장음표시 사용
331쪽
orraei oeliuscet per demonstrationem creden
Habiturum autem scientiam, a perde, inaes rationem non oportet principia M. Osco noscere, em magis ipsis credere , iam
ei quod mon curri edaeaue aliud iscredibilias esse neque uotim hic quae sunt opposita Hariphc exquibis erit dic is , qui
est comema deceptioni : auidem oportet scientem simpliciter . crediaitate impermutabilem este Scire merem viamur unumquodques licit r. sed non phistico modo,ere.
Tria, secundum Averroim hic priuetur, Ut scire di- ut scire dicamur,primo,ut rei causam cog camur tria
noscamus,talem autem causam, ut sit catae sent etias in esse,5 non solum causa cognitionis, Averrois quomodo sumus posset dici causa ignis requiruquia per eum, ignem cognoscimus haec autem causa quae necessati est ad scientiam, debet esse causa etiam esse rei ac id dicitur; propter quam res est Secundo. vitalem causam efferaui applicemus . id est sciamus huiusmodi causam illius rei esse causam: si enim causam rei cognosceremus, io illam caulam esse rei illius intelli meremus .no diceremur sciret tertio, quod non contingit aliter se habere. Hoc tertium aliqui exponunt vires. quae scitur,aliter se habere no possit nam scientia non est propositionum contin copus finis huius capitis est. ingene' leutium, sed necessariarum. Alii vero ali-Capi iis qualides tibete ea ex quibus Demonstratio iser, di bene. inter quos est Albertus. dicut. Pus
conficitur. in quaeri soluenda sit, post hoc cadere supra necessitatem illationi, iram in capite praecedenti statuit,esse in ut si sensus non contingit aliter se habe.ntonstratio item. cum doctrina ex praee re. quin posita causa ponatur effectus, i uetanti coomtione fiat Caput autem diui enim scimus cum per talem causam scidit ut ii quinque partes . eundum num e mus Philop. melius exponit, nempe non rum eoium quae ad Demonstrationem est contingere aliter se habere . id est. non sunt necessaria potest res absque tali causaeiae . nec similibente omnia vero quid scire sit explicat ter poni causa quin talis si teste s. aee merito; cum enim optima via constru igitur necessaria sunt,ut scientiam conseisendi .dceognoscendi instium eta sit ipsum cuti dicamur.
finem, inmie ordinatur,cora noscere . iux Aduerte autem hoc dici simpliciter nota.ra finem nanq: media sumuntur finis au id est, proprie persecae scire, ec non moe sorbilis ibi is tam riuit Mosophistico. Notat Philopo 'Themist me, set aliud esse scire sophisicum . aliud modo te modosophistico scire sophisticum, est cognitio sophistico . procedens ex argumento fallacia dccc quomodo plotio, quae fallacia vocatur accidcutim distinouanquia ipsa est praecipua qua utuntur Sopili tui hstae. v ad quam reliquae reduci possunt: ita scire ipsum dicitur secundum accides, est autem haec accidentis fallacia propter vicinitatem accidentis cum subiecis, triubuere, ni quod non nisi alteri inest ut si dicas: omne album est color nix est alba. ergo nix est color hoc est se ite sophist uir se ite sophistico modo est, non per causam sed per aliquod accidens procedere. etiamsi ratiost probabilis. non sophistica unde pei scire modo sophistico, siue secundum acciden intelligit quamcunq; causam, perquam est, quod illius est cax cognitionem discut suam . quae non estis, ecquod non potest aliter se habere. - re causam, Atutae mdiuisio. Cur, quid scire sit anethhhesti m Demonitat. on: sit series, oportu a 'dei ii primo explicar quid ipsum sit,ut tectius
IM meastiatio.que instiumentum est quo scimus. manifesta fieret.
D Serunt enim Demonstiatio . de sci. Scire dc οβ notat philoponus,ltipliciter: primos monstra' ' .ientia est ipsius Demonstrationis effect nem h 'si Rhi, Demonstratio instrumentum est modi u mri lus quot cientiam rei consequimur. sti seeundo notius est quid scite siticum omnes fere id intelligani. quam demostrare; quod non omnes quid sit Vrcieiunt.Tertio scire est uniuersalius.eum etiam sine Demonstratione sciamus: est enim scien. Da immediatorum principiorum est ei. iam scitantia per dc finitioncm Destrabit igitur in principio Aristo. Psum sene. nempe Scire est rei cognoscere
332쪽
MDdestum Dic erit quintam me. Probat praedictam descriptioni e communi modo loquendi oninium si enim nominis definitione d descriptiones, qualis haec est probat d. bet omnes enim tam ignari, quam sapientis tune opinantur se scire, cum rei causam se habere existimant nec in rei cognitione quiescunt, quousque causam teneant ilicet disserant ignari a sapientibus ignari enim non ras causas habent, sed quas solum opinantur esse causas: a sapientes habent causas, quas opinantur esse causas, Ac verae sunt, uterque tamen se scire opinatur. cum caurum tam habet. Et nota verbum, opinatur, est enim commune scienti .de nescientiu quia uterque opinatur se scire, eum causem lia. bet, licet per opinionem sapiens etiam ve,
re sciat, usticus vero non .inii relatam simpliciter est fientia. hoc im. Uritur est. iter se habere. Si expositionem Latinorum obseruamus Aristoteles ipsum scibile seu obieci ustientiae definit ut sit sensus illud scitur. quod aliter se habere non potest id est mi implicitet est necessarium omni tempo re: ut homo est risibilis. triangulus habet tres angulos vel quod est necessaritim ex suppositione causae ut posita terrae iliter pontione necessaria est eclipsis, e tunc illud Quare non illatiuum sed continuatiuum sermonis legunt At mihi magis placet expositio Averrois, ut ex probatione praecedenti velit Aristoteles inferre non posse alio modo scientia alicuius haberi, quam predicto,nempe per causam: c huic subnectit: Si quis alius est sciendi modus, posterius dicetur. qui nempe modus non sit per causam Aue troes per huc modum intelligit definitionem, secundum quam incomplete scimus, de qua tractatutus est lib. LPosteriorum sed melius mihi videntur exponere Themist. Philopon ut per hunc sciendi modum intelligat cognitimnem principiorum immediatorum quae
non fit per causam, sed ex seipsis cognoscuntur ipsa Quamuis non praetermen.tem Aristotelis possemus etiam exponere per hunc modum intelligi Demonstrationem quia nempe scientiam, quae ab effectu sumitur, de qua L Poster cap. io. agitur.
Dicimus attem scire, per Deme stratio.
Aliqui Latini hane versionem eonside rantes, existimarunt hane esse aliam de scriptionem ipsius scientiae, nempe, scire est per demostrationem intelligere: at iste sensus est praeter sensum Aristot. Graece nim non habetur, nisi s Per Demonstrationem cognosti mus aevi vellet Atist dic re postquam . quid sit ipsum scire, explicuita volo te intelliget Demonstratione nos scite, & ipsam esse scientiae ih strume.
tum di modum.Oportebat enim, ut ipsam Demonstrationem coniungeret cum suo fine biim Demonstrationis declarandae causa ipsum scire definierit. Posses autem Dubium.
dubitare: quae est ista Demonstratio per a cognoseim et Respondent esse syllogismu soluti,sci nisi i m. id est, quem habentes scimus. Nota causam finalem, ceperialemeaustam definitionem, scilicet: Demonstratio est syalogismus faciens serie talest petquem habemus causam rei veram, ut Cc- ponit Auert non causam cognitionis h. lam aut causam fictam ibi per reliquos
syllogisinoesiari solet. Si di, est scire.'et posui . . Haec est secunda capitis particula in qua Secundantistoteles ex ipso scire colligit.qualis sit pars Caprum
demonstrativa scientia. quae Demonstra itatione habetur,ae proinde quid sit ipsam mostratio. Dicit igitur: si tale est scire,quale dictum est, profecto demonstrativa scientia est ex veris, primis se immediatis. Prioribus, notioribus .dc causis conclusio. ni nde sumitur di finitio materialis in Definitio monstrationis a fine dem ostiata: Demon Demostra. stiatio est syllogismus procedens ex veris, tionis in primis. dc immediatis, prioribus notiori tetiali bus,&causis coclusion is Aduerte hie per
scientiam demo strativam intelligi posse ipsum scire,quod est effectus Demonstrationis. Idem notat Alberi tracta. 2. cap. 2.
c Linco. dicentes. Ex, posse sumi pro eausa materiali etiam effectiva secundum quod per Demostrationem, ipsum syllogismum demonstrativum possumus inter ere,aut per Demonstrationem ipsam scientiam Demonstratione acquisitam. Melius autem interpretabimur,si per eam
intelligat ut ipsa Demonstratio, que scientiam citati di ipsius est via: modus si n.
333쪽
gulas huius partes postea Aristoteles discutere incipiti duenim pruercipia erunt propriae in . me. Graeci latini exponunt. hic Aristot. satisfacere cuidam obiectioni Nam ut sius cientia alicuius, debet ex causis propriis. non ex generalibus ccommunibus procedere non enim scit . nisi qui causam propriam tenti Unde non scit hominem rcspriare qui ob id scit quod animal est.
nili sciat, quia pulmonem habet; 'ec enim est piopria caula ro porta b. t igitur dicere. Demonstiationem proccdere ex propriiii ad hoc velut respondens dicit l. Dc monsi ratio ex his quae dicta sunt, procedit ci- iam ex propriis procedet, vera enim prim ad caeteia erunt etiam pio pria Auer-roes aliter exponit de melius, ut dicat Aristoteles ii Guni propria eius quod demori stranduinus id est si vera sunt principia .c pro potitioncs simille primae, priorc . noti Cress e causae erunt propriae.
id est accommodatae, aptae adiacmonstra sum. Quasi dicat, aliter se habuerint. Don per ea quicquam demonstrabitur, quamuis syllogigar pollit ac propterea
Notai subiunxit syllogismus qui deerit, etiam- syllogis non ex his procedat. non tame Demon-mum ex tali ratio. Nota ex Themist posse syllogis
sis velum nium procedere ex fallis. ex his verum posse colli infir re, sequii ut enim omnis lapis est ani. gereri non mal omnis homo est lapis, ergo omnis autem De homo est an inrali non tamen Demonstra. monstrata tio. Praeterea posse syllogismum proced tionem. re ex effectibus non tamen Demonstratio Ite a cun nem: vi. omne tisibile est animal rationa.demit, se . omnis homo est risibilis, ergo omnis cedere pos homo est animal rationale Praeterea po se exeste test syllogismus ex causis non propriis estibus, non procedere, non tamen Demonstratio ut, autem De si Chyrurgus probaret vulnus circulare monstiati diis cilius curari, quia figura rotunda ha-onem. bet latera distantia, clim sit capacissima. Itema ex non esset hoc Dc monstrare . quia causa est causis non Geon: ctrica non ipsius propria potest
propriis, Igitur syllogismus esse licet ex his non
Demonst Vera quidem igitur e crtet e. o. Incipit singula dc finitionis partes discutere ac primo quod procedat ex veris. ratio est: quia quod non est, non scitur. id
no est ieientia, Diametrum esse commemsutabilem costae quia id salsum est. Dices, unde scquitur quia scientia est veroium.
propter ca demonstrationem ex veris procedere nonne ex Q.Voci iam inscrtur verum,ut superitis diximus t dico,velum quidem tri praemissis falsis sequi quantum ad vim illativatam propter syllogismi dispositionem, sed non sequvur quantum ad vim probatiuam in tanquam ex causa; quia quod non est . quomodo potest esse causa.aut probare id quod est cum igitur in Demonstratione non solum insit vis probaliua quaecunque praetcr illativam. sed etiam probatiua per causam rein non
poterit in ea verum, nisi ex vero proced te, ita docet Aristoteles, libris. Priorum. capit r. bi haec ipsemet fatetur de Demonstratione. Expris. Misarem , sedemonstralis M. Pariem aliam d. finitio reis explicat. nempe, quod procedat,exin dc monstrabilibus. Sensus cstri quoties aliquid demonstrandum proponitur, tales pio positiones adducende lunt. ut ipse iam alia Derrionsti Lone non egeant quod i aliquando accis derat per propositioncs demostrabiles deismo uiliare, non erit perfecta Demonstratio quousque hae per in demonstrabilia tandem demonstrentur. hoc est, quod dicit,quod roiciet. qui ipsoru Demonstrationem non lubet sensus est , non quod ipsa demonstrentur, sed qui ipsorum Demonstrationem non habet, id est qui per
ea non demonstrat ubi aduerte hic non negare Aristot. ram esse Demonstratione. quae per demonstrabilia ut male putauit
Auerr probat, chenim ista Demonstratio, animum csie impas bilis substantiae. quia est immortalis, licet dc monstretur etiam esse immortalis, scd non erit ista perfecta Demonstratio,quousque illae per vltimasiacmonstrentur, quae iam emplius no valeant demonstrari, quae expositio caD.Thom e Philop&hoc patet ex Aristotele, Topici cap. i.ubi dicit in monstrationem procedcre ex primis. 'ciis, aut ex
his, quae per prima vera lidem sumpsi runt. Quo in loco illam esse Demonstratu onem Laictu . quae ex demonstrabilibus procedit cogniti stamen deper in demoniliabilia demonstiatis Piobat autem Aii-
salsis sinquatur Demostra istione ex demost tabiliabus propo
334쪽
stoteles, quod opus sit per in demonstrabi non de his loquitur in hoc verbo.
est hie supplendus dii cursus: non scitur est. e. conclusio nisi sciant ut premissae, sed prae Piosequitur probate reliquas definiti
missae, cum demonstrabile sunt,uonsciu is partes . quia duae sequentes ex vitia tui nisi demoni tentur, nec illae nisi per apendebant.incipit eam probare nemptima. dc immediata ergo non contingit equod procedat ex causis: cum enim D ii ne his demonstra reperiecte Minorem monstratio faciat scite,' scire sit, rem per probat quia scire demonstrabilia est ipso causam cognoscere sequitur eam pioc xum habere Demostrationem ergo propo dere de causis:&ex hoc patet quod etiam sitiones demonstrabiles sine Demonstra procedat ex prioribus . nam causae priorestione non sciuntMr. dixit autem scire quae sunt effectu Subdit, debet esse notiores Demonstrationem habent, nam quae non non solum altero modo, id est, quantum demonstrari possunt, sicut ipsa prima, s ad quid significant sed etiam quantumque Demonstratione sciunt . ad quia sunt ut exponunt Philoponus re Dubitabis: quare dixit prima&indemia Themist. non enim solum propositiones stiabilia Philoponus duas adfert solutio oru,rtet cognoscere. dc apprehendere quid nesta quas possumus ad unam reuocare significent sed etiam quod sunt verae iu-
quia nempe sunt aliqua primata sed non dicate in quo loco apparet id quod supra
inde monstrabilia, ut.animum esse immo diximus contra Caietanum,complexa ha Crimis Atalem. est prius quam esse impassibilem, bete nominis definitionem apparet etiam sus sed non est illud in demonstrabile Praeter contra Themist non hoc esse intestigen his, ea aliquid est inde monstrabile . sed non dum dedignitatibus , nam de his solum est primum et nam vestem esse candidam quia sunt.oportet intelligere, ut supelius 'v'
inae monstrabile est,cum sit per accident, dictum est di non est primum Piopterea Aristote Dubitatu i cum dictum fuerit Demon. les utrunque coniunxit melius tamen est, talionem procedere ex ptimi superfluu Trumh ' 'si dicamus. Det primum intelligi princi videlut addet ex prioribus VPhiloponus ' pium, trepi Aristoteles paulo inferius respondet, per pilota hie intelligenda esse m 'P'
diciet, retunc cuin Buian Oreitc leger proxima.earenti sunt causae priores,quae abs i coniunctione, scit rici, expia mi in proximae sunt di propinquae effectui. at demonstrabilibus. hoe non vidctur correspondere menti, Reiicitur.
Dubitabis quid per ista prima in demo ristotelis nam in textu per hoc, quod pt strabilia opori clint cinge te: Thc mist Ai' positiones sunt causae probat debere esse Mi.oc Philoponus iiitelligunt dignitates priores:quae probatio esset nulla. si per pri- ipsas,quae proloquia.&praria; dicuntur ores proximas intelliscret non enim s saee enim sunt prima.cx quibu3 in mon ciuitur,sic cauta. quod sit proxima Al Alia Alta stationes proccdunt. dii qui, i, si lunt tactus respondet, de secundum expositim finiuntur,at quamuis hoc probabile iit, ne Themist. etiam oportet dicere, quod possumus melius cum Auertoe intellige non de eodem die utur illa duo, scilicet pii ri . . .
re ipsas propositiones,quae in ipsa Demon ad priora sed prima dicunt ut dignita 'qstiatione tumuntur . quae prima sunt tes isto loquia .ex quibus procedit De iv Ap
cum iam amplius non valeant dei tonstra monstratio a dicuntur priores proposi 'ixi: E. prosecto vidctur euehare mens Aii tiones, ex quibus tanquam praemissis D stot.qui loquin, deprimis,dixit. non sci monstratio cositatur. est bona solutio. Approb re,nili qui per haec demonstrat, scd pcidi Tamen secundii expositionem nostram tur solutio enitates non fit Demonstratio sunt enim dubium non est nam per, primum,intelli haec. principia exti: nseca, ergo non de hi ore getamus principium. tet intelligere. Praetcrea quia paulo pol ec Piliora ausem oenotiora duplici plicans quid per prima inici ligat, dicit, tersunt. principia piopria,sed dignita; c, iunt om iam propositiones priores, chnoti munes pluvibus demoni attonibus: cia res ostendisset quia id multipliciter eu
335쪽
nire potast, nempe, ut aliquid sit prius de as. dc causas causarum, quae ob id uniuet notius distinguit,sunt enim quaedam no sales dicuntur quia multos et Actus protior, priora natui a quaedam notiora de ducant; sicut materia, forma. primum ens: priora nobis; non enim haec eadem sunt, cita interpretatur uniuersalia longinqua sed opponuntur priora di notiora natura a sensu, nam causae occultae sunt, composisunt, ni uel salia que a sensu remota lunt: a vero sensibilia proxima sensui, propter priora vero: nobis notiora sunt singula eorum accidentia quae sensu percipiun-ria. Hic textus ei obscuius satis. currunt tur. Nec hic locus cotradicit alter i. Phy- enim aliquot circa ipsum dubia sic hic enim est sermo de uniueisalibus in Primunt: quomodo hic uniuersalia, praedicando,quae nobis notiora sunt. Hatetiora natura asserit, cumi Physic. ca. i. vni expositio probabilis est, di possumus etiauersalia nobis notiora doceat. secundum ipsius doctrinam respondere Planetari: quomodo hie opponi notio ad dubium secundum et quornodori Phyra nobis . e natura dicitur cum taliysic se dicit eadem aliquado esse nobis nota.capis.cadem esse tradai di natura, id enim intelligendum est de Praeterea: qua ratione ista distinctio ac causis Mathematicis,que notiores sunt colit nam utilio, ira videtur quid c ea col fectibus, hic veto locus est de ausissensi Excluditui
Multae sunt scientiae tamen duae mihi
videntur dignae ut proponantur, ut una aut altera eligi possit prius tamen et in iis bilium . quae ignotiores sunt nobisessi cal-bus quae omnia capite praecedenti explia
spectati,no prius nobi de natura, intelligere opor nare etiam Themistius aliter exponi nitebit. Piopterea aduerte per uniuersalia hic uni.
Aduerte igitur, quemadmodum natu uersalia in praedicando intelligi persin.ra non simul, o ducit omnia, nec simul ut alia velo indiuidua sensibilia possunt omnibus dat Esse sed ordinem quendam autem uniuersalia dupliciter comparati, obieruat . ut quibusdam pri iis quibusdam aut ad ipsa singularia indiuidua, aut inter posterius det Esse . atque hic ordo naturae se, secundum quod unum est magis uni. dicitur: ita de noster intellectus non simul uersale altero. iunc dicitur primo, si unipe se omnia cognoscit sed quaeda prius uersalia ad indiuidua comparentur . e liquaedam posterius cognoscit. Atque cum quamur de cognitione nostra incommuis non eundem semper observet ordinem. i. iive sit intellectiva, siue sensitiua indiquem naturata fit ut aliud sit prius natura uidua de singularia nobis sunt notiora. aliud nobis. Priora natura scit, quae prius patet, quia prima cognitio nostra est sen- Esse lottita sunt qualia immortalia respe sus,qui incipita singulari,uniuersalia na- et corruptibilium, causae respecti esse que ab intellectu post sensum percipiunctuum,partes respectu totius, simplicia re tur: echoe est, quod hoe loco Aiistotelii spectu compositorum ex eis. Priora vero voluit,viveita manifestanti dicitur secunnobis sunt quae occurrunt prius nostrae do , si uniuersalia inter se comparantur, cognitioni, sicut. sensibilia priora immata tunc uniuersaliora nobis sunt notiora.deterialibus composita simplicibus totum hoc docet i. Physicorum. partibus, caliqua do enectus causis Hine Ex hac expositione soluitu secundum est quod illa dicuntur notiora natura id dubium,d pariter primum. Respondetur est ex se prius cognoscibilitatem sortita enim. i. Physic. dici aliquando eadem nincii in enim prilis habuerint Esse indeco bis natura esse notiora simul, propter gnoscibilitatem si non esset defectus ex Mathematicas causas ut diximus: hic au.
parte nostra, qui alligati sensibus magis em dicuntur opponi relative, nempe sin- natura posteriora cognoscimus gulariae uniuersalia Iut per opponi posHoc igitur supposito est prima exposi sumus intelligere diuersa esse, id eade. tio Auere per singulari oportere hic in Ad tertium dicitur.ad hoc Aristot hec Adielintelligete composita sensibilia. quae eis distinxisse, ut ostenderet Demonstratio proxim sunt:at petiui ucis alia ipsas cauis nem non ex singulatibus, quae nobis notiora Ad i. deris dubia.
336쪽
Propositionem duob' modis dici immedia
tiora sunt procedere,sed ex notioribus natura,nem ex uniuersalibus nec hoc impedit quominus ex nobis. natura notis, poli t Demonstratio procedere. cum xv-
niuersalium quaedam nobis nota sint. Hec expositio mihi magis placet. Ex primi uinum est. Aod ex principi' pro-Regreditur Aristot ut verbum illud.s Ptimis I explicet ac declaret diciturque per prima.intelligi principia: ubi nota adluxisse propria,ut indicaret, non 'iraecunque prima se dixisse, sed quae p. optias particularia sint conclusioni demonstravidae quales sunt immediatae praemitte, ut diximus. At si per prima dignitates intelligamu3.tunc propterea additum. vi intel ligamus dignitates esse communes multis Demonstrationibus. dc non esse usuisngulis. nisi limitentur secundum terminos particularium Demonstrationum . ut dicit utri Metaphvsic cap. 3. nos dic
mus inserius quam expositionem tetigit
Et Mitrant principium demonstra
Haec est tertia apitis pars,in qua describit ei omnia Demonstrationis principia.d quia, primum,id est principum interpretabatur, definit quid principium sit. dicens. Principium est Demonstrationis propositio immediata xiterum immodiata est, qua non est altera prior Alberi distinguit immediatam propositionem.&respectu conclusionis. erici pectu propositi otium. Illa est immediata respectu coclusionis.que proxima causam corinet illius, ita, on sit alia piopinquior sicut immortalem esse animum est proxima causa, quod impassibilis. Ea autem est imm diata respectu propositi' nu . quae causam
dicit quae vite ius per alium antecedente non potest denion strati sicut dignitates, dc piopositiones quibus definitio de defi. nito praedicatur Dubitat vero Alb. quomodo hie sumatur, sed dubium non est quin modo posteriori nempe pro ea. quae in d monstrabilis est haec enim principium dicitur. Aduerte ex Themistio. no a suisse dixisse. est proposito immediata , sed addere oportuit in monstrationis nam sunt immediatae adaaeivi vestis cst candica quae principium non est,quia ad Demenstrati onem non est apta,quod contingens sit.re sensu videtur. Propositio est enuntiatiexis adtera
Quia principium per propositionem de
scripserat, nune propositioncm describit: est autem propositio nunciationis altera pars, unum de uno: Notat Auerr e Philo. discrimen inter haec tria Enunciationem, Quaestionem.& propositionem xaddere
possumus Conclusionem Enunciatio duci tui oratio .rem vere aut salsosignificans, nec a teri,quam,cbus comparatur: at Q iis
stio est enunciatio per modum interrogationis proposita, quae iam probata dicitur Conclusio Piopositio veto dicitur, ut est praemisia, seu principium ex quo aliquid probatur unde enuciatio superior est his: omnes enim verum vel falsum fioni at. ac propterca hic dicitur proposui una pars .id est, una species enunciationis, additur, num devno scilicet significans, pio
pter eas, quae ex aequi uocis confi Cuntur. quae plures e nunciationes potius, quam eis nunc ratio dicuntur . ut diximus inlibio Peti hermenias
Duas Propositionis species constituit. Dialecticam id est. Topicam, de demonstratium Dialecticae sis accipiens similiter quamlibet, I scilicet partem enuciationis,
ac si dicat.es propositio, siue vera. siue salla,siue assirmativa siue negatiua,diei saecipi, quia Dialecticus cum probabilitet procedat ae ex probabilibus syllogitet,petit a Respondente .ppositiones aliquas.ex quibus procedat:ac pio pterea dicit ut Pac
cipi eis dicitur si militer I quia Dialecticus
non magis unam parum . quam alteram
eligit,dummodo piobabiles sint Hinc apparet natura syllogit mi dialectici proce ditenim ex quibus cupq propositionibus
tam veris.quam falsis . dummodo proba.biles sint Praeterea piobat quamcunq; partem quaestionis .dummodo sit probabilis. statim definitur propositio demonstrativa, nempe enunciatio.quae ad unum est determinat . ne ad verum ac si dicat .d
monstrat tua pio sitio non est quaeli det, siue vela, siue falsa sed quae vera est dei
337쪽
eessaria unde colligitur natura Demon. strationis non enim ex quibuscunq; pro. cedit, sed ex veri suae necessat iis, nec probat
quamcunque qii aestionis partem. led, e rana: necessiriam. En inci mo aatem contradictiomlibet Describit enunciationem quam indescriptione propositionis sumpseratie autem e nunciatio conita dictionis utraque pars, id est,oratio tam assit maritia, quam
negatiua: non quod simul utraque pars dicatur oratio, ut vult Paulus Venetus sed quaelibet per se. E. xplicat autem singulas partes, primum . coiradictio est oppositio. cuius non est medium secundum se . dici. tu oppositio.quia in contradictione sunt duo extrema repugnatia, sicut in aliis. p. positis:dicitur, cuius nullum est medium. nam alia opposita habent medium in pro . pilo subiecto ut, album ex nigrum habentius cum aut in extraneo subiecto nam i pis no est caecus. nec videns, nec sanus . nec aeger, at contradictoria nullum medium habent; nam de quolibet est verum, aut actum are,aut negare. Vide caput de oppositis, in quo diximus multa de his dicitur. secundum se quia reliqua opposita fundantur in contradictione: nam unum oppositum dicit virtualiter alterius negati nem, ex hac parte medium noni id te liteat id non secundum se. sed ut ad contradici ci tua reducuntur at placotradictoria se
eundum se medio vacant, statim partes cottadictionis explicat nempe affirmatio. quae aliquid de aliquo enunciat negatio veto.quae aliquid ab aliquo diuidit. i. iImmediati, em principi ossa gistici.
Haec est quarta pars capitis qua immediata plincipi a Demonstrationis, qua ha ctenus in tertia parte descripserat, diuidit. Est enim duplex principium, quod non est demonstrare,nec est necesse praehabere docendum de hoc positio dic ut . etiam quod non est demonstrare tamen est,
cesse praehabere docendum. In cuius gratiam aduerte. t Demonstratione non contineri ea omnia Hue ad generandam scaentia sunt necessatia sed opus est. vi animus dispositus sit aliis etiam principiis, ut Demonstratio et co scientiam iacia Sunt du-
vr II. tem hae principia in duplici dit Terentiae
quaedam . quae absque ulla Demonstrati ne cognoscuntur scd solum lumen natu.rale ea docet esse vera, adeo, si mel ad signi ruent.apprehendimus,statim illisa quiescamus de haec dignitates dicuntur, de communes animi conceptiones sine his enim non sit D. monstratio ipsae tamen absq; Demonstratione cognoscuntur. Dices: quate necesse est ut haec cognoscantur antequam scientiam doceamur
Respondeo cum Philop. quia sunt petienote. cnon opus est arte aut magistro emteriori .ut eis assentiamus. sed lumen intellectus nostri solum est magisteriae ob id cum tali cognit: one ad alte discendas a cedimus. Et est optima responsio , possu.mus tamen respo&te aluer propter quod
aduertere oportet, has dignitates, pluri. mitti contici in materia uniuersaliori, quam si te . quam ames particulares tra
ctant. nam omne totum est maius parte.
limitia non solum rebus Glometricis. sed etiam aliis insunt . propterea non est illius artis haec docere Dices cuius igitur runt artis: Respondet Arist.D. et . . ca cla Meta. c. id esse ctaphysici qui communia tradit. Dices . ergo non poterimus accedere ad
artes alias,quae his indigeni principiis sine Metaphysica Duo in nota nullae artes habent res ita sibi proprias.quin aliquibus earum absque ulla arte possimus sic nitru hoc tamen non et incit,ut illius altis esse des nanti ita se habent haec principia quae ad Metaphysicam pertinenti licet sine Meta. physico habitu cognoscantur persccis. Ex his fit manifesta definit: dignita tum,nempe principium. quod non est demonstrare .sed est necesse prs habere doce-dum. Alia sunt principia,ex quibus Demostrationes procedunt, sunt tarne magis particularia, quae positiones dicuntur via puncto in punctum linea duci potest, in quolibet centro circaeum describere. Haec utem principia in tribus differ ita dignitatibusu dignitates enim nunquam demonstrari pollunt at positiones non demonsttatur in alia scientia cuius sunt pos sunt tamen in alia scientia demonstrari. Praeterea dignitates sunt communes plu-gibus avibus, at Politi uc iunt m materia
'cultati Dubium Soluti Alia Sola
Positiones a dignitatubus tribus modis dis ferm
338쪽
Positionis ut dicantur probari: Inter suppositiones esse praemillas cu
Solutio Alberia Solution Thormsolutio Phalopon l. peeullati illius altis ae propter haec duo.
definit cas Alii .c si ii incipia . quae nodem ostiant ui nectist necesse pia taber docendum nam pio pria ars quaelibet declarat. Praeterea di nitates nulla a oportet probMe at positione probantur, licci non Demonstratione, inductione tamen ali- qu.i, exemplo manis ciliantur, cum non italam ex terminorum apprehensione cognoscantur . sicut dignitates. Haec igitur princi pra hic Aristoteles mam se stat. ex qui esurim monstratio procidit. Statim positionem subdi uix in eam. quae propol ioci de tem: sic, aut non e sese, significat ibi hae si is positio dicit ut i de eam. quae non senili an rem ess aut non esse; Actaeed sim tio est. definitio enim noest propositio est tamen positio: nam inscientiis ponuntur det finitiones subiectorum in colum de quibus tractant tanquam principia . Nam in Geometria ponuntur desinitiones lineae puncti .super liciet, chaliolum in Arithmetica ponitur definitio unitatis scilicet. quod est indiuisibile secundum quantitatem. Hi aduec te, inter suppotitiones esse praemissa Demonstrationis cuiuslibet . quae supponuntur ad scientiam conclusionis sicut suppositioies aliquae communes in scientiis supponuntur ad scientiam multarum De
Hic est dubiunt quomodo Atist definitionem vocat positionem . cum positiost principiunt, principium propositio: at definitio non sit propolitio Themist. dubium hoc proposuit ted aliis discutiendum reliquit; sol an quia existimauit Aristotelem in hoc dormitasse Albertus reis spondet docendo. no omnem positionem esse propositioncm sed non respondet ad Atti . qui positionem principi dixit. principium velo per propositionem definiuit. Thomas respondet, definitionem qui- dein secundum senoesie propolitionem. sed ea cognita facile esse propositioncm constituere Philopon respondet. sumen.dam dc finitionem applicatam cumbi linito,quod in propositione fit,ae ob id definitio propolitio disitur. At quia Aristot. dixit. non significare esse aut non esse.explicat talem propositionem det filiationis
non Ptacdicue aliud Esse praedicati de subiecto. sed idem piorsus ac ob id dicitur,d
significare elle vel non esse Auertoes tandem admittit definitionem sumenda cum definito quod in propositione fit. led dicit ut nosignificare hac propon ione esse
aut noesse idemexiliere,quia rcueta istae definitiones quae positiones diculur sunt nominis definitiones vero nominum etiamsi cum desinito propositionem faciat,nia ponunt rem esse, aut noesie sed significationem manifestant:hoc intellige inc-quentius ita esse . nam etiam definitiones rei positiones dicuntur:qu. xlibet enim scientia definitionem sui subiecti non demostrat, sed supponit Et ita tollitu omnis
Haec est ultima capriis pars. in qua A rist probat id quod supelius dixit, nempe propositioncs cile notiores conclusione. Et probat primo cognoici postea cognosci magis, d tandem cognitioncm propositionum aut est e scaentiam .aut aliud geri cognitionis melius, quam scientia. Argumentum aute in huiusmodi est Nuia Demonstrationem tenemus de cognoscimus, scrinus rem . sed D: monstratio eit propositiones ipsae ergo quia talesit positiones cognoscimus . . rem conclusione in scimus. Secundo His. propter quae aliis credimus, magis credimus: scd propter propositiones; ut probatii missis conclusioni credimus: ergo premistis magis credimus maior patet: propter Quod en in unumquodque tale est, illud magis est. Ille aduerte Aristotelem dixisse quod oportet omnibus aut quibusdam propo. sitionibus magis assentire quia . ut notat Philop. aliquando accidit propositioncs esse demonstiabilis iterum, di tune est scientia illarum . sicut e conclusionis; cuper aliud cognoscantur quamuis, ut benedixit Albertus, quatenus per illas propositiones et iam si demonstrabiles aliis assen. timur.magis eis assentimur. Non retes . aem credere metu me nea
Hae Arist probat propositionum cognitione, aut esse scientiam aut alia melim recognitione. quam scientia:& haec litem est corrupta, cu non sit ita Graech oportet
Di initio quomodo non signis ficet esse
vel non esse. Pat Qua rata&vli ima
339쪽
enim se legerestieri non potest,ut credat 'tiam rei debeatis gnari nullum genus, magis quae scito sensus est: non potest quis magis assentire propositionibus , quas nec
scit, nee earum habet aliam meliorem eo. gnitionem,quam conclusioni, qtiam icit.
Cum igitur magis propositionibus assentiatur, quam conclusioni quam scit, prae nulla disserenita in eiusmodi definitione apparcisa ob id non videtur esse bona.
Secundo, tunc, inquit, scimus, cum causa cognoscimus, cx causis a dei Tectus procedimus Angelisci se te sciunt, octamen non per causas cognoscunturium nomissatum profecto habebit aut scientiam, sint discursiui, nec ex cognitione ausaruaut aliam miliorem cognitionem. hoc intes lige de dignitalib. alis principiis. Aduelle tunc principiorum haberi scientiam,cum demonstrabilia sunt, ciet causam cognoscuntur et cum vero indeum qu/n monstrabiti sunt,illarum cognitio vocado titta ico ut intellectus, qui est praestantior, quam
Postea subdit illud absurdum . nempe, assentire magis iis,que nescimus,quam iis . quae scimus sequi nisi quis propositionuipsarum habet talem cognitionem quam diximus sunt autem verba seni aliquis praecognouerit ' Demostrationem cre, dentium I id est, nisi quis ex illis quae per Demonii rationem credunt praecognouerit, id est propositiones sic cognouerit atmelior est sensus, si sic interpretemur nisi aliquis cognoscat ea, per quae in DemonNota Prancipi
do intelleadat Actuum cognitioncm procedant, sed simul vliumque cognoscant. Tertio.contra id, quod dicunt, per D monstrationem nos scire, Demonstratio non ostendit, medium csse causam coclusionis, sed solum procedit ex causa cat ad scientiam non latia cognoscere causam, sed quod illius est causa ergo per inmou-stiationem non seimus. Quarto. muliae sunt Demonstrationes potissimae quae ex causis non procedunt: ergo videtur diminuta dcfimii probaturantccc d cnc nam dedo dc monstramus esse infinitum quia es actus purus . cvnum attributum per aliud. tamen in Pso Deo non est aliquid, quod sit causa aut ei Tectus. Quinto. Demonstratio semper ex causis procederct, semper ex notior bus natu.stratione credimus,nem propositiones; taclic si di otiora natura sunt sere igno Impugna
tui textus 2 iam Oanam licet ille genitivus Credentium sit graece, tamen sigmsi. at fidem facete, nem
Concludit.eum,qui scit,no solum propositiones habere notiores coelusione, sed praeter propositiones nihil debere habere notius,quam oppositas propositiones ex quibus fit syllogismus cotrarius Demonissitationi qui dicitur sy llogismus ignorantiae esse falsas. qua qui scientiam habet. non potest mutari aliqua ratione opposita Demonstrationi Et haec circa capitis expositionem.
QUAESTIO LCιrca ea, quascundo Capite conti
nentur. Aduersus ea,quae intextu docemur,octa nobis ergo ex ignotis nobis procedet: non ergo esset instrumentum scientiae nostraea non enim quis ex ignoto ad notius procedit. Sexto non videtur esse ulla propositio immediata ergo non bene per immed:atam propositionem desinit principium: probatur antecedcns si enim aliqua esset,
maxime ea,in qua definitio de uo defini t praedicatur, sed haec non estu cum possit demonstrari per aliam definitionem:
finalem enim per materialem demonstra. music contra.
Septimo. assensus premissarum est ea u. sanecessaria assensus coclusionis, sed cau. sa necessaria non impedita producit, C estum sibi aequale ignis enim igne aequalem producit ergo assensus conclusionis erat aequalis assensu praemissarum. Octauo.illa Maxima propter Tunumquodque tale. dc illud magis est falsa.ergo cultunt aliquot difficultates di argum eta, ex ea nihil probatur patet antecedens, non primo contra definitionem ipsius sciret enim sequitur ego deambulo propter a.dam cum definitio per genus didi en nitatem, ergo sanitas magis deambulatr
340쪽
nee homo: nc briatur propter sinu, ergo rcs a suis dependent causis, ideo desintellevinum irrigi, inc briatu Haec sunt praeci caus noster in sua pellicta cognitione apua dubia causis depcndct, de ad causas cognoscen-- C a primum est notandum scire dii dra inclinatur Tertia est ex parte obiectis si e ii plici cium, vi ora Deo corr. munissime, intellectus, quod est vetui plum transcen3.Ratio. Hie sviri ire M lud unque eLquione, i ueclara, iue cntalc; sed rei veritas consistit in adaequata, dubia . sive ccxta liue incolan quo modo tione d similitudine ad suas causas ergo quic indet gnoscimui. dicimur scire. At intellectus hoc verum pei secte non cootero modo tum: turti rictiuge pio cognitio noscet, nisi ex causis. clarari euitam rein quae dicitui com tertio aduertendum . hanc scientiae IIundam. piae hensio definitionem est nominis, ut omnes fa Definiti ci dii, Huius secundae scient aequatuor sunt tentur. non tamen adco est nominis, qui nci nanclitie securi gradui, vin i x Albur, iaci a C dc Lin rei eam ipsam etiam rc in possimus intel scientiae domodo con iupcrnor aput piimus est scientiae lige te. definitio enim rei haec est. Seientia, Orci, sed putabit impio PDedici , P Qquacunque clarae est cognitio vera, certa.&euidcn .ex pro nominis euidenti cognitione rerum contingentiu . Dis causis rei gentia. Cognitio, loco gene, si
dicit mr enim, ut homini currere iis c ni Vera, auexcludendos errores; Cerdum vid. os Cocta am quae sensu digno. a. ad excludendam opinionem . quae est sto: scd illa lico euidens sit, proprieta incertas Euidens ad excludendam fidem; menta cnest scientia, cum nec sit percau quae cum silvcra descerta, e stib scuta Extam. nccres sint stabiles caulis, ad excludendam cognitione prin-
et secundus gradus scientiae est proprius cipiorum quae vera certa: cui dens est, pro cognaro ne rerum, quae plerunq; sunt sed non per causam. Haec omnia in illa rvd sit, per suam causam: vi. scimus in hyeme plu definitione Aristotelis sunt nam dicitur solumi Atulas este, tonitiva in autumno licet id a cognosccre per causam, .quod res est,in humentuli quando deficiat ac propterea non est eo quo mani sest tur veritas di,non est aliter biimum. tum rei sectissima scientia se habere,celtitudo, ec quod illius caecaui Tertius gradus est magis proprie scien a claritas in cui dentia. Ex his responde tiae, pro cognitione rerum limpi ter ne iii ad primum, non esse in definitionib'cessariarum. Quae semper ita se habent qua Dominum genera in dit Terentias. talis au-lia sunt principia immediata; v per se no tem est baec desinitio atquia simul expli-ta: non tamen haec scientia si per causam aciem . ideo virtualiter genus habet de dis . cum illa non halbeant cautam . crentiam, ut diximui. ad 1 Aliud Nota de Vltimus Diadus est scientiae propriisti Adsecundum respondeturi&est maxi uiua uo hic a Mae. pcognitione rei simplicitcriccessa me notanda solutio. aliud esse scire aliud , ud etat Sei te tia per suam causam hoc scire est,quod per demonstrationem scire Scire soludi stillionem praesertim hic consideratur.&dci cribitur cit hoc, ut recla causam rei cognosca imus quam ui ctiam latius definita postumus applicando.at scire per Demonstratione. dicere, pro cognitione reii impi Arteriae est non solum ice. causam cognoscere, - - cessatiae, aut quae pleiunque est per suam sed ita, ut per cognitionem causae veneriuTr Lucrum eius. mus incognitionem effectus. Vnde scirex o P Est secundo adueitendum exigi d tres et Demonstrationem, superaddit moduq - essetanotus per quas scientia pellecta rei sciendi qui est per discursu me Demon-M-p debebat esse pet causam quando talis te strationem,qui modus cstra instium cn- causas habet Plin. cst ex parte rerii, quae tum sciendi ipsa tanti ratio scientiae in ii p*xq- seiuni ut Cum en in scientia sit perfecta cognitione rei di cause consistit: dc hec esti m qu 3' cogititio. Esse ipsa tum reium. Est autem in Angelis, licet non per talem modum, telum aliis cautis pendeatri procc dat nem disturrendo. ob idque Angeli ha-L-vio, ob id scientia causas, i uiri cognoscimus; et perfecte scietias iniciunt licet non P aliter enim Esse luteis ecte non cogno cognitionem causarum in effectuum co-i R- se sceretur. Secunda est ex parte intellectus, nitione deuenerint, sicut nol: nam hoc