장음표시 사용
381쪽
strahentes, ut quando in substantiam, Imtes ligentiam,ac Deum consideramus. Nota 3. Tertio nota, iuxta tres abstractiones tria triplici esse scientiarum speculatiuarum genera. abst caci tri Primit, est Philosophia naturalis, quae conplex selen siderat res abstractas a materia lingulari, sed tia specula non a materia sensibili. Alterum est Madie-ti . matica pura, id est, Geometria: Arithme. tica, quae res tractant abstractas a materia sensibili, sed non ab intelligibili; nam uiangulos figuras in quantit.um quae materia intelligibilis est,contemplatur Tertium genus est Metaphysica, quaere ab omni materia separatas speculatur. Vide igitur tria nera scientiarum, iucundum iuuersum intelligendi 5 abstrahcndi modum sumptum sunt praeter haec quaedam scientiae; quae cum de re, quae abstrahi poteratam a teria sensibili tractent, non abstrahunt ab ab ea, ut Perspectiva de linea visua. M ustica de numero sonoro, haec enim utraque,ec similes, de quanti tale tractant Mnon abstr et . a materia sensibili, sed limitata ad vi- scientiae sum .vel sonum:cum tamen lineae de num olediae ri abstrahi ab his possent tales dicuntur scientiae mediae inter Philosophiam ac puram
Mathematicam, ac subalternari utrique, quam ui praecipue Matheinaticae.
Quid addat Ex quo Hicere potes,cuius oratia haec di
subiectum cta sint nimirum ut intelligeremus, quare sub trana scientiae subalternatae addant in subiecto's. differentia materialem hoc autem est,quia scientie inter se genere non distinguuntur, nisi vatius sit modus abstrahendi a materia. Cum igitur subalternans sit abstractior, oportet ut subalternata sit de subiecto contractiori Schoc diligenter notae Ad r. Per quod respondetur ad secundum non enim perspectivus habet pro obiecto totuhoc, lineam visu emsesset enim totum per accidens sed lineam ut est invisuali materia: ac si dicas non speculatur quascunquel neas, sed eas,que iri tali materia sunt,idem de aliis huiusmodi.' Dico circa tertium, passiones in duplici Du SVββ disseteritia in eriti in scientia subalternata, rapallion quasdam communes, quae insunt subiecto iuriis, non primo, sed superiori derivatae, subalxcina ut dum diei mus,conus est minor recte dia tegatum est proportio sesquitertiari hoenim praedicata luperioris scientiae sunt.
quaedam alia passion sunt propriae Q, NOT
iecto inserioris, tamen non pota per moedium proprium suum probare,ut dicit m dicus, uincta circularia illicilius sanari: tota conclusio medica est sed medium est Geometiae . quando ergo passiones sunt
communes, tunc per medium superioris scientiae probantur, ut diximus in textu atcum sunt pcculiares, tunc per medium superioris probantur, contractum tamen ad illud subiechim ut Medicus non tam et mediu incommune latera circuli maxime distant,scd: latet a vulneris circularis dedicetivulnus cuius latera maxime distant, dit licile sanatur, vulnus circulare est vulnus lat rum maxime distantium ergo tale vulnus difficiliust inatur. Per haec possunt intelligi
reliqua sic pater solutio argumenti tritii: de caenotanda doctrina: non enim intelli mgere oportri quod omnia principia subalternatae debeant demonstrar. in subalte nante, cum oppositum experientia doceati sed ad sensum expositum. Alterum dubium cst ei rea caput: vide,
alterna demonstret conclusionem alterius. Nam Philosophus demonstrat rotundum coelum,similiter Astrologus,ridiametriim esse asymetium probat Arithmeticus: ia aliter numerus par esto aequalis numero impari. Dico quod sicut una res variis rationibus ad diuersa praedicamentam addi ad Dubiu. uerlas icientias pectare potest ata etiam eadem concluso,oc quaeque scientia suis me diis eam demonstrabit. Unde Pirilosophus ostendit rotunditatem coeli per motum:
Mathematicus vero per aequi distantiam '
acentro. Ad illud de diametro, dico,
cum res arithmeticae, ceteometricae ex par σψ te conueniant, cum Arithmeticus figuras de 'o
etiam in numeris, speculetur, aliquando 'i' propter communionem subiectorum . de
rerum, quas tractant,etiam media sibi eoui nitrum, municandi nec hoc est contra id,quod Aristoteles docet.
Tretium dubium est de Metaphysica 3 Dubium. an probri scientiarum principiari ex hoc enim loco sumitur illud vulgare dictum: Nulla scientia particularis sua probat principia,sed Metaphysicae hoe munus est Di Responsioco pro praesenti, multae scientiae particula. Quomo rares sumuntur a Metaphysica ex parte enim timeat
subicctorum indigent Metaphysica tabi MCβPilaliente
382쪽
Metaphy, se sua principia probando,
aliarum etiam scientiatuitan cipia prom
' ente en ,substantiam, accidens, quae nisi essent. subiecta reliqua ruereat. Secundo indigentillius passionibus saepe enim de uno, de multis,de identitium de diuersitate de toto, de parte, mi milibus scientiae tMictant,quae Metaphysica sunt.Tertio indient, quia nullae propositiones vllam vim probatiuam haberent nisi in virtute principii quodlibet est vel non invi alibi diximus Q rario indigent quia veritates dignitatum peculiarium in virtute uniuersalium nituntur; et diximus in textu :&hoc sensu Metaphvsica dicitur probare principia aliarum scientiatum quae dum sua probat, simul alia probat ut, qui omne animal sensibile probat, simul etiam homunem sensibilem ostendit non inpropria forma: ita dum Metaph, sicus stabili suas communes dignitates de principia.stabilitin seliota. sed non in propria forma parti, culati ea demonstrat; imo nec sua semper demonstrat, nempe quae per se nota sint, sed a cauillis aliorum defendit id contra negantes ea dialectice, ad impossibile
reducendo. inuehitur, ut dicit Simplic. i.
Physic. Atque latis de Quaestione hae
Demonstrariuartim scientitarum Principia tonnucta esse communi nonnulla propria: i f. aeq. ea sint, O quo pacto praecognoscantur paritero reliqua D monstrationem ingredientia. CAPUT VIII.
Dico a tem priscipia in unoque egere.
e haec, ea quod sunt,non commit momstrare ad id igit signiscant m prima e quae ex his accipuur. quod autem sunt principia quidem necesse est accipere, altaveria monstrare ut quid nit .aui quil rectam, M. tria gulam. esse G. rem unitatem accipere,cem guitudine altera vero monstrare. Tuncratem quibtu utuntur in dent austrati.uis scientijs. ra quidem propria uniuscuiusque
scientie . ia vero communia commaxia avrem
secundum propolriionem quotam, ueritisae,
quantam in eo, quo sub scientium est vereor
tria quidem, quemadmodum linea es talem rictam commxnia vero, visi aequalidus.
qnalia auferamur, sita aequalia suiri reliqua; scyciem Diem est numquodque horum .ivaa-imn est in genere: idem enim ciet disino de omnis acceperit,sed in magni: disibin solum,
crithmetice intem in numeri Sunt intem propria quidem ea me accipiuntur esse circa quae siemia speculatur inex ea. tia per se .veluti unita ei tithmetica. Geome tria vero puncta, sine ita haec enim accipimitet se,c hoc esse horu autem p renes per se, quid quidem signiscat uvaque ne accipimit veluti
erithmetica qaidem quid impam, ain par temdrangulum D cum Geometria ver quid inrationale,rat refrangi, an concurrere qu) a. l. prem tutem sunt.mon amet emper communia, ch ex potiiora. Amon tratis. Astrologia consimiliter. e. Omen e irim demonstraetivas ientia circa tria est. di quaecunque esse ponuntur.hac autem fiunt,
geni cuim perse passon est peculatim emcommunia. q. dicit, dignitates ex quibu primo demonstrant tertium passiones quarum quid signiscat unaquaque accipit. Nonnullas tamen scient nihilprohibetiris. dam horum dispicere,ut genu non supponere esse mi maxifestum,quod est: non enim diter
flanum .cuod ii unierus est,em quidsigidam emc idam, et passiones non accipere, qai signisi, cant, at plana quemadmodum neque comm niana accipit. auidsignificant hoc, quod est, a qrealia ab aequali m demere quoniam notum sed . nihilominus natura tria hae puni.cmaeuod mi Ab hoe r. st, at iam si mongrat .m ex quium rextu usq;
Non e luaten: uppositio. neque petula, quod ad i3 iri cxeces est esse propter ipsam e videri necesse liis codici.
non exim ad extrinsecam ra. tenem demens ra, bus etiamito,sed ad eam,qua in anima quoniam neque si Liuius vet.
Iogi mus semper enim est instare ad extrinse sionis, du. eam raetiorem,sed ad exvirinsecam rationem no rat cap. ii semper. atque ua-8 si coque igitur monstrabilia existentia a ustatu incipii ipse Non monstrans hac quidem si apparere eo potissi ilia diventi accipiat supponit .m an non impli mum disterile suppositio sed ad icam solad vero.aut nuci rentia iri te et nexistente opinione, o m contraria inexisten dignitates,teaccipiat idem petii. Et hoc disserimis vasto suppositio- reputio est enim petitio quod i contrarium nes petaso est addiscentis vivioni aut quedalisau demon ne atq; de .strabiti existes a ripi.it m viaturni monstrans finitioum Term c.
383쪽
Termini quidem igitur non lunt se: essiones. neque erum esse aut non es dirunt, pedin propo- Hionibus uppositiones termino autem forsim in
te uere oportet hoc alitem non est suppositio nisi in ipsum audire sev esionem, i uuisse dicat, sed quibuscunque ex ea: das, eo ia)duca sunt, si conclusio. Neque Geometra rasa supponit quemadmo
dum nidam eseruere dicentes, a.d non opor te far avii. Geometram ver mentiri dicentem pedalim non pedalem aut rectam dei riptam nonctam exissent em Geometravero nihil comta
dit .e quod haec est linea quam ipse locatus est, sed a per hoc ostenduntur.
Praeterea petitiam suppositio nixi . t ut lotum, Divi inpatiem dona iove vero neutrum
Formas quidem igitur esse .avi unum aliquid preter multa non nere'. si demonstrario erit esse fidem igitur unum de multu'erum dicere, necesse est. Un enim erit uniuersiae, nisi bar si fame uniuersiae non sit,medium erit: quare neque demonstratio portet igitur igata unum e idem in Faribus esse, non aeqviso e. v Non contingere autemsimul assereremneta' Ab hoc 3 re. Ea accipi demehi iratio. nisi oportea mon 'xe tuum strare e conclusum hic Manstratur autem a ad lyJ-de et i Misa primum de medio quod, erum ne tu ciri aliis . . . vi mio verum Mediam emem usitId codicibus rei es semoti esse spere consimiliter metem cap. ii tra iam tertium si enim datam est di quo hominem clan sic erion diceres , non hominem vel p. se fisoco' t radi uum homiuem aniora esse totum,non animata calonis tem honeri eiam veram dicere Caciam. si mP incipio Chiotica tam tamen animal, nonamin ala Temnon. Causam:em quoniam primum non soli mde medio dicitur sed em de Aio eo quod est in pluribas. v. re neque simediam em idem est, mnon idem ad conclusionem nihil dissert.
Omne antem asserere aut negate demonstratio ad impossibili accipit m haec neque semper v liner iliter sed quantum fassciens est. Fufi
ctem atem est iugenere dico autem in genere, ut cir aqaod genus dem Urariones ringaem
Communicant aurem omnes sciretiae sibi ivi In aliis in uicem ecundum comm nia Conm unia alitem cipuli c. duo qdicus utuntur tanquam ex IM Amen,
3. strantes, sed si de sui in monstrant reqLuedi uestrant, Ic. Et Dialectica omnibas, et si Asua uniuersi,
Iitertextet monstrare,cmmunia ut qui emete asserere a a negare: aut qui aeqvilia ab aequalitas aut taliam nennAEa. Dialectica ver non es ita determinator quorundam ves generis adiciam unius non enim interrogaret. Amenstrantem enim non essinterrogaine. e. quia oppessu ex delibus non m avstraui idem monstrarum ei autem hoc in iis, quae descetismo.
Dico amem principia in utroque genere. c. De principiis Demonstrationum quae necessaria petie,aut propria docuerat esse. seimo est in hoc capite quod in ries partes diuiditur in prima principia ipsa distinguit acquo conueniant quoue di sibrant. inter se,c ea principiatis ostendit: in secunda,communia principia ab aliis quibusdam separat principiis in particulari: in tertia quomodo quodam communi principio utamur in demonstrationem ostiat. Repra it autem aliqua . quae in prooemio dixerat quia illic aenigmatice ut inquit Philoponus. loquutus fuerat,vel quia illic non per se. sed ut doctrinam expiari existenti sacri cognitione probaret, illa dixerat nunc vero per se haec docet Proponit igitur, quae principia dican tur in scientia aliqua, illa, in spe, quae non demonstrantur eue ubi aducite noncsse
legendum . sicut aliqui leo unt, scilicet si principia sunt, quae cum sint, non de monstrantur osse id est, sunt vera. inde monstrabilia. iste enim non est Aristotelis s. nsus: legendum enim est,quod sunt,non demonstratur. id est. principia sunt in scuentia aliqua ea quae non demonstranturcsse. est autem haec pulclua regula principia dignosccndi .e in scientia qualibet,&Demonstratione,ea scilicet esse principia, quae talis scientia seu talis Demonstratio non probat,sse, sed supponit . . s. suppinnit Geometra cile lineas. signa, id est .puu-cta: Arithmetieus unitates, numeros haec dicuntur principia Similiter in qualibet peculiari Demonstratione non demonstiamus subiectum esse, nec medium . dicuntur principia hoc autem non solum de simplicibus piincipiis sed etiade compi xis,quales sunt proposit ones dignitates.& praemisiae ita. Demonstrationibus si guta haec enim omnia ut non demonstran
tur in ptima capriis parte FQuid in secunda:
Quae sint principia in sciciijsi Obseruacastigatio.
384쪽
Si tuti scientia illa,vera esse dreunt ut principia scientiae. v vero praemissae in illa Demonstratione cuius sunt, non demonstratur. illius principia dicuntari uniuersali. teri quod est in scientia, aut Dcmonstra,rione, ita ut illic non demonstretur esse.
sed supponatur id est principium , siue simplex. sine complexum sit.
t. labia quidem igitur Andicent me. Quid peti Assignat id, quo principia, ea quo
Principia rum principia sunt.conueniant. Oportet hic intelli autem per principia hie non solum compendum: plexa. sed etiam simplicia, uti diximus;in- item quid relligere: per ea vero, que ex principiis sunt. p rstine seu per principiata etiam complexa, quae piata. co ritutiones sunt Sin complexa seu sim plicia quae sunt pastiones quaesita. Est ergo conuenientia inter haec quod de omnibus opotiet in Demonstrationibus, inscientiis. supponere.quod significent: hoc enim non demonstratu in cicntiis , nec
de principiis, nee de principiatis a discrimen est, quod de principiis omnibus. pro pterea oportet supponere,quod lint si simplicia quod existant, si complexa, quod vera sint: at de principiatis id demonstramus nam conclutionem veram esse demonstramus similiter ipsam passionem inesse demonstramus, non autem supponimus Aristoteles ponit exempla in simplicibus principiis, principiatis solum,
nempe in subiectis, ut unitate, magi tudine in passionibus, ut in tecto, di triangulo. Sunt autem qui vi utrinia in demonstraretio .
Principia praesertim complexa hic d ui.
diti communiam propria communia sunt, quae scientiam illam transcendunt: vi.si ab aequalibus aequalia demas,testant aequalia;hoc enim pluribus inest scientiis: propria vero . que ex his,quae in scientia a. Ii sunt. constant ut linea est magnitudo indivisibilis secundum latitudinem rectum est cuius extrema non exeunt a me-
Dubium dio.haee enim Geometrica sunt Posses dubitare cum scientia ex propriis procedat, Solutio quomodo principia habet communia Pre. spondetur non uti scientias his communibus,ut communia sunt sed unaquaeque scientia: Demonstratio ea limitat ad sua materiam,ad quam eis indiget ut Ucome, tradicit: si ab aequalibus magnitudinibus aequales demas A rithmeticus adiu meros cotrahit. singulae Demonstrationes suis terminis adaptant, nec propter hoc minor est vis illorum principiorum,cum sempetrsint veram necessaria in immediata ecpropterea dicuntur communia secundum analogiam; quia ex eis unaquaeque silentia accipit pro sua materia.
Praeter propria complexa, quae assigna, uerat. incomplexum principium assignati nempe subiectu de quo accipimus quod
siti quid significet: hoc est quod dicii: esse Nesse hoc, atque de tali subiecto demostramus palis ones. quae ei per se insunt.&de his, quid significent supponimui, Posses dubitare quare od separate de simplici, incomplexo principio loquituri Dico.& hoc est aduertendum hoc ecse discrimen in te complexum implex principium. complexum enim in commune di proprium distinguitur a simplicia omnia propria sunt, odi primo propria complexa cum simplicibus non coniunxit Led cum communibus postea simpli cia adiunxit exempla ponit horum . quae nota sunt: irrationalis dicitur quantitas, quae alteri non communicat in parte ali. quota,vidiameter costae quae passi Geometrica est inflecti velo dicitur eadem linea,quando ab uno puncto restit. sicut pila concurrere dicuntur duae lineae quae
coniunguntur in puncto. Octinis enim L mcnstratina scientia. c.
Ostendit sussulenter de istis dete iminasse, cum non sit aliquid in D: monstra. tione praeter passionem. subiectu . quod principium est implex. dignitates principia complexa Dices quid de conclusi net Dico, sub subiecto. passione comprehenditur Dices quid de praemissis Dico.sub dignitatibus cule nam dignitates licet sub communi forma Demonstrationem
non componant tamen limitate contractae propositiones, praemissae fiunt,cx quibus demonstramus. Dices. ndnnectiam ex propositionibu , qta aedignitatcs non sunt demoustramusinon enim semper Euclides ad dignitates recurri sed per ea. quae demonstrata sunt,
demostrant alia Dicinita esse, ,hoc est ei V et in
cum assignatione discrimi ni sistanciis
385쪽
thptaecedentibusveibis diverat Arist.de enim sunt demonstrabilia principia; qua
monstrant per communia, per ea, quae cum demonstrari possint,non demonsti demonstrata sunt: at quia nullus perfecta tur ab aliquo,sed une Demonstrationea habet demonstrationem, nisi ad illa inde cipiuntur esse vera disserunt tamen si e- monstrabilia perueniat propterea dixit, ex nimista discenti,id est, ei, cui lii Demon- dignitatibus esse Demonstrationem, sed stratio, nota sunt.ac si essent demonstrata. addidit hoe,tanquam ex primis quia et dicuntur respectu illius, suppositiones, iam ex demonstrabilibus sunt Demonstra quod saepe accidit in argumentando; recutiones,sed non tanquam exprimis, haec e Pirenim qui respondet propositiones ali-nim dignitates sunt quas absque probatione, quae probari pis, Quasdam tamensienum nihil roLibet. . terant.quia illi notae sunt: si velo discenti Soluit ut Posset quis dubitareta semper illa sup non sunt nota,vel quia non est unius opi- dubium ab ponere neccsse sitZRespondet Aristo non ilionis: id est, quia non scit illa vel quia Arist opus esse semper nam quando subiectum contrarie opinatur, em illa existimat non ei se notum est, ut calidum esse, frigidum esse,tunc dicuntur petitiones seu post ut eta: non opus est supponere; sicut quando tiones,quia demonstratori tit, vi m bobscurum est ut numerum esse similiter admittat ea.ut Demonstratio procedat rede passione eum enim nota est significa postea probabuntur in quo apparet diffe-tio,non opus est supponere, sicut nec de rentia notum duorum a dignitatibus. supposito principiis illis,quae dignitates sunt,suppo inter se. A dignitatibus quidem, quia sunt nes inscii nimus quid significent hoc enim notum dignitates in demonstrabiles, de omnibus itones quo est:quae veto nota non sunt,supponuntur, per se notae, haec vero demonstrabilia, di modo adi- quod supra etiam nos diximus de princi non omnibus nota Intersevero: nam sup gnitatibus
piis, signitatibus concludit: siue suppo positioncs videntur discenti, pctitiones distinguannatur ista.siue non,semper illa tria in De vero non videntur. utraq; tamen recipiunctur. Item
monstratione esse.Dignitates, Passionem tur esse absque demonstratione, cum de quomodo subiectum monstrari queant inter : Non est avrem suppe S. o. Termini igit rhon'visu positi s me. s. Secunda ea mare est capitis secunda pars: in qua dic D:finitio aliud est principi u in Demon infinitio,pitis pars crimen inter ista quatuor principia poni stratione quod quid sit notum est, ob id quartum tur. Dignitatem. Suppositionem, Peritio quid non sit potius explicat. non est igitur principii Discrimen nem, Definitionem. Dignitas est principi suppositio nec petitio,quod duplici ratio. inter qua necetarium,non solum in se.sed quod et ne probatialtera est, quia suppositiones sit uot gene iam omnibus videtur 5 cognoscitur ne gnificantesie, vel non esse,non autem e raptineipi cessarium;vt.quodlibet est . vel non est. L nitiones. cuius ratio est:nam suppositi otum similia. haec enim lumine naturali ab om nisin propositionibus sunt,id est .supposi-nibus cognos untur per se absque alio tiones sunt propositiones, termini veto de Exeluditu medio. Posses obiicere non est omnibus definitiones solum intelliguntur, cum in subiectio manifestum . quandoquidem negarito simplici inici lectus operatione sint.in qua contra di testi respondet Aristo verbo de voce posse non est proposito,sicut nec videre. vel auginitatum negari, sed non intellectu secudum quem dire sunt piopositiones quia simplices notitiam Demonorationeid syllogismos mensu cognitiones sunt . Philoponus illa vel ba Nota rate oportit nam rationes exteriores po Osuppositiones in propositionibus su nicttest quis pro bito negare voce, sed in te exponit inlities nium, quod definitioneiriores non pro libito negamus:sunt igitur sumptae in propositionibus, ncmpeded haec principia nota cla ab omnibus inte finitis enunciatae sunt suppositiones vi. rius necessario concessa, quae Alberius in homo est animal ration e:triangulus est praesenti item comparat visibilibus quae figuratribus lineis terminata: dccst expo- suo lumine videnturivi superius etiae adi sitio etiam bona. mihi tam videtur priori. ximus ex ipsomet melior. ncludit Aristoteles supi ositio
Soppositio, obtaec usu er o demenstres ilia. ne esse ex quibus existentibus sequitur nota peti suppolitioncsoc petitioncs declarat: hec conclusio,co quod ipsae sunt, id est, sunt
386쪽
3 i propositiones,per quas conclusio institur
piobatur. studium natata digna. i. Notabile. Sunt hic aliquot notanda primum est, ista tria, suppositionem,petitionem, definitionem sub unico genere comptae bendi, nempe sub Positione.cuius meminitia. a. superiori nunc tamen numerans ipsas
species reliquit genus ipsum nec hoc absurdum videri debeti Est etiam notandum, suppositiones petit ones esse in duplici differentia quaedam sunt demonstrativae, quaedam dial et icae Demonstrati ux omnes sunt necessaliae Se de his est sermo in praesenti unde male docuit Philoponictitiones posse esse salsas.cum hie dicat Aristo esse demonstrabiles:quaedam vero dialecticae petunt enim supponunt etiam hi .qui probabilitet disputant, atque hae possunt esse falssae, sunt enim probabiles. Tertio notandum est, esse suppositi mnes in scientia, similiter petitiones, di in Demonstratione peculiari. in scientia suppositiones, petitiones sunt propositi nes,quae cum demonstrabiles sint, saltem in alia scientia supponuntur, vel ut notae discenti, velit petitae deseruiunt tamen pro multis conclusionibus illius scientiae: sicut a puncto in punctum lineam duce.re. simile in Demonstratione vero qualibet, praemissae,quae in ea non demonstratur, dicuntur suppositiones, aut petitiones in illa Demonstratione; si enim lunt notae respondenti suppositiones si vero non,
Tandem notandum est,cum Aristo dicit, suppositiones e petitiones esse demostiabiles, non intelligi .semper esse demonstiabiles demonstrationes propter, Dd; sunt enim aliquae suppositiones immediatae ut quando definitiones de definitissumimus, sed dicuntur demonstrabiles, vel quia demonstrati pinunt, vel nolunt ita notae,quin aliqua ratione saltem a pinsteriori indigeant di tam ei absque tali
probatione proponuntur. i Neque vitiem Geometrafalsasupponii. me.
D ubi um. Post et quis dubitare, an supponere liceat falsa, ut quidam existimant Geometras salsa supponere in suis Demonstrationibus: supponunt eas lineam bipedalem, quae
Suppositioncs repeti tiones paratim demd strativas,
scientiis in ipsis particularibus Demostratio m re
teper a priori esse dei non stra .
idi Dubium is oti an est tripedalis,& lineam rectam,qui curua est. simili alte spondetur, non lice Solutio re: nam Geometrae non utuntur illis su positionibus,, te illis demonstient, sed
ut ostendant,veras lineas, reveras tecta si vcras quantitates,per quas demonstrat:
non ergo utuntur suppositionibus salsis. per quas demonstrant. Amplius petula et suppositio et c. H.
Hoc est alterum argumentum,quo, sud
positionem non esse ipsam definitionem. probat suppositio enim letitio est, niuei salis,&in parte, id est, particularis: at definitio nec uniuersalis nec particula: iudicitur; non enim est propositio, cuius proprium est uniuersalcm, vel particularem csse, non ergo est suppositio, aut petis
Species quisem 'itur esse, et c. Cum multa de uniuei salibus locutus sit, dubium esse possct an cum Demonstrationes: dennitiones sint uniuersaliu, opus sit.species, id est. ideas ipsa uniuersi les separatas ponere unu enim motiuum Platonis deas constituentis hoc fuit, nempe quia scientiae, definitiones, quae uniuet alium sunt,non aliter essent Rc spon Solutio det Aristoteles, non opus esse ob Demonstrationes.&scientias, ideas separatas ponere, sufficit enim naturam in ipsis singularibus constituere, quae valeat de multis uni uoce praedicari, non autem separatam, nisi per operationem intellectus. Multa de uniuersalibus alibi diximus, ob id hi his supersedebimus vide quaestionem prooe-ina super Porphyrium. Non contingere autem idem simul. die. Locus hic summae obscvitialis est clade se in verborum Arist propterea rem&sensum potius,quam orationem omnes Greci, Latini,&Arabes explanant. in sensu autem non plene omnel conueniunt quin rum expositioncs,sensus enarrare, pro lixum.&inutile esset: sumam ex his omnibus quae mihi magis veritati videntur conformia, liter Aristo. consonantia: addam autem quae videntur singulis draesse. ac ipsum integium contextum con
Lao igii ut sunt principia uniuersalissis Ptine rixma quoium veritati innituntur rcliqua uniuei talis trium negativum scilicet, de nullo est smadiso,ae . cium esse Tertia pars capitis.
387쪽
verum alIi mrie de negare alterum asst-matiuum, scilicet de quolibet allirmare vel negare,verum est. his duobus sicut ecreliquis Demonstrationes utuntur limitatis, de coarctatis ad peculiarem materia: quo a quid .m quando, taquomodo fiat. in praesenti docet Arist.quae est tertia pars rapitis de his enim magis videtur dubium, cum generalissima sint, quam de aliis. In cipit autem a negMiuo oc dicit tunc tale principium in i monstrationem ingredi,cum talis est codclusio quae illo lic in .gredienti indigeat,quando nempe desubiecto conclusionis enunciamus aliquod praedicatum assii mando ipsum .c remo, uendo oppositum, ut si dicas Callias est
alii in lac non est animal. Ad huiusmodi conclusionem demon standam oportet in Demonstratione etiam sumi tale principium contractum sumimui autem sic sumendo duos terminos contradictorios, altero asiit malo altero negato de remoto ut in illa conclusione ea don apparet sic autem in Demonstra tione lum debet ecce quando liceat tale principium in Demonstratione sumere: sed quom o lo dc quo loco in Demonstratione eo utendum docet. sunt enim tres termini in Demonstratione maius extremum, nempe praedicatum maioris minus extremum. subiectiam minotis, medium. scilicet lubiectum maioris, Spraedicatum minoris.Tale principium non in medio, non in minori extremo, quod dicitur tet. tium. scd in primo. id est maiori extremo constituendum cst de dices omnis homo
est animal, de non est non animal Callias est homo,ergo Callias est animal dc non
Dices:quare no in medio, de tertio sumi debet: Huic respondet Arist quia est inutile piorsus ad talem conclusionem inferendam: nam etiamsi oppositum medii sumeres abiq; negatione ipsius, adhuc sequi,
tur concluso ii militer de tertio nam etiamsi dicas.omnis homo dc non omnis hominest animal, d non est non animal, dum inodo Cillia sit homo tantum se. q. Ot; Canias est animal evnon est onanimal sim ter de terro etiamsi enim
non ilia iit homo, dummoto Callias sit homo sequitur eadem concluso.
Dices tu quare de mediora opposito Dubium
medii enunciamus maius extremum, non aliud. autem de medio nunciamus primum, de
oppositum primi dicit enim homo.&non homo animal, at homo non dicitu animal, non animes: Responcto quia a solutio ius extremum est superius medio non in . telligas semper id esse in Demonstrati ne nempe quod sit superius;sed hoc est ar gumentum . non posse rate principium eos necessatium in medio quia si necessa: iuesset, semper esset, at cum primum est superi u non licet argumentum igitur est. non esse necessarium idem dicendum de tertio. Hanc crediderim esse integrum sensum Arist.&valde notandum. Literam igitur ipsam exponamus sono Expositio contingere autem imus: dcst istud prin textus.cipium: De nullo est ver mattirmare denegare nullam Demonstrationem ingreditur. nisi cum opus est demonstrare conclusionem .se,idcst, per illud principium quod fit, clim id in conclusione est, tune autem in Demonstiatione accipitc debet, accipientibus primum, id est, maius extre. mum de medio in maiori quod verum negare autem non verum, id est .affirma doipium primum in negando negationemptimi,quae falsa erat, non enim dicebatur: homo est animal, o non animal hoc enim falsum est. dicemus ergo homo est animalec non animal, mrc mouere contra, dictorium primi. est dicere, quod negare
Meditim autem nisu disseri esse. e. Hic probat non posse in medio illud e se.quia in medio: in inori extremo poctamus oppositum med: sumere,etiam oppositum minoris extremi dicitur enim, homo.& non homo es an in al, Callias ecnon Callias est homo, non igitur principium est necessarium, cum oppos cum vere liceat sumere. Nam' dati est me.
Ostendit id exemplo, quomodo sit inutile cum medio oppositum medii sume. re ad conclusionem inserendumsi dicen .s si datum est, de quo hominem verum est dicere, id est si detur quod Callias sit hirno, oc non hominem verum, id est licet vetuit quod non homo est animal.&non animes,dummodo detur, sed ii solum o .
388쪽
Opposituminem torum nempe hoe homo est animal. non non animal,erit enim veru, id est.sequitur conclusio Callias est animal, non non animal, ut sit sensus, dummo, do homo sit animal,&id non animal, Callias si homo, sequitur. quod Callias sit animuit, scito ii non animal, siue etia non homo sit animal. non Callias homo.
Reddit rationem cur id liceat in m dio, nempe sumere ipsum.&oppositum qu : an nape malue cxii reum suptrius est, contingit fle. umen m conueri: bile, st. id non licet a maius extremu n. i. positum in nullo casu licet vere sumere, sed semper, gando oppositum ut diximus, postea concludit, nisi dii Terre ad conclusionem, duo opposita in medio sumere,&in tertiomon ergo est ibi tale,rnicipium necessarium Haec circa litterim.
Sunt aliqua notanda pio persecta intelligentiatura . Primum quando dicit A medii non dist.oppositum ni di posse sumi,ui homo dcbere su non homo. est animal non inrclligat, mi in utra quod in utraqi pio possitione id licet, namquc pio po minor erit salsa ut notat Averr. scilicet: sitione. Callias est homo.&do homo sed sensus est: Si in medio tale principium sumenduesset. nunquam medium, oppositum sta mere liceret: at in maiori id fit, non ergo in mediocst ponendum id principium. a. Nota Aduerte secundo No solum in maiori oppositu oppositum medii sumi pol l .mo i notat medii solu Philop. aliter sumi est impo libile,cum priin maiori mum est superius est enim salsum dicere: sumitur. homo de non non homo est animal renoest non animaliciam multa,quae sunt non homo licet non omnia.sint animalia. Nota Aduerte maxime tertio, quare Aristot. Pi incipita non ponat principiis hoc in subiecto con- renetale clusionit sed solum L praedicato. dicimus o c. solum enim etiam homo, non non homo est in piaedica risibilis: dico,tum in subiecto est non o. to. non tu te poni in Demonstratione; nam esset iecto cons consequentia mala,necessct bona tarma, elusionis cum detur antecedens verum .conselocum ha quens salsum ut patet in hac omne ani. heti mal rationale est sensitiuum omnis ho.m, non non homo est animal rationale non valet, ergo homo: non non homo est sensitauus. Aduerte quarto eum Philop. tales Demonstratione . quae cum hoc principio sumuntur, non esse inutiles quamuis id vi deatur S. Tho m. sunt enim,ut dicit Philop. multa quae apparent s.cundum opposta praedicari: ut clementa esse cori uptibilia, non corruptibilia; quia corrumpunt tirsecundum partem. non corrumpuntur se
cundum totum. similiter caelum esse in o. co,tanon esse in loco quia secundus patres locum habet, non secundum torum.&alia huiusmodi ex quibus quis posset existi irare, 'sic haec opposita assi mari. aduerti. quos possumus redit, ret usicop. positas demonstrare conclusones. Aduerte quin rota quam in is ud exemplum Arist non si Demonstratio propria, quia cst de singulari puta Callia, tamen post inti et multae huiusmodi I tr Cnstrationes vi si dicas: omnis actus habens esse in se,est immortalis, di non non immortalis anima rationalis est talis aestus. ergo anima est immorialis de non no immortalis 3 sic ei iam in aliis sit. Adueite sexto curii Philop. cum audis
contradictionet inter terminoe, puta. Lo-mo,non homo animal, non animal non intelligas cotradica oncmpei fictam, hae
enim non uisi in proposition: bases, sed est quaeda impeciem cotradictio. que dici.
Themistius Philo. volunt,ut postqua,nstitobauit Demonstrationi ostensu deseruire illud principium modo probet etiam deseruire Demonstrationi ad impossibile. Dah ve:o, alii hoc ad principium assiimatiuum referunt. ut diximus in principio: quamuis utrumq; sit verum probabile,magis videtur consonare liter sententia D.Thomae Est ergo sensus, quod hoc principium de quolibet est verum affirmare, aut negare . descruit De monstiationi ad impossibile, sed debet
contrahi ad materiam illius Demonstrationi incut etiam dictum cst de aliis pria. cipiis communibus. Propter quod adu:rte ex lib. Prio c. t.&axe, i duplicem syllogismutassensi uul&ad impost bile probamus enim aliqua conclutionem dupliciter: uno modo, illam veram ex veris concludendo, ut qui hom ne esse mora.
possunt tamiles furi .stotelictiopiae senti.
terminorus impliciuesse imper. sic amis
Expositio Themist. Philop. Expositio
389쪽
.isse risibilem probaret sic: om ne caesionales ionibus qualia sunt illa Mathemati en o
.est risibile. omnis homo est rationalia et mne totum est maius parte, de similia:quo
igo omnis homo est risibilis talis syllogis dam, ni scientiae propria, sed communia .mus d probatio dieitu ostensivi: alter, multis illis scientiae Demonstrationibus; modo eandem conclusionem probamus ut in Philosophia naturali motus est in ostendendo suum contradictorium elles motali: omnes appetunt bonum. Huiuo falsum scit enim contradictoriorum hoc modi sunt multa in singulis artibus Ma i. aut illud, sit verum, si salsum ostenditur thematicis in praesenti sermo est de com-
unum, probatur alterum verum talis hum munissimis; in his enim solum omnes ei. sis musin probatio, dicitur ad impossibile entiae conueniunt,in reliquis multae. aut Demonstratio unius scientiae variae Demonstrationes,
Demostra Fit autem hoc modo: sumendoptimum sed non omnes. xi dxim contradietolium conclusionis probandae Aduerte praeterea, haec principia com Notam possibil ruia nullus homo est risibilis; si plobanda munia non per se conclusionem probare Quomodo quomodo est,homo est risibilis, secundo exeo .cum aliquam . niti vel limitentur vel cum alijssim praua . alia propositione veta nferendo conclu sumantur propositionibus. non enim lem comunia
sonem falsam in bona consequentia ut se sormaliter sunt in Demonstratione probent, cum sit illa bona consequentia, dcconelu sed viti ualiter:vt. non semper illa priora liquamc, si falsa; necessarium fit.aliquam praemio , duo e reliqua in Demonstratione sunt clusione lisam esse salsam, quae erit illius primae con serandum se licet virtus saltem priorum tradictoria. nam altera coassumpta erat v sit semper. Est enim similitudo Vt enim ra. sumitur enim sic: nullus homo est risi Nausae naturales quaedam sunt uniuersabilis omne rationale est risibile, ergo nul les.variis effectibus procreandis prompte clus homo est rationalis,in CESARE. con, utSol Coeli. Intelligentiae , nihil tamen elusio est salsa. ergo altera praemissa. non producunt eorum, nisi adiunctae particinminor, quia est manifesta.ergo maior.que uaribus eausis Sol enim cum leone plodu-
est contradictoria prioris tunc tertio via eit leonem .dccum equo equum: Ita simitu principio contracto sieri aut omnem uiter illa principia com remnia, non enim
hominem non esse risibilem aut, aliquem ipsa sol nec particularia sola.sed simul v- esse tisibilem vetum est. sed nullum homi ritaque probandi acob id dicuntur communem csse tisibilem non est verum, ergo nia secundum analogiam dc proportio- hominem risibilem esse,verum est, in quo tem quia sicut in hae scientia cum prin- tertio processu utor hoc principio attit ma et piis huius producunt hane conclusi liuo contracto de haec est mens Aristote isem,ita etiam in alia scientia dc Demontis stratione producunt eum alii particulari.
eL Cc mirum fruente v vessiemia me bus principii taliam conclusionem ob id
et q. stu, Conchadit, scientias omnes communi dicuntur principia analogat proporri r incipii, cari in isti principiis communibu vidi nati respectu variarum eonclusonum omne, sci ctum est: non tamen in his ex quibus de particularium, quae in vatiis scienti s detixeom monstrant,nec quod demonstrant, id est Demonstrationibus sunt. echoe est maxi- municent non in subieetis, nec in passionibus.nec si me notandum. militet in propositionibus,ex quibus pro Et Dialectica pridem deerantibu , . 6. xime dcmonstrant, nec in conclusione, Duas scientias ex comunibus pincede Adurite
Nes, quam dum opstiam, re docet.Dialectica, Metaphysicam, s. discrimen
Tii, sterie Vo aduerte communia principia esse, discrimen est inter, tranq;. Metaphysica inter Di ii, eooemii in triplici disserentia: qumdam sunt mm communia per communia probat,aepto lecticam hiuilinei muniis ma omnibus scienti j ,' omnibus iterea Demonstratione utitur. nam multa seu Topi.5sbium. Demonstrationi ii qualia sunt illa duo probat de ente per causas etiam commu .cam e Mei. taedicta in his vis omnis probati Wil ne Si deuic ex communibas procedrae, non a physica . latiua nititur. ut dic timest: qiixdam sunt in contra id, quod dictum est: solum hoe communia multis quidem scientiis, sed .st traditum quod propria non licet petno omnibus nec uniuersis Demonstra communia plocedendo demostrare. de ce
390쪽
Dialectica proceditiae ob id non demon.
strat, sed probabiliter ratiocinatur hie e. nim de Dialectica pio Topica sermo est. Vt. Dialecticus probat. amorem esse in concupiscibili, per commune quia, ubi est v- num contrarimn ibi est alterum . odium vero est in concupiscibili .ergo ec amor: sie igitur procedit ex communibus sed non demonstrat.
Dices:quomodo dicit, quod Metaphysicus communia illa principia demonstret. eum sint immediata Respondet S. Thom.
quem sequitur Egid quod non a priora d
monstret: sed contra negantes conatur .
stende te, scdeclarare, di aliqua via proba.ret Praeterea.quia de illis demonstrat pansiones scilicet quod int immediata, quod sint peti nota, dc alia. unum fateor quod mihi videtur, multa principia per se nora, habere causam quis enim negare poterit non esie causam, quod totum sit maius parte, de multorum aliorum sed quia sunt per se lumine naturali cognita. non per causam . propterea immediata dicuntur. Metaphysici tamen est per tales causas si quado occurrunt. probate, echo est quod
dixit sub forma dubitandi ci diu tentat
monstrare communia quia non id facit, nisi contra negantes ea, quod raro occurrit se hoe in iecundum librum Metaphysicae reseruetur.
de Dialictita non est sic defixi,
Diserimen est Dialecticae ab aliis scient liri quod non est unius genetis definiti,si. cui aliae scientiae sunt: aliqui dicunt, quod quia est de argumentatione quae aptatur omnibus rebus sed melius est quod non sit generis unius:id est Topica non habet rem certam .dc materiam circa quam pro babilitet disputet sed circa quamcunque materiam de rem probabiliter disputando vagatur. Praeterea, si siler ab aliis scien elis,etiam a Metaphysica,quod scientiae v. nam partem determinent contradictio. nis quam demonstrant non enim conis ita dicto ii simul demonstiari valent: at Dialectica utitur utraque parte contradictionis. dc tranque probat Topiceiae ob id interrogatione utitur, quae fit de parte plompi'. contradictionis ut iam, qui aut Ianqi' exis
positus est, probare de qua interrogatione dictum est in libro de syllogismo primo Priorum, ea primo Atque haec de capite
Vt, interrogatiionefficientitaru int propriae, O qua non scientiales Mathemiticarumscientiarum commendarito Et
quo pactos agimus ampliari posit, assumendo O in directum,
ropoli ioca tradictioni : propositiones av-temhecundum, nam quamque cienium, ex quilisoco is secundum unamquamqi sci-ratiam erit utique aliqua interrogatio scienti In .ex qui qui sesendum,aamquamlue pro-
matim igitur . quod non omni interrogatio Geometricafuerit, eque medicis i. similiter autem edita ijs sed ex sui, stat monstratur aliq&id.de quibu Geometita est aut ex ilidem manstratar Geomnia, quemadmodum Perst e iraso Fimiliter amem odia hi di de his, quidem cerationem subiiciensim ex Geometri. en principijs m conclusionibM. De primipijs vero ratiovem vens thien . . dum Geometrae,in quantlim Geometra corsimi. Iiter autem di in ali istieni ijs. Nequiguar omnem interroga ionem a d. quisque scientifcni mertoeare beluae ae ein 'alii ergare interrigatum respondere de Moquoque sed a domae. quaesecunda scientiam determinatas Mesamiem duputabit cum Geometra ietqu-t m Geometras manifestum quod bene disii ex his i. uid monstrer si si mrsi non bene Planti mauum. ad neque redarguit Geometram.ni is
cuiatin accidens Mare non erit in non Geometrici de Geome. s.
tria disputandum latebit,im pro disputare. 'al sunt confimili: e curem minae limenti is habet. sane&no i5. st pniam . mpant Geometricae interroga Geometrice