Paraeneses christianae, siue Loci communes, ad religionem et pietatem christianam pertinentes, ... Auctore ... Iodoco Damhouderio, Brugensi, ..

401쪽

mare. crudo, agrestiq; cibo corpus uis reficeres quum 'liceret esse sub tecto: manere sub dio,& patio em coeli, soli, fatiq; iniuriam, ac intemperiem Quam obicqui pro Christiana Ecclesia bella gerunt, haud dubie martyres esse uidentu Si enim Aeneas apud Virgilium sic suos affatur: O sesi neque enim ignari sumus ante malorum o pas grauiora, dabit Deus his quoque sinem. Vos O S Peam rabiem penitusque sonanter. Acestis scopulos,vos o Dclopeia saxa,

Expertι, τεuocate animos maestimque timorem

Mittis ejorsan o haec olim meminisse iuuabit.

Per uarior caseus,per tot discrimina rerum,

Tendimus in Latium,sedes ubi fata quietat, ostendunt Quanto alacrius nos affari decet non socios sed fratres defensores nostri , nostrae aeternae salutis &mille imo mille mala fortunae, corporisque pro Catholicha Ecclesia, pro nobis patientes mos te quaterque dicimus talices. Nam ut Iuvenalis dicit. Hos quoque fortices , quiferre incommoda uitae, Nee iactare iugum uita didicere magistra.

Hos profecto martyres dicimus, & honorandos, perpetuaq; laude celebrandos statuimus , ut quibus non solum campi Elysij, sed sancta ciuitas Hierosolyma coelestis in oculis,& praemio sita est, Unde templa quoq; erecta sunt super ossa eorum, qui pro Catholica Ecclesia Christi cotra Sarracenos, cotra Turcas, contra Haereticos & impios pugnando mortui sunt in memoriam sanctae militiae. Sed quo progredior Z Satis pro ratione pri sentis instituti declaraui, qd milites Christiani Regnic testis participes sunt, ideoq; a militia nemo bonus alienus esse debet, ne huic in comoda inferre,aut iniuria sacere: sed hac sedulo promoueat. Na si filij saeculi, filii tenebrarii, filii in qua Mammonae astuti liint in rebus suis ipalibus conservandis, & ideo terrestrem militiam,inchoaue rhn t: quanto magis aequum, de uerum est, ut filii Iu-

402쪽

eis aeternas, ac spirituales res, thesauros S. Ecclesiae Chri lii, pontificiam Christianae Ecclesiae dignitate, Jabore, sudore,& sanguine Christi, martyetu, prophettarum, Apostolorum, tot consessorum; dc in nocetiuparta conseruent,&defendant Z Neque enim sine summo animi dolo te,&gemitu m eminisse possum, sanctum Christi sepulchrum ab impiis Sarracenis, Antiςbristianis, Aegyptiis & Arabibo, Detmoniacis, Turcis ottig I cxudelioribus, uiolatum, Propha natum, occupatuq; tenerit Quis non doleret tot regna Christiano populo ademptaὶ tot animas quotidie perire tam multa hominu milia tartaro absorberi Haec mala ne latius serpant, sola militia Christiana uocibus, Moris, corpore, animoq; fauentium essicit. Quid noaggressi sunt Amrij, iit Nini uen suam augerentὶ Medi ut Ecbatanas Pelsae ut Pei epolim Graeci ut Athenas λιχ Lacedaemonemὶ Macedones ut Pellam ὶ Latini,ur Romam Quare quid non facient Christiani situm institutum sequentes, ut Sanctam Ecclesiam Christi pontificia amplificent, ualentem faciant, qua Graeci Pomyn, nos Romam a robore soliditate dicimus 3 Ill i pexpetrandas malis in ne nerunt arma: nos .

Christiani eis utimur ad depelle da mala,& introdu-ςenda bona. Illi disciplina militarem introduxetur, ad modii multiplice,& lubdolam, mille stratagematibus plena: nos christiani, ut olim sancti Iudaei, Moysis, Iosues, Gedaeonis, alior iam Iudicum,& bonoruRegii signa sequentes secerunt, ita hodie facimus, ab Aegyptiis, quae nostra sunt iussu Dei repetimus, disciplinam militarem sanctam, & sacramento milirari, firmam, unitamqι retinemus. Quare in hoc sae--.euloldigni sint supplicio, qui hanc disciplinam larisdut,& aeternas postea poenas huius iniustitiae Sc iniquitatis dabui: ut per quos haud raro contingit, qJRei p. Christianae inseruntur,& quod Respub. Christiana infelicia bella gerit, resq; suas repetere no por. Sed uae ut ratibus, qui proprium com odia, aut lucrupublicae saluti anteponunt. Romani Historiogr plii

403쪽

ADMONITIO

haud parum laudant rem Ram militatem eiusque ordinem tradunt: nec minus suam Christiani laudare debent, ut quae ordinatissima, & Sanctis scederi bus colligata, ac armis ornata munitaq; diligenti industria retinetur. Neq; enim solum, ut leges dic ut γ in prooemio institutionum Imperialium, Imperatoriam maiestate armis ornata esse oportet, legibusque

armatam, sed ipsam quoq; Ecclesiasticam dignitate

defensam,&uerbum Dei con seritatum. Quonia te-gnum coelorum uim patitur, & uiolenti rapiunt illud . Nisi Ecclesia Dei ut de armis esset hactenus defensa,anue corruisset lanne sicut Abel a Cain occisus est , ipsa ab ipiis coculcata suisset Unde si eo trauim Cainis et harma sibi fecit, uo mirum Abraham contra impios pugnanit, non est ab ipsa uoluntate Dei aliensi: imo illa uoluntas Dei suit: sicut &illud,quod Israelitae armata manu terra promissionis

occuparent. Cui hodie permitteretur uerum cathoiali eum librum legere, si non Catholicorum Regum Hispaniae, & Galliae armis defenderetur adeo nune res in praecipiti est, ut Respublica Christi armata manu retinenda sit. Expedienda est igitur et assis Christiana, equitatus,&peditatus, Omnisq; exercitus in promptu habendus, augendus dc promouendus, ut sancta Christi Ecclesia de sensae lucesicat. Non opus - est martyrium ignis particulare aggredi,& suam opinionem, dogmatisque uim corroborare, accingat se omnes, ad uniuersale,& honestum martyrium, ad Christianum inquam bellum cotra infideles, & Haereticos, ae si nomen Christi profiteantur,& corona martyrij reserant. Ois. n. scientia inflat, lacharitas

ςdificat, unanimiter, non proprij qstus , sed Reipii b.

Christianae augendae causa, uires, arma, & opes expediantur. Hodie Rex Hispaniarii Catholicus &inuictissimus, contia omnem impietatem , omnem sua operam non pollicetur modo sed re ipsa quoque insumi tr idem facit Rex Galliae Christianissimias. Nee desunt his legati uiti excelletissimi nec Tribuni, nee

404쪽

Centuriones sorti ssimi, neq; uero dubium, quin res seliciter geri possit, &Ghristiana Respub. defendi.

.modo populus, cuius consensu stantq; caduntq; do. minia, & sceptra, obedies de catholi eus Sc benignus. gratusq; existat: modo nullam fraude milites par ticulares faciant, nec militent aliter, quam ipsis a D. Ioanne mandatum supra attigi. Legatus Regis, qui

capitaneus generalis uulgo dicitur, classis, equitum,

Rubernandina prouinciae, euram gerit, omnemque tuum ωnatum resert ad lauc , dc honorem Dei, S. Catholicae Ecclesiae:ad imperium sui Regis Catholi et ad defensionem suorum, ad pacem, dc tranquillitatem subditorum, ad perpetua salutem alarum. Huius itaque maiestati,& ductui merito parent nobiles ministrantes promptissimo obsequio, Sc atteta eura: tum praesectus praetorii, quem uulgo magistru cec nomum uocant, aut Marschaleum Hospitii: Dein capitaneus iustitiae, pr fectus exercitus, aut praepositus campi uocatus: inde praesectus vigilum: tum praes eius Speculatorum : Postea auditor uel Iudex causa

tum exercitus, tum Architecti: denique praefecti delectus militaris ra equestris quam pedestris. Inde in disti plina equestri suam operam semper paratam, dc ordinatam praestant, primo Tribunus Celerum, qui est capitaneus generalis Ois equitatus legionarij, ac huius mandato obsequetes uiri nobiles armis exercitati: tum Capitaneus uulgo dictus equituu boba dario rum decurio unus,& alter. Dein decurio Turmarum aliquot, dc harum decuriones minores . In pedestri ueto disciplina est, Primo Tribunus militaris, uulgo Coronellus dictus,ae huius comes uulgo Locum tenens. Possunt saepὰ etiam designati Tribuni militares, qui ducant sex, septem, ocio, uel nouemanipulos uulpo insignia nucupant. Nam summus Tribunus praeest dece uel duodecim manipulis mi litum, inde sequuntur Centuriones, qui praesunt daeentis peditibus bombardarijs, ha statis, triariis, pila

A a 4 cipibus

405쪽

. Cipibus pugnantibus e tum uexilliseri, id horuda

uicarii, uulgo Locu tenetes. adde huc nobiles Cent rionu, scribas,curssires, satellites, loratios, tibicines, ει tympani tonos,ae similes: postea est psectus castro-xu,& huius comites, Marschalcus, dein Iudex criminalis cu satellitio, & praesecto copedum Cura autem bombardarum summa est habeda, quarum praefectus uigilans & prudens esse dehae fidelissimus, dicto audiens legato: sicut & ipsius comes uulgo locum tenere S unus , & alter, pluresve si res poscat. His iuncti sunt Nobil*s ordinarii,& vagi, tu rectores, & Vecto-ies, quos conductarios dicunt, inde Praepositus, postea Centuriones aliquot manipulorum excubantia ad Bombardas: denique Receptor rerum pertinentiuad Bombardas: Faciendis munimentis adsunt fosso res, quorum est unus Tribunus: & huius Vitatiust tum Centuriones, deinde Commissarii, Menique in-HIuctores. Porro commeatus gratia designatus est praefectus commeatuum,& huius locum tenens, tu

commissarii: Deinde Curatores Nobiles: postea Iudex delictorum cum Satellitio, denique summus RG ceptor commeatuum. Si uero diligens, sancta,& munita haec ordinatio equi stris, pedestrisque consistat, oc iustae legiones. instruantur, ducantur, stratagema ticisque uirtutibus regantur, haud paruam defensio nem Reipub. Christiana praestabunt & Regi, Duciabus, Tribunis, Centurionibus, Triariis, Hastatis, Bombardariisq; gloriam, honorem, utilitatem,& laudem unicuique pro suis meritis reserent. Absit autem. omnis auaritia, & iniusta aemulatio, ne unius, aut plurium quaestus,aut contentio tam praeclaram disciplinam euertat.Quisque saepius secum eo memoret iliai uerba D. Ioannis Baptistae,dicentis Estote cotenti stipendiis uestris: magni enim momenti haec dictio est, ut quae unicuique iusiuelit esse stipendiu,& eo ac signato contentu, non per fraude, no per uim, no per malas artes quaerere aliud, defraudando Regem, aut

Repub.aut Onim si milite tu significat, ut unussi'; a

406쪽

sto stipedio sit conterus, hoc est, ut utacto paria Mscut par est, nec quaerat aliud aliudGqd stipendia noest, aut qd stipedit note no datur.Quare hac de causa nemini p uim quicqua debet extorquere,nec auferre: I'illa de causa fugiant omnia ea per quael in utiliter stipendia prodigunt. Nam alii statim in pocula, & ciba

unius diei in sum ut menstruu stipendiu, dc postea ex rapto uiuot,memiutur,fallui, insidiatur, ludiat, quae uis mala ut habeat uitae necessaria conatur quod dolendu est. Alii in scorta, horuq; basia expendut sua, Mnudati, uel scortis credentes longE pessima perpetrat donec laqueo etia, aut caede, & sanguine uita finiant, se multis cotigisse trafactoru memoria, & quotidiana experietia declarat. Rationabilius faciut , qui in uestimenta expendunt,& rectius adhuc,qui in arma ac similia militaria instrumenta&ornamenta c.

tra sceleratissime illi, qui una hora no unius,aut duorum, sed quatitor mensium& plurium quoq; stipen- aia aleis,& similibus lusibus decoquunt. Nullo modo permittenda haec castris, improbitas, uidetur, ut vo quae origo & radi est multorum, & inenarrabilium malorum, quae fiunt in re militati Christiana. Nefarium hoc peccatum olim scelestissimis militibus uu-tatum fuit,quj Christi uestimenta occupabat. Hos tales sacra scriptura voeat canes mutos , &malignau- Wal.Iates, imo concilium malignantium. Sic enim prophera Dauid enunciat plenis buccis: Quoniam circun-

dederunt me canes multi,concilium malignantium obsedit me. Foderunt manus meas ,& pedes meos, dinumerauetunt omnia ossa mea. Ipsi uero considerauerunt, & inspexerunt me, diuiserunt sibi usstimenta mea, &super uestem meam miserunt sortem. Audiant haec illi milites , qui primo suum stipendium alea perdunt, uel augent. Nam stipendium quod illis datur, quid est aliud, quam uestimenta Christi, quam materia inquam, qua sbi uictum

Potum , uestes , & arma coemant ut se iustentent, & defendant Ecclesiam Christi , & huic ad-

407쪽

haerentes,& ut nulli iniuriam faciant; Qui nune sortem mittunt super hanc materiam, ann E super uestimenta Christi sortem mittunt O uesani milites, qui noctes,& dies laboratis, omniaq; martyria patimini ut Christiani sitis,& participes fiatis gratiae coelestis, ac diuini regni, nunc hoc regnum, hanc beatitudine hac gratiam perditis iactu aleae, iactu ineptissimae rei& stultissimae exercitationis neque solum tantam excellentiam per friuolam rem' perditis: sed uobis et ternam quoque damnationem accersitis: atque hanc eo grauiorem, quo magis peccando aliis malum praebetis exemplum, qui boni introducendi, conseruandique, contra mali eradicandi, puniendique professores & auctores estis. Quorsum Christi nomen geritis , si contra doctrinam Christi facitis si super ue. stes Christi sortem mittitisὸsi sie facitis, quemadmodum secerunt illi, qui Christum crucifixerunt. Miliistes enim praesecti fuere, uestimenta sibi diuidentes,& iactantes sortem super uestem : ut patet ex uicesi mo septimo capite Matthaei, ex decimo capite Maris ei, ex uicesimo tertio Lucae: manifestissim E autem D. Ioannes dicit, Milites igitur postquam . crucifixisse ne Iesum, acceperunt uestimenta ipsius,& secerunt qua-Iuor partes, unicuique militi partem, & tunicam: Erat autem tunica inconsutilis a summo eontexta per totam. Dixerunt ergo ad se inuicem, Non laceremus hanc, sed sortiamur de illa, cuius erit: ut scriptura impleatur, quae dicit. Diuiserunt sibi uestimenta mea,& super ueste meam iacerunt sortem. Ipsi quidei tur haec fecerunt. Hactenus ille. Si tali modo militia exercetis, iam tum non militia Abrahamica, non

Dauidica, non Machabet ca, non Centurionis Euan 'gelici, non inquam militia Christi, sed Babylonica, Philisthaei ca, nebulonis Herodis sanguinolenti caede innocent tu, imo militia Antichristi diaboli est. Qua obrem unusquisque hqc legens, pius miles, uides fiatrem aleatorem debet illum monere, in his instituere corrigere, & inobediente plectendum tradere Centurionis

408쪽

AD MILITES. I 'Orioni, ne sacram militiam Christi infamet,& probro

afficiat,& ut anima ipsns seruet. Iure canonico prohibitum est Episcopo, & omni clero ae laico ne alea Iudat. Sisin. tradi i ius. Hinc et in canonibus apostolorum sic legitur. Episcopus, aut presbyter, aut Diaconus aleae,atque ebrietati deseruies,aut desinat, aut certe danetur. Subdiaconus aute, aut lector, aut calor similia iacies aut desinat, aut comunione priuetur, similiter&laicus. Quanto aute miles dignior est communi populo, qui laicus dicitur squamuis etia milites serὲ latet sunt)tato magis ab hoc fortunae ludo abstinebit. Sacra meto enim sacrae militiae pro nomine Christi geredar obligatus est: quo nominae logd antc-dellit populo uulgari, utpote qui tale sacramentum

nec secit, nec habet. Porro canes omni iure appellanthr tales lusores, Na sicut canes os rodui: ita illi ossa aleae:& propter ossa, horumque iactum digladiantur ut uerε dictum sit.

S i eanis os mandit,socios non gratia iungit. Si uerba ea quae contentione habent Paulus uitanda praecipit Corinthiis, & Timotheo,quanto magis L 3 illi lusus sunt uitandi, qui plenissimi sunt contentionis,litis, caedis,& omnis maleficij: ut est alearum ludus, deinde cur ludunt, nisi ut lucrifaciat. Atqui aleae Iusus nultu lucru inseri, ut & omnis lusus fortunae. Nam uni adimit,& infligit animo tristitiam corpori

paupertatem noxiam, imo detestandam inopiam: alteri tribuit,& infert conscientiae naufragium, ita ut qui lucrum habet in area, damnum sentiat in conscietia. Nam si conscientiam habet, utique reddet, nec ludet: aut proximi sudorem & sanguinem pei si icta stote haurire gestir,& conscicntiam explodit. Hinc uera dicitur damnosa alea, quia nun qnam sine damno est. Iuvenalis ait.

si damnosa senem iuuat alea, ludit O haerer. Et de canibus Martialis quum ait intelligens astra Iogismum. Danm subsiluere canes.

409쪽

Sed ponamus, quod alicui talis fortunae lusus Iu

erum assert, quid tum fit 3 quale est hoc Iucrumiceo te turpe lucru, quod Deus punit. Paulus enim haud temerὸ dixit, scibens Timotheo, Quaerentes ditesce : - re incidunt in tentationes,in laqueos, in concupiscentias multas Insensatas & noxias, quae qui dedemergunt homines ipsos in perditione, Minterit sic

Radix. n. omnium malorum est cupiditas pecuniae. Inter oes cupiditates pecuniae, nulla peior est quam ea, quae coniunctum habet ludum aleae,& nulls res, uel opes peiores sunt, quam quae per alea, hoc est, P. iactum fortunae acquirun tur. Deus enim primo aleatores semper punit. Hoc Seneca ille gentilis Philosophus facit E declarat, quum in Apotheosi Claudii Imperatoris fingit illum apud Inseros cruciari in a- . ni recollectione taxillorum,& fugientis aleae: nimirusui vivus deditus fuerat talib. ludis. Ipse uero Pala' medes, qui in bello Troiano primus olum inuenit cui Eustathius refert Cybia.& Pettia siue pessoru ludit, a Graecis inter eptus est, fraudibus V lysias: unde sic in Metamorphosis decimo tertio Ouidius canit. Vestet O infelix Palamedes esse relictus,

Uiueret, aut certe lethum sine crimine haberet.

Sicut ipse huius rei primus auctor periit:ita hau Idubie omnes eius discipuli, §atores ad genera

Cereris, caede, sanguine, paupertate,& mille miseriis, ac iniquitatibus descedunt, & aeterna danatione puniuntur. Quod aut partu est lude do, quia male partum , male quoq; perit, ut Adagiu notat. Deus. n. id fraudibus Diaboli permittit, ut incedat, auserat, imminuat, in pernitie ipsius possessoris uertat, id quod de auro Tholosiano dicitur. Hesiodus itaq; recte mo net dicens. Noli male lucrata. mala lucra aequalia da 'nis. Porro no minus elegater dicit Mena det: More, ia malu suge,& lucru malu . Quia, ux ide infert, lucrumo malu semper damnii sert. Et turpia lucra calamitates pariunt. Sophocles in Aiace dicit Megaudeas A rhide lucris no hoRestis. Quicquid. aut alea acquiri

410쪽

AD MILITES. I 'It i, turpe luctu est. Quamobro praecise statim initio moralium Cato elegas auctor sic scripsit: Aleas fuge. Seio quod Cicero scripsit, Ludo aut & illis ciuide uti

licet, sed sicut somno,&quietibus caeteris, tunc cum grauibus, seriisque rebus satisfecerimus. Atqui Cicero non intellexit lusum aleat, aut ludos fortunae, sed iudos Gymnicos, & qui uel exercitii, uel recreationis, uel ostetandae uirtutis causa fiunt, non tueri, aut pecuniae gratia. Sic enim dicit. Ludendi est etia qui da modus letinendus, ut ne nimis omnia profundanms, elatique uoluptate in aliquam turpitudinem dilabamur . Suppeditat autem & campus noster,&studia uenandi, honesta exempla ludendi, unde certe quidam sic cecinit. Prodiga non assint admissis brachia ludis,

Exercet uiridis gramine corpus ager.

Et maxim E distinguendae sunt species ludorum. Na alij sunt ingenii ludi,& hi conceduntur, sed eo

pacto,queia Cicero determinauit, nimiru ut modusseruetur. Etenim inter oes ludos ingeni j haud uuia. .garis habetur Scachius, ab Aegyptiis retu abstrusa- Hi V rum indagatoribus,& ingenii cultoribus inuentus: da. qua uis alii eu Palamedi asscribant. Hunc Scachiam ludu carmine eelebrauit eleganti Vidius, & de boeillud a uiro docto perstrictum est ad illustrisi. ΑΣonem Estensem Ducem Ferrariae. Alueur exosas pellit ius orius horas, x Lusius habu laudem, si moderatus erit. Ide de caeteris ingenii ludis intelligendum datur. At alii sunt ludi corporis, qui ad tuenda ualetudinε

pertinent,& uiribus augendis colarunt, ut est e ercitatio corporis, cia seruatio uitae & salutis. Caloris naturalis lima, uel somes, exercitatio dormietis naturae, Corroboratio facultatu animae, corporisq;: Cosumptio superfluitatu, inimicum otio, lucrum teporis, Iuventutis debitum, senectutis gaudium. Hoc

genus ludendi militibus debet esse usitatissimum,hi mirum quo corpora tu duratur laboribus, huius ge