장음표시 사용
351쪽
gentes,laudate eo omnes populi, quid multis saera seriptura ubique hoc inculcat ut dominu deu laudemus. quin imo David testatur illud, & lingua mea meditabis iustitia tua, tota die laudo tua. Cetteru qui mentitur no laudat deu suu . Quicuq; igitur mercator uult esse bonus Christianus, fugiat medaeiu. Deus ueritas est,& uita nobis Christus: Quaerit laudem scilicet ueritatem, non mendacium, non elenchos, noeaptiosa uerba. Lex dicit. Non mentietur, neque decipiet unusquisque proximum suum. Propheta Elamat: Qui loquitur ueritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua: illud est prouerbiu uetus. Qui loquitur quod nouit, iudex iustitiae est:qui autementitur, testis est fraudulentus. Lex uero prohibet, salsum testimonium dicere. Terribile est illud dictu Sapientiae primo: Os quod mentitur occidit anima suam. Iam uero omnia opera benedicunt Domino,& filii hominu debent Domino benedicere. At mentiri est maledicere, benedicere est ueritatem declamare. Quamobrem ab omni mendacio procul abscedaeipsi mercatores, quanquam parum lucrifaciat inhaerentes ueritati , tamen cogitent, quod modicuiusto est melius sup diuitias multas .Quid prodest mu- dum lucri sacere, de animae pati detrimentumam qui anima perdidit,oia perdidit.Vulgari disticho dicitur. Omnia si perdar fa m am seruare memento, sua seemel amissa postea intareris. Attonsὸ praestatior est ipsa anima, qua fama: quin etiam anima de bonis gaudebit, de malis, & mendaciis poenas durissimas patietur. Omne enim mendacium est anathema apud Deum. Prouerbiorum nanque sexto dicitur. Sex sunt, qui odit Dominus, & septimum detestatur anima eius,oculos sublimes, linguam mendacem, manus effundentes innoxiu sangninem, cur machinans cOSitationes pessimas, pedes ueloces ac currendum in malum, proserentem
mendacia, testem fallacem,& eum qui seminat inter atres discoidias.Non igitur numi, aut tetrent, M. caduci
352쪽
ea si ei tueri eausa mereator suum Dominum offen idat nimirum non mentiatur, sed uer omnia exponat statri proximo suo de conditione merciu , sciat.' te quod mebor est pauper iustus, qua uir menda Fer ε fit, ut omnes proni ad mendacia simus , tamen animus bonorum semper a mendacijs abhorresin que aliunde turpia odia multis conciliantur, quam Propter mendacia, unde Cicero scripsit. Primum improbantur hi quaestus, qui in odia hominum incur-Iuut, ut portitorum , ut foeneratorum , illiberales de sordidi quaestus mercenariorum omnium, quorum operae, non quorum artes emuntur, est enim illis ipsa merces auctoramentum seruitutis. Sordidi putantur qui mercantur a mercatoribus. quod statim uendan n. Nihil enim proficiunt, nisi admodum mentiantur. Neque uero quicquam est turpius uanitate,quare mercatura si tenuis est, sordida est putanda se magna,&copiosa multa undique apportas, multisque sine uanitate impartiens, non est admodum uituperanda. Atque etiam si satiata quaestu,uel con ten ta potius ut saepe ex alto in portu, ex ipso portu in agros possessiones que contulerit, uidetur iure optimo pol se laudari. Hate ille primo officiorum eleganter, quidem tradidit, atque utinam Christiani Ethnieu donma Imitarentur:Na ne Solon quidem alia lege apud Albenienses Mercaturam admisit. Hinc Moyses quoque praecepit, Nolite,inquit,aliquid facere iniquum in iudicio,in regula, in pondere, in mensura.Statera iusta,& aequa sint, pondera,iustus modius, aequusq; sezia plus. Proximum est, autem ut ipsi mercatoress merces quam optimas habeantiu enales, & has sine
adultexatione extrudant. Quemadmodum nanque
detestandu est, si quis putridos pisces, aut similia edalia uenum exponat, ex quoru comestione morbi, α symptomata nascuntur: ita ea diuendete quae bona non sunt,& praeterea suco quodam commendar
certe flagitiosum est .Plinius scribit,quod Cantharides obiectae sunt Catoni Vticensi, ceu uenenum uen
353쪽
. t ADMONITIO . fidi disset in auctione Regia, quoniam eas sestertiis sexagin ta addixerar. Lege Aquilia,quae erat de dolo malo, venditor cogebatur omne uitium aedium, aut alterius rei uendendae dicere: ac de iure quidem praediorum sancitum est apud nos iure ciuili, inquit Cicero, ut in his uendendis uitia etiam diceretur, qu et nota essent uenditori. Nam cum ex duodecim tabulis satis esset ea praestari, qua essent lingua nuncupata, quae qui inficiatus esset, dupli pisaam subiret : A iureconsultis etiam reticentiae poena est constituta , quicquid enim est in praedio uitii, id statuerunt. si uenditor sciret, nisi nominatim dustam esset, praestari oportere. Cato nostri Catonis Vticen fis pater eadem sententia pronunciauit contra T. Claudium centi nanum,quorsum haec ut intelligas maioribus non placuisse astus, Sed aliter leges, aliter philosophi tollunt astutias . Leges quatenus manu
teneri possunt: philosophi quatenus ratione &inteliligentia. Ratio igitur hoc postulat, ne quid insidiose, ne quid simulatE, ne quid fallaciter i nam quan tiperba illa uti ne propter te, fidem vetua captus fraudatusve sum, quam illa aurea. ut, Inter bonos ben Eager oportet, & sine fraudatione. Haec Ethnici ph 3losophi, gentiliumque legislatorum sincita, quur minus Christiani obseruamus, quibus omnel fraudulcntum,& omne noxium debet esse alienissimum rDolendum est, quod plurimi bibliopolae: malui uendere haereticorum scripta, quam Catholicorum,quia ex illis plus lucri percipiunt, quam ex his , utpote minus gratis populo: Rectae tamen sancta Ecclesia illud perhibuit. Obseruandum est enim, ut optimaqucque in mercarura proponantur, & uendantur. aut si mala uel uitiosa sunt, ut uitia dicantur, uel ubi meliora, aut si constar, ubi uiliori praetio coemi pose sint. Quamobrem tertium sequitur ut Mercator res sine iniuria proximi distrahat. Hodie malum illud inualuit, ut quisque sua laudet, nec modo res proximi. sed ipsum uicinum suum, aut collegam, au i socium a I ita a . quoque
354쪽
quoque improbet, detrahat, & conuitiis proscindata Praestat autem illud meminisse. Quod tibi non ut fieri, alteri ne feceris :& omnia quaecunque uultis ut faciant uobis homines , ea tacite ipsis. Nemo uult. sua, quae optima habet, improbari: nemo itaq; altemus res quoq; improbet,& cupiditate lucri,& rei uilissimae suam animam perdat. Luceat ita lumen cuiusque, ne sibi mutuo officiat. In lege scriptum est . Qui suratus fuerit homine , & uendiderit eu, conuictus noxae morte moriatur. At quid est aliud hominis famam, dc res denigrare, quam furari ipsum hominem ,& illum uendere. Paulus uetat esse percussorema. Anaeseius Pontifex statuit, ut percussor quoque dicatur is, qui sermone inutili conscientiam percutit infirmorum: Grauis est autem conscientiam solum percutere, sed famam auferre, dc efficere ne alius queat pcipero mercede sui laboris impe si, acquisitio De Mercili, in usum alio tu utiliter u edentisi. Paulus ab Oibus hac innocentia exigit, du ait. Nemine hesimus,& ad Galatas scribit. Fratres oblecto uos, nihil me laesstis quin imo cu Corinthiis expostulat. Fraudatis,& hoc sta tribus, inquit, qliare no magis fraudet
patimini. Praeceptu legis de Christi est, ne fraude seceris. imo ecclesiasticus dieit: Qui effundit sanguine&qui fraude iacit mercenario, fratres sunt. Abiit ergo Ois detractio, fraus, periuriu a uiro bono , a Me calore Christiano. Ulaimu est,quod non debent Mercatores loco de tepore destinatis orationi de operibus spiritualibus sua intermiscere terrena, temporalia, carnalia, & quae sine specie mali n5 fieri possvnr,
ne domus orationis fiat spelunca latroni Sabbathusanctifices: habetur in lege, & Paulus praecipit, ut oia fiat honeste& Ordinate. Quid est minus ordinatu, sua quo loco & tepore Spiritualia sunt tractada, ibi uelle de commerci is saeculi colloqui λ Qus coparatio uel co uentio Christo ad Belial dc quae cogoatio Deo & Mammonae. Paucis itaque Mercatores admonui charitatis, ut huius augmentum suis comia X 3 merciis
355쪽
metetis.quaerant,& ad hane omne su tam luerum reserant. Imperator Vespasianus Titus dicere solet, Si quotidie non adiunxisset aliquem numero a meoru diem perdidimus. Habent merces & num os, quibus homines demulceri,& conciliari possunt. Utantur igitur his ad conciliandam hominum beneuolentia ad illustrandam Rempu. Christianam hoc si fecerint.& regnum Dei quaesiverint, ac institiam eius: cetera adiicientur eis abundantissim ξ. Diebus autem festis Ioea sacra frequentent, ec addiscant opera pietatis,
eaque exerceant, ut pro mortalibus & temporalibus obtineant aeterna atque coelestia. Christo itaque non Mereurio sua iaciat sacra, dc actiones impendant omnes,&sic thesauri Zent. Remissiue iuxta ordinem librorum ueterico nom Tectamenti.
356쪽
F Laus Africolamum diuina,stnasurali is a summis utaris assectata. et Affricola diligenter exemeetant terravi, ut is laboribus ex ea cunctis uiis suae diebus comedant. 3 Bonus Agrieola Deum an te omnia debet uenerari, O huic
4 Agricolae non debent esse imperiti legendiscribendi. 1 Agricola debent esse attenti ad uarietatem naturae, O b
6 Agricolae colere deberus Iaal Eeelsa indieta dire
do hos debent pari rhi praeopta ab Ethnicis elegantia tradita ricolis res
ricolae diuini eultus dissi plurimum sibi suisque pro
s o A ricolae fideliter catholier Ecclesic an eant. Oecclesiastitar honorabunt. ιr Quia multiplex scientia uerae rustieatisnis, ideo Alrkοθdebent habere ingenium, memoriam, diquα hac faciut. set uirisola debet ese ualidus: Malida habeat insistimenta: Terram colat facundam , ac primo de robore Uricola
ia De instrumentis se sicis,ct familis obedientia, ae redine. i De faecunditato Teret huius cultu, ac amore . a s Agris a debet habere promptam uoluntatem laborandi. is Apricolae debent diligere suos uicinos ranquam fratres. x Agricolae debent esse Hospita es.
357쪽
x TV Ita beata in terris Agricolatum est, qui Deum
V amant. Horum Princeps Christus se profitetur . Agricolam habere patrem. Ego suin, inquit, uiris ue- s' ' ra, & pater meus est Agricola. Hoc ergo genus uitae nulli nobilitati cedit. Sicut enim omnis a Ioue principium Musae: ita ab Agricolis omnis nobilitas. Ada enim primus homo fuit Agricola in terra ad exe eendum eam. Ab illo omnis posteritas descendit, in qua nobilitas quantum de sua dignitate gloriatur,tato ipsos Agricolas reddit commendatiores. Nee dimitiis, nec auro Arabiae; nec thesauris Croesi cedit: nimirum tranquillam cum rerum copia uitam praestat,& sialuberrimam ipsis mortalibus Agricultura exercentibus, 3c aliis exemplo magnorum uirorum subministrat alimenta, tegendisque eorporibu& necessa- .riam materiam. Quod paucis uerbis diserte dc plenE Cicero expressit. Omnium, inquit reru ex quibus aliquid exquiritur, nihil est agri cultura melius, nihil uberius, nihil dulcius, nihil libero homine dignius rDe qua quoniam in Catone Maiore satis multa diximus, illinc assumes , qui ad huc locum pertinent in
Catone nanque multis modis Agriculturam commedat. Inter alia haec scribit: Venio nunc aduoluptates agricolarum, quibus ego incredibiliter delector: quae nec ulla impediuntur senectute,& mihi ad sapientis
uitam proxime uidentur accedere, habent, enim Π tionem cum rerra, quae nunquam recusat imperium:
nee unquam sine usura reddit quod accepit, sed alias minore, pleruque maiore foenore. Ergo in hac M. Catius quu de Samnitibus triumphasset, & de pyrrho,
consumpsit extremum tempus aetatis . A viIla quoq; in senatum accersebantur Curius, de caeteri senes .Ex quo , qui eos accersebant,. Viatores nominati sunt.
Num igitur senectus miserabilis fuit eis, qui se agricolatione oblectabant Mea quidem sententia haud scio, an ulla beatior esse possit: neque solum officio, quod hominum generi uniuerso cultura agroru est . lutatis, sed oblectatione etiam, quam dixi,& satu-
358쪽
titate, eo piaque omnium rerum , qui ad uictum hominum, & cultum etiam Deorum pertinent. Agro ben E culto nihil potest Eine nec usu uberius , nec specie ornatius, ad quem fruendum non modo retardat, uerum etiam inuitat atque allectat senectus. Vbi enim potest illa aetas atque coalescere uel apricatione melius, uel igni uel uicissim umbris,aqui tu e salubtibus refrigerarit copi et cornu adest. Semper enim boni assiguique Domini reserta cella uinaria, olearia, ac pe- aria est: uillaque tota locuples est, abundat porcobaedo, agno, gallina, lacte, ea o, melle. Iam hortum ipsi agricolae luccidiam alteram appellant. Tum conditiora facit haec&superuacanei operis labor, aucupium atque uenatio: sed quis finis esset dic edi, si quae Hesiodus effvsh disserit, in laudem agricolarum liue in medium afferrem Iustorum enim hominum scelicitatu describens, se ea nil libro de operibus & die.
H ii fert lesius uictum plenum in montibus ornor, Vertex bis glander, m edium quoque apes remeantet.
Amplissimis laudibus Romani commendahant, si quem agricolam bonum, bonusi; colon u uocarent. Vergilius, ut Homeri testimonia, Xenophontis in economicis, aliorumq; omittam euitandae prolixitatis causa, loco omniti esse potest, qui pulchra digres sone stelicissimos agricolas decantat, ubi sic lusit, Georgi. Secundo. O ortunator nimium, sisa si bona norint. Agricolar,quibus ipsa procul discordibur armis, Fundit humo facilem uictum iustissima telius. Nec post Catonem, Varronem, plurimosque alica agriculturam se a laude Horatius defraudare uoluit, dum in huius laudem litico se carmine modul
Beatus ilia qui procul negotiis, Ut prisca gens mortalium,
Paterna rura b,bus exercesuis, Solutus omnifans re.
Quidius in hane materiam ex patiatur libro primo
359쪽
Muαιιθet huic curae,cedere cura potest.
Plinius unicὰ agriculturam laudet persectῆ, huiusque oraculo prodit, Ii bri decimi octaui capite quarto
ne tamen suo uitae genere ipsi Agricole superbiant uel negligen tia desint,aut degeneren tἴ laude priscorum Agricolarum: ideo proposui paucis hos admo. sint oscio suo couenientia que admodum sacra scriptura hoc exigit, ad quod facilius conficiendum, quae potissimum in Aeticolis requituntur, ea annotabo: Primum est autem, urtenelaborandam esses binorint, & in hae tetramCum' qu/ῆςndum .seus enim praecepi t Adamo, ut in Iaboribus comedat ex ea cunctis diebus uitae suae spinas & tribulos germinabit illi,&comedat herbas terra: In sudore uultus sui uescatur pane suo
pullis est,& in puluerem reuertetur. Haec lex a Deo optimo parente omnium est posita nobis, & omnibus Agricolis In exemplum . Hinc antiquitas finxit
rarent. Fabula de Deucalione & PIrrha iacientibus lapides in terram, unde soboles succreuit ex terra
ta tibi peperisse est cultura terrae, & quod silii imita-
scae manea & leuiora, que praeibat Pyrrha. Hanc fuisse ueram vitam Vergilius testarit r. Hanc olim uitam ueterer coluere sabini tr
mu O frater sic fortis Heιruria erevit Scilicet O- facta est rerum pu herriina Roma Septem quae una sibi muro circundedit arces. nte etiam sceptra m Dictaei Regis, ctant Impia quam caemgem es epulata iuAencis,
360쪽
dureus hanc uitam m terris satumni agebas.
Ouidius uero sub Ioue canit studium Agricultura: ea pi si e primo Metamorphoseos. Semina tum primum longis cerealia sutili, Obruta sunt,pressique iugo genuere iuuenci.
Ingeneratum est. animis hoc studium mortalium. In generatum esse animis hoc studium mortalium Manilius quinto astronomico ii declarat, ubi canit. Aruorum ingenerat studium se risique euendi, Seminaque in foenus suleatis reddere terris
uramque sequi maiori serie receptit, Irugibus innumerit, atque horrea quaerere mes. Naturalissmum est enim studium, & Deo acceptum Agricul tura, necessarium ad uitam hominum uiuetatio m. Itaque no institutione, sed caelesti influxu, & ordinatione, Agricolae nascuntur. Non tame institutione remoueo, ut quae uitio hominu desectus exortos
corrigat. Itaq; Columella dicit, tria requiri in agricola, ut uelit, ut possit, ut sciat. Scientiam aute efficit partim naturale a Deo insitum ingeni v queadmoduptimi mortales omnia sciuerunt sine doctore partim
ipse institutio & exereitatio. Coniuncta autem Aviculturae seientia cum Theologia suit apud primos
mortales: utpote qui scitent ea,quae ad Deum, qua admotus eceli, quet ad cultura terrae. Sic Abel pastor o-uiu, sic Cain Africola ambo ut Sacerdotes obtulerut Deo munera. Hesiodus sacerdos I haebi Aseratus de Agricola fuit. Simul erat nautae, piscatores, uenatores, aucupes, hortulant,& medici. In his enim qui excellit, bonus est Agricola: quale multi scriptis libris 3 docuetur.t Pio secto futurus Agritola bonus in primis Deum uenerati debet & huic munera offerre, placare,&colete. Nam Deus est, qui dat incrementu. Primitias,decimas,& quaecunq; grata diuino cultui munera censetaiberaliter tribuat, ut Deus lasgi a turtursus ueram scientiam colendi agri, palcendi, conseruadi se suo ite, ut laboribus aspi ier, foecunditatem praebeat,& fluctus amplos enundat, omnibutq; salubritatem