M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

71쪽

qu et illud est Callani, de quo ante dixi, et Homerici Hectoris, qui moriens propinquam Achilli mortem denuntiat. Neque enim illud verbum temere consuetud0 31

adprobavisset, si ea res nulla esset mino: prasisagibat sinimus frustra me ire, cum exirsim domo. Sagire enim sentire acute est ex quo Sagae anu8, quia multa scire volunt, et sagaces dicti canes. Is igitur, qui ante sagit, quam blata re est, dicitur praesagire. id est futura ante sentire.

Inest igitur in animis praesagitio extrinsecus iniecta 66 atqus inclusa divinitus. Ea si exarsit aerius, furor

appellatur, cum a c0rpore animus abstractus divino instinctu concitatur.

8si quid oculis siber visarastasirepente ardsintibus γ

illud Callani se noten 15. 27 ante dixi 23. 47 Homerici oHectoris se Iliad. XXII. 358 ff. Neque enim Sh0n ikke ligehem ud tali errae tanke do hem 31

72쪽

60 CICERONIS DE DIVINATIO Mάter, optumisum multo mulier melior mulierum, missa sum supgrstitiosis kriolationibus: nsimque poli tatis fandis simonism invitin ciet. Virgines vereor aequalis, ktris mei meum factum pudet, optumi viri mea mater, tui, miseret, si piget. optumam ir0gsinis rariamo Ῥέperisti extra me; hod dolet. Usin obesse, illos prodesse, me obstare, illos obsequit' poema tenerum et moratum atque molle Sed hoc

67 minus ad rem illud, quod volumus, expre88um 8t, ut vaticinari furor vera oleat.

Adest, adest fax obvoluta singuino atque inosindio lMultos annos lMuit cives, rarte opem et restinguite.

Deus inclusus corpore humano iam, non Cassandra loquitur.

73쪽

LIB. I. 31. 66 32 68. 61

Isimque mari magno classis ita thritur exitium xamen rapit; sidveniet, fera silivolantibus nisibus complebit manus litora. Τragoedias loqui videor si fabulas. At ex te ipso n0 sis

commenticiam rem, sed factam eiusdem generis audivi: C. Coponium ad te venisse Dyrrhactium, cum praetorio imperio classi Rh0diae praeesset, cumprime hominem prudentem atque doctum, eumque dixi8se, remigem quendam e quinqueremi Rhodiorum vaticinatum madefactum iri minus XXX diebus Graeciam sanguine, rapina8 Dyrrhachii et conscensionem in naves cum fuga fugientibusque miserabilem respectum incendiorum fore, sed Rhodiorum classi propinquum reditum ac domum itionem dari tum neque te ipsum non esse commotum, Marcumque Varronem et M. Catonem, qui tum ibi erant, docto homines, vehementer esse perterritos: paucis sane post diebus ex harsalia fuga venisse Labienum qui cum interitum exercitus nuntiavisset, relia nos Meser g plastret hos dem. Iamque . . . Distylishetetrametre mari dativ ,bestem for havet.). exitium genetiv ora 46 15M. velivolantibus Ordet finde vis is her, med

ens velivolus forekommer flere gange.

74쪽

6 qua vaticinationis brevi esse consecta. Nam et Ixhorreis direptum effusumque frumentum vias omnis angiportusque constraverat, et naves subito perterriti metu conscendistis et noctu ad oppidum respicientes flagrantis onerarias, quas incenderant milites, quia sequi noluerant, videbatis; postremo a Rhodia classe deserti

verum vatem fuisse sensistis.

7 Exposui quam brevissime potui somnii et furoris

oracla, quae arere arte dixeram. Quorum amborum generum una ratio est, qua Cratippus noster uti solet, animos hominum quadam ex parte extrinsecus esse tractos et haustos, ex quo intellegitur, esse extra divinum animum, humanus unde ducatur, humani autem animi eam partem, quae ensum, quae motum, quae adpetitum habeat, non esse ab actione corporis eiugatam; quae autem pars animi rationis atque intellegentiae sit particeps, eam tum maxume Vigere, cum 71 plurimum absit a corpore. Itaque expositis exemplis verarum vaticinationum et somniorum Cratippus solet rationem concludere hoc modo: si sine oculis non potest exstare officium et munus oculorum, possunt autem

6 angiportus Nonius' meddelelse a. s. anyΦωις, at Cicero ivaeae de divin. har brum lamen angiporta, sistras iis af hdstar. constraverat xl l Iag 1 . . . . 70 dixeram ,sagde me fore i id for e ostis, emit 6 12 g18. 34. ratio ibetraoningsmadeε, Dalaring . Cratippus se 3 5. extrinsecus o fra de almindelige animus inimis Us Π.M. 119 . extra adverbium non esse ab actione corporis seiugatam o er adskillelictante tit Iegemet livsytringer. Verbe seiugare bruge Cicero is her. 1 vaticinationum m furoris raelorum. Si sine oculis . . JCitate gentages med et par masendringerra. 52 107. AEluiningen

75쪽

LIB. I. 32 68-33. 72. 63

aliquando oculi non fungi suo munere, qui vel semel ita est usus oculis, ut vera cerneret, is habet sensum oculorum vera cernentium. Item igitur, si sine divinatione non potest officium et munus divinationis exstare, potest autem quis, cum divinationem habeat, errare aliquando nec vera cernere, satis est ad confirmandam divinationem, semel aliquid esse ita divinatum, ut nihil fortuito scidisse videatur. Sunt autem eius generis innumerabilia esse igitur divinationem confitendum est.' Quae vero aut coniectura explicantur aut eventis animadversa ac notata sunt, ea genera divinandi, ut supra dixi, non naturalia, sed artificiosa dicuntur in

nationsaeo ingen divination sensum oculorum Vera cernen

76쪽

quo haruspices, augures coniectoresque numerantur.

Has inprobantur aleripateticis, a Stoicis defenduntur. Quorum alia sunt posita in monumentis si disciplina, quod Etruscorum declarant et haruspicini et fulgurales

et rituales libri, vestri etiam augurales alia autem ubito ex tempore coniectura explicantur, ut apud Homerum Calchas, qui ex passerum numero olli roiani anno auguratus est, et ut in Sullae scriptum historia videmus, quod te inspectante factum est, ut, cum ille in agro Nolano inmolaret ante praetorium, ab infima ara subito anguis emergeret, cum quidem C. ostumius haruspex oraret illum, ut in expeditionem exsroitum

thhe hora Memme Demi largiemmeis ercisae almindelici andenbog, vor hancio iis har de pamindeis o dialo omen, omligger i, at hanodvirier and res standputat se Medes II. 7. 19, 14. 33, 18.43, 2.148. in quo-numerantur Denne saeisin ers shodestost illi uet, at dinos indiry anat aere senere il-sHet, men mash no a Cicero selv. Stedet omiales, me stere lignende, advi de n. p. 249. Etruscorum . . et haruspicini et fulgurales et rituales libri Tehsten e naeppe rinig; fulsurales lubri synes at matte aere indbesatted i haruspitani libri. vestri se noten 1b. 2 vestra subito ex tempore js laut.ma. OL 177 abripuit repente sese subito ligeledes har)dstar dis. in Caec. 17. 57. repente e vestigio ut apud H. Calchas se. facit. Μdv. 4 479 anm.); stedet a Iliaden II. 299 . har Cicero versat i deue vaea H. 30 63 f. in Sullae histori MEnte taenhes dero Sulla' eme memoirer eller 1 Sisenna' historiae, de isse omhandlede ulla' historie ut emergere Unde indvdesse a det indatadie quod is inspectante factum ester honstristionen leve forandret, O om factum eo var et styrende verbum agro Nolano i Campanien Begive edenm1 hensores ti 1 89 dam Cicero sum uno mennesis 17-18 an a reisu i konsule Cn. Pompeius Strabo' haer Phili . XII. 11. 27 . Val. m. I. 6 4 gengives Cicero' larissiling. cum quidem tum quidem, cum honjunktive soldes de amaenogetale Anderledes M. 123 C. Postumius m have seret en e

77쪽

LIB. I. 33. 72-34. 4. 65Qduesret id cum Sulla fecisset, tum ante oppidum Nolam florentissuma Samnitium castra cepit. Facta 73eoniectura stiam in Dionysio est, paulo ante quam regnare coepit; qui cum per agrum Leontinum iis faciens equum ipse demisisset in flumen, submer8u equus oraginibus non exstitit; quem cum maxima contentione non potuisset extrahere, discessit, ut ait Ρhilistus, aegre ferens. Cum autem aliquantum progressu esset, subito exaudivit hinnitum respexitque et equum alacrem laetus aspexit, cuius in iuba examen apium consederat. Quod ostentum habuit hanc vim, ut Dionysius pauci post

diebus regnare coeperit. Quid Laosdasmoniis paulo d

ante Lsuetricam calamitatem quae significatio facta est, eum in Herculis fano arma sonuerunt Herculisque simulacrum multo sudore manavit At eodem smpore Thobis, ut ait Callisthen0s, in templo Herculis valvae elausae repaguli subito e ip8st aperuerunt, armaque, quae fixa in parietibus fuerant, ea sunt humi inventa.

78쪽

66 CICERONIS DE DIVINATIO

Cumque eodem tempore apud Lebadiam rophonio res divina fieret, gallos gallinaceos in eo loco sic adsidus canere coepisse, ut nihil intermitterent; tum augures dixisse Boeotios, hebanorum 880 Victoriam, propterea quod avis illa victa silere oleret, canere, si Vici88et 'maadsmque smpestate multis signis Lacedaemoniis Leuctricae pugnae calamitas denuntiabatur. Namquo et in Lysandri, qui Lacedaemoniorum clarissimus fuerat, statua, quae Delphis tabat, in capite corona subito exstitit ex asp0ris herbis et agrestibus, tellasque aureae, quaΘD0lphis erant a Lacedaemoniis positae post navalem illam victoriam Lysandri, qua Athenienses conciderunι qua in pugna quia Castor et ollux cum Lacedaemoniorum cla88 Visi 880 dicebantur, eorum insignia deorum, stellae aureae, qua dixi, Delphi positae , paulo ante suctricam pugnam deciderunt neque re-76 perta sunt. Maximum vero illud portentum isdsm Spartiatis fuit, quod, cum oraclum ab Iove Dodonaeo

79쪽

LIB. I. 34. 4 35. 77. 67

petivissent de victoria sciscitantes legatique quasillum, in quo inerant sorte8, collocavi88ent, imia, quam rex Molossorum in doliciis habebat, et sorte ipsa et cetera, quae erant ad sortem parata, disturbavit et aliud alio dissupavit. um ea, quae praepo8ita erat oraclo, acerdos dixisso dicitur, de salute Lacedaemonii es8e, non de victoria cogitandum.

sul iterum neglexit signa rerum futurarum magna cum clad rei publicae Qui exercitu lustrato cum Arretium versus castra movisset et contra Hannibalem l0giones duceret, et ipse et equus eius ante signum Iovis Statori sine causa repente concidit nec eam rem habuit r0ligioni obiecto signo, ut peritis Videbatur, ne committeret proelium. Idem cum tripudio auspicaretur,

pullarius dis proelii committendi differsbat. um

Flaminius ex eo quaesivit, si ne postea quidem pulli pascerentur, quid faciendum censeret. Cum ille quiescendum respondisset, Flaminiu8 praeclara Iero auspicia, si esurientibus pullis re geri poterit saturis nihil

80쪽

68 CICER0ΝIS DE DIVINΑΤΙΟΝΕ gsreturi Itaque signa convelli et se sequi iussit. Quo tempore cum ignifer primi hastati signum non posset

movere loco, nec quicquam proficeretur, plures cum accederent, Flaminius re nuntiata suo more neglexit.

Itaque aribus iis horis concisus exercitus atque ipse 7 interfectus est. agnum illud stiam, quod addidit

Caelius, eo tempore ipso, cum hoc calamitosum proelium fieret, tantos terra motu in Liguribus, Gallia compluribusque insulis totaque in Italia factos esse, ut multa oppida conruerint, multis locis labes factae sint terraeque desederint fluminaque in contraria partes fluxerint atque in amne mare influxerit. 36 Fiunt 0rtae divinationum coniecturae a peritis. Mida illi Phrygi, cum puer esset, dormienti formicae in os tritici grana congesserunt. Divitissumum fore praedictum est quod usnit. At latoni cum in cunis