M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

41쪽

dere frustum ex pulli ore, cum pascitur; quod autem 28scriptum habetis axi tripudium fieri, si ex ea quid insolidum ceciderit, hoc quoque, quod dixi, coactu tri pudium solistimum dicitis. Itaque multa auguria, multa auspicia, quod eat ille sapi0ns queritur, neglegentia collegii amissa plane et deserta sunt. Nihil fere quondam maioris rei nisi auspicato ne 16

privatim quidem gerebatur, quod etiam nunc nuptiarum auspices declarant, qui re omi88a nomen tantum tenent. Nam ut nunc exti quamquam id ipsum aliquanto minus quam olim , ic tum avibus magnae res inpetriri solobant. Itaque, sinistra dum non exquirimus, 29

t bruge se derimo II. 36 76 se note deriss). Cato ille sapiens o Cato Censorius collegii 8e augurum. Nihil . . maioris rei m nihil maioris momenti Udtryriet e 16 aeldent; oget lignende er Liv. XXII. 22. 12 tantae rei donum,uis stor etydning est virisint . auspicato se noten 2 3. nuptiarum auspices Oinales flere teder somnoget, de horte med ii invert Ordentito bryllup i. e. pro Crum 6 14 det varsagiens tot idner re o deres viisso e som genuige -- spices inpetriri se noten 2 3. sinistra , eldige arster Vel betraoede Romem de arster, udor hom fra enstre side Ost, idet de augurerende vendi si mod

42쪽

30 CICER0M DE DIVIΝΑΤΙΟΝΕ in dira si in vitiosa incurrimus. Ut . Claudius, Appii

Caeci filius, eiusque collega L. Iunius classis maxumagperdiderunt, cum vitio navigassent. Quod eodem modo evenit Agamemnoni, qui, cum Achivi coepissent inter se strsipere aperteque riem obterere extispicum, solver imperά secundo rumore adverssique avi.

Sed quid vetera Crasso quid acciderit, videmus, dirarum obnuntiation neglecta. In quo Appius, collega tuus, bonus augur ut ex te audire soleo, non satis scienter virum bonum et civem egregium censor

43쪽

LIB. I. 16 29 17 30. 31

C. Alsium notavit, quod ementitum auspicia subscriberet. Esto fuerit hoc censoris, si iudicabat ementitum; at illud minime auguris, quod adscripsit, ob eam causam populum Romanum calamitatem maximam cepisse. Si enim ea causa calamitatis fuit, n0 in eo est culpa, qui obnuntiavit, e in e0, qui n0 paruit. Veram enim fuisse obnuntiationem, ut ait idem augur et censor, exitus adprobavit; quae si falsa fuisset, nullam adferre p0tuisset causam calamitatis. Etenim diras, sicut cetera auspicia, ut omina, ut igna, non cau8aSadferunt, cur quid eveniat, sed nuntiat eventura, nisi provideris. Non igitur obnuntiatio isti causam finxit 30 calamitatis, sed signo obiecto monuit Crassum, quideVenturum esset, nisi cavisset. Ita aut illa obnuntiatio nihil valuit aut, si, ut Appius iudicat, valuit, id valuit, ut peccatum haereat non in eo, qui monuerit, sed in e0, qui non btemperarit. Quid lituus iste vester, quod clarissumum est in 178igne auguratus, unde vobis est traditus Nempe 00 Romulus regiones dir0xit tum, cum urbem condidit.

Qui quidem Romuli lituus id est incurvum et levitera summo inflexum bacillum, quod ab eius litui, qu0 canitur, similitudine n0men invenit cum situs esset in

44쪽

32 CICER0M DE DIVINATI0 curia Saliorum, quae si inlatatio, eaque deflagravisset, 31 inventus est integer. Quid multis annis post Romulum, risco regnante arquinio, quis veterum scriptorum non loquitur, quae sit ab Atto Navio ps lituumrsgionum facta discriptio Qui cum propter paupertatem sues puer pa8ceret, una ex iis amissa vovisse

dicitur, si recuperasset, uvam se deo daturum, quae maxima esset in vinea; itaque sue inventa ad meridiem spectans in vinea media dicitur constitisse, cumque in quattuor partis vineam divisisset trisque partis aves abdixissent, quarta parte, quae erat reliqua, in regiones distributa, mirabili magnitudine uvam, ut scriptum Videmus, invenit. Qua re celebrata cum vicini omnes ad eum de rebus suis referrent, erat in magno nomine et 32 gloria. Ex quo factum est, ut eum ad se rex riscus arcesseret Cuius cum temptaret scientiam auguratus,

45쪽

LIB. I. 17 30-17 33. 33

dixit si, cogitare se quiddam id possetne fieri, consuluit. Die augurio acto posse respondit. Tarquinius auis dixit, se cogitasse cotem novacula posse praecidi. Tum Attum iussisse experiri. Ita cotem in comitium allatam inspectante et rege et populo novacula esse discissam. Ex eo evenit, ut et arquinius augure Atto Navio utoretur et populus de uis rebus ad eum referret. Cotem autem illam et novaculam defossam in comitio 33 supraque inpositum puteal accepimus. Negemu omnia, eomburamus annale8, cta haec esse dicamus, quidvis denique potius, quam deos res humana curare fateamur; quid quod scriptum apud te si de Ti. Graccho, nonne et augurum et haruspicum conprobat disciplinam γqui cum tabernaculum vitio cepisset inprudens, quod

inauspicato pomerium transgressu esset, comitia con-

46쪽

sulibus rogandis habuit. Nota res est et a te ipso mandata monumentis. Sed et ipse augur i. Gracchus auspiciorum auctoritatem consessione errati sui conprobavit, et haruspicum disciplinae magna accessit auctoritas, qui recentibus comitiis in senatum introductilasgaverunt, iustum comitiorum rogatorem fuisse.

s. Iis igitur adsentior, qui duo genera divinationum

esse dixerunt, unum, quod particeps esset artis, alterum, quod arte careret. Est enim ars in iis, qui novas res coniectura persequuntur, veteres observatione didicerunt Carent autem arte ii, qui non ratione aut coniectura observatis ac notatis signis, sed concitatione quadam animi aut soluto liberoque motu futura praesentiunt quod et somniantibus saepe contigit et non numquam

stemme in honsuler, alisa sagi m de praesiderende, de derior sel halde comiuorum ossator. Sed forviares Ved en underio stae tanke sagens semere omstiendioede beh0ver je iis afomtale me de vii e fremitaeve, at . . . auguri et a justs0m augur s. pdagede si frit, ve a studere lubri ausurales. recentibus m niser habitis. e Iis igitur adsentior . . . Q. Cicero vende tilbage tit Hassi-ficeringe a divinationsmader, de allerede omlatesci . . divina

in de tit eum ceteris under&rstas divinationibus novas resJo liva de sors senere vi ske Bacis en mythis spamand de asnymfer hensaties i pr0setis furor in hans spadomme e et par

47쪽

LIB. I. 17 33 18 34. 35

vaticinantibus ps furorem, ut Bacis Boeotius, ut Epimonides Crss, ut Sibylla Erythraea. Cuius generis

oracla etiam habenda sunt, non ea, quae aequati sortibus ducuntur, sed illa, quae instinctu divino adflatuque funduntur; stsi ipsa sors contemnenda non est, si si auctoritatem habs vetustatis, ut eae sunt sortes, quas e terra editas accepimus; quae tamen ductae ut

48쪽

36 CICERONIS DE DIVINATIO

in rem apte cadant, fieri credo posse divinitus. Quorum omnium interpretes, ut grammatio poetarum, proxime ad eorum, quos interpretantur. divinitat0m videnturm accedere. Quae est igitur ista calliditas, res vetustate robustas calumniando velle pervertere Non reperio causam. Latet ortasse obscuritate involuta naturae; non enim me deus ista scire, sed his tantum modo uti voluit. Ita igitur se adducar, aut in extis totam Etruriam delirare, aut eandem gentem in fulgoribus errare aut fallaciter portenta interpretari, cum terrae

saepe remitus, aepe mugitus, saepe motu multa nostra rei publicae, multa ceteris civitatibus gravia et M vera praedixerint. Quid qui inridetur partus hic mulae nonne, quia fetus extitit in sterilitate naturae, praedictus est ab haruspicibus incredibilis partus malorum γQuid γ i. Gracchus . F., qui bis consul et censor fuit, idemque et summus augur et vir sapiens civi8que

praestans, nonne, ut C. Gracchus, filius eius, scriptum

49쪽

LIB. I. 18 34 19 37. 37

reliquit, duobus anguibus domi conprehensis haruspices

convocavit qui cum respondissent, si marem emisisset, uxori Iovi tempore esse moriendum, si seminam, ip8i, aequiu8 880 censuit, e maturam oppetere mortem

quam . Africani filiam adulescentem feminam emisit, ipse pauci post diebus est mortuus. Inrideamus haruspices, vanos, futtiles ess dicamus, squorumque disciplinam et sapisntissimus vir et eventus

ac re conprobavit, contemnamus condemnemus etiam

Babylonem et eos, qui e Caucaso caeli signa servantes numeris et motibus stellarum cursu perSequuntur, condemnemus, inquam, hos aut stultitias aut vanitatis

aut inpudentiae, qui quadringenta septuaginta milia

annorum, ut ipsi dicunt, monumentis conprehen8a continent, et mentiri iudicemus nec saeculorum reliquorum

iudicium quod de ipsis futurum sit, pertimescere. Age, 37 barbari vani atque fallaces num etiam Graiorum historia mentita est Quas Croeso Pythius Apollo, ut de naturali divinatione dicam, quae Atheniensibus, quae Lacedaemoniis, quae egeatis, quae Argivis quae Co-

moniis Herod. I. 66 f. m. 220, m. 114. egeatis Suarene hos Herodotcl. 66 f. mel de Ogsi dem. Argivis Herod. VI. 19 77,

50쪽

38 CICERONIS DE DIVINATIO rinthiis responderit, quis ignorat Collegit innumera

bilia oracula Chrysippus nec ullum sine locuplete auctor atque teste; quae quia nota tibi sunt, relinquo; delando unum hoc numquam illud oraclum siphis tam celebre et tam clarum fuisset nequctantis donis refertum omnium populorum atque regum, nisi omnis 38 aetas oraclorum illorum veritatem esset experta. demiani diu non facit. Ut igitur nunc in minore gloria est, quia minus oraculorum veritas excellit, sic tum nisi summa veritate in tanta gloria non fuisset. oissi autom vis illa terrae, quae mentem ythias divino adflatu concitabat, evanuisse vetustate, ut quosdam Va- 148. Corinthiis Herod. V. 92. Chrysippus Hans o de