M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

61쪽

an delirare dicemus Quid singulari vir ingenio Αristoteles et paene divino ipsene errat an alios vult errare, cum scribit, Eudemum Cyprium, familiarem suum, iter in Macedoniam facientem hera venisse, quae erat urbs in hessalia tum admodum nobilis, ab Alexandro autem tyranno crudeli dominatu tenebatur; in eo igitur oppido ita graviter aegrum Eudemum fuisse, ut omnes medici diffiderent ei visum in quiete egregia facie iuvenem dicere, fore ut perbrevi conolesceret, paucisque diebus interiturum Alexandrum tyrannum, ipsum autem Eudemum quinquennio post domum esse rediturum. tque illa quidem prima statim scribit Aristotele eonsecuta, et convaluisse Eudemum, et ab uxoris fratribus interfectum tyrannum; quinto autem ann0eXeunte, cum esset spes ex illo somnio in Cyprum illum ex Sicilia esse rediturum, proeliantem eum ad Syracusas occidisse; ex quo ita illud somnium esse inter

pretatum, ut, cum animu8audem e corpore excesserit,

62쪽

50 CICERONIS DE DIVINATIONEM tum domum revertisse videatur. Adiungamus philosophis doctissimum hominem, poetam quidem divinum, Sophoclem; qui, cum ex aede Herculis patera aurea gravis subrepta esset, in somnis vidit ipsum deum dicentem, qui id fecisset. Quod semel ille iterumquensglexit. Ubi idem saepius, ascendit in Arium pagum,dstulit rem; reopagitae conprehendi iubent eum, quia Sophocle erat nominatus is maestione adhibita confessus est pateramque rettulit. Quo facto fanum illud Indicis Herculis nominatum est. 86d quid go Graecorum nescio quo modo me magis nostra flectant. Omnes hoc historici, Fabii, Gellii, sed proxume Caelius cum bello Latino ludi votivi max-

ut . . . videatur.

quid ego Graecorum se facta commemoro thhe mentionem facio Graecorum g nostra stis paralleli). Udtinhet erramneteste de Graeshe τα τῶν Ἐλλήνων til hsemplem hos advi defin. 4. 585 an des de ins Π. 56. 169, Aead ΙΙ. 43. 132 g46 143. En inde ellipse straus ester omnes hoc historici so. tradunt). Fabii Foruden Q. Fabius ictor, de aeldste Romerahe annalist, taenkes vel a de lidtonne Ser. Fabius Uctor, en anssit juris p Cato's id, g 1sk6 1 e lidet hendi historther Q. Fabius aximus Servilianus, eos. 142. Gellii Medisaherhin ka vi hun naevne sin Gellius, de var historther, nemti Cn. Gellius, vis leveti m hensores ti byens de rh. ' Caelius omisit 24. 48.

63쪽

um primum fierent, civitas ad arma repente est excitata, itaque ludis intermissis instaurativi constituti sunt. Qui ante quam fierent, cumque iam populus consedisset,

Seou per circum, cum virgis caederetur, furcam ferens ductus est. Exin cuidam rustico Romano dormienti visus est venire, qui diceret, praesulem sibi non placuisse ludis, idque ab eodem iussum esse eum Senatui nuntiare illum non esse ausum. Rerum esse

64쪽

idem iussum et monitum, ne vim suam experiri vellet; ne tum quidem esse ausum. Exin filium eius esse mor- tutim, eandem in somnis admonitionem fuiss teri iam. Tum illum etiam debilem factum rem ad amicos detulisse, quorum de sententia lecticula in curiam esse delatum, cumque senatui somnium enarravisset, pedibus suis salvum domum revertisse. Itaque somnio comprobato a senatu ludos illos iterum instauratos, me-56 moriae proditum est. C. vero Gracchus multis dixit, ut scriptum apud eundem Caelium est, sibi in somnis quaesturam petenti t. fratrem visum esse dicere, quam vellet cunetaretur, tamen eodem sibi leto, quo ipse interisset, esse pereundum. Hoc, ante quam tribunus plebi C. Gracchus factus esset, et se audisse scribit Caelius et dixiss eum multis. Quo somnio quid inveniri potest 0rtius γ27 Quid illa duo somnia, quae creberrume commemorantur a Stoicis, quis tandem potest contemnere γunum de Simonide qui cum ignotum quendam proiectum mortuum vidisset eumque humavisset haberetque

65쪽

LIB. I. 26. 55--27. 57. 53 in animo navem conscendere, moneri visus est, ne id

faceret, ab eo, quem sepultura adfecerat si navigavisset, eum naufragio esse periturum; itaque Simonidem redisse, peri8Se ceteros, qui tum navigassent. Alterum 7 ita traditum, clarum admodum somnium cum duo quidam Arcados familiares iter una facerent et egaram venissent, alterum ad cauponem devertisse, ad hospitem alt0rum. Qui ut cenati quiescerent, concubia nocte visum ess in somnis ei, qui erat in hospitio, illum alterum orare, ut subveniret, quod sibi a caupone interitus pararetur eum primo perterritum somnio surrexisse; dein cum se conlegisset idque visum pro nihilo habendum esse duxisset, recubuisse tum ei dormienti eundem illum visum esse rogare, ut, quoniam sibi vivo

non subveni88et, mortem suam ne inultam esse pateretur se interfectum in plaustrum a caupone esse coniectum et supra tercu iniectum petere, ut mane ad portam adesset, prius quam plaustrum ex oppido exiret. Hoc vero eum omni commotum mane bubulco praesto

66쪽

54 CICER0M DE DIVIΝΑΤΙ0ΝΕ ad portam fuisse, quaesisse ex eo, quid esset in plaustro;

illum perterritum fugisse, mortuum erutum 8Se cauponem re patefacta poenas dedisse.

Quid hoc somni dici pot6st divinius Sed quid

aut plura aut vetera quaerimus Saepe tibi sum narravi saepe ex te audivi tuum omnium me, cum Asiae pro cos. praeessem, vidisse in quiete, cum tu quo advectus ad quandam magni fluminis ripam provectus subito atque delapsus in flumen nusquam apparui88es; me contremuisse timore perterritum tum te repente laetum exstitisse eodemque equo adversam ascendisse ripam, nosque inter nos esse conplexos. Facilis coniectura huius somnii, mihique a peritis in Asia prasdictum 59-t, fore eos eventus rerum, qui acciderunt. Venio nunc ad tuum. Audivi equidem ex te ipso, sed mihi saepius noster Sallustius narravit, cum in illa fuga nobis gloriosa, patria calamitosa in villa quadam campi Atinatis manere magnamque partem nocti Vigilasses, ad lucem denique arte et graviter dormire te coepisse;

Cicero a praetor 62 o styrede irae aeste re kr Asten. vidisse in quiete, cum . . . dromte, at . . . ; f. audisi, cum dioereti Se illae gget. apparuisses xva synligo apsareresblive synlig ). eodem equo O ,hemdeles til est . eos eventus rerum, qui acciderunt De taenhes 1 . Cicero's

67쪽

LIB. I. 27. 57 29 60. 55 itaque, quamquam iter instaret, se tamen silentium fisri iussisse neque esse passum, te excitari cum autem X- perrectus esses hora secunda fere, te sibi somnium narravisse visum tibi esse, cum in locis solis maestus errares, C. Marium cum fascibus laureatis quaerere ex

te, quid tristis esses, cumque tu te patria vi pulsum esse dixisses, prehendisse eum dextram tuam et bono animo te iussisse esse lictorique proxumo tradidisse, ut te in monumentum suum deduceret, et dixisse, in e0 tibi salutem fors. Ium t se exclamasse, Sallustiu8 narrat, reditum tibi celerem si gloriosum paratum, et te ipsum visum somnio delectari. Nam illud mihi ipsi celeriter nuntiatum est, ut audivisses, in monument0Μarii de tuo r0ditu magnificentissumum illud senatus

consultum esse factum, referent optumo et clarissumo

Viro consule, idque frequentissimo theatro incredibili clamore et plausu c0mprobatum dixisse te, nihil ill0 Atinati somnio fiori posse divinius. 29 At multa falsa. Immo obscura fortasse nobis. Sed si sint falsa quaedam contra vera quid dicimus Quas

quidem multo plura evenirent, si ad uistem integri iremus Nunc onusti cibo et vino perturbata et con-

vesperum fascibus laureatis sit a triumlatorens udmaerkelsestem lictori proxumo de liktor, som a magistraten semest latorem gi raseganc, nari alas de bageste, nari declarreste. Εfter in an hed an primus. lictor monumentum suumJ

Val. Maximus Ι. 7. 5 sorhlare det om aedes Iovis Mariana. Dethar o snarere seret et templum Honoris et Virtutis oplar afΜarius pro Sest. 54. 116 f. pro Planc. 32. 78). Nam illud . . JVed nam emundes de under&rstaede anhe: gQeg ω, at duvirhel 'le glad senatus consultum ladhoidet antydes ellerangives pro Sest 60. 128, in με. 15. 34 o. fl. t. consule se P. Lentulo frequ theatro comprobatum se pro eat. b. 117. integri Dermenes naturit is iis , astende , men trie med Over 29

68쪽

56 CICERONIS DE DIIJΝΑΠ0 fusa cernimus. Vide, quid Socrates in Platonis olitia

loquatur. Dicit enim, cum dormientibus ea pars animi, quae mentis et rationis sit particeps, sopita langueat, illa autem, in qua feritas quaedam sit atque agrestis

inmanitas, cum sit inmoderato extumefacta potu atque pastu, exsultare eam in somno inmoderateque iactari. Itaque huic omnia visa obiciuntur a mente ac ratione vacua, ut aut cum matre corpus miscere videatur aut cum quovis alio vel homine vel deo, saepe belua, atquestiam trucidare aliquem si impie cruentari multaque facere inpure atque taetre cum temeritate et inpudentia. 6 At qui salubri si moderato cultu atque victu quieti se tradiderit ea parte animi, quae mentis et consilii est, agitata et ' erecta saturataque bonarum cogitationum

epulis, eaque parte animi, quae voluptate alitur, eo inopia necta nec satietate assuenti quorum utrumque prae8tringere aciem menti solet, sive deest naturae

laessede maver. in Ρlatonis Ρoliti Mn. 1, p. 571. Oversaeuelsener hist cher n0get hi quae mentis et rationis sit particepsJοσον λογιστικον καὶ ριερον κα αρχον ἐκεένου modsatis θηριωδές τε καὶ γριον. Til fermere forsikeis hidsaettes et indet te afCicero Tusc. I. 10. R Plato triplicem naei animum hos Platon hedde delene λογος, θυμος ο ἐπιθυμία), cuius principatum, i. e. rationem, in capite ricut in arce posuit, et duas partis ei parere voluit, iram et cupiditatem, qua suis locis iram in pectore, cupiditatem subter praecordia locavit. De o sidste dele cher soni Tusc. IV. b. 10 slaede anime tit n. cum sit . . . Deue cum

69쪽

LIB. I. 29 60 30 63. 57

quippiam sive abundat atque assuit , illa etiam tertia

parte animi, in qua irarum existit ardor, sedata atque restincta, tum eveniet, duabus animi temerariis partibus compressis, ut illa tertia pars rationis et mentis, eluceat et se vegetam ad somniandum acremque praebeat, tum ei visa quietis occurrent tranquilla atque veracia

Has verba ipsa latonis expressi. pisurum igitur qaudiemus potius Namque Carneades concertationis studio modo hoc, modo illud ait ille, quod ρntit; sentit autem nihil umquam elegans, nihil decorum. Hunc ergo antepones Platoni et Socrati qui ut rationem non redderent, auctoritate tamen hos minutos philosophos vincerent. Iubet igituritato sic ad somnum proficisci corporibus adfectis, ut nihil sit, quod errorem animis perturbationemque adferat. Ex quo etiamtythagoriis interdictum putatur, ne faba ve80erentur, quod

habs inflationem magnam is cibus tranquillitati mentis

quaerenti vera contrariam. Cum ergo est somno sev0 63

sorbundet me tranquillitati m. hos den, de soger sande Momme ;jf. n. d. I. . s animi avritudo fortunae magna et gravi commota

70쪽

58 CICERONIS DE DIVINATIO

catus animus a societate et a contagione corporis, tum meminit praeteritorum, praesentia cernit, futura providet iacst enim corpus dormientis ut mortui, viget autem et vivit animus. Quod multo magis facis post mortem, cum omnino corpore excesserit. Itaque adpropinquante morte multo est divinior. Nam et id ipsum vident, qui sunt morbo gravi et mortifero adfecti, instare mortem itaque iis occurrunt plerumque imagine mortuorum, tumque vel maxume laudi student,e0sque, qui secus, quam decuit, vixerunt, peccatorum 6 suorum tum maxume paenitet divinare autem morisntes illo etiam exemplo confirmat osidonius, quod adfert, Rhodium quendam morientem se aequale nominasse et dixisse, qui primus eorum, qui secundus, qui deinde deinceps moriturus esset. Sed tribus modis censet deorum adpulsu homines somniare, uno, qu0d provideat animus ipse per sese, quippe qui deorum cognatione teneatur, altern, quod plenus aer sit inmortalium animorum, in quibus tamquam insignitae notae veritatis appareant, tertio, quod ipsi di cum dormientibus conloquantur. Idque, ut modo dixi, facilius evenit 6 adpropinquante morte, ut animi futura augurentur. IX

mende.