M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

141쪽

n0 fuerunt, non interierunt fato vultis autem omnia fato nulla igitur est divinatio. Quodsi fatum fuit, 21 bello unico secundo exercitum populi Romani ad lacum Trasumennum interire, num id vitari potuit, si Flaminius consul iis signis iisque auspicii8, quibus pugnare prohibebatur, paruisset DC0rte potuit. Casu igitur, non fato interiit exercitus mutari enim fata non p08- sunt aut si fato, quod certe vobis ita dicendum est, etiamsi obtemperasset auspiciis, idem venturum fuit.

Ubi si igitur ista divinatio Stoicorum quae, si fato

omnia fiunt, nihil nos admonere potest, ut cautiores Simus quoquo enim modo no gesserimus, et tamen illud, quod futurum est; sin autem id potest flecti, nullum est fatum ita ne divinatio quidem, quoniam ea rerum futurarum est. Nihil autem est pro certo futu-Τum, quod potest aliqua procuratione accidere ne fiat.

Atque ego ne utilem quidem arbitror esse nobis la Iturarum aerum racientiam. Quam enim vita fuisset Priamo, si ab adulescentia Ui88et, quo eVentu senec-

Casu igitur, non fato se udg. am i filol. idsar. 3' r. Up. 32. quod certe vobis ita dicendum est Et sadant pleonastis ita, Het i et pronomen finde ogga G. 13. 23, 23 4 L

142쪽

130 cICERONIS DE DIVINA PIOΝΕtutis sset habiturus Abeamus a fabulis, propiora videamus Clarissimorum hominum nostrae civitatis gravissimos exitus in Cons0latione collegimus. Quid igitur put omittamus superiores, arco, Crasso putas utile fuisse tum, cum maxumis opibus fortunisque florebat scire sibi interfectoiublio filio exorcituque deleto trans

Euphratem cum ignominia et dedecore esse pereundum ΘΑ Cn. ompeium censes tribus uis consulatibus, tribus triumphis, maximarum rerum gloria laetaturum fui880,

si sciret 6 in solitudine Aegyptiorum trucidatum iri

ami88 exercitu, post mortem Ver ea con8ecutura, qua0

23 sine lacrimis non possumus dicere Quid ver Caesarem putamus, si divinasset, fore ut in eo enatu, quem maiore ex parte ipse cooptasset, in curia ompeia ant ipsius ompsi simulacrum tot centurionibus suis inspectantibus a nobilissumis civibus, partim etiam a se omnibus rebus ornatis, trucidatus ita iaceret, ut

ad eius corpus non mod amicorum, Sed ne SerV0rum

quidem quisquam accederet quo cruciatu animi vitam acturum fuisse Certe igitur ignorati futurorum ma-24 lorum utili0 est quam scientia. Nam illud quidsm

Consolatione se 1 3. utile fuisse m M. futurum fuisse jLV,dv. 4 306 anm. 1 . tribus suis consulatibus, tribus triumphis Pompeius var honsul 1 70, 55 ita han triumseredear 81, 7 o 61. si sciret si scisse indv. 4 305 conm. 1). in solitudine Ae g. mndre Hario han leu myrdet i en ad

nae Ved elusion ea consecutura . . . nemii Caesar' regimente.

143쪽

dici, praesertim a Stoicis, nullo modo potest non isset ad arma ompeius, non transisset Crassus Euphratem, non suscepisset bellum civile Caesar. Non igitur fatalis exitus habuerunt vulti autem evenire omnia fato; nihil rgo illis profuisset divinare atque etiam omnem fructum vitae superioris perdidissent quid enim posset iis esse laetum exitus suos cogitantibus Ita quoquo sese verterint Stoici, iaceat necesse est omnis eorum sollertia. Si enim id, quod eventurum est, vel hoc vel illo modo potest venire, fortuna valet plurimum quae autem fortuita sunt, certa esse non possunt. Sin autem certum est, quid quaque de re quoque tempore futurum sit, quid est, quod me adiuvent haruspices, qui cum res tristissimas portendi dixerunt, addunt ad extremum, ubomnia levius casura rebus divinis procuratis Si enim nihil fit xtra fatum, nihil levari re divina potest. Hoc sentit Homerus, cum querentem Iovem inducit, quod Sarpedonem filium a morte contra fatum eripere non posset. Hoc idem significat Graecus ille in eam sen-tontiam VerSUS: quod fore paratum est, id summum exsupersit Iovem. Τ0tum omnino fatum etiam Atellani versu iure mihi

144쪽

132 CICERONIS DE DIVΙΝΑΤΙΟΝΕ

esse inrisum videtur; sed in rebus tam severis non est iocandi locus. Concludatur igitur ratio: si enim provideri nihil potest futurum esse eorum, quae ca8 fiunt, quia esse certa non possunt, divinatio nulla est; sin autem idcirco possunt provideri, quia certa sunt et fatalia, rursus divinatio nulla est; eam enim tu fortui-26 tarum rerum esse dicebas. Sed haec fuerit nobis tamquam levis armaturae prima orationis excursio; nunc

comminu agamus experiamurque, Si 088imu c0rnua

commovere disputationis tuae. 11 Duo enim genera divinandi esse dicebas, unum artificiosum, alterum naturale artificiosum constare partim ex coniectura, partim ex observatione diuturna naturale, qu0 animus arriperet aut exciperet extrinsecus ex divinitate, unde omnes anim0s haustos aut acceptos aut libat0s haberemus. Artificiosae divinationis illa rare genera poneba8 extispicum eorumque, qui ex fulgoribus

ostentisque praedicerent, tum augurum eorumque, qui signis aut ominibus uterentur, omneque genu coniec-27 turale in hoc fere genere ponebas. Illud autem naturale aut concitation mentis dirat quasi fundi videbatur

gis artificiosum, quod constaret Cicero har vel ille undga dettvetydige naturale animum arrisere inadui de M. p. 798 .haustos aut libatos ligessi I. 49 110. feret baegge teder

145쪽

LIB. Π. 10. 25-12. 29. 133 aut animo per somnum ensibus et curis vacuo pr0Videri. Duxisti autem divinationem omnem a tribus rebus, a deo, a fato, a natura. Sed tamen, cum explicare nihil poss08, pugnasti commenticiorum exemplorum mirifica copia. De quo primum hoc libet dicere: hoc ego philosophi non esse arbitror, testibus uti, qui aut casu veri aut malitia falsi fictique esse possunt argumentis et rationibus portet, quar quidque ita sit, docere, non eventis, iis praesertim, quibus mihi liceat non credere.

Ut ordiar ab haruspicina, quam ego rei publica ucausa communisque religionis colendam censeo, sed

soli sumus licet verum exquirere sine invidia, mihi praesertim de plerisquo dubitanti , inspiciamus, si placet, exta primum i 0rsuaderi igitur cuiquam p0test, ea, quae significari dicuntur extis, cognita esse ab haruspicibus observatione diuturna Quam diuturna ista fuit aut quam longinquo tempor observari potuit γaut quo modo est c0nlatum inter ipsos, quae par inimica, quae par familiaris esset, quod fissum periculum, quod commodum aliquod ostenderet An haec inter se

haruspice Etrusci, Elii, Aegyptii, oeni contulerunt γAt id, praeterquam quod fieri non potuit, ne fingi quidem potest; alios enim alio more videmus exta interpretari, nec esse unam omnium disciplinam. Et certe 29 si est in extis aliqua vis, quae declaret futura, nece88e

tager estem standpunkt conlatum xkonsereret. , dronet isaellesskab . pars inimica . . pars familiaris . . fissum se

146쪽

est, ea aut cum rerum natura esse coniuncta aut conformari quodam modo numine deorum vique divina. Cum rerum natura tanta tamque praeclara in omnes

partes motusque diffusa quid habere potest commune non dicam gallinaceum fel sunt enim, qui vel argutissima haec exta esse dicant), sed auri pim iecur aut cor aut pulmo quid habet naturale, quod declarare possit, quid futurum sit Democritus tamen non inscite nugatur, ut physicu8, quo genere nihil adrogantiu8: quod est ante pedes, simo spectat, casili scrutantur plaga verum is tamen labitu extorum et colores declarari csnset haec dumtaxat ' pabuli genus et earum rerum, j quas terra pr00r0st, vel ubertatem vel tenuitatem salubritat0m etiam aut pestilentiam extis significari putat. mortal0m beatum cui certo scio ludum numquam defuisse huncine hominem tantum his delectatum esse

147쪽

LIB. II. 12 29-13. 32. 135

nugi8, ut non videret, tum futurum id 0ri simile, si omnium pecudum exta eodem tempore in eundem habitum e coloremque converterent Sed si ead0m 0ra aliae pecudis iecur nitidum atque plenum est, aliae

h0rridum et exile, quid est, quod declarari possit habitu extorum et colore An hoc eiusdem modi est, quale 31Ρh0recydeum illud, quod est a te dictum qui cum

aquam ex puteo vidisset haustam, terrae motum dixit futurum. arum, credo, inpudenter, quod, cum factus est motus, dicere audent, quae vis id effecerit etiamne futurum esse aquae iugis colore praesentiunt 3 ulta istius modi dicuntur in scholis, sed credere omnia viden non sit necesse Verum sint sane ista Democritea 32 Vera quando ea n08 exti exquirimus aut quando aliquid ius modi ab haruspice inspectis extis audivimus 3 Ab aqua aut ab igni pericula monent; tum hereditates, tum damna denuntiant fissum familiare et vitale tractant; caput iecoris ex omni parte diligentissime c0n

Fortaeuingen ista. I. 50 112. larum, credo, inpudente isc. faciunt udi hke er ironish, cie synes ellers, et e laseri noka dem, at . . .. vide ne j 4. 12 g note deriit. Ab aqua-pericula se dv. 4 298 fissum . . . caput Miecoris se notenes. 10. 16.

148쪽

136 CICEROM DE DIVIΝΑΤΙΟΝΕ siderant; si vero id non est inventum, nihil putanι

α accidere potuisse tristius. Haec observari certe non potuerunt, ut supra docui. Sunt igitur artis inventa. non vetustatis, si est ars ulla rerum incognitarum. Cum rerum autem natura quam cognationem habent quaΘut uno consensu iuncta sit et continens, qu0d video placuisse physicis, eisquo maxume, qui omne, quod esset, unum 880 dixerunt, quid habere mundus potost cum thesauri inventione coniunctum Si enim extis pecuniae mihi amplificatio ostenditur idque fit natura, primum exta sunt coniuncta mundo, detine meum lucrum natura rerum continetur. Nonne pudet physicos has dicer0 Ut nim iam sit aliqua in natura rerum contagio, quam esse concedo, multa nim Stoici collie supra se noten I. 33. 72. artis inventa, non vetustatis orresultater, an e hommen tu ad theoretis vri, ikh gennem langlid tantagelse. Ars er her se est theorio, men trah nedensor Anarere ridenshab . e vetustatis hanciseolares vetustum 21. 47 quae-continens xset om nemii denne e harmonis Og --menhaengende . qui omne, quod esset, unum esse dixerunt o Eleaterae Κsenofanes, armenides, Zenon . At Cicero ikk siger omnia, quae essent, soldes de Digende unum: Ae II 37. 118 star do unum esse omnia me umiddelbari ster neque id esse mutabite . quid habere . . . Argumentatione e SVag: hvis de e harmonis sammenlisen mellem ait, vad der er ellersker, senger j ogga det hele mundua, nastura rerum sammen me de enhelte in o faenomener ennem en hausianehsus. Si enim extis . . . Herve forsvares bereuigelse tit at ove detovensiaende spo sma de fom, et har: 0 de de holder 1 haruspicinen, maci mene, at de e en sorvinde se mellem mundus Og thesauri inventio; ti Vis . . . . Ut enim iam sit . . . Ro. a. de lange parenthes etapituleres forsaetninge ligeris este saetninge med orden demus hoc Om ut iam selv om se advigde n.' p. 80 ve iam hemhaeves vergangen fra det man lacten mente elle Horde, til his man inuo nu ludselivi vi antago

149쪽

LIB. II. 13 32-14. 34. 137gunt; nam et musculorum iecuscula bruma dicuntur augeri, et puleium aridum florescere brumali ipso die, si inflatas rumpi vesiculas, et semina malorum, quae in iis mediis inclusa sint, in contraria parti 8 Vertere, iam nervos in fidibus aliis pulsi resonare alios, ostreisque et conchylii omnibus contingere, ut cum luna pariter crescant pariterque decrescant, arboresque ut hiemali tempore cum luna simul enescente, quia tum exsiccatae sint, tempestive caedi putentur. Quid d lastis aut de marinis aestibus plura dicam quorum acce88u et rec088u lunae motu gubernantur. Sescenta licet iusdem modi proferri, ut distantium rerum co-

cursu, aestia die ac septie noete fluctibus in vicem versis, adeo immodice fluens, ut ventos etiam ac plena vendis navigia frustretur js Og iv. XXVIII. 6. 10. Ogs1 i Adriater-havet hendes den Strab. V p. 212 C . plura xyderligere , ester at have naevntsu mange andre ting. fissum se notenes. 10. 16.

150쪽

138 CICERONI DE DIVΙΝΑΤΙΟΝΕ gnatio naturalis appareat demus hoc nihil enim huic disputationi adversatur: num etiam, si fissum cuiusdam modi fuerit in iecore, lucrum ostenditur quae coniunctione naturae et quasi concentu atque con-8en8u, quam συμπάθεια Graec appellant, convenire potest aut fissum iecoris cum lucello meo aut meus qua015 sticulus cum caelo, terra rerumque natura Concedam hoc ipsum, si vis, etsi magnam iacturam causae fecero si ullam esse convenientiam naturae cum exti conce83 sero; sed tamen eo concesso qui evenit ut is, qui impetrire velit, convenientem hostiam rebus suis immolet pHoc erat, quod ego non rebar posse dissolvi. At quam

festius dissolvitur pudet me non tui quidem, cuius etiam memoriam admiror, sed Chrysippi, Antipatri, Ρosidonii, qui idem istuc quidem dicunt, quod est dictum a te, ad hostiam deligendam ducem esse vim quandam sentientem atque divinam, quae tot confusa mundo sit. Illud ver muli etiam melius, quod et a te usurpatum est et dicitur ab illis cum immolare quispiam velit, tum 0ri ext0rum mutationem, ut aut absit aliquid aut supersit; deorum enim numini parere omnia. 36 Haec iam mihi crede, ne aniculae quidem existimant. An censes, eundem Vitulum Si alius delegerit, sine capite iecur inventurum; si alius, cum capite Has decessio capitis aut coe88i subitone fieri potest, ut se exta ad immolatoris fortunam accommodent 7 mon per