장음표시 사용
401쪽
38a LIBRI TERTII fatentur, qui cuncta vi sua temperat , humanique generis tutelam gerit. Hoc ipse corruit impia Ρlinii sententias a ) dicentis : is Irridendum , agere Curam rerum humari narum istud, quicquid est, summum : anne tam tristi, ,, atque multiplici ministerio non pollui credamus, dubibis temusve . Fortasse, inquam ego, incomiptos magistitus , justosque Principes pollui credemus, leges condem do humanae societati probe accomodatas , delinquentes puniendo, populorumque curam gerendo λ Ρrosecto sicut delinquendi caussa ad legumlatorem reserri non potest,&delinquentis culpa sit omnis , ita rationi consonum est, Deum nullo modo pollui posse turpitudine delinquemtium. Irridendus quidem est ille, qui arbitratur, Deum omnium Creatorem & Dominum non debuisse hominum curam gerere , quum futuri essent desertores & pecicatores : pollutus protecto eii impietate , qui credit, dubitatue, Deum pollui posse hominum turpitudine. Mirum quoque videtur Anaxagoram , Platonem, Viros ingenio , oc doctrina praestantissimos potuisse de Deo tam absurda tradere dicendo, miserum fore Deum, si opificis in morem onera subeat, solicitusque sit de mundo apparando. Ostendimus capite secundo libri superioris antiquissimorum Ρhilosephorum communem sententiam fuisse de Deo Mundi Conditore, omniumque caussarum praestantissima; rademque pers iasio reperta est apud omnes
nationes 3 sed & Epicurus ipse fassus est, praestantissimam
esse Dei naturam. Anaxagoras autem de mundi exordio verba faciens inquit: is omnia simul erant , inde accon dens mens, ea in ordinem reduxit. Plato in Timaeo ait: Μ Deum , cum mundum condere vellet, proposuisis se, ut optimum opus, & bonitatis suae particeps condin
402쪽
CAPUT SEX UΜ. 383h ret. Et libro tertio de legibus idem Plato fatetur ,, Deum se dedisse leges hominibus , & esse ultorem adversus prae se varicatores. Idem Plato, in crat. sub finem, ad legum Divinarum humano generi latarum transgressionem , terrestris Paradis eiectionem, omnemque, qua homo conflictatur, calamitatem reseo . Alia quoque Ethnicorum Ρhilosophorum constans sententia suit, Deum dum vult, agere . Propterea apposite Tullius sa) inquit : ἡ Nihil est, is quod Deus esticere non possit, & quidem sine laboreis ullo. Prosecto ut Deus omnium causarum praestantissima dici possit, virtus & sortitudo in Deo talis esse debet, ut nihil in eo ad persectionem desideretur I hinc ne mo non videt, absurdissimum esse, mi virtutem, & Quetitudinem , a reliquarum specie dissimilimam , ad exilis humanae facultatis normam metiri. Verum ipti Ethnicorum Philosephi , ut capite primo libri secundi exhibui. mus , inquirentes modum agendi coelestium Spirituum , quos Deos immortales vocant, in eam sententiam abierunt, illos Spiritus, dum intelligunt & volunt, agere. Quanto igitur excellentius modus iste agendi in prima Caussa concipi debet , quae juxta communem notionem& rerum rationem definitur, esse aggregatum omnium persectionum, ita ut nihil omnino addi queat. Idcirco quam injustum & impium sit dicere, otiari Deum, aperte videS.
Studiose modo inquirendum est de malorum hominum selicitate, quos dicunt adversarii, constanti prosper, late frui potioribus hujus vitae bonis. Errant quidem pintantes , ad selidam felicitatem , cujus propria in animo sedes est , ex sceleribus unquam aliquos pervenisse. Ρers, nata est illa felicitas , qua homines mali in hac vita poetiuntur i
403쪽
384 LIBRI TERTII tiuntur ; si enim diligenter eam inspexeris , larvamque ,
quam prasesen, detraxeris, in iis quae videntur bona, plinrimum mali invenies, di agnosces , ea esse suppliciorum suturi faeculi initia. Nam utcumque bonis temporalibus mali homines affluant, intus miserrimi fiunt, quia males.ctorum conscientia torquet. Videntur tranquillitatem habere , & bonis hujus vitae aequo animo frui ; sed non est felicitas , non est tranquillitas , ubi animus exagitatur o, noxiae stimulis conscientiae. Prosecto mirabile Divinae Ρω- videntiae opificium est in homine conscientia , cui non iboet fidem negare : haec intus accusat, testis est, judex sontes condemnat, surialibus spectris terret, ultrix agitat, carnifex exanimat, semperque saeva noxium animum pediturbat. Unusquisque hujus veritatis in semetipso testimonium irrefragabile habet, & Gentium Ρhilosophi eadem
saere de conscientia tradiderunt. Socrates, in sui Apologia apud Ρlatonem is conscientiam appellat vocem brevem, is quae ad cor loquitur, monet, sontes accusat & damnat . Plutarchus in Commentario de his qui sero a Numine puniuntur addit: is Conscientiam ipsam subire supplicii se vicem: sic malitia secum gignens id quod animum modiis det atque vexat, non subsequentem , sed in ipso maleis facto praesentem poenam habet. Et quemadmodum ma- is lefici, cum ad supplicium educuntur, quisque suam essis seri crucem : sic vitiositas ad singula peccata ex sese smis bricatur singula tormenta : solertissima opis ex vitae inbis serabilis , & in qua praeter turpitudinem, terrores multi ,
Μ animique motuS graves, poenitentia , tumultusque coni, is nentes insint. is Haec sunt, inquit Tullius oratione pro
se Roscio , assiduae domesticaeque seriar. Seneca a) alse dit: se Mala conscientia etiam in solitudine noxia atque
404쪽
CAPUT SEx TU Μ. 383ἡ solicita est. Μali enim homines primas poenas luunt
angore conseientiae, fraudisque cruciatu , suum quemque scelus agitat, & sua malitia animum terrore verat. Tiberius culmine Imperii, & militari gloria rutilans, ceteri que omnibus hujus iaculi bonis assiuens, laniatus terroresque sitae reae conseientiae pandit. Tiberii ad Senatum Tacitus litteras reserens, his verbis a) ille exorsus est: Quid seritam vobis PC., aut quomodo seribam, aut quod ommino non seribam hoc tempore , Dii me , Deaeque pejus perdunt, quam perire quotidie sentio , si seri : adeo fac, nora atque flagitia sua ipsi quoque in supplicium verterant . Neque praestantissimus Irustra sapientiae firmare selitus est, si recludantur Tyrannorum mentes, posse aspici laniatus & ictus, quando, ut corpora verberibus , ita saevitia, libidine , malis consultis animus dilaceratur. Quippe Tiberium non fortuna , non selitudines protegebant, quia tormenta pectoris, suasque ipse P erras fateretur. Hactenus egregie Tacitus confirmat meam sententiain , detrahitque larvam, qinam bona faeculi hujus praese ferunt. Ad alteram partem venio, qua Divinae Providentiae olbres quaerunt, cur sero improbi homines a Deo puniam tur , quum ex adverso poenae statim steteribus impositae, suturorum snt inhibitiones facinorum. Morae caussas assere Augustinus, qui sic b inquit: Eorum quoque araeonis stippliciis destinatorum malitia juste utitur Deus . ut
aliis mala ingerat temporalia. Nimis enim consilium Dei in abdito est , quo etiam malis bene utitur ad prosectum bonum, etiam in hoc mirificans omnipotentiam bonitatis suae ; quia sicut illorum nequitia est, male uti operibus ejus ; sic illius sapientiae est , bene uti malis operibus eo. rum omnis enim malus, sic concludit Augustinus,
405쪽
aut ideo vivit, ut corrigatur, aut ideo vivit, ut per illum bonus exerceatur. Neque desuerunt Ethnicis Ρnilosephis rationes refellendi opposita momenta, inter quos elucet Plutarchus, qui egregie hocce impiorum argumentum et,
dit, ubi sic a) adversus Epicurum disserit: Quid est er
go, inquam ego, quod ex iis quae Epicurus dixit, potissmmum vos moveat , multa enim conlartim , nihil ordine
protulit homo, & alia aliunde petita , im quadam di maeledicendi studio , interim exagitatus , adversius Ρrovidemtiam effudit. Tum Patrocles, mihi inquit, vel maxime tarditas & cunctatio Numinis in poena malis irroganda res videtur esse gravis atque atrox, & nunc oratione istius quasi rudis factus sum, quod ad opinionem hanc attinet , atque novicius. Iampridem cum indignatione audiebam isthuc Euripidis: Oresti cunctatur, haec quoque est natura
Numinis. Enimuero nullam ad rem, minime autem omnium adversum malos decebat Deum esse segnem , non segnes eos, aut qui sitae maleficentiae diem producat, sed qui celerrimis impetibus ab animi adsectionibus ad flagitia incitentur. Thucydidis est sententia ultionem maleicio quamproxime adjunctam statim viam intercludere iis, qui quam plurimum malitia bonos habente successus utum tur . Nullum enim aliud debitum perinde , atque dilatio justae vindictae, injuria affectorum spes enervat, animosque eorum dejicit i contra improbos ferocia & audacia aingens. Sed supplicia satim facinoribus imposita, etiam sinturorum sunt inhibitiones maleficiorum , illisque maxima inest consolatio, quae passia injuria reficiat. Sicut enim poena illico peccatum insequens, ictus est & compunctio, quae corrigat, atque ad officium redigat: ita malus, si quoties aliquid delinquit, vapulet poenaque imposita reprima
406쪽
CΑpuT SEXTU Μ. 387tur, fialtem tandem ad mentem redibit , metuque Dei humiliter se dimittet, eum praesto humanis actionibus adique assectibus intelligens esse vindicem, non qui in aliud judicium rejiciat tempus. At juslitia ea, quae paulatim,&ut Euripidi visum, tardo pede & utcumque malis ingruit ob incertitudinem ac dilationem & inordinatae vindictierationem a casu potius, quam a Providentia pendere ubdetur, cum hoc pacto & justitia reddatur obseura, & m,
litiae metus evanestat. Ita igitur inter alia huc spectantia arguit Ρlutarchus: Gravius enim est , quam de rebus minscis imperitum musices , aut de bellicis militiae rudem verba facere , res Deorum & Geniorum velle perspicere eum qui sit homo, & tanquam artificis sententiam artis igna.
rum opinionibus & probabilibus conjecturis investigare . Nam cum perdifficile sit homini plebejo consilium medi. ci deprehendere, quod secutus non ante sed post sectio. nem adhibuit, neque heri lavit aegrotum sed hodie , cedite de Deo non facile aliud quicquam firmum homo pro.
nunciabit, quam eum , ut qui optime opportunum medendi flagitiis tempus habeat cogitum , medicamenti imitar poenam sceleri cuivis imponere , neque eadem in omnibus magnitudinis mensura, neque eodem temporis articulo definitam: medicinam enim animae, quae justitia coegnominatur , omnium artium esse maximam 3 praeter sevcentos alios etiam Pinardus tellatur, 'incipem & Dominum omnium appellans Aristotechnam , idest artificium
Iraestantissimum: quippe justitiae administratorem , qui jusabet definiendi, quando , quomodo , & quatenus quilibet malorum sit puniendus. Quid ergo miremur, ubi hin mana ita difficulter a nobis intelliguntur, si non facile e plicatu nobis est, quanam de caussa Dii peccantium aliis maturius, aliis serius supplicia imponant λ Propterea Deus
407쪽
388 Liasti TERTII malis interposita mora ac tarde poenas infligit, non quod Vereatur, ne accelerando supplicio erret , sed paenitendi locum dari cunctatione puniendi. Atqui Deum credibile est, quamcumque vitio captam animam justo sito judicio aggreditur , ejus motus perspicere , sicuti ad poenitentiam inflectuntur , tempusque correctionis largiri iis, quominnon extrema & incurabilis nequitia. Iis tempus vitia mintandi largitur: quod si persistant in vitiis , ipsos quoque
punit ; non enim periculum est ullum, ne ipsus manibus
elabantur. Considera vero quam multorum hominum moeres & vita fuerint mutata. Nihil enim praestantes naturae exiguum efferunt, & ob acumen vehementia earum atque
effracti otiosa esse non potest. Sed quasi aestu fluctibusque jactantur , donec mores stabiles atque compositos sibi parent. Sicut ergo rudis aliquis agriculturae nullo modo probaret locum, quem videret densa obsitum silva , agressibus stirpibus , & multis seris , rivis, lutoque repletum rperito autem & judicandi gnaro , haec ipsa virtutem molliciemque agri demonstrarent : sc multa inepta & prava
magnae naturae primo esserunt i quorum nos asperitatein &aculeos initio non serentes, putamus statim exscindi opprimique debere: qui vero melior est ratiocinator harum rerum , is aetatem tempusque praestolatur, quod rationi &virtuti auxilium fert, quo etiam tempore indoles suurn profert fructum ; quod utique non fieret, si omne peccatum poena sequeretur: nimirum etiam Deus quibusdam malis tanquam carnificibus usus est ad sumendas de aliis malis poenas : quod verum esse de plerisque Tyrannis adibitror. Quemadmodum enim fel Hianae, & Phocae, aliorumque foedorum animalium coagula aliquid habent ad morbos sanandos utile : sic nonnullis morsu & poena indigentibus Deus injiciens Tyranni alicujus sevitiam implacabilem ,
408쪽
CAPUT SEx TU Μ. 89cabilem, aut magistratus molestam asperitatem , non ante id quod excruciabat ac turbabat sustulit , Quam vitioses
morbo liberasset ac purgasset ubi supplicii ordo ad ipsos
pervenerit. Hactenus peremtorie Ρlutarchus. Demum alii queruntur de hujus vitae brevitate, quos
optime redarguit Seneca. Non est, a) inquit, quod in
exiguum aevi gignimur , quod haec tam velociter, tam rapide dati nobis temporis spatia decurrant - Animalibus tantum naturam indulsisse , ut quina aut dena secula edinrent , homini in tam multa ac magna genito , tanto citeriorem terminum stare. Non exiguum temporis habe. mus , sed multum perdimus. Satis longa vita, & in muximarum rorum consummationem large data est, si tota bene collocatur. Sed ubi per luxum ac negligentiam defluit, ubi nulla rei bonae impenditur λ ultima demum necessitate cogente , quam ire non intelleximus , transisse sentimus. Ita est : non accepimus brevem vitam , sed fi
cimus: nec inopes ejus, sed prodigi semus. Sicut ampla & regis opes, ubi ad malum dominum pervenerunt, moemento dissipantur : at quamvis modicae, si bono custodi traditae fiant, usu caestunt: ita aetas nostra, bene disponenti multum patet. Quid de rerum natura querimur λ Illa se bene gessit. Vita, si stias uti, longa est - Repete memoriam tecum, quando certus consilii sueris, quantus quisque dies ut destinaveras recesserit, qui tibi usus tui suerit; quando in statu sim vultus, quando animus intrepidus ;quid tibi in tam longo aevo secti operis sit λ quam multi vitam tuam diripuerint, te non sentiente quid perderes ;quantum vanus dolor , stulta laetitia , avida cupiditas , blanda conversitio abstulerit, quam exiguum tibi de tuo relictum sit: intelliges, te immaturum mori. Quid ergo est
409쪽
39o LIBRI TERTII est in caussa λ Tanquam semper victuri vivitis: nunquam frugalitas vestra succurrit. Non observatis quantum temporis transierit. Velut ex pleno & abundanti perditis, cum interim sortasse ille ipse , alicui vel homini vel rei donatus , ultimus dies sit. Omnia tanquam mortales timetis :omnia tanquam immortales concupistitis. Audies plerosque dicentes : a quinquagesimo in otium secedam : sex. gesimus annus ab officiis me dimittet. Et quem tandem longioris vitae praedem accipis Quis ista, sicuti disponis , ire patietur λ Non pudet te reliquias vitae tibi reservare ,& id selum tempus menti destinare, quod in nullam rem conserri possit 3 Quam serum est, tunc vivere incipem , cum detinendum en : di inde velle vitam inchoare, quo uci perduxerunt Vestra mehercule vita, licet sepra mille annos exeat, in arctissimo contrahetur. Videbis quemadmodum illos respirare non sinant vel mala sua , vel bo. na - magni , mihi crede , & supra humanos errores eminentis viri est , nihil ex filo tempore delibari sinere :& ideo vita ejus longissima est , cui quantumcumque patuit , totum ipsi vacavit. Maxima porro vitae jactura d, latio est. Maximum vivendi est , expectatio quae pendet ex crastino. Perdis hodiemum di quod in manu foditunae positum est , disponis : quod in tua dimittis Quantulacumque itaque vita abunde sufficit Hactenus
Alii , hoc est Sceptici nostri aevi, nihil de re tanta
adstruentes, improvidorum mentes dubitationibus implent, impii autem si int non tantummodo ii, qui hanc veritatem negant, verum etiam ii qui dubitant. Incredibile autem Videtur , cum eos , qui obfirmato in impietatem animo impia dogmata promunt, tum eos, qui de hisce veritati bus dubitant, ita ab animo posse exscindere communem
410쪽
CAPUT SEx TU Μ. 39 de Divina Providentia notionem , quam ultro rationi ex Theologia populi Dei, & Ethnici persecte consenam evhibuimus , ut conscientiae laniatus , & ictus non sentiant, qui Divinae Providentiae munere cunctis mortalibus inditi
Pmsecto Deus hominum conditor, suit quoque opi sex solertissimae conseientiae, quam unusquisque experium do fateri cogitur. Has assiduas domesticasque conscientiae iurias impii ceteris magis sentient, eorumque animos eragitando , intelligibili naturae voce , injustam eorum desectionem condemnabunt. Igitur hoc ipso apparet intus in homine Divinae Providentiae testimonium ; & in suriat,bus conseientiae spectis opprobrii & sepplicii sempitemi indicium . Suismodi autem suturae vitae terrores non fuerunt prudentum hominum sigmenta , ut capite sequenti tradituri sumus.