos ei aliquis , ac monitor esset appositus , haud satis per se impetum eorum propulsaturum existimabat , & antea dissimulationis , &negligentiae in ea re suspeetiam, & tum etiam obnoxium Germanis , quorum opem implorabat ad arcendam Turcarum vim, a quibus saevo bello ab Ungaria petebatur. Deliberanti privatis rationibus , ossicioque Respublica antiquior, potiorque fuit; statuitque non ante redire in Italiam, quam Caesarem convenisset, & privatim, quando Legati auctoritas Pontificis morte interciderat, eum & muneris sui defendendae religionis, &consiliorum , quae haeretici haberent, admonere. Triduum Pragae agendi, colendique causa diem natalem Christi commoratur ; inde prosechiis , superatis Hirciniae saltibus, quibus Bohemia omnis ambitur, & nivibus, quibus oppletae, impeditaeque per sylvam viae erant, agrestium opera amotis, in Germaniam ingreditur, Bavariamque petit, brans ibi occursurum se Caesari iter

Vienna Augustam ad conventum habenti; atque ita accidit, ut eb paulo ante Caesarem veniret. Regnum in Bavaria tenebat Albertus, vir dignitate , opibusque, de affinitate Caestiis , c jus serorem in matrimonio habebat, de Caesareae familiae honore inter reliquos Germaniae proceres eminens, de studio avitae pietatis, de fidei in

265쪽

Romanam Ecclesiam, Catholicam religio m. longe eminentior. Cum hoc Commendonus inde ab stiperiori legatioης. , qua. Germanorum

gentem obivit, institutam b evqIs nti iv hali bat , quam & coluerat. absens omnibus ossiciis, & Albertus ipse huic amiciti e pigrim ni sena rtribuerat , tum η'υ. di ita*e 'b virtutem, auct*m ψ se. virulantem. quam: potuit comiter, atque splendide. h pitio a Mixi; .i-: quoque

opportunitate . adventiis ejus laetatus, cum Gomum

suam initurus Cad F aqveniner Cum igitur Commendopus cum AlMyt 'e. Republica comsidia contulisset, , & ab eo ivelimenteri collauda- retur, qvod non statim neglecta, aς resiliabit religionis causa, cupide Romam is comitia prinperasset, Caesar advepit. mainci missimo hoseitio ab Alberto, aςceptus, qui quidem equo discedens, cum ςptariemς e. io vel italo Regiae Commendonum aspe iset, ultro ad amplectendum eum accurrens, perquis f miliariter anis pellans , Tu vero , inquiti, Ela frigido in AEaelo,, noblicum mora is, at Romae laterςa magno astu.

,, comjti lenx; apprςhepsaqvς ejus dextera, per gradus una. in aedes, atquς in cubiculum asce dit, neς defluit eum, quamdiu ibi mansi, pa-:lam magno. in honore habere , cum eodem item Albertum inemo adhibebatur : cum una de ivxor Caesuris, furor, & filiae duae nubiles ac-

266쪽

cumberent, quarum pilud altera altera Carolo Hispaniartim , di Galliae Regibus nupsere. Peraeho convivio , di amotis arbitris in conclave idem Caeser, conmillefidonus, & Αlbertus ad colloquium secede ant, hi ultu e M-ras una quotidie erant, citin multa de solbnicis . rebus, de sororis suae cum Rege dissidio quieteret Caesar, 'deque eo quod ipse debere se C mendono profitebatur , memoraret . 'cujus studio , curaque essectiun esset, ne quo am- potenti cupiditate hapi videbatur , praeceps iret. Multa quoque de Turcico insta uti bello communicavit, rationemque cum eo iniit, qua salvis foederibus , quae Regi Poloniae elisi OmΤurea; aliquot ex ea nte turmae sequitum ad

id bellum conduci post nc Alite omisit illum

Conimendohus de consiliis haereticisnam , quae compererat, docuit, & coinhioda oratione filiineris eum sui admonuit, tanto tum thientidssuscipiendum avitae religionis patrocinium, tueh-dsque sacerdotum jura illi en disserens, qualito incommodiori testibia e aggressuri ea adversatii essent; cum Pontincis Maxi ni fiserte, praesides.suo, ac rectore Ecclesia, de Christit Respublica careret ; atque in eo maxillae cohcilio; quod ipse primum post adeptum Impetitum habetat, dandum sui lpecimen, ac documentum, quantum

re in illo spei bonis esset ponendum, indicanum. Per haec confirmato Caesare , eoque non

passurum ab se desiderari ossicium seum prolixὸ

267쪽

pollicente , quarta post adventum ejus die, cum ea die Commendonus esset post convivium discessurus, lavantibus manus, ut accumberent, celeritatis plenus tabellarius Caesarem adiit, litterasque a Cosmo Medice Florentinorum Duce reddidit, quibus Michaelem Glii sterium Alexandri num Cardinalem Pontificem Maximum ad vii I. Idus Ianuarias esse renunciatum, de Pium V. appellatum scribebatur. Caesar lecta epistola, quamquam ipse & alium ex iis, quibus studiose favebat, & quamvis alium, quam Alexandrinum fi ri Pontilicem maluisset, cujus acres spiritus infra dignitate tuenda, vindicandaque religionis

majestate antea rumore, atque famaaacceptos,

minime opportunos consiliis , & cogitatis suis existimabat, quem quaestionibus adversiis haereticos praepositum, eas severe, atque integre exercuisse cognoverat ; tamen dissimulato animi sensi, Commendono creationem Pontificis laeto vultu enunciat , litterasque legendas tradit. Cum discubuissent, sermoque de novo Pontifice esset institutus, Commendonus senserat enim ictum eo nuncio Caesarem in a primordiis ejus vitae exorsus, de maximis ejus sanctuatis, atque innocentiae lau- . dibus, quibus nullo ipsius non solum ambitu, sed ne studio quidem, per omnes honores ad summum rerum humanarum fastigium provectus es set, ita copioser, apteque disseruit, ut omnes in

admirationem, & venerationem ejus adduceret, onantiumque animos magna ejus spe, ac expecta' tione

268쪽

COMMENDO NI CARD.

tione repleret; quo facto ipse statim e convivio

equos alaendit, Romam magnis itineribus, ut Pii initiis adesset, contendens. Caeterum vix tridui iter progressis ad Oenipontem Nuncius a novo Pontifice missus cum litteris occurrit Germanicam ei legationem decernentibus ; nam

Pius antequam e comitiorum conclavibus egrederetur, cum omnia strepitu, concursatione, turbaque miscerentur, nihil illo supremae potestatis honore ullam in partem animo excus. sus, tantum illi inerat roboris) jam tum curam in Rempublicam intendit, litterasque extemplo ad Commendonum dari jussit, quibus ostendit sibi placere, ut Germanorum conventui interenset Legatus. Quinquaginta Cardinales ea comitia habuerunt, in quibus erant summae dignitatis, & omnium virtutum excellentes viri, quorum nemo non eum honorem legationis, muniinque mandari sibi cupivisset, singulorumque tantum, ac tam recens in Pium extabat meritum ;tamen consensu, & approbatione omnium ad Commendonum ea delata provincia est, tum opinione industriae, prudentiaeque, quae Limma de illo erat, tum quod unus maximum gentis ejus habere usum existimabatur. Reversiis igitur Augustam Commendonus, ibi cum novae legationis,' Cardinatatus quoque sui insignia,purpureum gal rum a Pio missum de Othonis Truxit,qui idem Ain gustae Episcopus erat, manibus solemnia intersa cra de more suscepit, Alberto Bavaro cum uxo

269쪽

re, ac liberis, multis 'e praeterea principibus viris aestaruibus, qui nonestandi Comnendoni,& celebrandae rei causa convenerant. Indixerat cum conventum Maximilianus, cum aliis de causis, tum maxime ut auxilia a Germanis in petraret adversus Solimanum Turcarum Ogem,

qui Ungarici Regni reliquias persequens, de A striae ipsi jam, Viennaeque magnopere imminens, ingentes peditum , atque equitum copias , quia bus a Constantinopoli in Maximilianum ferretur, parabat; quo majus religioni periculum impendere ab solitis licentiae jura pretio mercari vid

batur. Praeter id ingravesccntibus multis Germaniae morbis, ut remedio occurreretur. id erat coactum concilium quorum tamen ira riS, ea desperatio erat , ut ne remedia quidem ferre posse viderentur. Cum publice in eo conventu de religione agere propter nimias haemticorum opes,& pertinaciam tutum non viderctur, Commen- donus domi suae Catholicorum concionem habuit, missis, qui singulos Principes convocarent; nec illi gravath paruere , quod erat Hus apud Germanos magnum nomen, magna ab superiori legatione integritatis, religionis, cloquentiae fama. Primae dignitatis in iis fuere Cardinales duo Otho Truxes, de Marcus Altempsius, alter A gustae, alter Constantiae Episc0pus ; de tres septemvirali honore i praefulgentes, quos ipsi Eleet res appellant, Moguntinorum, Coloniensium, α Trevirorum Archiepiscopi; & praeter hos ma-

270쪽

COMMENDO NI CARD .

pue nobilitatis, & potentiae viri Albertim Bavarorum. de Gulielmus Clivensium, & Henricus Brunsvicensi mr Reguli, multique praeterea libe rarum civisariam, & absentium Episcoporum, ac 'Principum Legati. Ad hos orationem habuit, qua primum eos ad tutandam priucae religionis integritatem, propulsandosque impios haereticorum conatus magnopere est adhortatus. Id autem cc

fore iis haud dissicile, si consentientibus studiis, α constantibusque animis sese adversariis opposuiL cisent, quos hactenus tam socordia, atque inertia re nostra, & di ciata consilia, quam vires eorum fim remiores, validioresque adverius nos fecissent. αHanc vero voluntatem, animorumque consensio- α nem, & mutuam de salute, atque incolumitate re alterius curam ciὶm praesentibus rebus salutarem cifore: tum esse laudem Christianorum hominum αpropriam,&veram solidamque virtutumomnium iaradicem , ac fontem ignotum caeteris gentibus, cinobis ab ipse Christo Deo indito charitatis vo- α cabulo proditum , cujus vim ne veter asi u- α tos esse humanae sapientiae doct ores, nec nisi ablia

iis intelligi, qui eadem in Deum fide, eodem iasensu, eodem studio, atque mente conjuncti, Ve- α luti corpus unum uni praesenti capiti, parentis Ec- α clesiae Catholicae gremio continerentur. Maxi- α me autem ejus esse virtutis expertes haereticorum αomnes factiones, qui nomen modo charitatis suis . immanibus flagitiis praetendentes, rem ipsam exploderent; recte faciendi necessitate sit blata,