장음표시 사용
361쪽
tatem addat. Vnde Ecclesiasticus pcipit. Non oderis,
inquit, opera laboriosa, neq; rusticatione creatam ab altissimo. Et paulo post. Honora Deu ex tota anima tua,& honorifica sacerdotes,& propurga te cum brachiis da illis parte sicut mandatum est tibii primitiaria, di purgationis : &de negligentia tua purga tecupaucis. Datu brachiorum tuorum, & sacrificiu sanctificationis offeres Diio,&initia sanctorum, & pauperi porrige manum tua, ut perficiatur propitiatio, dc benedictio tua. Moyses loge clarius rem aptam exponit in cantico suo. Interroga patrem tuum , & ip se an nunciabit tibi maiores tuos, & dicent tibi. Qindiuidebat altissimus gentes, qn separabat filios Ada.
Constituit terminos, terminos populorum iuxta numerum filiorum Israel, Angelorum Dei Pars aut Dni
populus eius, Iacob funiculus haeicdi talis eius. In uenite eum in te ira deserta in loco horroris & uastae litudinis: Circuit lixit eum & docuit 3c custodiuit quasi pupillam oculi sui. Sicut aquila prouocans aduolandum pullos suos,& super eos uolitans, expandit alas suas & assumpsit eum,& portauit in hum tis suis. Dias solus dux eius fuit ela non erat cum eo Deus alienus. Constituit eum sup excelsam terra ut comederer fructus agrorum, ut sugeret mel de petra, oleumq; de saxo durassimo, butyrum de armento, Mi ac de ovibus cum adipe agnorum, & arietum filiorum Basan :& hircos cum medulla tritici, & sanguianem uvae biberent meracissimum. Ita Deus dedit primo illis scientiam rei rusticae, nam a Deo est ois si pientia D. Iacobus ait. Si quis autem uestrii indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat oibus amuenter, .& non improperat,& dabitur ei, postulet aut in fide
nihil haesitans. Quale hodie adhuc si Agricolae dubitent de satione, de pluuiis, de messe, postulent: postulenta Deo& reu clabi t i liis. Multi ad Astronomiam recurrunt. At piimum est ad Deum confugere, is tribuet caetera cognitu neces alia, postea uero sunt parentes de amici: hi quoq; adiuuabunt. Neq; omit
362쪽
AD AGRICOLAS. I 6 tedum est sublidi um, quod ex libris petitur. Qua de
causa agricolae boni suturi, in teneris annis haud abs te instituentur in legendo. scribendo,&numerado, ut recta rationes suarum rerum ineant, & per litteras cum absentibus agere possint. Porro non debet esse Physicae Philosophiae imperitus Agricola ut terrarum, fructuum, atalium, aeris, aquae, locoru, uariarumq; plantarum naturas,& uarietates cognitas habeat.Ex quo quidem haud pauca emolumenta percipieti contra si ignorer, uarias calamitates, &difficultates experietur. Vnde sic canit Vergilius in Geotis. At priur ignotum ferro quam simdimur aequor, Ventos uarium caeli praediscere morem cura sit ae patrios cultusque, babuusque locorum: Et quid quaeque ferat regio, Pid ' que recusere. Hie segetes,illic ueniunt faelicitis uuae Addo huc,quod Astronomiae non sit rudis: no enim temerE Virgilius canit . Praetem ea tam sine Arcturi sidera nobis Haedorumqus dies seruandi, O lucidus Anguis. suam quibus in patriam uentosa per aequora uectis Pontus o ostriferi fauces tentantur A di.' Libra diei somnique parer ubi feceris horar, Et medium luci atque umisit iam diuidit orb-.ι Exeriete uiri t rumst serite hordea campis. Paulo post. candidus auratis aperit cum comibur annum Taurus, ct aduersiosedens canis occidit uiro. Rursus. Ante tibi Eoae Atlantides absoniantur, Gnosiaque ardentis decedat pelta corans; Debita quam fulcis committas semina
Per duodena risit mundum Sol aureus astra, uinque tenent coelum Ronae--is
Vult hoe studiu e5mendatius emcere tande, quu ait. Hinc tempestates dubio p disicere coelo
363쪽
s 'Rona ani uero Agricolae obseruantissimi fuerunt suorum fastorsi. profecto Cluistianus Agricola multo magis indicta, statutaq; ab Ecclesia festa uenerabitur, sic ille.
Quinetiam festir quaedam exereere diebus Fas,o iura sinum Vnde liquet,sicut& Macrobius in Saturn. docet, quod religio uetabat diebus festis opus aliquod culturae sacere. Columella quoque dicit, quod Agricolae Itali omni septimana unum diem festum habebant, quo ab operibus sertabantur ordinatim unde in me se saepe ties, tape quatuor serias habebant, Sie in acino erant eis dies plumales, & seriarum quinque de quadraginta , his nefas erat arare. Peracta semente quibus requiescebant erant dies triginta . Agonalia alias Agnalia quae agni oblatione nebant sacra re ante hης Ianualia postea Sementina, Cerealia, Lupercalia, Charistia, Terminalia, Equiria, Bacchanalia. patilia, Vinalia, Rubiginalia, Floralia, Lemuria, Lustria, Carna, Opalia, Sigillar ia, Laratia, Lauren talia,& huius generis plurima seita Agricolatum fuisse uel sola nomina indicant. Dominus quoque die s sto holioris eausa eum uilli eum, quem assiduum de sortem in operibus administrandi cognouerat,mesae suae dignabatur adhibere. Haec eadem Graecorum 8c Poenorum consuetudo apud Agricolas suit Christianus itaq; Agricola sesta a sancta Ecclesia per annum ordinata ad laudem ueri Dei,& Domini Iesu, ae ad salutem animarum sedulo obseruabit, negligeres aut contemptores reprimet, ne pereat ipsis amor
Dei, scientia Sc disciplina Agriculturae, quae est nutrix omnium: quae quidem disciplina festis diebui discitur,& animo imprimitur: aliis auxem exercetur.
τ 'Vnde partiri possunt partes feriae, ut mane omnia sacra fiant, δέ oblationes, qui habent gratiarum
actiones,ac Deus adoretur: Breuixqr addiscan tur, α fiant quaecunq; pertinent adcu Itnm Dei : Meridiano autem temrore,quae ad ipsius Agricolae familiae.
364쪽
que rationem spectant. ut erudiantur tum in eis, quae ad Deu, qui ad proximu,& ad se ptinet: tu Ieis quae sunt necessaria cognitu rusticationi. Vespertinis autem horis si quae cum uicinis,externisque, agenda, ut Ca procurentur.Ager, pecora, cellae & tres omnes lustrentur,agendo gratias pro bene habentibus, desectus explendo,& Deum ut asp iret orando. sic seria-Ies dies magno cum lucro, & honore traducuntur, Procul ineptiis,comessatiovibus,rotationibus, luxu, & inimicitiis. 2 4 Non pigebit pauca his adiungere ex Columella,ut priscis getiliumque moribus bonis,nostri Agrii colae erudiantur. Villicus sacrificia nisi ex praecepto,ai t Domini, ne secerit. Aruspices, Sagas, haereticos scilicet,& schismaticos,quae utraq; genera uana dO ctrina, in nouationibusq; rudes animos ad impetas, ae deinceps ad flagitia compellunt, ne admiserit. Ne ue urbem, neq; ulla mundinas nouerit, nisi emenae, uendendaeve pertinentis ad se rei causa. Villieus enim ambulator esse no debet,nec egredi terminos, nisi ut addiscat aliquam culturam, & si ita in uicino est, ut cito remeare possit: semitas,nouosque limites in agro fieri non patiatur. Non hospitem, nisi amim cum, familiaremq; Domini necessarium receperit. CertE hominem nisi ab Ecclesiastico,& bono catho- Iico pastore approbatum, uel pastoris consensu admissum,ne hospitio Ggnabitur. Circulatores, nugivenduli circuientes aedes smplicium, blandis nerbis plurimos a uera uia seducunt,& multos euerterunt, calis , Sc auctores multorum maiornm,& haereseon. Sed de illa meminerit, quum e ciuitate Iemeaveri Deos penates adorare. Dein si tempestiuum fuerit, confestim, sin minus pollero die fines oculis perlustrare, omnes partes agri reuisere, atq; aettimare, nunquid absentia sua decisciplina,& cultodia sit remisia
um: Num aliqua uitis, arbor,munsfuges perierint, absint: tum etiam pecus de familiam recenseat, sun-diqi omne iustiumentum, dc supellectilem: ut sic fiet bene
365쪽
benὶ morata disciplina . Adde huc quod Romulus
instituit Aruorum sacerdotes, seq; duodecimum fratrem appellauit,& coronam spiceam, que Acca Laurentia nutrix colirgatam uitta alba ei donarat.:Numa instituit Deos farre colere, & salsa mola supplicare,atq; sar terere, hinc fornicalia farris horreudi fortas,ti religiosas terminis agrorum. tunc nouerant Seiam deam a serendo, Segestam a segetibus, Tertia sub tecto nominare religio est,ac ne degustabant nouas fruges, aut uina, antequam sacerdotes libassent
primi tias. Hyperborei frugu primitias Delon usq;.s t Apollini per uirgines mittebant. Quare si Christianus Agricola omnes serias a sancta catholica Ecclesia inititutas ueneratus fuerit,& semper Deum amauerit,ae adorauerit, qui omnium bonorum largitor
est, plurimu sibi, suisq; amicis & omnibus negotiis prosueri quin imo praeceptis Dei fuerit obedies: loquutus est enim Dominus ad Moysen, dicens. Loquere filiis Israel,& dices ad eos. Cum inpressi fueritis terram, quam ego dabo uobis,& messueritis sese tem: seretis manipulos spicarum primitias messis uestrae ad sacerdotem , qui elevabit facisculum coram Domino. ut acceptabilis sit pro uobis altero die sabbathi,& sanctifie abit illum, atq; eodem die quo manipulus e6secratur, caedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domini, & libamenta offerentur cum eo duae similae decimae conspersae oleo in incentum Domini, Odoremque suauissimum. Liba quoque uini quarta Hin. Panem & polentam & pultem, non coinedetis ex segete usque ad diem,qua on feratis ex ea Deo uestro. Pretceptum est sempiternum
in generationibus cunctisq; habitaculis uestris. Hic α quae potissimum fuere fulta,& babbathum sanctificandum Agricolarum causa ordinata, per munera ab Agricolis oblata honoranda esse satis aperte sacra scriptura declarat. Hi etiam Sacerdotibus & L uitis alendis lege Dei sunt astricti. Sed nimis opero usum est haec omnia attingere. 4 Verum meminerint
366쪽
Agricolae,ne larum quidem unguem discedant a fide Catholicat Ecelesiae,a sacerdotum ueneratione, a se-xiis diuinim honoribus destinatis . Sic sanctificabutSabbat Luna, neque nimis multi die esti esse possunt, quus paulia quietes multis intermissionibus a seruili opem mma demti; reruagendarum consideratione opus t tam etiam diuinis honoribus impendunt, tantunde&longe amplius in Tructibus Deus tribuit. Manet celebre, M antiqitis' usitatum, usuque eo probatum adagium: nimiiu hoc: Audire rem diuin a m n i ii ii imma uuit substantiam: ues, Mista auditano adimit reru prouentu, nec eleerno Ina pauperie dat. Itaq; sacerdotes, ut diu in i cultus, & rusticae scie-tiae cohiematores, festorum celebratores, precones uerbi diuini, oratores apud Deum, ut filo tempore pluuias, serenitatem, rerumq; omnium copiam lamgiatur, in summo honore habeantrie ita an nunciata uenerentur summa deuotione. quo enim ardentius Deum amauerint: tanto maiorem & foeliciorem rei
rusticae scientiam, atque prosperitatem dabit. Hic locuhabet illud Iuvenalis. Ut tamen O poscas aliquid ita eaque acetis,
. Exta ct candiduli diuina tomacula porci. Orandum.est, ut sit mens famia incorpore sano.
Fortem posce animrιm, ct mortis terrore carentem. sui spatium uitae extremum inter munera ponat
aturie qui ferre queat ratioscunque labores Nesciat irasci, cupiat nibit, ct pori orer
Herculis aerumnas credat, Duosque laborer
Et Venere, ct plumis O coenis Sardanapalis. Et,quod eiusdem generis est apud Persium.. Quin damus id Iuperis, de magna quod dare lance
Non possit magni Q Usele ι ippa propago, compo tum ius fasq; animi ianctoq; reeessur
Mentis, ct incoctum generosio pectus huneriis Hoc cedo,ut admoneam templis ct fame litabo.
Cogitent Deum ubique esse praesentem, campos habete oculos, & sylvis adesse aures. Iam terram a
367쪽
fuisse uocatam, dignam quae laboribus honestetur r&quq bene colenti multiplex gaudium reddit. Atq; adeo multiplex est scientia uerae rusticationis .ii JOpus est igitur ingenio & memoria, utriusq; conseruandi causa, Pythagoras frugalitatem commendauit, ut& Cato, ac Vario. D. Petrum clamat . Fratres, sobri j estote,& uigilate. Crapula, ebrietate, nimiaque luxuria ingentu obluitur. Meminerint itam huius uersus Vergiliani. Visur sitim sedent, natis Venur alma creandis Seruiat. bos sines transiti isse nocet. ix. Porro ut possit rusticationem Villicus exercere,& sicut debet, laborare: haec tria requiruntur: Primo ut ipse ualeat, integrasq; habeat uires: tum uiola habeat instrumenta bona,& honestam familia: deniq;
ut assit terra propitia: Ia uero bonae ualetudinis causa non medicam uitam Agricola uiuet, sed temperatam ab omni excessu, eamq; continuum exercitium confirmabit. Exercitatio nanq; , ut auctor est Fulgentius,est humanae uitae conseruatio, calori, naturalis lima,excitatio dormientis naturae, uirtutum corroboratio, superfluitatum consumptio, ocio inimica, temporis lucrum, iuuentutis debitura, senectutis gaudium Ille ergo solus exercitio abstineat, qui sanitatis beneficio uult carere . Adde hue illud C
tonis. Exeree studium, quamuis perceperis artem, Ut estra ingenium, sic o manus adium ustum.
Itaq; uere in prouerbiis Salomonis legitur. Qui operatur terram suam, satiabitur panibus : qui autesectatur otium,stultissimus est. Et Ecclesiastes iquit,
Quodcunque sacere potest manus tua, instanter operare,quia nec opus, nec ratio, nec sapientia, nec scie-tia erunt apud inferos, quo tu properas . Aristoteles s. Metaphys. Exercitium causam uocat sani talis . Et libro primo Rhetorices ait, quod exercitium ut inpi urib us conseruat sanitate, ita corping tinlida reddi t.
368쪽
dit. Bernardus ad sta tres sic scribit, Rusti eus duros habet neruos, lacertos sortes, exercitatio hoc facit sine qua corpus mollescit. Voluntas facit usum, usus exercitium, exercitium uires subministrat. Hi ne illa apud Plinium oracula Agricolis data. Nequam esse agricolam quisquis emeret, quod praestare ei fundus posset Malu patremfamilias, quisquis interdin faceret, quod noctu posset, nasi intempestate eoeli: peiore
qui profestis diebus ageret qd seriatis deberet: pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur, qua
in agro. Nequeo mihi temperare, quo minus unum
exemplum antiqui ratis asseram,ex quo intelligi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiter id defendere soliti sint illi uiri. C. Furius Cresinus E seruitute libera cum paruo admodua ello largiores multo fructus pciperet, quam ex amplissimis uicinitas, in inuidia magna erat,ceu fruges alienas pelliceret u en eficiis. Quamobrem a Sp. Albino Curuli die dicta metuens damnatione,cu in sus- fragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticuo e in sorum attulit, & adduxit filiam ualidam,atques ut ait pisolben E curatam, ac uestita, serramenta egregiὸ facta, graues ligones, uomeres ponderosos, boues saturos: postea dixit. Veneficia mea quirites ligesunt: nec possum uobis ostedere,aut in forum adducere lucubrationes, uigiliasq;,& sudores. Oium sententiis absolutus. Itaq; est prosecto,opera non impeta cultura constat. Et ideo sertilissimum in agro oculum D ni, ac pedem esse dixerunt. Oculus enim Dialimpinguat equum: pes Diri impinguat agru. Exercitium confirmat ualetudinem,& oia amplificat: Sic
fit ut sortissimi uiri,& milites strenuissimi ex Agriis
lis gignantur, minimeq; male cogitantes.Inrerastica, ait Cato, operae ne parcas, in agro emendo mi 13 nima. Proximum est, ut sint instrumenta optima, & familia obtemperans, ne quod unus infundat, alter effundat,& quod unus congerit, alter dissipet qdtinus aedificat, alter destruat. Cocordia res paruae ere
369쪽
seunt, siae instrumetis res malξ agitur, uel nihil omnino Hesiodus itaque canit uere. Uxor quaerenda es primum, boties, ct arantes,
Nihil prodestaeque habitis instrumentis quam eutaxia, & ordo, ut quaeq; suo loco , ac tempore sint in promptu, ut docet Xenophon & Columella ordinata nanque Deo placent, & quaecunque sunt ordinata a Deo Esaias ait. Pascentur agni iuxta ordinem,Scalio loco idem, Ponet, inquit, triticum per ordinem.
Quanto ergo magis supellectilia, instrumenta rustica,&oes qui sunt in familia ordinatione quada distinguantur ordo uiola commendat, ita per se sempet laudabilis existit. Obseruandus eli in cibo, posti, & oibus actionibus, ac dispensatione. t ultimu est, ut terra sit propitia. hoc est, ut Agricola habeat prae-drim,ride quo oraculum: Praedium ne cupide emas. Quod male emptum est semper poenitet. In bona regione est bene nitere, agrum paraturus ante ola intueri oportet aquarum vim, S uicinu, & aerem, ne eum Orco res sit. Malus est ager cum quo Diis luctatur. Nihil damnosius deserto agro. Solum itaque sua uirtute ualeat .i Cato rogatus quis esset certi sIimus
quaestus agri ξ dixit Si ben Epascat: quis proximusὶ si
mediocriter pascat Is fructus probatur, qui minimo impendio constat. Fiindus in adolescentia conserendus: aedificandum non nisi in consito agro, &uill ru tutela ne sit oneri, qui bene habitat, cepius agrafrequenter, frons Domini prodest, quam Occipitiu. Nodus probatur ubique, neq; sandus uillam quetrat, neq; uilla landum. Sed non docemus praecepta Agriculturae. Illud admonemus, ut Agricola sit u edax fractuum agri, nota praedij, non uineae, maxime si bona sunt haereditaria. Locutus est Achab ad Naboth Da mihi uineam tuam, ut faciam mini horum olerum, quia uicina est, Sc prope domum mea in , daboci; tibi ipro ea uineam meliorem aut si commodius tibi putas, argenti pretium qua utum digna est. Cui respondit Naboth, propitius sit mihi Vominus, ne dem
370쪽
h2reditatem patrum meorum tibi,& paulo post durius petenti respondir. Non dabo tibi uineam mea. Hoc exemplo agricolae admonentur, ne patrium so lum deserant, ne haereditaria bona alienet adeo quo qu e ut ne hac in re cedendum sit regibus utpote iniqua petentibus sicut D Ambrosius pulchru exponit xs an Homilia de Nabethe Iezrahelita Neq; uero satis est, ut posset agricola laborare: sed desiderat ante Omnia prompta uoluntas, ut aut e uelit meminerit Paulini dicti, quod tale est. Laboratem agricolam oportet primum de fructibus accipere : intellige quae diaco: dabit enim tibi Dominus i omnibus intellectu. Rursus illud huc facit. De nunciamus autem uobis fratres in nomine Domini nostri Iesu Christi, ut subtrahatis uo; ab omni fratre ambulante inordinate,& non secundum traditionem, quam acceperunt
a nobis. Ipsi enim scitis, que admodum oporteat imitari nos quoniam non inquieti fulmus inter vos. Neque gratis panem manducauimus ab aliquo. sed in labore & fatigatione, nocte, ac die operantes , ne quem uestrum grauaremus . non quasi non habuerimus potestatem, sed ut nosmetipsos formam daremus uobis ad imitandum nos. Nam & cum essemus apud uos, hoc denues abamus uobis. Quonia siquis non uult operari, nec manducet: quanquam
id ad fratres suos diuus Paulus perscripsit: tamen potissimn m ad agricolas pertinet, quibus dictum
est. Labores manuum tuarum manducabis, beatus es. Et Zacharias propheta. sed dicet, inquit, non sum Ocb. II propheta, homo agricola ego sum : quoniam Adam da. I 27 exemplum meum ab adolescentia mea et sedulo uelit esse cultor . quia teste diuo Iacobo ecce Agrico Iacob. s. la expectat praetiosum fructum terrae, pallenter serens donec accipiat temporaneum, & seroti num. Praeterea cogitabit Agricola, quanti pr iij apud Deum sint Agricolae, tametsi apud no- I.cον.*biles taculi, Sc Mercatores sint contemptibiles.