장음표시 사용
411쪽
Ad examen revocantur ac refelluntur impiorum commenta , quibus religionem reipublicae caussa
a sapientibus invectam fuisse perti
AD evertenda firmissima fundamenta , quibus religionititur , viderunt impii, nihil aptius sere , quam ostendere, eam non de Coelis , Deo auctore prosectam , sed hominum prudentum commentis ideo invectam , ut populi in ossicio continerentur , ut seu praemiorum spe invita sutura proposita, seu poenarum metu incusso , seciet, tis jura ejustemodi spe aut timore inviolata servarent. Hinc nullum non movent lapidem , totisque viribus imcumbunt , in religionis origine perquirenda, ut subinde deducere possint, non aliunde ejus initia petenda esse , quam ab humana institutione. Et sane plurima superst,tionum genera , quae apud Gentra vigebant, ortumque habuerant ab humana institutione , in caussa suerunt, ut quidam in falsam hanc impionim opinionem adduceremtur 3 putantes non Divinitus constitutam religionem , sed in tempore, atque prudentum hominum opera natam suisse, ut publicis utilitatibus inserviret. Ρolybius inter cetera sic a) ait: is Hoc restat, ut terroribus nec mani stis, &ἡ ejusmodi terribilibus figmentis vulgus cohibeatur. Id-D circo videtur mihi veteres , nec temere , nec sine graviis caussa istis de Divis opiniones, & de poenis apud Inse- is ros in vulgus induxisse. Hujus item opinionis mentio
is apud Ciceronem reperitur. Quid λ ii b inquit, qui
412쪽
CAp UT SEPTIMUΜ. 39 dixerunt totam de Diis immortalibus opinionem fictam esse ab hominibus sapientibus reipublicae caussa , ut quos ratio non posset, eos ad ossicium religio duceret, nonne omnem religionem sunditus sustulerunt λ Quid Prodicus Chius Qui ea, quae prodessent hominum vitae, Deorum in numero habita esse dixit, quam tandem religionem reliquit λ Quid, qui aut sortes, aut claros , aut potentes Ubros tradunt, poli mortem ad Deos pervenisse, eosque esse ipsos, quos nos colere, precari, Venerarique soleamusὸ nonne expertes sunt religionum omnium ὸ Quae ratio maxime tractata ab Euhemero est, quem noster & interpretatus& secutus est, preter ceteros, Ennius. Ab Euhemero ain tem & mortes, S sepulturae demonstrantur Deorum: hactenus Cicero. Apud Arnobium in quincto sic legitur:
se Neque enim credendum est sine suis originibus haec esse ,, frustra, atque inania fieri, nec habere conjunctas primis se institutionibus caussas. originem vero caussasque cultus, de quo Euhemerus loquutus est , Minucius Felix in octavio resert. is Dum reges, inquit, suos colunt religiose se, dum defunctos eos desiderant in imaginibus videre,
se dum gestiunt eorum memorias in Statuis detinere , sa- is cra saeta sunt, quae fuerant assumta Elatia : iudicatumis etiam facere hoc ad virtutem in viventibus magis exci- D tandam. Ρlures quoque fabellas, Halicarnasseo libro iscundo reserente , atque superstitiones ab antiquis politica ratione inventas fuisse adversarii dicunt: alias quiuem ad humanarum calamitatum selamen : alias denique pro aliis utilitatibus , quarum cupiditate mortalium pectora incem duntur : alias ad abigendos timores , sedandasque animorum perturbati eS. Quum autem oppositum adversariorum momentum
sit de re , quae factum postulat, in medium proserunt ea
413쪽
sacra , quae ab hominibus instituta videntur, ut subinde cliciant, omnem religionem ab hominum versutia originem duxisse. Neque defuerunt impii homines , qui Μωsem ipsum impostum per turpissimam calumniam redarguentes , in sancienda ob rationes politicas religione , ain choritatem Numinis magica factione obtentui sumsisse ,
impudentissime contenderunt. Ρraeterea ad probandum religionem filisse prudentum opus, adducuntur ea , quae. aversutis hominibus instituta cernuntur 9 inter cetera , quae
a Numa Romanorum Rege facta leguntur: is Hic enim , se inquit a) Livius, clauso Iani Templo, quum omnium
is circa finitimorum societate ac foederibus junxisset an, is mos, positis externorum periculorum curis , ne luxuri, ,, rentur otio animi , quos metus hostium distiplinaque se militaris continuerat: omnium primus rem ad multitinis dinem imperitam , & illis saeculis rudem , efficacissi.
D mam, Deorum metum iniiciendum ratus est: qui quum is detandere ad animos sine aliquo commento miraculi nonis posset, simulat sibi cum Dea Egeria congressias noctudiis nos esse : ejus se monitu, quae acceptissima Diis essent, se tam instituere. Profecto hac simulandi arte plures Urbium primores , populorumque rectores , quos singularis doctrinae, aut probitatis fama commendabat, ad cohibemdos furentis plebis impetus interdum uti consueverunt ;tunc quidem sequebatur populus sapientum arbitrium, cum Deorum voluntatem se laqui existimaret. Ex his autem, similibusque monumentis colligunt impiae opinionis Patroni , religionem omnem ab humana institutione esse prosectam. Hac porro de re , ne veritatem cum mendacio mi-λamus , videndum primum est de Mosi, Divino Vb
414쪽
ro , hoc est a Deo missio , qui palam & aperte in conspectu Israelitici populi mirabilia prodigia secit, quibus se
divinitus missium comprobavit ; propterea fraudi & timulum locus esse non potuit, quum ipsi Israel ira vocem ei in monte cum Mose loquentis audiverint. Neque est , quod quae Moses hac de re , & de praeteritis iaculis in suis Annalibus scripsit, in dubium voces , cum Israelim mendacii ipsum procul dubio redarguissent, nisi aut
ipsi vidissent, ea revera gesta esse , quae narravit, aut a majoribus suis ea accepissent quae de mundi creatione , de primo homine , de Patriarcharum religione , ac reliquis omnibus, quae in suis Annalibus Moses ipse narrat. Tantum vero abest, ut in aliqua parte adversati sint, ut potius summa priscorum Hebreorum & incredibilis in ol, servandis Mosaicis institutis constantia quam in Iudaeis recentioribus quoque videmus , non aliunde derivata sit , quam quod continuata successione a majoribus suis acceperint , Vera esse ea omnia , quae Moses scriptis mandavit,& ab ipso gesta suerunt. Ρrofecto etsi Moses leges varias, tum ad religionem cultumque Numinis, tum ad civilem
statum spectantes , Israelitis tradiderit , ipsam tamen rei, gionem non istituit, quippe qua Israelim jam pridem ii buti erant, a primis suis Ρatriarchis accepta , & continumta successione custodita , quam Moses iussu Numinis variis institutis , ritibus, caerimoniis , legibusque, pro illius temporis ratione restauravit. Hoc loco referre sufficiat clarissimorum Ethnicornm testimonium I unde liquido apparet, Mesem haud instituisse religionem , sed novos colendi Deum ritus : is Moses , inquit a Tacitus , quo is sibi in postenim Gentem firmaret, novos ritus contrarios di, que ceteris mortalibus indidit. Strabo autem sic b ait:. D d d a se Prin
415쪽
;ρ6 LIBRI TERTII se Profanos AEgyptiorum mores exosum Mosem, collectan ingenti piorum hominum multitudine concessiste in Ioedaeam, illicque fixis sedibus, & sanctis Dei colendi ri- D tibus institutis, abjectoque potissimum & dumto Idoloeu rum cultu, non tam vi & armis, quam pietate imperi rium confirmasse. Plinius quoque satetur a is religio-Μ nem esse Mose longe antiquiorem. Ex hactenus dictis turpissima videtur calumnia impiorum adversus Mosem illata, quae evidentius quoque ostendetur. Religio sane in se spectata, commoda plurima reipublicae, civilique societati adfert , praecipuus autem finis ejus ad aeternam salutem resertur, quod negabit nemo, nisi religionis plane expers sit. Non diffiteor tamen exstitisse homines, qui commodis suis eam accomodaverint ; sed hi, ut hoc ipse demonstrarunt, se indignos esse religios,rum Virorum nomine ; ita nihil fraudibus egerunt, quod religioni, ejusque veritati aut praestantiae damni esse queat: multo vero minus eam dominandi caussa aut inventam , aut inductam fuisse, inde colligi poterit. Illud quoque fatendum est, cultus superstitiosos ab humana institutione manasse ; id autem verae religioni nullo modo ossicere, ut proinde adversarii statuere possint, omnem religionem a prudentibus reipublicae caussa suisse invectam. Superstitio enim, ut luculenter probavimus, nihil aliud est, quam verae religionis corruptio, quae fit quibus iam additamentis , Vanisque hominum commentis 3 hinc sponte fluit consecutio , Veram religionem exstitisse antequam aliquid super stitiosum suerit stuperadditum: mendacio quippe antecedit Veritas, cujus illud est corruptio ; neque corrumpitur, nisi id , quod sanuna fuit ; quae quidem praecedens integritas corruptionis voce percipitur. Religio igitur apud Gentes
erat a P Lib. 3o. cap. I. Disitigod by Corale
416쪽
CAp UT SEPTIMUΜ. 397 erat immaculata , antequam foedaretur superstitiosis hominum additamentis , quae porro additamenta , ut in opere demonstravimus, gradatim facta suere nec eodem tempore, neque eodem modo apud Gentes corrupta fuit religio , ut sanis quoque corporibus , variis adfectionibus , morborumque diversis caussis agitatis, evenire selet. Illud autem omnibus idololatris commune fuit, ut superstitio, nes sit perstitionibus adderentur ac taliter inter se, & cum antiqua religione varia stiperstitionis additamenta necterentur, ut rudibus populis antiquae veraque religionis duratio appareret; immo putabant, in iisdem additamemtis praestantiorem , emcacioremque reddi religionis usiun. Quum autem superstitios, institutiones praescriptione gauderent, quibusdam eruditis Viris ut loco stipra citato imquit Cicero ) visium est idem esse, partem aliqtiam antiquarum initutionum tollere , ac omnem religionem eradicare : alii autem, teste a Ρlutarcho , superstitiosa alditamenta abominio habentes , ut haec velut paludem evitarent , in impietatis praci ptium inciderunt. Profecto insimulandis congressionibus ac colloquiis cum Diis immortalibus , a Christianis Angelis Sanctis nuncupatis , vulgus utique a versiit is hominibus decipi potuit, quum interdum vere colloquia inter Angelos hominesque habita sint 3 & de hoc commercio jam Gentium persuasionem exhibuimus, propterea nemo non videt, quam injustum sit, ex simulatis cum Diis colloquiis consecutionem elicere , omnem religionem ab humana institutione callidorum hominum pendere , ortumque habuisse , religionis enim notio jam pridem alte insiderat omnium animis, firma prius constantique persuasione imbutis , siunmum aeternumque Numen voluntatem suam Milestium Spiri
tuum c a In Comment. de Superst.
417쪽
398 LIBRI TERTII tuum ministerio hominibus declarare , quod utique nisi ante creditum fuisset, frustra cum Diis commercia siminlata apparerent. Nam in hisce simulatis colloquiis decipiendi mens elucet ; quae quidem spes ex ipsa populorum anticipata persuasione elicitur ; hinc callidis versistisque hominibus haud difficile suit, commodi sui, aut publicae utilitatis caussa , pietatisque pretextu religione abuti , hoc autem ipso ostenditur , religionem veram fuisse apud amtiquissimas Gentes, quae gradatim comi a suit, ut capite secundo,& tertio huius libri luculenter exhibuimus. Ρorro de Romanis loquendo, Romulus ipse, condita Urbe, des, gnavit Templo Iovis fines. Verum antequam Roma condita esset de Amulio a) proditum est, quod pulse Numitore fratre , Albanorum Rege , Rheam ejus filiam ad speciem honoris, ac pietatis caussa Amulius Vestalem Idigit , perpetua'ue virginitati addixit, ut ejus Sacerdotii
munere fungeretur , ne regno , quo potitus fuerat, alienae prolis nativitate privaretur. Antiquissimam quoque omnium nationum religionem, moremque colendi Deum tradidimus ἱ hinc perspicuum est , religionem longe inubiumque ante praecessisse , quam ea subdoli astutique abuterentur ue & quidem tam ante praecessit, ut a mundi incinnabulis ejus origo Petatur. Contendentibus autem recentiorem ejus esse ortum,
eo quia Spiritibus bonis malisve , Hemibusque defunctis
in tempore divini honores ab hominibus fuerint constituti, ultro assentimur. Ex hoc tamen haud erui potest , Veram religionem inter humanae cogitationis inventa esse reserendam. Adversariorum enim munus est ostendere , omnem religionem ab hominibus sapientibus fictam suisse: cujus omnino contrarium in contextu hujus operis de
418쪽
CAPUT SEPTIΜUΜ. 399 monstratum est, scilicet summi Numinis cultum omni aevo suisse populo Dei & Ethnico communem , ejusque originem non inveniri, nisi in prima mundi aetate ; omnesque nationes in hoc quoque convenire , primos homines a Deo ipso edoctos fuisse, rationemque tradidisse colendi sui. Quum itaque regula hujus operis initio a nobis
proposita sit, quod quidquid populo Dei & Ethnteo
commune videtur,& cujus origo non invenitur, nisi cum mundi incunabulis, id tamquam primum , & verum asmittatur ; propterea religio , sive lummi Numinis cultus, qui communis visus est cunctis nationibus , ejusque origo non invenitur nisi cum ipsius mundi primordiis , tamquam primus, verus, S a Deo ipso pincriptus est admi, tendus. Ulut autem superstitiosius, aut idololatricus cultus apud Gentes latissime patuit, non tamen apud omnes iisdem ritibus , neque eodem tempore , neque eadem natione ab hominibus excogitatus auctusque ue hinc humana institutionis apparet ; propterea eundem cultum semper vera religio ejuravit & horruit: ex quibus sponte sequitur, servandum esse communem summi Dei cultum ; superstitiosum , sive idololatricum eliminandum , temporis , &humanae cogitationis fetum.
Illud etiam animadvertendum est , non Omnino verum esse , Deorum cultum a politica institutione ortum duxisse ; sed tantummodo ab ea propagatum auctumque suisse. Ρrofecto vetustissimus malorum Spirituum cultus
a sacerdotibus , & Ρhilosophis derivatus est , opinantibus illos posse sacrificiis, supplicationibusque placari, & innoxios reddi. Caelicolis autem , propter eorum excelsam naturam , magnaque beneficia ab ipsis humano generi prinstita, divini honores constituti fuerunt, ut eos sibi Hironos, defensoresque conciliarent. Insuper quum omnes nationes Diuiligoo by COOste
419쪽
4oo LIBRI TERTII tiones firmam semper persuasionem habuerint, de animorum humanorum immortalitate , de extremo judicio , de praemiis poenisve in vita futura summumque Numen esse
munificentissimum remuneratorem erga eos , quos pietaS,&justitia coelesti beatitudine dignos reddidit, factum est,
ad excitandam quoque in mortalibus virtutem , ut divini honores identidem iis praestarentur , quos putabant, prinpter eorum heroicas virtutes post mortem Caelo locatos , di Coelicolis consociatos , qui pro hominibus orarent, ac mortalium curam gererent , ut in contextu hujus operis uberrime demonstravimus. Ad evincendum igitur hujuscemodi cultus politicae institutionis suisse , illud in primis ab hostibus religionis ostendendum erat, persuasionem , quam ab initio Gentes habuere de Deo legum latore , ac vindice, de bonorum, malorumque Spirituum exsistentia, de humanorum animorum immortalitate, de judicio, praemiis paenisve in altera vita paratis, ab humana calliditate fuisse prosectam s manifestum quippe est , religionem, ac hosce cultus ab hac pravia persuasione pendere , quam a siluae praecedere necesse est: quod tamen ab adversariis neutiquam fastum est. Quamquam autem his, quae obiecta sunt, abunde , ut opinor , responsium sit, propositisque difficultatibus satisfactum ; adhuc tamen in iisdem diluendis amplius insissendum esse arbitror, ut magis magisque veritas elucescat, omni adversariorum fraude reserata, atque ambiguitate sinblata. Ad quod praestanduin repetenda sunt, quae exhibuimus de Divino cultu, qui in interiorem & exteriorem dividitur 9 cultus enim exterior signum est interioris , qui in animo residet ; ex utroque autem constat, quum extorior ab interiore procedat. Cultus interior oritur ex supra exposita persuasione , quam in totius operis conteXtu proe
420쪽
CAp UT SEPTIMUΜ. ΑOIbare studuimus, quaeque ex iis ipsis adversariorum objectis evidentius confirmatur. Nam hoc ipse, ut clunt, religionem a sapientibus reipublicae caussa fuisse invectam, faten. tur Gentium persuasionem de celsissimis principiis ac suimmis capitibus interiorem religionem constituentibus I proeinde sponte fluit consecutio, plane commentitium esse, religionem ab humana institutione initia sumsisse , ea potissmum ratione , quod ea , quae omnino sepra sensus sunt, vi ex quibus interior religio , ac cultus ratio omnis oritur, ad animos multitudinis nulla humana fraude descendere potuerint, ita ut ab omnibus nationibus tam firmiter cro. derentur. Hoc quidem certum est, quod si religio ab hoe mana institutione originem duxisset, humanum genus in atheismi tenebris tandiu vixisset , quandiu in lucem rei,
gio prodiisset. Hoc posito, ab hostibus religionis lubet
quaerere, quonam modo , quave arte cunctis nationibus
persuasum sit , summum aliquod sempiternumque Numen exsistere , cujus potentia universum hoc spectabile creatum sit ;cujus sapientia, providentia, nutuque suo cuncta regantur ; cujus justitia bonis praemia, supplicia malis hominibus, praesertim in vita sutura, paraverit λ Numquid humana ratio tam alta, tam abstrusa, recondita, & a semsibus quam longissime remota cunctis Gentibus suadere potuit Numquid ad haec omnia firmiter credenda coegit Principum potestas Numquid sapientum versutia imperitos & rudes populos in hanc sententiam pertrahere umluit Haec autem omnia, ut inania sunt, ita facile r selluntur Prosecto quod ad humanam rationem spectat, s tam ii momenti esset humanae mentis acies, ut per se altissimilla principia, summaque religionis capita percipere potuisset, & hoc pacto religio apud omnes Gentes propagata E e e suisIet,