Antonii Mariae Gratiani a Burgo S. Sepulchri episcopi Amerini De vita Joannis Francisci Commendoni cardinalis libri quatuor Edidit Rogerius Akakia

431쪽

3M DE VITA IOANN. FR.

rerum specimina statim in ipso eluceant ; primo pium se, metuentetmque Dei, & in Cainolicae religionis cultu , divinisque ceremoniis diligentem , observantemque praestet, qua una re tantum ad fanandas, & ad Eccletiae auctoritatem revocandas haereticorum mentes profectimam se

speret, quantum multi simul Doctores, de sacrarum litterarum scientia , & dicendi facultate excellentes esset turi non essent: deinde bellicarum rerum studiis deditum animum praeferat: de his disserentes & libenter audiat, & vltro sermones provocet, juventutem in militaribus exercitationibus assidue habeat, decurrentes in equis, alisque militiae simulacra edentes , quibus gens suapte natura dedita , vel sub negligente talium herum Rege exesteri est solita, & ipeistet libenter, α edoceat, in moremque patrium aliquid instituat, & ipse talibus ludis . quod ejus & ferre. de postulare aetas videretur , laepe & intersit, depraesit. Mirum quantum hae parvae res, & gratiae illi, & auctoritatis apud universam gentem facturae sint; mirum quantum dc in restituenda religione , & in revocanda militiae disciplina valiturae. Adjeci inde ex consilio Commendoni, ut primo quoque tempore belli adversu Moscos aeternos Polonorum hostes , & exercendae, comtinendaeque in militari distiplina genti natos , gerendi c sitationem suscipereti ad multa id pium conlilium videri; primum enim Imperia, α Regna nullam rem aeque tueri, ac Regum

432쪽

COMMENDO NI CARD. is

ipserum nomen, atque famam, maximὸ si bello parta fiterit. Deinde Regi novo longinquo, alienigerrae, genere, aetate, expectatione florenti, quae

res alia Regnum confirmet, nisi quae peperiti m commendationem sui praesentis appetat aliam, nisi per quam absenti Regnum conciliatum sit 3 Behum initio Regni susceptum non ad opinionem modo hominum gloriosum, sed muniendis domi rebus prope necessarium a peritis praesentis rerum Status Poloniae duci, ut si quies, &pax teneat , nulla 'satis essicacia remedia sint , quubus sanari, ac stabiliri Regnum posse videatur. si enim illae gentes diutius in eo otio, luxuque,

quo marcescerent, relinquerentur, alterutrum sequi necesse fore, ut aut intestino morbo contabescerent, aut externa aliqua vi conciderenti

Bellum omnia haec turbulenta consilia, quibus crescere ex commota, atque inquieta Republica, quidam volunt, concocturum, discussurumque, idem erudita illa pocula, inter quae de divinis robus quaerunt, disserunt, statuunt, exhausturum. ipsasque haeresiam radices, quas otio natas, licentia, intemperantia , luxus , convivia aluere,

disciplina, atque bello excisas, fundituique extirpatas iri. Id suam Reipublicae formales, id pristinam legum, Magistratuum, Regis reverentiam prava consuetudine delapsam redditurum, id pro pagando imperio viam aperiturum id verendam majestatem nominis sui Polonis simul, ac finitimis Regibus populisque facturum; id denique

433쪽

oo DE VITA IOANN. Fn.

expeti vulgo poscique ab omnibus, praeter eosedem illos quibus seditiois domi conciones , cbn-

ciliaque honori, atque emolumento sint. Huic communi studio laetantium nactos se aliquando Regem, quo duce superioruna annorum incommoda Augusti ignavia accepta ulciscantur ; nisiis respondisset Rex, verendum esse, ut satis gloriae, partum in Gallia foret ; si enim se iis conciliorum,qsuctibus, quae alia ex aliis nascuntur, committat, D sillis laqueis irretiri, ac circumveniri se patiatur; Μ haesurum implicatiorem , quam ut facile inde se

D.Vmquam expedire, atque extricare possit. Matem riam autem belli, causamque nec defuturam,&dem eventu, nisi res oscitanter administrarentur , dubiu,, tandum non esse,quippe rem cum hoste viris,armis,

D arte militiae longe impari fore. Hoc postea cor silio usus Stephanus Rex, qui Henrico successis tota Livonia expulsis Moscis, pacataque pern bili provincia, magnum nomen situm per omnem Europam fecit, atque homo novus , nec priuata solum, sed etiam tenui fortuna ortus, Polonos severiori imperio, quam si natus Rex eorum esset inlures inde annos rexit.Laetus haec disserentem

audivit bsenricus, sed nihil libentius , quam αCommcndbnum aggrediendi belli auctorem essesbi in Regiam vim non usque adeὁ constrictam hebetemque esse, ut inculcatum ei a quibusdam fuisset. Percunctatio inde Regis, amicorumque

de singulis paene Principibus fuit, in qua juvenissensus enituit sane egregius, qualis quisque es

434쪽

COMMENDO NI CARD. or. set, haud alia re magis, quam religionis fide dis

tinguentis , ac nihil prius quam Catholicus, an haereticus quisque esset, quaerentis: & nos quidem cum ingenium uniuscujusque mortaque, tum quae inter ipses conjunctiones, atque unde unitae, quae item simultates, quae inimicitiae, quibus ex causis ; qui verum stoium Regi in comitiis praestitissent, qui adversati palam filissent, quorum probata fides, quorum sespecta fraus es.set, qui statim admovendi rebus, qui spe alendi, qui denique cavendi, quique amplectendi viderentur, abunde disseruimus. Atque haec nosse Regi adeo jucundum fuit, ut scripto comprehensa tradi utique sibi voluerit; nec destitit inde, ut quidquid in deliberationem venisset, a nobis quid sententiae haberemus, exquirere.

De adventu Regis, ac de diademate illi

imposito, ac de fuga ejusdem. CAPUT X11.

T RicesiΜo inde die Cracoviam est ventum ad primos Regni fines Francosordium inter, & Mieserietiam Cujaviensis Episcopus, &decem cum eo Principes a Senatu legati, advenientem accepere Regem frequenti, ac splendido comitatum agmine : multi enim Nobiles Poeloni, alii privatim ossicium in Regem occupantes,

435쪽

o, DE VITA IOANN. FR.

alii Legatos secuti, cum delectis quisque equitum

turmis aderant. Constricto Rege equitatus flexit ad dexteram , omnesque collium clivos, qua tum patebat conspectus, & erant ad quinderitia millia equitum, extensiis longo ordine alis occupavere. In sinistra Germani constitere, tria millia equitum eriunt, Regem honoris, ac praesidii causa prosecuti, ac redituri domum perrexere, de ipsi intra sitos fines aciem struxere, ostem verequo

Regi. Utrosque speetantibus nihil simile vid

batur : Germanis graves equi, di in sita terra nati, ac fere nigri, nigrae ocreae, nigra vestis, brevis que, de uniusmodi i ipsi item vultus nigri, deinculia, ac promissa barba truces: unde emum lingua Sua nitri dicuntur et arma quoque eadem omnibus, oblongus gladius, ac inni equorum

Ἱhippio pendentes siclopi, & quidem praeter haec Θferreum malleum eodem ephippio suspenderant.

Apud Polonos cuncta varia int, non equi , non Cultus, non armatus idem, equis ipsis nec color, nec genus unum , & quamquam equorum nulla feracior terra, tamen tanto.eorum studio gen&tenetur, ut e Thracia, ex Italia adducti, ac in gno comparati pretio multi viseremur, quibus notabiliores Equites insidebant, aut sine festare ire pompam loris ab agas ibus ducebantur. Orn tus quoque multiplex, aliis patrius, aliis Ungariticus,aliis Seythicus, permultis Italicus, quibusdam di callicus: tanta genti inest libido exteros imutandi : eadem in armis dissimilitudo, his Scytharum

436쪽

tharum pharetra, ct arcus, & acinaces; illis Epirotica hasta,&longum, & in ala modum scutatum; alteri lorica, & galea; paucis graviora arma; ut enim varia, ita levi omnes, & expedita

ad cursum, agitationemque equorum armatura

latantur. Ne in corporis quidem cultu similes erant; quidam capite tonso, quidam raso; capillati alii, brevis aliis coma; promissa his barba, illis praeter superius labrum penitus abrasa : cunetis ad eum fere habitum sese affingentibus,quem in suos quisque fines attingentibus populis conspexissent. Sed haec ipsa varietas hanc in caerulea veste turmam, illam in viridi, aliam in rubra, omnes variarum ferarum pellibus, &serico,& auro splendentes , totamque versicolorem aciem procul spectantium oculos quadam admiratione tenebat. Et Henricus illo aspectu militarium viro rum, atque illo omni in honorem sui apparatu, & mixto tubarum cantu, ingentibus, talisque clamoribus, quibus late cuncta personabant, venerantiussi, ac veluti amplectentium advenientem Regem suum, adeo est delectatus, ut tum demum Regem se sibi visum esse fateretur. Cuja-viensis Episcopus, caeterique Legati corona nobilium juvenum circumdati vise Rege omnes equis descenderunt, & ipse conspectis iis pro pius accedens exilivit equo, summittentcssique se ad genua, patre Episcopo appellato, perhumaniter singulos est amplexus. Hic habitis mutuae gratu lationis orationibus, dataque iis, qui adire volue- Lee

437쪽

runt , dextera, repetitis equis, ac Germanis eum donis domum dimissis, ire perrectum est, a lablatis albectu, oratione, comitate novi Regis omnibus, ut secunda illi . faustique non sonu vocis,

plausitque manis, quam animis, & votis precata rentur. Incestit inde per confertas multitudine vias, offusiis undique ex urbibus, agrisque virorum, mulierumque agminibus, passimque Nobilibus cum instructis equitum turmis occurrentibus , & Cracoviam sub finem Februarii pervenit. Atque hic biduo post, nequicquam varia arterem impedientibus haereticis, qui per speciem

muniendae libertatis, novas ei inrponere leges,&Regiam vim novis arctare, constringereque vinculis cupiebant, diadema Regi solemni ritu ab Archiepiscopo Gnesinensi est traditum ; neque enim vere Rex quisquam, nisi illo accepto insigni, legibus eorum habetur. Tum de praemiis procvj que merito dandis, & quae tum praefectitrae,

aut loca in Senatu vacua morte Senatorum essent,

supplendis, aliisque publicis muneribus distria

buendis agi est coeptum. Etenim eo biennio, quod proper ab excessu Augusti ad adventum ejus interccsserat, multi filo functi fato facultatis aliquantum remunerandi, quibus maxime delati Regni gratiam habebat, reliquerunt. Et ille quidem large, ac munifice omnia est dilargitus. Sed cum hominum cupiditati, ac spei Respublica nihil sussiceret, & quae dari poterant longe petentium , & pro debitis poscentium numerus supe

438쪽

raret, praeter praesemis m/g0 m vim,

etiam ce privatis sui. vectig'libu Gallicis annua stipendia constituere pUmultis est coactus, ut hae . reticorum quoquς, α eorum, qui dignitati, ac Regno illius adversuti &ςr nr, plerique ab facili,& neminem liber litatis suae cxpςrxςm dimittere cupiente multa abstulςrinx, Noc xamen assequi ut cujusquam explaret spem potuit, etiam qui magna acceperunt, majorg duberi sibi, ut de te quisque ample, as prolixς judisas , praedicantibus.

Audire tum fuit graves, cerbasque Voces querentium gratiam sibi pro merito non redditam, &suis praemiis adversarioa suos instatos cerni indi gnantium. Et qui modo manus ad caelum tenta dentes gratias Deo η banx, quod creandi eum

Regem mentem Polonjsdςdisset, ipsumque haud secus, quam divinitus d xum sibi, studiis, laudi-biisque ferentes colebant, & gloriabantur nulla privatim spe, sed unica Rejpuplicae charitate juvenem florentem annis, verusta Regum stirpe, Regiis ipsum animis, ex longe genxium dissitater ra ad Regnum accersivissς; tvm vcluti alii repente homines facti, seque, suumque infelix studium,

de data suffragia erecrabantur : adeo rem publicam verbis sistamu , re fructui esse eam nobis omnes volumus. Sed ubi nihil amplius, quod donaret, superfuit Regi, & eum provectum studio bonitatis, ac beneficentiae sua quoque dilar

gitum, magniimque alienum aes contractum con

stitit, damnatis querelis suis ad novam gratiam Lee ij

439쪽

os DE VITA IOANN. FR.

per obsequia, & cultum Regis promerendam, &priores spes novis ossiciis tuendas pro se quisque animum convertit. Iam Rex dimita concilio, quod ad diadema ei imponendum Dequentissimum Cracoviam convenerat, cum iis Senatoribus, qui huic conssilio maxime visi sunt idonei, de bello inferendo Moscoviae deliberabat, videbaturque Regni sui fundamenta bene, ac firmiterposuisse, cum repente properi e Gallia nuncii

alii super alios attulere, Carolum Regem tabe consumptum diem suum obiisse, & Alansonium mi norem fratrem, Rege Navarrae, haereticisque impulsoribus, res novas moliri, aegreque a matre coerceri, quae custodibus cum firmo praesidio militum appositis utrumque apud se veluti captos asservaret : sed rem maturum reditum ejus ex poscere, neque si cunctetur, aut impediatur, credi motum Galliae sustineri diu posse ; matrissique omnes litterae filium obtestabantur, ut posthaoltis omnibus rebus, quacumque ratione posset,celeriter se Polonia explicaret ; ipsa enim suspicione non futurum in potestate sea discessum, magnopere spem , cupiditate mque incitari Ugonoto rum, & vehementer ab iis fratrem ad capessendam fortunam, quae offerretur, vacuum invadendi Regnum sollicitari. Confusus re subita Rex noe u cum paucis Gallis, quos fidelissimos habebat, summotis aliis, quid facto opus sit consilitat.&cum pro nihilo jam Poloniae Regnum duceret, nec discessui, ac celeritati quid praevertendum

440쪽

censeret, ex eorum sententia nocturnae fugae cori

silium cepit. Postera die avertendae sulpicioni adeuntes, solantesque luctum suum Polonos benigne assatur, rediisse ad se jure hereditario Re- gnum Galliae, eoque statu res ibi esse, ut praesen- tem is magnopere desiderent ; ad eas consti mendas currendum sibi necessaridi in Galliam μesse i sed ita meritos de se , ac de nomine sito Polonos esse , ut eos charitatraequare patriae suae deberet, nec minorem sibi ejus, ad quod accitus , quam in quo natus Rex esset, curam R gni habendam; eos ergo se, quae ratio regendae Reipublicae , dum ipse abfuerit, statuenda sit, consulere. Qui eum creandi Regem auctores fici Grant, summasque de eo spes ceperant, moere tes , attonitissique similes stabant; caeteri pro cujusque habitu animi sententias variabant. Omnes respondEre , statui de re tanta , nisi in concilio regentis nihil posse , dimittendos extemplo per αProvincias, qui conventum Cracoviam indice- α rent. Et Rex quidem ita fieri jussit. Nocte inse- α .quenti claudi Regia cubicula, ac mane admitti neminem ; siqui adire velint, aegritudine, ac luctu fessum Regem quietem capere respondere janitores Galli jubentur. Ipse cum decem admodum comitibus, quo noctis tempore altior omnes semnus habet , postica Regiae parte egressus praeparatos equos conscendit ; & ubi excessere Vrbe, quantum ire equi poterant calcaribus sebditis, rapiunt iter. Pernox luna erat, & forte