장음표시 사용
351쪽
trimonium salustius haberent, cum matronis honori amatorum multitudo esset. Poloni, moria tuo Ludovico eorum Rege, ad unicam filiam ejus, nomine Heduvigim paternum Regnum detiterant cum eo, ut virum quoque cui nuberet, ditateque Regnum ferret, ipsi eligerent. Regnum, nuptiasque Heduvigis Gulielmus Archidux Austriae magnopere appetivit, atque in hunc puellae ipsius voluntas inclinavit specie juvenem, & aetate florentem , cujus etiam accitu Cracoviam venit, nec
abfuit sitspicio clam eos concubuisse. Sed Poloni, coacto redire domum Gulielmo,Heduvigis conjugio Iagellonem destinarunt, pacti ut Lithuanta Poloniae adjungeretur, idemque Rex utriusque gentis esset, & Iagello, dc Lithuani omnes, inanium deorum abolito cultu, Christiana sacra, Sde inque sacrorum susciperent. Ita Cracoviam deductus Iagello Poloniae Rex constituitur. Ei duo filii fuere, Uladistaus, quem Turcico bello adversa ad Varnam pugna interfectum sirpra attigi mus, & Casimirus, qui fratri occise in Regnum flaccessit. Hic egregia quindecim liberorum s bole est auctus, quorum foeminis novem finitimis Germaniae Principibus collocatis, multos poripulos assinitate, amicitiaque est complexus. Filiorum natu minor, Casimirus nomine, acta innocentissima vita, magnam moriens prima juventa sanctitatis opinionem reliquit, quam etiam miraculis assirmatam Poloni tradidere. Federicus
quoque alter filiorum sacerdos factus, Archiςpi
352쪽
scoparet Gneshensi, & Cracoviensi Episcopatui praefuit, & ab Alexandro sexto Pontince Maximo honoris causa in Cardinalium collegium est cooptatus. Uladinaum Boliemi primum, deinde etiam Ungari ultro Regem adsciverunt. Huic filii duo fuere, Ludovicus, & Anna : Ludovicus, cui post mortem patris Ungarice Regnum obtugerat, admodum adolescens, temere cum Turcis congressus, fatali familiae sitae casii victus in filia ga occubuit. Anna Ferdinando Austrio Caesari nupsit, eumque aviae foecunditatem aemulata quindecim liberorum parentem fecit. In Polonia post Casimiri mortem, paternum Regnum Ioannes Albertus maximus natu filiorum, &post eum Alexander fiater suscepit. Uterque li- Deris caruit. His vita functis Regnum Sigilmundus obtinuit, qui in magna filiarum copia virilis stirpis unicum filium reliquit hunc Sigimundum Augustum, . cujus mortem supra tradidimus, in quo genus, ac nomen Iagelloniae familiae de,
De perpetratis a Commendono pro Regis Catholici electione. CAPUT II.
PO L o Ni etsi Reges nisi ab se creatos non ferunt, nec hereditatis, aut nascendi legi
353쪽
Regnum, sed sibi acceptum ferri, suumque beneficium facere, agnoscique volunt ; tamen secuti aliarum gentium morem, raro quemquam Regum suorim filiis praetulerunt, mansitque fere in iisdem familiis Regnum, quandiue Regio sanguine virilis stirps su p. est. Et Reges ipsi , ne filiorum dignitas in dubio, ac discrimine esset,
quicumque primus justo matrimonio cis nasceretur, inam pellicibus orti vix agnoscuntur eum
vel infantem Regem, succetaremque sibi desi gnari haud magno negotio impetrabant, derimctis beneficio, comparatissique notalitatis Prin cipibus, qui rem perficiendam susciperent: ita plus gratia , & praesentis respectus Regis in comitiis, quam libertas valebat. Extincto demum Augusto, repetitam ex longo intervallo libertatem nemini jam ulla verecundia, metitque o strictam avide invaserunt, quae brevi, ut nulla tenere modum multitudo novit, in pravam, periculosamque licentiam vertisset, ni seniores salubri moderatione praecipitem sustinuissent. Nam ubi Rempublicam sine imperio, sine rectore esse, & silere leges, quarum exactor nemo existe
ret , sensere, primum singulae Provinciae pro se quaeque consiliis habitis publicae pacis servandae
leges sanxerunt ; deinde collatis in commune consiliis nobilitas omnis in id data fide conspiravit, ut pro hoste patriae haberetur, impune oC-cideretur, quicumque per interregni tempus vina, injuriamque alteri intulisset. Et omnes quidem
354쪽
fatebantur maxime ad eam rem usui praesentem Commendoni auctoritatem, prudentiamque filis
se , 'ubd cum illo plerique Principum liberius
multo, quam inter se conmia, resque omnes communicauant, atque ipse paci maxime studebat. Cujus rei unum ipso statim initio interregni datum documentum fidem omnibus affirmaverit. Sborovii fratres Martini filii, qui tum genere, opibus, aetate, gratia, clientelis plurimum in Re publica pollere videbantur, ad primum extincti Regis nuncium Cracoviam armati convenerant eo animo, ut pulso Firleio Palatino , quocum summas simultates gerebant, arcem, urbemque in sitam redigerent potestatem. Hi juvenes inde a paterna di iplina pravis imbuti erroribus in Calviniana haereti omnes erant, praeter Andream, qui medius aetate auctoritatem majoris natu in-rer eos ingenio, atque industria obtinebat, tribuebantque ei reliqui plurimum. Hunc habebat Commendonus non solum consuetudine, atque usu, sed plurimis benevolentiae ossiciis devinctum, ab unoque maxime colebatur. Is ad Comme donum, qua die Cracovia profectus fuerat, & accepta Regis morte apud Tegnitium decem inde millia passuum substiterat, intempesta nocte venit, illique suum, ac fratrum consilium occupandi Cracoviae arcem aperuit, sperans Commendonum , quia Firleius Palatinus naereticus, caputque haereticorum erat, rem consilio adjuturum. Sed Commendouus veritus ne ea res veluti si-
355쪽
gnum omnia vi, atque armis agendi daret. deprimus impetus ab egentibus, ac praedarum cupidis in templa, sacerdotesque fieret, cunct ueaudacia, & temeritas, consilio, ac ratione exclusis, haberet, & Regnum inde aut pessimo cuique per malas artes pateret, aut lacerum plures occuparent, vehementer huic se consilio objecit; αcum Andreae ostendisset, quantam invidiae flammam eorum familiae conflaturi illo facinore ese sent, quantum de multitudinis gratia amissuri eo tempore, quo non retinenda solum, sed silmmo conatu captanda, conciliandaque omnium studia essent, quantam denique vim adversariis suis ad dituri, juvenem de sententia deductum eadem nocte ad continendos in ossicio fratres ab se di misit. Iam inde ab ingravescenti Augusti mo bo, cum timeri mors ejus coepisset, Comine donum major jam futuri Regis, quam societatis Turcici belli cura incesserat, cujus & praecisam eo statu rerum spem cernebat: & haereticos, quorum neque in Senatu, neque ad multitudinem negligendae opes erant, occultis coitionibus multa senserat contra Rempublicam moliri, & ut corporis siti aliquem ad Regnum pertruderent, agitare. Ipsa cnim capita consiliorum enunciata illi ab consciis iuerant, quorum erat primum, Ut Rex non nisi haereticus crearetur, aut certe qui
omnibus liberam de divinis rebus sentiendi, ad serendique, & quae quisque probaret, sacra ha bendi facultatem permitteret: ac praeterea, Vt quae
356쪽
quae de Catholicis haeretici occupassent, ea repetendi jus nemini esset utque Ministris sacrorum suorum templa toto Regno paterent, in quibus suo ritu rem divinam facere, ac de divinis rebus ad populum conciones habere liceret ; aliique item haud absimili furore: atque in haec eos com ra , & egregier consentientes esse didicerat. Quibus rebus eo magis movebatur, quo imparatiores ad omnia Catholicos esse intelligebar, qui quamquam & numero, & genere, & opibus, &cauia longe praestarent, tamen semnus ad haec eos quidam ac torpor invaserat;&haereticos plerique quasi nihil aliud agerent, quam facerdotum potentiae quae ferer in invidia est, adversiarentur, lemὶ
ferebant, nec eos ut eversores Christianae pietatis, rerumque publicarum turbatores oderant
plerique haereticorum factionibus consiliis que, studia quoque eorum in Republica
aut sequebantur, aut trahebant: quo fiebat, ut Catholicorum vis omnis magnopere hebesceret. At Commendono utrumque cordi erat, & ut Catholicus Rex , & ut pariter per Catholicos crearetur. Id una assequendi ratio erat dissipatatos, ac nihil in medium consulentes reconcinare, & jungere Catholicos ; haereticorum disse 1idia alere: horum capita erant Ioannes Firleius, &Petrus S borovius, claris uterque familiis, uterque primos in Republica magistratus gerensoS borovius Palatinus Sandam trienssis; Fuleius ad Mareschiati
etatum Regni Praefecturae id est nomen) Palati-
357쪽
natum Cra viensem quoque nuper adjecerat; eaque dissidii origo inter eos erat. Nam S boro-vius hunc ipsiam Palatinatum sub Regis mortem summis studiis petens, cum suffragatorem Fi
letum sperasset , aemulum , competitotam que fuerat expertus ; & Rex praeterito Sborovio, honorem ad Firleium concubinae gratia commendatum detulerat; quae res Sborovium suopte ingenio vehementem, ac concitum, nec unquam animi satis potentem ad hostiles iras, odiaque in Ficleium accenderat; atque haec simultas opportune deduxerat haereticorum vires, m ximumque ad Catholicum Regem creandum momentum attulisse satis constat. Et Commen-
donus eam e Reyublica esse palam ferens omni arte fovit , aluitque , ac Sboxovium per Amdream fratrem monuit, adverteret animum ad
Firleii consilia; in ejus domo occultos coetus h beri ι &haud dubie illic coqui, ac per idoneos,& callidos homines nec erat aliter conciliari Regnum. Hoc metu injecto, Sborovius, quo inimicum omni spe dejiceret, aperte pro Catholico Rege creando Catholicis se junxit. Inter Catholicos qui honore, divitiis, auctoritate caeteris anteibant, E piscopi a Senatu se, publicisque muneribus ad privatarum rerum curam receperant, clamoribus haereticorum, audaciaque deterriti haud cum iis consilia miscuerant. Nam Franciscus Crasinius Episcopus Cracoviensis , qui paulo ante mortuo Paduevio successerat, se Fuleio tradide-
358쪽
tat; Petrus Mishonius Episcopus Plocensis, magnae vir prudentiae, eloquentiaeque, taedio ut ferebat)turbarum, deserta Republica pecuniae suae incuba bat ; Ucangit Archiepiseopi mores, ingenium que supra tradidimus : reliqui Episcopi hos fere
sequebantur, aut inopia, inopiave umulatione domi attinebantur. Unus erat Stantilaus Carno vius Episeopus Chioviensis, qui neque adversa fatama in Republica versabatur,& pro sua fide mansurus in bonorum partibus, nec pecuniae, nec labori parsurus, ut tui specimen tempore tam n cessario daret, videbatur, at ue in eo , & usus Reipublicae, &promptus, aptusque tenendae multitudini sermo erat prorsus, ut bono publico futurus popularis videretur, nisi videri ipse nimis cupivisset; ita enim ferri se interdum secundo se vore vulgi patiebatur, ut a bonis etiam consiliis
abduceretur , modumque non facile teneret, animo nunc erecto, & confidenti, nunc fiacto, ac demita, ut staret, restaretque multitudinis au ra; sed famae cujuscumque dum magnae avido, major tamen bonae cupiditas inerat. I&sponte sua Commendonum reverebatur, VnIque maxime probari actiones suas optabat, & Commen- donus ita dextere hominis ingeniam tractavit
ut perstudiosum sui semper habuerit, ac sepgloriae aestu abreptum continuerit. Erat &in Catholicorum Principibus clarum Alberti Laschii no men. Is paucis ante annis privato sumptu, consilioque comparato exercitu, tentata Valachia ex-
359쪽
perientis, ac providi ducis famam tenuerat, &large, profuseque donando, maxime militares viros trahebat, ac ne in concionibus quidem, & in conciliis infacundus haud parvam nobilium ju venum gratiam collegerat ; inter primos Regno
destinatus, si repudiatis externis Regibus, proceres suos Poloni respexissent. Inter hunc, & Commendonum inde a prima legatione ejus instituta amicitia, usii, & benevolentia in omnia familiaritatis jura pervenerat. Nam Laschiusi& adventanti in Poloniam extra fines Regni occurrerat, & sive in Regia, sive in via praeter caeteros omnibus cum officiis coluerat; nec in Republica quicquam, non consulto prius Commendono, coepisset. Hunc & Chioriensem Episcopum certis amicitiae foederibus ita conjunxit , ut uterque datis coram ipso dexteris, fidem jurejurando obligarint, neminem, nisi quem alter quoque probasiet, Regem accepturum , arbitriumque Commendo no detulerint, si ipsi de eo non convenissent. Addidere, ut consilia de Rege omnia, & inter. se uterque, & cum Commendono communicarent. Qui in magno inde negotio habuit quam a plurimos Catholicorum, & ante omnes Andream
S borovium huic foederi, cujus ipse sequester es set, adjungere ; quo factum est, ut e Catholicis
ad haereticorum vim, audaciamque coercendam
duces non defuerint, & Regis non nisi Catholici creandi explicata, constitutaque consilia essent,&commendonus ipse omnium non particeps statum, sed veluti rector, & moderator fieret.
360쪽
COMMENDO NI CARD. De consiliis ejus Regnum mni e Caseris fluis conciliandi. CAPUT III.
AT qu E haec sic comparata, praemunitaque
in Polonia Commendoni cura, ac industria fuerant. At in Lithuanta pars haec altera Regni est magis foedere, ac legibus, quam animis Poloniae adjuncta) etiam certiora creandi Regis consilia habebant. Duae in ea gente familiae longe cete teras opibus, ac dignitate tum anteibant; Rad-givilla, & Colchevicia, atque hae quod fere fit laemulatione potentiae in Republica dissidebant. Harum principes erant Nicolaus Christophorus Radgivilius, & Ioannes Colchoicius : Nicolaithujus pater Catholicae Ecclesiae adeo infenses, infestulque fuerat, ut opes , quibus reliquos Regni Principes longe est supergressas, ad evertendam Christianae pietatis fidem omnes contulerit, hasque nuper conflatas de sacrorum ratione opiniones non invexerit modo in Lithuaniam primus ; sed per omnes Poloniae provincias unus maxime disperserit. Filii huic quatuor fuere; num majorem Nicolaum admodum adolescentem in Germaniam, ut in Calvini do strina, quam ipse maxime sectabatur, institueretur, misit. Sed