M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

151쪽

LIB. II. 14 34-16 37. 139spicitis, aleam quandam esse in hostiis deligendis, praesertim cum res ipsa doceat Cum enim tristissuma exta sine capite fuerunt, quibus nihil videtur esse di-Tiu8, proxuma hostia litatur saepe pulcherrime. Ubi igitur illae minae superiorum extorum aut quae tam subito facta est deorum tanta placatio γSed adfers, in tauri opimi extis immolante Caesare 16 eo non fuisse id quis non potuerit accidere, ut sine

corde victuma illa viveret, iudicandum esse, tum inter-i88 cor, cum immolaretur. Qui fit, ut alterum intel 37 lega8, in corde non potuisse bovem vivere, alterum n0 Videas, cor subito non potuisse nescio quo avolare γEgo enim possum vel nescire, qua vis sit cordis ad FiVendum, vel suspicari, contractum aliquo morbo bovis

exile et exiguum et vietum cor et dissimile cordis fuisse tu vero quid habes, quare pute8 si paulo ante eo fuerit in tauro opimo, subito id in ipsa immolatione interisse an quod aspexit ve8titu purpureo X- Hordem Caesarem. ipse corde privatus est Urbem

at talen e spreende.

alterum intellegas . . . alterum non videas Μdv. 4 388 smam 2 js ras. 5. subito non potuisse en Maldende ord- stilliu sor non potuisse subito, mask stemhald a veilydshenso, sor at undga, atra es ester inanden hulde ende 1 o me ihveri sal ma non potuisse aere vokset ammen tu sit egreb. Ego iis speciei M. Cicero somnose a sorsiae det), men viliquis: pa amme Me minaci 14. 34. vestitu purpureo se noten I. 52 119. excordem Omordspillet i eo se ammesteds. Mask shal der illige taenhes 1, at de roderaram D tyren as-

152쪽

140 CICERONIS DE DIVIΝΑΤΙΟΝΕ philosophiae, mihi crede, proditis, dum castella defenditis; nam dum haruspicinam veram 88 Vulti8, physiologiam totam pervertitis. Caput est in iecore, cor in extis iam abscedet, simul ac molam et vinum insperseris deus id eripiet, vis aliqua conficiet aut exedet.'Non ergo omnium ortus atque obitus natura conficiet,

et rit aliquid, quod aut ex nihilo oriatur aut in nihilum subito occidat. Quis hoc physicus dixit umquam' 'Haruspices dicunt i His igitur quam physicisas redendum potius existumas Quid cum pluribus deis immolatur, qui tandem evenit, ut litetur aliis, aliis

non litetur quae autem inconstantia deorum est, ut primis minentur extis, bene promittant secundis aut tanta inter eos dissensio, saepe etiam inter proXumo8, ut Apollinis xta bona sint, Dianae non bona Quid est tam perspicuum, quam, cum fortuito hostia adducantur, talia cuique exta esse, qualis cuique obtigerit

hostia At enim id ipsum hab0 aliquid divini, quae

cuique hostia obtingat, tamquam in ortibus, quae cui ducatur. o de sortibus quamquam tu quidem non hostiarum causam confirmas Iortium similitudin0, sed 3 infirmas sortis conlatione hostiarum. An, cum in e-blikkelig. molam et vinum Dei haeldies for fringen 1 offer-hreis oved a mola som ogs halde mola salsa, fordi det varblande me sali hommer ordet immolare ortus atque obitusJLaesemiae e iis sirier de e forestae a C. F. . Mulier fortiandΗhristemes interidus atque obitus Darisius forestar interitus

17 alia cuique se homini. At enim . . . De e Μ. Cicero' ord, en taenkt induendin a Quintus. Underito e det for resten attillaegge ham ammenligninge me loddeme, da an iis haraivet antednin deriit quae cui ducaturi et ubesumte quis brugessiaedes enhelte gange i t. s. quisque Nagelsb. at si ' p. 373).Μox de sortibus c. 1.

153쪽

LIB. Π. 16 37 17 40. 141

quimaelium misimus, qui adferat agnum, quem immolemus, is mihi agnus adfertur, qui habet 0ria rebus accommodata, et ad eum agnum non casu, sed duce de servus deducitur Nam si casum in eo quoque esse dicis quasi sortem quandam cum deorum voluntate coniunctam, doleo, tantam Stoicos nostros Epicureis

inrid0ndi sui facultatem dedisse non enim ignoras, quam ista derideant. Et quidem illi facilius facere pos 40 sunt deos enim ipsos iocandi causa induxit Epicurus perlucidos et perstabilis et habitantis tamquam inter

duos lucos sic inter duo mundos propter metum ruinarum, eo8que habere putat eadem membra, quae no8, nec usum ullum habere membrorum. Ergo hic circumitione quadam deos tollens recte non dubitat divinationem tollere; sed non, ut hic sibi constat, item Stoici.

154쪽

142 CICERONIS DE DIVINATIO Illius enim deus nihil habens nec sui nec alieni negotii non potest hominibus divinationem inpertire vester autem deus potest non inpertire, ut nihilo minus mun- dum regat et hominibus consulat. Cur igitur vo induitis in eas captiones quas numquam explicetis Ita

enim, cum magi properant, concludere solent: si di

8unt, est divinatio sunt autem di; si rgo divinatio Μulto est probabilius: non est autem divinatio non sunt ergo di ' Vide, quam temere committant, ut, inulla sit divinatio, nulli sint di Divinatio enim per- o spicue tollitur de08 88e, retinendum est. 42 Atque hac extispicum divinatione sublata omnis haruspicina sublata est. Ostenta enim sequuntur et fulgura. Valet autem in fulguribus observatio diuturna, in ostentis ratio plerumque coniecturaque adhibetur. Quid si igitur, quod observatum sit in fulgur0 Caelum in sedecim partis diviserunt Etrusci facit id quidem fuit, quattuor, qua no habemus, duplicare, post idem iterum facere, ut ex eo dicerent, fulmen qua ex parte venisset. rimum id quid intersst 3 sindsquid significat Nonne perspicuum 8t, e prima admiratione homines, quod tonitrua iactusque fulminum

extimuissent, credidi880, ea efficere rerum omnium praeo iste for alfhens illobende in Liv. Ι 8 Veli. M. I. 8). nihil

habens nec sui nec alieni negotii Blandi Epik ' κυριαι δοξαι o hovediaeressetningen, de naevnes hos Diog. Laert. X. 138 ff.,

lyde de sorste: το μακαριον - ας θ ρτον ουτ αυτ πραγματα

ἔχει υτ αλλε παρέχει is n. d. I. 17. 45 cm. 85. ut nihilominus ,sMedes, at han do ali even. 41 concludere solent Subjeriet a sere Mikeme, sisnt ovem gangen fra de person e lid brat perspicue tollitu is erretaingstos lari t.

2 in XV partis ligesum Attus Navius havd dei vingarden I.

155쪽

LIB. II. 17. 40 19 44. 143 potentem I0v0m Itaque in nostri commentarii scriptum habemus: Iove tonante, fulgurante comitia populi hab0re stas Hoc fortasse rei publicae causa consti Q tutum est comitiorum enim n0n habendorum causas e8se voluerunt. Itaque comitiorum solum vitium est fulmen, quod idem omnibus rebus optumum auspicium

habemus, si sinistrum fuit. Sed de auspiciis ali loco, nunc de fulgoribu8. Quid igitur minus a physicis dici d0bet quam quio 19 quam certi significari rebus incertis 3 - non enim te put0 esse eum, qui Iovi fulmen fabricato esse Cyclopas in Aetna putes; nam esset mirabile, quo modo id Iupiter μtotiens iaceret, cum unum haberet nec vero fulminibus

har hab mdetroen, mode os flere gange i de senere oldiid, 1- ledes irae behendi primus in orbe deos ferit timor Petron sto. 27 - Stat Theb. III. 661); f. n. d. II. 5. 13 f. scriptum habemus j noteno. 15. 28. Iove tonante, fulgurante Datulgurare ellers iis forekommer hos Cicero om fulgurator se 53 109 o der i enne sorbindelse trier at sta fulgente, burde deue mask indsaeue her. Om deladelsenis et se dv. 4 434

noget usiiseri de mener eisi . . . . Non enim monere eralis en parentheS. nam esset mirabile ,sor i s sal unde et sere . . . ji. 44 notenes M. M. nec vero fulminibus . . . At Iupiter, is han

156쪽

homines, quid aut faciendum 88et aut cavendum, moneret placet enim Stoicis, eos anhelitus terrae, qui frigidi sint, cum uere coeperint, vento e88e cum autem se in nubem induerint eiusque tenuissimam quamque partem coeperint dividere atque disrumpere idque crebrius facere et vehementius, tum et fulgores et tonitrua existere; si autem nubium conflictu ardor expre88us se emiserit, id esse fulmen. Quod igitur vi naturae, nulla constantia, nullo rato tempore videmus effici, ex eo significatisne rerum consequentium quaerimus 3

Scilicet, si ista supiis significaret, tam multa frustra 4 fulmina mitteret Quid enim proficit, cum in medium mare fulmen iecit quid, cum in altissimos montis, quod plerumque fit quid, cum in desertas solitudines γquid, cum in earum gentium oras, in quibus haec ne observantur quidem 320 At inventum est caput in iberi. Quasi ego artem aliquam istorum esse negem divinationem nego. Caelisnim distributio, quam ante dixi, et certarum rerum n0tatio docet, unde fulmen Venerit, quo concesserit; quid significet autem, nulla ratio docet. Sed urge me

mei versibus:

Nam pater altitonans stellanti nixus Olympo ip8 8uo quondam tumulos ac templa petivito Capitolinis iniecit sedibus ignis. Τum statua Nattae, tum simulacra deorum Romulusque et Remus cum altrieg 0lua vi fulminis icti concid0havde fulmen singularisi , iis hunde udslynge fulmina, e vel hun at psalte omen arueli vittighed placet enim StoicisJJs. f. e. Diog. Laert. ΙΙ. 153 f., lut de lac sinos. m. 3 Sen. q. n. II. 22 . et caput Oni SummanusΦοvedet se Ι. 10. 16. Nam pater . . . se Ι. 12. 19.

157쪽

Tunt, deque his rebus haruspicum extiterunt responsa erissuma. Mirabile autem illud, quod eo ipso tem 46 pore, quo fieret indicium coniurationi in senatu, signum Iovis biennio post quam erat locatum, in Capitolio

conlocabatur. Τ igitur animum induces' - sic enim mecum ageba causam istam et contra facta tua eteontra scripta defendere γ' Frater es e vereor. Verum

quid tibi hic tandem nocet resne, quae tali 08t, an ego, qui verum explicari volo Itaque nihil contra dico, a te rationem totius haruspicina peto. Sed te miriscam in latebram coniecisti; quod enim intellegeres,

fore ut premerere, cum ex is causas unius cuiu8que divinationis exquirerem, multa verba feci8ti, te, cum res videres, rati0nem causamque non quaerere; quid

fieret, non cur fieret, ad rem pertinere. Quasi ego aut fieri concedereri aut esse philosophi causam, cur quidque fieret, non quaerere Et eo quidem loco et ro 47gn0stica nostra pronuntiabas et genera herbarum, cammoniam aristolochiamque radicem, quarum rerum cau8am

158쪽

146 CICER0NI DE DIVINATIO 21 ignorares, vim et flactum videres. Dissimile totum

nam et prognosticorum causas persecuti sunt et Boethus Stoicus, qui est a te nominatus, et noster etiam Ρosidonius, et, si causae non reperiantur istarum rerum, res tamen ipsae observari animadvertique potuerunt Nattae vero statua aut aera legum de caelo tacta quid habent observatum ac vetustum Ρinarii Natta nobiles a nobilitat igitur periculum. Hoc tam callido Iupiter eaecogitavit i Romulus lactens fulmine ictus; urbi igitur periculum ostenditur ei, quam ille condidit

Quam scite per notas nos c0rtiores facit Iupiteri At eodem tempore signum Iovis conlocabatur, quo coniurati indicabatur, et tu scilicet mavis numine Borum id factum quam casu arbitrari, et redemptor, qui olumnam illam de Cotta et de orquato conduxerat faciendam, non infrii aut inopia tardior fuit, sed a deis si inmortalibus ad istam horam reservatus est.' Non equidem plane despero, ista esse vera, sed nescio et discere a te volo. Nam cum mihi quaedam casu viderentur sic evenire, ut praedicta essent a divinantibus, dixisti multa de casu, ut Venerium iaci posse casu quattuor talis iactis, sed quadringentis centum Veneriognon posse ca8u consistere. irimum nescio, cur non 21 οε thus I. 8. 13. aera- tacta se Ι. 12. 19. vetustum is vetustatis 14 33. a nobilitate igitur periculum js 13 32

ab aqua aut ab ioni pericula monent de Cotta et de o quato coss. 5. O praepositionens gentagelse se dv. 4 470 anm. 2 mindre 1faldende e detinentam ab 13 32 et redem γton fuit - reservatus est Davisius' forsia ut redemptor- fuerit-reservatus sit e finalende Seri nimis det hel punisum filol. idssis L L p. 35.

159쪽

LIB. H. 20 47-22 49. 147p088int, sed non pugno abundas enim similibus. Habes et respersionem pigmentorum et rostrum suis et alia permulta. Idem Carneadem fingere dicis 6 capit Panisci; quasi non potuerit id evenire casu et non in omni marmore necesse sit inesse vel raxit0lia capital Blaenim ipsa efficiuntur detractione, neque quicquam illuc adfertur a raxitele; sed cum multa sunt d0tracta et ad liniamenta oris perventum est, tum intelisgas, illud, quod iam expolitum sit, intus fuisse. otest igitur tale Galiquid etiam sua sponte in lapicidinis Chiorum extitisse. Sed sit hoc fictum quid in nubibus numquam animadvertisti leonis formam aut hippocentauri Ροtest igitur, quod modo negabas, veritatem casus imitari. Sed quoniam de extis et de fulgoribus satis est 22 disputatum, ostenta restant, ut tota haruspicina sit pertractata. ulae partus prolatus est a te. Res mirabilis, propterea quia non saepe fit; 0d si fieri non

potuisset, facta non esset. Atque hoc contra omnia ostenta valeat, numquam, quod fieri non potuerit, esse factum; sin potuerit, non 88 mirandum. Causarum enim ignoratio in re nova mirationem facit eadem ignoratio si in rebus usitati est, non miramur. Nam qui mulam peperi880 miratur, is, quo modo equa pariat, aut omnino quae natura partum animantis faciat, ignorat. Sed quod crebro videt, non miratur, etiam8i, cur fiat, nescit quod ante non vidit, id si venit, stentum esse censet Utrum igitur cum concepit mula an

veritatem se note Ι. 13. 23. 4s mulae partus seo. 18 36. mirationemJ Ordet forekommer 22 hun her me de oves iis a verbalsubstantiver 1 so sum hunfinde brum et enhel sted saledes meridiati M. 142 Nagelsb. Lat. t. p. 222 L De is derior ingen grund tu a retra il

admirastionem.

160쪽

50 cum peperit, ostentum 8 3 concepti contra naturam fortasse, sed partu prope necessariUS.

23 Ss quid plura ortum videamus haruspicinae; io facillume, quid habeat auctoritatis, iudicabimus. ages

quidam dicitur in agro arquiniensi, cum terra araretur et sulcus altius esset impressus, extitisse repente et eum adfatus esse, qui arabat. Is autem ages, ut in libris est Etruscorum, puerili specie dicitur visus, sed senili fuisse prudentia. Eius adspectu cum obstipuisset bubulcus clamoremque maiorem cum admiratione edidisset, concursum esse factum, totamque brevi tempore in eum locum Etruriam convenisse tum illum plura locutum multis audientibus, qui omnia verba eius X- ceperint litterisque mandarint omnem autem orationem fuisse eam, qua haruspicinae disciplina contineretur; eam po8tea crevi88 rebus novis cognoscendis et ad sadem illa principia referendis. Haec accepimus ab ipsis, haec scripta conservant, hunc lantem habent di-61 sciplinas. Num ergo opus est ad haec refell6nda Car-nsade num Epicuro 3 sine quisquam ita desipiens, qui credat, exaratum esse, deum dicam an hominem γSi deum, cur se contra naturam in terram abdiderat,

ut patefactus aratro lucem aspiceret quid idem nonne poterat deus hominibus disciplinam superiore e loco tradere Si auis homo ills ages fuit, quonam modo potuit terra oppressus vivere unde porro illa potuit,

quae docebat alios, ipse didicisse 'ed go insipientioru Tages fame naevnes hos stero gami sortiriere haruspicinae disciplina Mon haruspicum

5 idem . . . deus asom gud , si si egensis a gud . superiore loco Udi Det e brum preende; de s es ellers om magi straten, de tale fra sit tribunal. '